Dar

Dar ji riwekên qemçik darikî re dibêjin. Di zimanê kurdî de zayenda darê mê ye, lê heger bê birandin dibe nêr. Dar şaxeke mezin ji cîhana riwekan e.

Ji biziran şitil, ji wan jî dar digihê. Her sal dar aj dide ku temenê darê jî ji wir kivşe dibe. Heger sal baş û bi şiliyê derbas bûbe, xeleka wê salê biber, hişkayî bûbe jî bêber dibe. Darvan baş ji viya dizanin. Di darekê de cihê jîndar kambiyum e ku di bin qalikê de ye ji wir aj didin. Heger bizmarek (mix) lidarê bi kutan, bilindahiya wê her wekî xwe dimîne. Dar jî wekî hemî jîndaran bi avê dijîn. Dar hene kêm, dar jî hene rojê 400-500 lt avê xerc dikin. Darên wiha li hezekan diajon ku axê ziwa bike.

Av bi demarên darê vedikişin. Bi sîstema adhezyon u kohezyonê, av heya 100 m bilidahiyê vedikişe ki bi rastî jî hêz û enerjiyeke mezin divê. Dar bi fotosentezê xurdemeniya xwe çêdike. Ango bi av, karbondîoksît û tîrêjên rojê.

Dar di jiyana mirov de roleke girîng dilîze. Ji darê kaxez, mobîlya û bi hezaran pêdiviyên mirovan tên çêkirin. Dar şewat e, dar kana xurdemeniyan e bo mirovan. Gelek fêkî ji daran in. Daristanên welatekê kûltûr û dewlemendiya wê welatê nîşan didin. Li civakên nûjen û pêşketî xwedî li daristanan tên derketin, lewra riwek oksîjenê hildiberînin. Dar tenduristî, dar aborîye herwiha.

Pirraniya daristanên Kurdistanê ji aliyê dewletên Kurdistan parve kirine ve (Tirkiye, Îran, Îraq, Sûrî) hatine şewitandin. Ji ber wê floraya Kurdistanê ziyaneke mezin dîtiye û gelek cureyên riwek û ajalan ketine xetereya tunebûnê. Mirov dijminê heri mezin ê darê ne.

 Darên sereke û navdar 
 Abies,	Koknar
 Acacia,	Darcêwî
 Acer,
 Actinostrobus,	Çama serwê
 Athrotaxis,	Dara erz a tazmanî
 Aesculus,	şambelot
 Agathis
 Ailanthus, Dara firîşteyan
 Albizia,	Darebreşûm, dara îranê
 Alnus,	Lepok, darlepok
 Amentotaxus
 Araucaria,	Arokarya
 Arbutus,	Dara tûfrengî
 Aucuba,	Akuba
 Austrocedrus,	Erza Şîleyê
 Berberis,
 Betula,	Dara tozê
 Biota	Maziya Îranê
 Broussonetia,
 Buxus,	Şimşîr
 Calocedrus,	Erza aviyan
 Camellia
 Carpinus,	Gurgan
 Carya
 Castanopsis
 Catalpa,	Katalpa
 Cathaya	
 Cephalotaxus
 Celtis,	Ben, darben
 Ceratonia,	Xernûf, qarqazî, xurnik
 Cercidiphyllum,
 Cercis,	Zîweleq, erjing
 Chamaecyparis,
 Citrus,
 Clematis,
 Cornus,	Belalûk
 Columba, koma darên kevotê
 Corylus,	Bindeq
 Cotinus,	Darsimaq
 Cotoneaster,	Givîja bejî
 Crataegus,	Givîj
 Cryptomeria,	Çama Japon
 Cunninghamia,
 Cupressocyparis, 	Serwa zir
 Cupressus,	Serw
 Cydonia,	Bihok
 Daphne
 Dalbergia, Dara belesanê
 Diospyros,	Abenoz, sîdar, abenûs
 Dipteronia
 Elaeagnus,	Darsinc, dara hejesorê
 Eriobotrya,
 Eucalyptus,	Okalîptûs
 Euonymus,
 Fagus,	Narewan, dara narewanê
 Ficus,	Hejîr
 Fitzroya	Serwa Patagonyayê
 Forsythia,	Forsîtî
 Fraxinus,	Darbênav, dara bênavê
 Fuchsia,	Guharok
 Ginkgo,	Dara pelduçêtî
 Gleditsia,	Xernûfa bejî
 Hedera,	Daralînk, dargerînek
 Hibiscus, 	Darhêrû
 Hippophae,	Darsinca quldir
 Hydrangea,
 Ilex,
 Jacaranda
 Jasminum,	Yasemîn
 Juglans,	Gûz
 Kalmia
 Keteeleria, Koknara quldir
 Koelreuteria,	Sivikdar
 Laburnum,
 Lagerstromeia,	Dara dorçînî
 Larix,
 Laurus,	Qar
 Ligustrum,
 Liquidambar,	Darember
 Liriodendron,	Dara tuleyê, dara laleyê
 Lithocarpus
 Lonicera,	Gulehingivîn
 Maclura,	Portakala bişîr, portakala derewîn
 Magnolia,	Manolya
 Mahonia,
 Malus, 	Sêvanok
 Melia,	Dartizbî
 Mespilus,
 Metasequoia,	Darsor, darmamûda dîrokî
 Microbiota
 Morus,	Tû
 Myrtus,	Mûtik
 Nerium,	Hîlor
 Nothofagus,	Narewana keran
 Olea,	Zeytûn
 Osmanthus
 Ostrya,
 Paulownia Pawlonya
 Phellodendron,	Qarç
 Phillyrea,
 Phoenix,	Qesp, dara xurmeyê
 Picea,
 Pinus,	Çam
 Pistacia,	Dara kezwanê
 Pittosporum
 Platanus,	Çinar
 Podocarpus
 Populus,	Hewr, spindar, qewax
 Prunus,	koma darên kenêrê, dara kenêrê ya navdar Prunus mahaleb e.
 Pseudolarix,
 Pseudotaxus
 Pseudotsuga,
 Pterocarya,
 Punica,	Dara hinarê
 Pyracantha,	Givîja keran
 Pyrus,	Darhirmî
 Quercus,	Darberû, Mêşe
 Reklam,
 Rhamnus,
 Rhododendron,
 Robinia,
 Salix,	Bî, darebî
 Sambucus,	Bazgo
 Sassafras
 Sciadopitys,
 Sequoia,	Sekoya
 Sequoiadendron,
 Sophora,	Sofora
 Sorbus,	Melşe, darmelşe
 Syringa,	Leylaq
 Taiwania
 Tamarix,	Gez, kîfêrî
 Taxodium,	Serwa hezekan
 Taxus,
 Tetraclinis
 Thuja, 	Mazî
 Thujopsis, 	Maziya zir
 Tilia,	Exlamûr
 Torreya
 Tsuga,	Sûga
 Ulmus,	bizî li hin deveran bizû
 Vaccinum,	Pêşik
 Viburnum,	Gulokê berfê
 Washingtonia,
 Wisteria,
 Yucca,
 Zelkova,
 Ziziphus,	Henap

 Girêdanên derve