Pisîka Wanê

Pisîka Wanê, (bi latînî: Felis catus) cûreyeke taybet a pisîka malê ye ku li çiyayên herêma Gola Wanê hatiye dîtin. Pisîka Wanê yek ji cureyên faunaya Kurdistanê ye ku bi taybetmendiya xwe yên çavên heterokromî têne naskir.

Pisîkên Wanê 25 roj piştî zayînê çavên wan vediguhere rengekî din. Bi awayekî normal mezin in xwedan pirçên spî yê û carinan bi rengê sor li ser û pişta wan hene. Çavên wan ên şîn an qehweyî an jî heterokromiya ku ji her çavek bi rengek cuda ye, heye. Pisîka Wanê wekî "pisîka avjeni" tê binavkirin ku hatiye dîtin li Gola Wanê avjeniyê kirine.

Tîpa pisîka Wanê ya ku bi xwezayî diqewime, di nav gel de tê bawer kirin ku bingeha nîjada pisîka Wanê ye, ji hêla gelek rêxistinên pisîkên ve hatiye standardîzekirin û hatiye nas kirin. Herwiha xalên spî yên li ser pisîkên navmalî di qonaxa herî zû ya kedîkirina pisîkan de xuya bûne û yek ji xalên delîlên hilbijartina sûnî ya zû ye.

 Dîrok 
Her çiqas ne diyar be jî tê pêşkêşkirin ku Pisîka Wanê bi sedsalan e ku li derdora bajarê Wanê û li seranserê herêma Gola Wanê dijîn. Lêkolînên genetîkî nîşan dane nîşan ku koka pisîka Wanê ji pisîka kovî ya afrîkî (Felis lybica) tê, dema ku qebîle ji nêçîrvanî berhevkirinê derbasî çandiniya berheman û jiyana niştecîbûnê bûne, ji bo kontrolkirina ajalên kojek nêzîkî 9.000 sal berê li Kurdistanê hatiye kedîkirin.

 Taybetmendî 
Pisîkên Wanê bi tevahî spî ne. Lê bi kêmasî li hinek cûreyên pisîkên Wanê bi piranî spî ne û li dora poç û guhên wan îşaretên qehweyî hene. Li gorî belgefîlma BBC ya sala 1991ê, Pisîk ku ji hêla Roger Tabor ve hatiye nivîsandin û pêşkêş kirin, şêniyên herêma Wanê tenê tîpa tev spî wekî pisîkên Wanê nas dikin. Taybetmendiya wan a genetîkî ya herî berbiçav çavên wan ên bi rengê cûda ne ku çeva rastê şîn û çeva çepê jî zer e.

Endamên herî bi nirx ên celebê cûreya tev spî û yek çavek zer e û yek çavek şîn e.

 Tevger 
Pisîkên Wanê bi avjeniya gola Wanê têne naskirin. Lushington wiha diyar dike: "Ji xeynî kapasîteya wan a mezin a ji bo hezkirin û hişmendiya hişyar, taybetmendiyek wan ê berbiçav ev e ku bervajî yê pisîkên din, hezkirina wan ê avê ye. Ew ne tenê di nav avê de dizivirin û pê dilîzin, lê tê zanîn ku ji bo avjeniyê jî dikevin avê". Belgefîlma BBC ya Tabor dibêje: "Sedema wanên navûdengiyê ev e ku wekî 'pisîka avjenger' têne zanîn.

 Çavkanî 

Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Felis
Kategorî:Guhandarên li Kurdistanê
Kategorî:Wan