Çemê Dunayê

Çemê Dunayê, DanûbÎ.O. Farîzov (1957). Ferhenga ûrisî-kurmancî. Neşirxana Dewletê ya Ferengê Xaricî û miletiyê, Moskva., piştî çemê Volgayê li Ewropayê çemê herî mezin ê duyem e. Ew weke rêava navneteweyî ye. Duna ji başûrê Almanyayê, herêma Daristana Reş (Schwarzwald), bi yekbûna çemên Breg û Brigach ên li navçeya Donaueschingenê destpê dike. Piştî vê navçeyê weke Duna tê binavkirin. Bi dirêjbûna 2860 kîlometre, di nava Ewropayê re (Almanya (7,5%), Awistirya (10,3%), Slovakya (5,8%), Mecaristan (11,7%), Kroatya (4,5%), Serbistan (10,3%), Bulgaristan (5,2%), Moldova (1,6%), Ûkrayna (3,8%) û Romanya (28,9%)) ber bi Deryaya Reş ve diherike. Deltaya Dunayê berî ku Duna tevlî Deryaya Reş bibe, di navbera Romanya û Ûkraynayê de pêk tê.

Hewzeya çemê Dunayê 817.000 çargoşe kîlometre ye û heta ku ji jêderka xwe ber bi Deryaya Reş ve diherike 120 robarên bi dirêjbûnên cuda tevlî Dunayê dibin. Ji van çeman yên dirêj ev in: Drava (707 km), Tisa (965 km), Sava (947 km), Morava (354 km), Olt (615 km), Siret (706 km) û Prut (953 km).

 Nav 
Navê Dunayê di çavkaniyên latînî de weke Danubius, Danuvius, Ister û di dema Yewnanistana kevnare de weke Ἴστρος (Istros) tê zanîn. Bi trakî peyva Donaris ji bo Dunaya jor û Istros ji bo Dunaya jêr dihate bikaranîn.Katičic', Radislav. Ancient Languages of the Balkans, Part One. Paris: Mouton, 1976: 144.

Tê gotin ku peyva Dānuvius ji zimanên keltî yan jî ji îranî tê. Di zimanên proto Hind û Ewropî de peyva dānu ji dêla robarê dihate bikaranîn. Mîna vê peyvê gelek peyvên ji hevdu (Don, Donets, Dnieper û Dniestr) ji bo robarê tên bikaranîn. Di zimanê gelê îranî, îskîtan, de *Dānu apara "rûbara paş" û *Dānu nazdya- "rûbara pêş" dihate bikaranîn.Mallory, J.P. and D.Q. Adams. The Encyclopedia of Indo-European Culture. London: Fitzroy and Dearborn, 1997: 486.

Navên vê robarê bi hinek zimanan li jêr in.
 Çekî, Polonî ve Slovakî: Dunaj
 Almanî:Donau
 Mecarî: Duna
 Slovenî: Donava
 Kroatî: Dunav
 Serbî û Bulgarî : Dunav/Дунав (Dunaiiro)
 Rûmenî: Dunăre, Dunărea  Rûsî ve Ûkraynî: Дунáй (Dunay)
 Latînî: Danubius, Danuvius, Ister 
 Yewnaniya kevn: Istros
 Tirkî: Tuna
 Îbranî: Duner - דונער an jî Tin'e - טינע 
 Îtalî: Danubio
 Îngilîzî: Danube

 Bajarên Duna tê re derbas dibe 

 Almanya
 Donaueschingen li Baden-Württemberg – Brigach û Breg li wir dibine yek
 Tuttlingen li Baden-Württembergê
 Möhringen an der Donau in Baden-Württembergê
 Sigmaringen li Baden-Württembergê
 Riedlingen li Baden-Württembergê
 Munderkingen li Baden-Württembergê
 Ehingen li Baden-Württembergê
 Ulm li Baden-Württembergê
 Neu-Ulm li Bavyerayê
 Günzburg li Bavyerayê
 Donauwörth li Bavyerayê
 Neuburg an der Donau li Bavyerayê
 Ingolstadt li Bavyerayê
 Kelheim li Bavyerayê
 Regensburg li Bavyerayê
 Straubing li Bavyerayê
 Deggendorf li Bayernê
 Passau li Bavyerayê
 Awistirya
 Linz
 Krems
 Viyana – paytexta Awistiryayê
 Slovakya
 Bratislava – paytexta Slovakyayê
 Komárno
 Štúrovo
 Mecaristan
 Győr
 Komárom
 Esztergom
 Visegrád
 Vác
 Szentendre
 Budapeşt – paytexta Mecaristanê
 Százhalombatta
 Ráckeve
 Dunaújváros
 Paks
 Kalocsa
 Baja
 Mohaç
 Kroatya
 Vukovar
 Ilok
 Serbistan
 Apatin
 Bačka Palanka
 Futog
 Veternik
 Novi Sad
 Sremski Karlovci
 Zemun
 Belgrad paytexta Serbistanê
 Pančevo
 Smederevo
 Veliko Gradište
 Golubac
 Donji Milanovac
 Kladovo
 Bulgaristan
 Vidin
 Lom
 Kozloduy
 Oryahovo
 Nikopol
 Belene
 Svishtov
 RuseRuse
 Tutrakan
 Silistra
 Moldova
 Giurgiuleşti
 Ûkrayna
 Reni
 Izmail
 Kiliya
 Vylkove
 Romanya
 Moldova Nouă
 Orşova
 Drobeta-Turnu Severin
 Calafat
 Bechet
 Dăbuleni
 Corabia
 Turnu Măgurele
 Zimnicea
 Giurgiu
 Olteniţa
 Călăraşi
 Feteşti
 Cernavodă
 Hârşova
 Brăila
 Galaţi – Bendera herî mezin a li ser Dunayê
 Isaccea
 Tulcea
 Sulina – bajarê dawî yê tê re diherike

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 

 Wîkîpediya bi zimanê îngilîzî ya çemê Duna, 26/9/2011

Kategorî:Çemên Almanyayê
Kategorî:Çemên Awistiryayê
Kategorî:Çemên Bulgaristanê
Kategorî:Çemên Ewropayê yên navneteweyî
Kategorî:Çemên Mecaristanê
Kategorî:Çemên Moldovayê
Kategorî:Çemên Romanyayê
Kategorî:Çemên Serbistanê
Kategorî:Çemên Slovakyayê
Kategorî:Çemên Ûkraynayê
Kategorî:Çemên Xirwatistanê

Kategorî:Erdnîgariya Ewropayê