Qirtîş

Qirtîş navê hemû xijendeyên di binkoma qirtîşan (bi latînî, Lacertilia) e. Kurd li xijendeyî ku navê wê zanistî, (Crocodilia), re dibêjin qirtîşa avê lê bi zanistî ev ne cureyekî qirtîşan e. Li Kurdistanê gelek cureyên qirtîşan hene:

 Apapik (lat. Gekkonidae) qirtîşek pir biçûk e, reşik e. Li quncên malan tê dîtin. kelmêşan dixwe. Dengî xwe wek 'niç niç niç' e.
 Axwêran, qirtîşeka sût a keskengî ye, daximê reşengî li her hêlê zik hene. Axwêran qirtîşeka zirav û drêj e; yê çapik e.
 Sûsmar (Agamidae) û jê cinsa Gumgumok, qimqimok ku sûsmarek e biçûk yê sorengî ya ser pan e. Tim xwe di bin keviran da dikemişîne weke gumgumoka gawiran (Lat. Laudakia stellio) sûsmarek e reş ya girniş girnişî ye. Li ser daran û keviran tê dîtin. Tim serî xwe radiku jer da û jor da hêldike.
 Qirtîşê Zer, qirtîşeka sût a zerengî ye. Ji axwêranê mezintir e. Boçê xwa yê qut e. Li derê bi xîz tê dîtin. Bi taybetî li ber çemî Ferat tên dîtin.
 Margîse,têrtêre an pîreka melekdas (lat. Chamaeleonidae) cureyekî qirtîşan ya ku rengî xwe diguherînî ye.
Ji navên cins û cureyên qirtîşan:
 Daykemar
 Gumgumok
 Kêlb
 Marmarok
 Marmaroş
 Marmêlke
 Meqezer

 Dabeşandin 
'Binekoma qirtîşan Lacertilia'' (Sauria)
 Famîleya †Bavarisauridae
 Famîleya †Eichstaettisauridae
 Jêrekoma Iguania
 Famîleya †Arretosauridae
 Famîleya †Euposauridae
 Famîleya Corytophanidae (qirtîşa serîkask)
 Famîleya Iguanidae (igwayana)
 Famîleya Phrynosomatidae (marmarokê bêguh û marmarokê biqoç )
 Famîleya Polychrotidae
 Famîleya Leiosauridae
 Famîleya Tropiduridae
 Famîleya Liolaemidae (binêre Tropidurinae)
 Famîleya Leiocephalidae (binêre Tropidurinae)
 Famîleya Crotaphytidae (collared û qirtşa pars)
 Famîleya Opluridae (Îgwayana Medgeskerî)
 FamîleyaHoplocercidae ([Marmaroka daran, kelpezera dûvkço)
 Famîleya †Priscagamidae
 Famîleya †Isodontosauridae
 Famîleya Agamidae
 Famîleya Chamaeleonidae (margîse)
 Jêrekoma Gekkota
 Famîleya Gekkonidae (apapik)
 Famîleya Pygopodidae (Marmarokê bêpî)
 Famîleya Dibamidae (marmarokê kor)
 Jêrekoma Scincomorpha
 Famîleya †Paramacellodidae
 Famîleya †Slavoiidae
 Famîleya Scincidae
 Famîleya Cordylidae (marmêlkê stûndûvik)
 Famîleya Gerrhosauridae
 Famîleya Xantusiidae (marmaroka şevê)
 Famîleya Lacertidae (marmaroka dîwaran)
 Famîleya †Mongolochamopidae
 Famîleya †Adamisauridae
 Famîleya Teiidae (tegu û tajangdûvik)
 FamîleyaGymnophthalmidae
 Jêrekoma Diploglossa
 Famîleya Anguidae (marmarokê belûrî)
 Famîleya Anniellidae (marmarokê bêpî ya amerîkî)
 Famîleya Xenosauridae
 Jêrekoma Platynota (Varanoidea)
 Famîleya Varanidae (pezmijokan)
 Famîleya Lanthanotidae (pezmijoka bûguh)
 Famîleya Helodermatidae (Cinawira Gîla û ejdiya birî)
 Famîleya †Mosasauridae (qirtîşên deryayî)

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 

 Pêşangeh 

Kategorî:Faunaya Afrîkayê
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Faunaya Okanûsiyayê

Kategorî:Xijendeyên li Kurdistanê