Sedrenc

Sedrenc (ji sanskrît catír anga, "ji çar parçeyan pêkhatî anku, ji çar parçeyên leşkerî pêk tê: fîl, erebe, siwar û piyade)" Michael L. Chyet: Ferhenga kurmancî-înglîzî., bi erebî û farisî: shatranj) kişik, şetrenc an jî şaxmat lîstikeke gelek kevn a ku ji Hindistanê hatî di sedsala şeşan de ji aliyê faris û ereban ve li Kurdistan û Ewropayê hate belavkirin. Ev lîstik ji bo du kesan e û her yek ji yarîkeran bi 16 keviran li ser texteyekî çargoşe dilîzin.

Sedema vê lîstikê ev e ku yarîkerek şahê yarîkerê din kiş bike heya ku şah nekaribe bi cih bike. Lê belê, koka lîstikê pir remzî ye: şerê di navbera yê spî û yê reş de, ronahî û tarî, roj û şev...

 Kevirên sedrencê 
Di lîstika sedrencê de 16 kevirên spî û 16 kevirên reş tên bikaranîn. Yarîkerê ku bi kevirên spî dilîze lîstikê destpê dike. Navên keviran ev in:
 Şah (1)
 Şalyar (1)
 Leşker (8)
 Keleh (2)
 Hesp (2)
 Fîl (2)

 Texteyê sedrencê 
Texteyê sedrencê çargoşe ye û ji 64 kareyên spî û reş pêk tê.

 Sedrenc li Kurdistanê 
Mîrê Botan, di dema Mem û Zînê de, bi sedrencê dileyize û Ehmedê Xanî wê tîne ser zimên.

 Yaneyên sedrencê li Kurdistanê 
Li Kurdistanê gelek yaneyên sedrencê hene. Du ji wan Yaneya Gare ya Dihokê û Yaneya Pêşmerge ya Silêmaniyê ne Rojnameya Evro, 195 (2007), Dihok.
 Yaneya Gare 
Yaneyeke sedrencê li Dihokê ye. Çend ji endamên vê yaneyê ev in: Karîn Kemal, Çinar Wirya, Zuha Mihemed û Mihina Se'ed.
 Yaneya Pêşmerge 
Yaneyeke sedrencê li Silêmaniya Başûrê Kurdistanê ye. Beşdarên di hinde qehremaniyên sedrencê de Îmam Hesen, Dilpak Îsma'îl, Rena Se'ed û Zeyne Basil in.

 Qehremanên fermî yên cîhanê yên sedrencê 
 FIDE 
 Wilhelm Steinitz -  (1886–1894)
 Emanuel Lasker -  (1894–1921)
 José Raoúl Capablanca - Kûba (1921–1927)
 Aleksandr Alyexîn -  / Sovyetistan / Fransa (1927–1935 û 1937–1946)
 Max Euwe -  (1935–1937)
 Mîxaîl Botvinnîk - Sovyetistan (1948–1957, 1958–1960 û 1961–1963)
 Vasîlî Smislov - Sovyetistan (1957–1958)
 Mîxaîl Tal - Sovyetistan (1960–1961)
 Tîgran Petrosyan - Sovyetistan (1963–1969)
 Borîs Spaskî - Sovyetistan (1969–1972)
 Robert Fischer -  (1972–1975)
 Anatolî Karpov - Sovyetistan (1975–1985)
 Garrî Kasparov - Sovyetistan (1985–1993)
 Anatolî Karpov -  (1993-1999)
 Alexander Khalîfman -  (1999-2000)
 Viswanathan Anand -  (2000-2002)
 Ruslan Ponomarîov -  (2002-2004)
 Rustam Kasîmdzhanov -  (2004-2005)
 Veselin Topalov -  (2005-2006)
 Vladîmîr Kramnîk -  (2006-2007)
 Viswanathan Anand -  (2007-2013)
 Magnus Carlsen -  (2013-2023)
 Ding Liren -  (2023-2024)
 Dommaraju Gukesh -  (2024-....)

 PCA 
 Garrî Kasparov -  (1993-2000)
 Vladîmîr Kramnîk - (2000–2006)

 Șetrencê bi hevpeyivîn 

Ew guhertoyek satrancê ye ku pêşbazvan bi e-nameyê tevgeran diguhezînin. Dema bersivê bi rojan tê pîvandin û lîstikek dikare meh an sal bidome.

Federasyona Satrancê ya Navneteweyî (ICCF) ICCF  ji organîzekirina Lîtikên Olîmpiyadê û Şampiyoniya Şetrencê ya Cîhanê bi hevpeyivîn.

 Şampiyoniya Cîhanê ya ICCF 

"Finala" ya Şampiyoniya Cîhanê pêşbirkek e ku diyar dike ku dê kî taca ekumenîkî bigire heya ku capa pêş de diyar bike ka kî dê şûna wî bigire.

Pêşbaziya di "Pêşpêkî" de dest pê dike, paşê "Nîvfinal" li dû "Namzedam" û di Finalê de bi dawî dibe.

 #  Sal  Şampiyon  Milet  1  1950-1953  Cecil Purdy     1.Şampiyoniya Cîhanê 2  1956-1959  Viacheslav Ragozin     2.Şampiyoniya Cîhane 3  1959-1962  Alberic O'Kelly      3.Şampiyoniya Cîhanê 4  1962-1965  Vladimir Zagorovsky     4.Şampiyoniya Cîhanê 5  1965-1968  Hans Berliner     5.Şampiyoniya Cîhanê 6  1968-1971  Horst Rittner     6.Şampiyoniya Cîhanê 7  1972-1976  Jakob Estrin     7.Şampiyoniya Cîhanê 8  1975-1980  Jorn Sloth     8.Şampiyoniya Cîhanê 9  1977-1983   Tonu Oim     9.Şampiyoniya Cîhanê 10  1978-1984  Victor Palciauskas     10.Şampiyoniya Cîhanê 11  1983-1989  Fritz Baumbach     11.Şampiyoniya Cîhanê 12  1984-1991  Grigory Sanakoev     12.Şampiyoniya Cîhanê 13  1989-1998  Mikhail Umansky     13.Şampiyoniya Cîhanê 14  1994-2000  Tonu Oim     14.Şampiyoniya Cîhanê 15  1996-2002  Gert Timmerman     15.Şampiyoniya Cîhanê 16  1999-2004  Tunc Hamarat     16.Şampiyoniya Cîhanê 17  2002-2007  Ivar Bern     17.Şampiyoniya Cîhanê 18  2003-2005  Joop van Oosterom     18.Şampiyoniya Cîhanê 19  2004-2007  Christophe Leotard     19.Şampiyoniya Cîhanê 20  2004-2011  Pertti Lehikoinen     20.Şampiyoniya Cîhanê 21  2005-2008  Joop van Oosterom     21.Şampiyoniya Cîhanê 22  2007-2010  Aleksandr Dronov     22.Şampiyoniya Cîhanê 23  2007-2010  Ulrich Stephan     23.Şampiyoniya Cîhanê 24  2009-2011  Marjan Semri       24.Şampiyoniya Cîhanê 25  2009-2013  Fabio Finocchiaro     25.Şampiyoniya Cîhanê 26  2010-2014  Ron Langeveld     26.Şampiyoniya Cîhanê 27  2011-2014  Aleksandr Dronov     27.Şampiyoniya Cîhanê 28  2013-2016  Leonardo Ljubicic  Xirwatistan   28.Şampiyoniya Cîhanê 29  2015-2018  Aleksandr Dronov     29.Şampiyoniya Cîhanê 30  2017-2019  Andrey Kochemasov     30.Şampiyoniya Cîhanê 31  2019-2022  Fabian Stanach  Christian Muck  Ron Langeveld         31.Şampiyoniya Cîhanê 32  2020-2022  Jon Edwards     32.Şampiyoniya Cîhanê

 Olîmpiyadên ICCF 

Olîmpiyad tûrnûvayek e ku her welatek ku bi ICCF-ê ve girêdayî ye dikare tîmek ku ji 6 lîstikvanên birêkupêk û du cîgir pêk tê pêşkêş bike ku wê temsîl bike. Di du qonaxan de tê lîstin: Nîvfînal û Final.

 #  Sal  Madalyaya zêr  Medalyaya zîv  Medalyaya bronz  01.  1949-1952    Çêkoslovakya    02.  1952-1955  Çêkoslovakya      03.  1958-1961  Yekîtiy a Sovyetê    Yugoslavya  04.  1962-1964  Yekîtiy a Sovyetê  Almanyaya Demokratîk    05.  1965-1968  Çêkoslovakya  Yekîtiy a Sovyetê  Almanyaya Rojava  06.  1968-1972  Yekîtiy a Sovyetê  Çêkoslovakya  Almanyaya Demokratîk  07.  1972-1976  Yekîtiy a Sovyetê      08.  1977-1982  Yekîtiy a Sovyetê      09.  1982-1987    Almanyaya Rojava  Yekîtiy a Sovyetê  10.  1987-1995  Yekîtiy a Sovyetê  Îngilîstan  Almanyaya Demokratîk  11.  1992-1999  Çêkoslovakya            12.  1998-2004      Letonya  13.  2004-2009        14.  2002-2006        15.  2006-2009        16.  2010-2016        17.  2009-2012        18.  2012-2016        19.  2016-2021          20.  2016-2019         21.  2020-2023      

 Çavkanî 


Kategorî:Werzişên ferdî