Entab (parêzgeh)

Entab, an ji parêzgeha Entabê (, navê fermî ), parêzgeheke Bakurê Kurdistanê ye ku dikeve nav sinorên komara Tirkiyeyê. Serbajarê Entabê Dîlok e. Li gorî jimartina sala 2023an nifûsa parêzgeha Entabê 2.164.134 kes e. Parêzgehên din ên cîran ên parêzgeha Entabê ev in: li bakur Mereş, li bakurê rojhilat Adiyeman, li rojhilat Riha, li başûr Kilîs û li aliyê rojava jî parêzgeha Osmaniyeyê cih girtiye. Herwiha li aliyê başûr sinorê parêzgeha Entabê bi Sûriyê re jî heye.

 Dîrok 
Di demên kevnare de ev herêm pêşî ji aliyê hîtîtiyan û piştre ji aliyê asûriyan ve, piştre jî ji aliyê Pers, Roma, Bîzans, ebasî û selcûqî ve hatiye birêvebirin. Di dema seferên xaçperestan de gelek şer dîtin û bi serketina Împeratoriya Osmanî re gelek mizgeft, xan, hemam û medrese hatin avakirin.

 Zeugma 
Yek ji cihên herî qedîm ên parêzgehê bajarê kevnar Zeugma ye. Zeugma bajarekî kevnar ê helenîstîk e ku piştre ket destê împeratoriya Romayê. Li hemberî Zeugmayê, dîsa li ber Çemê Firatê bajarê din ê kevnar Apamea hebû. Bermahiyên Zeugmayê li nêzîkî bajarê Belqîz li ber çiyayê Belqîz hatin dîtin û îro dikeve nav sînorên navçeya Belqîz (Nizib) a parêzgeha Dîlokê. Ji ber ku Zeugma û Seleukia di dema rêya îpekê navendeke girîng a herêmê bû, her du herêm ji ber aboriya xûrt bû bajarekî vîlayên antîk ku bi gelek mozaîkên bêhempa xemilandî bû. Zeugma di çiriya pêşîn a sala 2000an de bi qedandina avakirina Bendava Bêrecûkê ji nû ve hate kisfkirin lê pirraniya bajarê antîk ket bin avê.

 Dolîçe 
Bajarekî din ê kevnar Dolîçe ye. Ev cihê ku niha Dülük e, bi qasî deh kîlometreyan dûrî bajarê Entabê ye û cihê kulta Jupiter Dolichenus e.

 Erdnîgarî 
Parêzgeha Entabê ji asta behrê di navbera 250 û 1250 metreyî de ye. Navenda parêzgehê 850 metre bilind e. Li Entabê gelek kanî hene û li gelek deverên bajêr golên sûnî û bendav hatine çêkirin. Bajarê Entabê li ser Deşta Entabê ava bûye. Herikîna Allebenê ya ku ji Entabê derbas dibe, du navçeyên navendî ji hev vediqetîne. Li nêzî navenda bajêr daristanên xwezayî nîn in, lê li derdora parêzgehê daristanên sûnî ku ji darên hinarê sor pêk tên hatine çêkirin. Navenda bajêr di erdheja pileya 3yem de ye.

 Navçe 
 Bêlqîs (): Bêlqîs
 Cîngîfe (): Cîngîve
 Girgamêş (): Girgamêş
 Îslahiye, Eslahiye yan Avasîm (): Îslahiye
 Kele, (): Kele
 Kurudere an Komirlî (): Kurudere yan Komirlî

Navçeyên Bajarê Mezin
 Alêban (): Alêban
 Tilbişar (): Tilbişar, Haran, Elbeylî (navend: Elî Mentar)
 Şahînbeg (): Şahînbeg

 Çavkanî 

 Bîblîografî 
 Harita Umum Müdürlügü 1:800,000 (1934).
 "Köylerimizin adlari" (1928).
 Vital Cuinet (1891/2001). "La Turquie d'Asie".
 Xefur, Ebdulla (Abdulla Ghafor) (2000/2001). Kurdistan - Dabeşî Kargêrî Terrîtorî 1927-1997.
 Xefur, Ebdulla (Abdulla Ghafor) (2001). Kurdistan - Rûpêw û jimarey danîştuwan.

Kategorî:Dîlok