Baba Tahirê Uryan

Baba Tahir yan Baba Tahirê Uryan (jdb. 935 Hemedan - m.1010 Hemedan), helbestvan û fîlozofê  ê lekîhttp://helbestenkurdi-piran.blogspot.fr/2012/04/baba-tahire-uryan.html?m=1Hamzehʼee, M. Reza. The Yaresan: a sociological, historical and religio-historical study of a Kurdish community, 1990. yê sedsala 11an e. Roja jidayikbûn û mira wî bi temamî ne kifş e, di çavkaniyan de gelek ji hev cuda dîrok nişan didin.

 Nasnavê wî 
Nasnavê wî Baba Tahirê Uryan bû yê ku tê wateya Baba Tahirê Ta'zî yê ku cilan li xwe nake yan jî cilên wî xweşik laşê wî nastrîne . Ev nasnav nîşan û pajoya derwêşbûna wî ye.
Hundek dibêjin wateya "Uryan =Xwas" lê ev ne raste.
Ji ber ku di zimanê erebî de wateya "Uryan =taziye" kesê bê cil yan kesên ku cilên wî laşê wî ne bi awayekî geştî disitirîne.
Û xwas wateya wê bi erebî "Hafî, hefyan" yê ku bê pêlav û nig tazî.

 Jiyan 
Gelek agahdariyên li ser jiyana Baba Tahir negihiştine destê me û em bi ronakî nizanin ku bajarê ku wî di tê de ji dayik bûye kîjane (ango Baba Tahir gelê kîj bajarê Kurdistanê bû). Guman dibe girtûperê (derdorê) 1100 salan berê niha hatbûye cîhan.

Baba Tahir bi salan li Hemedanê de dijî û mala wî ya herî dawî, ango gorgeha wî, di meydanek (bi navê Meydana Baba Tahir) de li bakûrê bajarê Hemedan e.

 Helbestvanî 

Helbest û honraweyên Baba Tahir bêtir çarîn in û wek stiranan dihatin bikaranîn. Îro rojhilatnas van helbestan girêdidin pehlewiyan.
Bedaxewe heta îroj helbestên wî yên bi kurdî wek helbestên bi farisî, lûrî yan têkilek ji farisî, lûrî û kurdî hatine naskirin. Belam bi rastî ev ne rast e çimku heta niha gelek helbestvan û hozanên kurd, azerî, gîlek, mazenî û hwd., bûne ku bi zimanê fars helbestvanî kirine lêbelê heta niha yek helbestvanê Faris jî nebûye ku helbest û honraweyên xwe têkil kurdî bike yan hetan bi kurdî honrawe bibêje.

Heger em ji dîmeneke rasteqîn û resen binêrin em dikarin bi vê rasteqînê ve bigihêjin encamek ku Baba Tahirê Xwas tenê hozaneki kurd bû ku heger dixwast bi farisî honrawe bibêje, honraweyên xwe têkil kurdî dikir!

 Hindek ji helbestên Baba Tahirê Uryan 

 Helbestên tevkurdî 

Mamoste Rehmet Mucteba Mînewî li muzeya Qonyeyê de hindek parçe honrawe û çarîne bi zimanekî kevnar peyda kiriye ku yên Baba Tahir in. Ev helbestan bi giştî bi zaravayekî kurdî yê kevnar in ku îroj êdî nemaye. Lê vî zarava bi rastî pirdek e li nav ziman û zaravayên kurdî û em dikarin bêjin ku hewramî, soranî û kirmanckî girê didine yek. Parçeyek ji wan helbestan:

 Rûbaiya Baba Tahirê Uryan 

Du keziyên te li ber ruwê te ne, 
Gul û simbil li cem te bi hev re ne; 
Dema tu keziyên xwe belav dikî, 
Bi hemû mûyên wan dil bi dar de ne.

🙝🙟

Tu ku qamnazenîn û dilruba yî, 
Tu ku bêyî kilê çav bi kila yî; 
Tu ku xwedyê du keziyên siya yî 
Çer dipirsî ku çima awara yî.

🙝🙟

Eger derdê min yek bûya çi dibû; 
Ger xema min hindik bûya çi dibû; 
Li kêleka min hebîb yan tebîbek, 
Ji herduyan yek hebûya çi dibû.

🙝🙟

Evîndar ew e ku herdem bi bela be; 
Mîna Eyûb bi kurman mubtela be; 
Weku Hesen binoşe tasa jehrê 
Mîna Huseyn şehîdê Kerbela be.

🙝🙟

Min bikujî b’zorê, tê j’kê bitirsî; 
Biqewrînî b’xorê, tê j’kê bitirsî; 
Ez bi vî nîvdilî j’kesî natirsim, 
Ey dilê du alem, tê j’kê bitirsî.

 Helsengandina zimanê çarîneyên Baba Tahir ligel kurdî, lûrî û farisî 

 Wûşeyê Baba Tahir  Kurdiya başûr (kelhûrî, gerrûsî, lekî, soranî)  Kurdiya bakûr (kurmancî)   Lûrî  Farisî ez, mû min, mi ez mo , mi men te to, tû, tûwe te to to eşmerdin eşmardin, jimardin ejmartin eşmardin şêmorden bûşim bûşim bêjim boim bêgûyem dîr- dîr-, he-, hes- he- dar- dar- dost dîrî dost dîrî hez dike dust dare dust dared verîj- rij-, riş- verij- rêz- rîz- vîn- wîn-, bîn- bîn- bîn- bîn- sîye sîye, reş reş sê sîyah rûj rûj, roj roj rûz rûz bîn bîn bûn bîyin bûden zûn- zan- zan- dûn- dan- bûwe bûwe, bîye bûye bîye bûde ed- e(d)-, di- di- (mê-) mî- mûran edxwerd mûran exwerd mûran dixward mirûciya eherdin mûrçêha mîxordend Xweda Xweda, Xwa Xwedê Xoda Xoda dall dall şahîn dal oqab, şahîn vaxwerd hellxwerd vexward herd aşamîd neçîrevan neçîrewan/-van nêçîrvan neçîrvan şêkarçî ej, ce ej, je, le, de ji, je di , zi ez wed wa, weha we, wesa çino angûnê bişe biço biçe rro boro

 Helsengandin ligel hewramî, kirmanckî, lûrî û farisî 

 Wûşeyê Baba Tahir  Hewramî  Kirmanckî   Lûrî  Farisî ez, mû min, ez (kevnar) mi (min), ez mo , mi men te tu to, ti, te to to eşmerdin eşmerdey hûmar eşmardin şêmorden zaric jereç zaranc kok kebk werayî werayî (çîyê) werdişî  herdinî xorak ce ce ci di , zi ez verîj- rîj- riş- rîz- rîz- vîn- wîn-, vîn- vîn- bîn- bîn- bişe lû şo rro boro îne-ş bikûşt ey ney kişt îne-ş kûşt î kûşt-êş în ra koşt-eş

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 
 Bavê Tahirê Uryanî 

Kategorî:Fîlozofên kurd
Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn sedsala 10an
Kategorî:Jidayikbûn 935
Kategorî:Kesên ji Hemedanê
Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Kategorî:Mirin sedsala 11an
Kategorî:Mirin 1010
Kategorî:Nivîskarên kurd