Laz

Laz (bi lazî: ლაზი Lazi; tirkî: Lazlar; bi gurcî: ლაზი, lazi; yan ji ჭანი, ch'ani) navê gelekî ye ku îro bi piranî li herêma Deryaya Reş li parêzgehên wekî Artvîn û Rizeê li Tirkiye û li rojavayê başurê Gurcistanê jî li herêma Acaristanê dijîn. Laz di dîrokê bi lazî axivîn e lê piranîya kesên wan îro bi tirkî yan ji gurcî diaxivin.  https://colchianstudies.files.wordpress.com/2010/04/47-laz-minorsky.pdf Herêmên ku lazan lê jiyan dikirin, di dema Osmanîyan de bi navê Lazistan (Welatê lazan) hatîye zanîn. 


Bav û kalên gelê Laz ji hêla gelek nivîskarên klasîk ve ji Scylax bigire heya Prokopîus û Agathias têne gotin, lê peyva Lazî di zimanê latînî de (bi yewnanî: Λαζοί, romanîze kirn: Lazoí), xwe yekemcar ji hêla Plinî ve li dora sedsala 2an berî zayînê têne vegotin.Pliny, NH 6.4.12.Braund (1994), p. 157, fn. 24.Pliny, C. (1989). Natural history: Books 3-7 (H. Rackham, Trans.). Cambridge: Harvard. p. 346-347.


 Ax û ziman 
 Ax 

Li perên Derya Reş û li hin komarên berê yên YKSS dijîn. Neteweya Laz Qefkasî ye. Annuario Pontificio 2013 (Libreria Editrice Vaticana, 2013, ISBN 978-88-209-9070-1), p. 959

Piraniya Lazên îro li herêmek ku jê re dibêjin Laziǩa, Lazistan, Lazeti an navê Lazona dijîn ku bi kevneşopî ji hêla gelê Laz ve li bakurê rojhilatê Tirkiyê û başûrê rojavayê Gurcistanê dijîn. George Hewitt, Georgian Reader. p. xii  E. Glenn Hinson, The Church Triumphant: A History of Christianity Up to 1300. p 223 Ji aliyê erdnîgarî ve, Lazistan ji rêze newalên teng û asê pêk tê ku ber bi bakur ve ji deşta Çiyayên Pontî (bi tirkî : Anadolu Dağları), ku wê ji Geliyê Çoruhê vediqetîne, û ji rojhilat-rojava li perava başûrê Deryaya Reş dirêj dibe. Annuario Pontificio 2013, p. 1013  Lazistan li Tirkiyeyê bi rastî peyveke qedexe ye.Di xala 8’emîn a Qanûna Têkoşîna li Dijî Terorê (Qanûna bi hejmara 3713’an a bi zagona jimare 4126’an hatiye guherandin) wiha tê gotin: “Tu kes nikare propagandaya nivîskî û devkî ya ku bi mebesta têkbirina yekparçebûna dewleta Komara Tirkiyeyê, welat û yekparçebûna dewleta Komara Tirkiyeyê ye, bike û bike. netewe. [… ] Kesên ku van kiryaran bikin, ji salek heta sê sal cezayê girtîgehê û cezayên giran tê birîn [...].” Ev gotar tê wê wateyê ku kesên bi devkî an çapkirî gotinên wekî Lazistan an Kurdistan xeternak bikar tînin. şopajotinî."

 Ziman 

Zimanê Lazan an jî Lazî yek ji zimanên Qefqasî ye û nêzîkî zimanê Gurcî ye. Benninghaus, Rüdiger (1989). "The Laz: Example of Multiple Identification". In Peter Alfred, Andrews; Benninghaus, Rüdiger (eds.). Ethnic Groups in the Republic of Turkey. p. 498.

Edebiyata wan a gelêrî bi devkî hatiye veguhestin û bi awayekî sîstematîk nehatiye tomarkirin. https://ids-pub.bsz-bw.de/frontdoor/deliver/index/docId/3413/file/Kutscher_Language_of_Laz_in_Turkey_2008.pdf Faik Efendi di salan 1870an de ji bu avakirina nasnameya çandî ya Lazîyan ya cihêreng û afirandina zimanekî edebî û edebiyatê, ji aliyê desthilatdarên Osmanî ve hat girtin û piranîya berhemên wî hatin tunekirin.  Di salan 1930an de di dema otonomiya çandî ya nisbî ku ji hindikahîyan re hat dayîn, edebiyata Laz ya nivîskî - li ser bingeha tîpên Lazîyan - li Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê derket, ku îdeolojiya Sovyetê bi xurtî serwer bû. Helbestvan Mustafa Banişi pêşengiya vê tevgera demkurt kir, lê formeke standard a fermî ya zimên tu carî nehatî damezrandin. Extension consonnant for the Latin version of the Latin alphabet, often represented with the digit 3 (currently missing from Unicode ?) ; the Cyrillic letter ze (З/з) has been borrowed in newspapers published in the Socialist Republic of Georgia (within USSR) to write the missing Latin letter ; modern orthographies used today also use the Latin digraphs Ts/ts for З/з and Ts’/ts’ for З’/з’.

 Pêjgeh 

Pêjgeha laz ji xwarin û vexwarinên lazan re tê gotin. Li Tirkiyeyê ji ber siyaseta pişavtinê, demekê dirêj hebûna lazan jî dihate înkarkirin, ji wan re Karadenizli - ji xelkê Deryaya Reş digotin. Niha jî bêjeya Karadenizli piranî bo lazan tê bikaranîn û ji xwarin-vexwarinên lazan re jî herwiha Karadeniz Yemekleri - xwarinên Deryaya Reş dibêjin.

Masî, bi taybetî kîlke cihekê giring digire, di xwarinên lazan de. Xwarinên ji hevîrê, berhemên şîr, tirşîn, hêyavk, şorbe, kilor, tiyanên curbecur ûêd pêjgeha laz dixemilînin. Kelem, lazût, lovî (fasûlî, lobiye), îsot gelek tên bikaranîn.

 Lazên Tirkiyê 

Li Tirkiyê pirsgirêkên vê gelî gelek in. Dûgela Tirk wekî Kurd û netweyên din hebûna Lazan jî înkar dike û polîtikaya pişavtinê dimeşîne. Pirraniya Lazan êdî nikarin bi zimanê zikmakî biaxivin. Ziman û çanda Lazan di bin xetereyê de ye, li ber windabûnê ye. "Article 8 of the Anti-Terror Law (Law No. 3713 amended by Law No. 4126) reads, "No one may engage in written and oral propaganda aimed at disrupting the indivisible integrity of the State of the Turkish Republic, country, and nation. [… ] Those who engage in such deeds will be sentenced to from one to three years in prison and given a heavy fine […]". This article means that those who orally or in print make use of words such as Lazistan or Kurdistan risk prosecution." (inglîzî). Di xala 8’emîn a Qanûna Têkoşîna li Dijî Terorê (Qanûna bi hejmara 3713’an a bi zagona jimare 4126’an hatiye guherandin) wiha tê gotin: “Tu kes nikare propagandaya nivîskî û devkî ya ku bi mebesta têkbirina yekparçebûna dewleta Komara Tirkiyeyê, welat û yekparçebûna dewleta Komara Tirkiyeyê ye, bike û bike. netewe. [… ] Kesên ku van kiryaran bikin, ji salek heta sê sal cezayê girtîgehê û cezayên giran tê birîn [...].” Ev gotar tê wê wateyê ku kesên bi devkî an çapkirî gotinên wekî Lazistan an Kurdistan xeternak bikar tînin. şopajotinî." (Kurdî).

Ji bo Lazan dibêjin "Kurdên deryadîtî" û hin karekterên Lazan û Kurdan dişibînin hevûdu. https://m.bianet.org/bianet/siyaset/161339-90-lar-laz-kultur-ve-kimlik-hareketinin-dogusu

Di çanda devkî ya Kurdan de jî navê Lazan pirr derbasdibe. Laz di çanda Kurdî de wekî "gelê cîran, merd, wekî Kurdan, wêrek, zîrek hwd" tên nirxandin. Di nava gelê Kurd û Laz de dostaniyeke pirr kûr hebû. Mixabin dûgela Tirk herêma Derya Reş bi pirranî assîmîle kir û bi hestên vê gelê leyîst. Laz di kûltûra Tirkan de pirr neyînî cihdigire. Tirk bi Lazan qerfê (henekê) xwe dikin, wan wekî kêmhiş didin nîşandan. Hemî pêkenokên Tirkan li ser vî gelê bindest in. 

 Stranekî kurdî ya dengbêj bi laz 

 Mijarên têkildar 

 Lazistan
 Kemal Pir

 Çavkanî 

Kategorî:Komên etnîk li Almanyayê
Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn
Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê