Salnameya îranî

Salnameya îranî an salnameya farisî teqwîma rojê ko îro li Îran û Efxanistanê bi fermî tê bikaranîne. Ji bo ko hinek îna dikin ko bingeha wê texwîmê, ya ko Omer Xeyam di wexta siltanê Selçûqiyanê Celal ed-Dewle Melik Şah (1055–1092) de berhev kirî ye ew hin caran wek salnameya celalî jî tê nav kirin. Ew salnameya Xeyam cara siftê, di yekê Ferwerdînê, gora salname mîladî 15 adarê 1079an de hatibû bikaranîn.

Salnameya îroj li Îranê tê bikaranîn cara paşin di 1925an de hat reformkirin û di 31ê adarê 1925an de hat dest bi karanînê kirin. Di wê reformê de hîcret wek refêrans hat girtin û ew roya gora salnameya îranî wek 11ê Ferwardin 1304 hat diyar kirin. Ji bo referansa wê hîcret hat girtin jî ew wek hicrî şemsî ( an, ) tê nav kirin. Ji 1957an virve ew li Efxanistanê jî tê bikaranîn. Her çiqas di 1976an de li Îranê li ser salnamê reformeka din hat kirin û roya destpêkê salname şuna hîcretê, taç girtina Kûruşê Mezin hat girtin jî, va refoma di 1979an de li pê şoreşa îslamî re hat valakirin.

Salvegera vê salnameyê gorî destpêka biharê yê Stêrnasî, yanê Newrozê tê hesab kirin. Kînga ko li Tehranê dirêjahiya şev û rojê de saet dibine 12:00, rojê ko tê, ango sibê wek Newroz tê diyar kirin. Roja salvegerê bi gelemperî, ji salê ber de tê diyar kirin. Di salnameya gregorî de destpêka biharê navbera 19ê adarê û 21ê adarê de diguhere.

Salnameya îranî ji 12 mehan ên ko nêzî 3000 salin bêguhertin tên bikaranîn de pêk tê. Şeş mehayên pêşin ji 31 roj, pênc mehên pê re ji 30 ro, û mehê paşin jî gorî bûna sala bermayî an na ji 29 an 30 rojan de pêk tê.

 Navên mehên salnameya îranî 

NavberDirêjahî (bi roj)FarisîPehlawîAvestayîKurdiya navendî1. 21 adar-20 avrêl31FerwerdînFrewardînFrevaşînamNewroz, Xakelêwe2. 21 avrêl-21 gulan31ErdîbehîştErdwahîştAşa VahîstaGullan, Banemer3. 22 gulan-21 pûşper31XurdadHordādHaurvetaBaranbirran, Cozerdan4. 22 pûşper-22 tîrmeh31TîrTîrTiştrîyaGermaciman, Pûşper5. 23 tîrmeh-22 gelawêj31Murdad (Merdad)EmurdādEmêrêtatGelawêj6. 23 gelawêj-22 rezber31ŞehrîwerŞehrêwarXeştrevariyaBerewpayîz, Xermanan7. 23 rezber-22 kewçêr30MehrMîhrMîsraMîran, Rezber8. 23 kewçêr-21 sermawez30AbanÊbanApamGellarêzan9. 22 sermawez-21 berfanbar30AzerÊdurEtarAgirdan, Sermawez10. 22 berfanbar-21 rêbendan30DeyDeyDînoSehollbendan, Berfanbar11. 22 rêbendar-21 reşemî30BehmenWehmanWehûmanNawzistan, Rêbendan12. 22 reşemî-21 adar29 an 30EspendŞpendermadŞpenderamPolan, Reşeme

 Çavkanî 
 Bibîne 
 Salnameya rojê
 Salnameya koçî

 Girêdanên derve 
 Dîroka salnameya îranî 
 Li ser salnameya îranî 
 Salnameya farisî-peştûnî-kurdî 

Kategorî:Çanda Îranê
Kategorî:Efxanistan
Kategorî:Îran
Kategorî:Salname