Kenan Evren

Ahmet Kenan Evren (jdb. 17ê hezîrana 1917an, Alaşehir, parêzgeha Manisayê, Tirkiye - m. 9ê gulana 2015an, Enqere, Tirkiye)Biography, Presidency of the Republic of Turkey siyasetmedar û fermandarekî berê a artêşa tirk bû ku heftemîn serokkomarê Tirkiyeyê ji 1980 heya 1989an bû. Tê gotin ku ew yek ji lîderên girîng ji derbeya leşkerî ya 12ê îlonê 1980an de bû.

Di 18ê hezîrana 2014an de, dadgeheke tirkî ew bi zîndana hetahetayî û daxistina pileya wî ya leşkerî, (ji taybet ji fermandariya artêşê) mehkûm kir, ji ber ku serkêşiya derbeya leşkerî di sala 1980an de kir. Herwiha betalkirina parlamenterê, senato û destûrê jî lê hat cezakirin. Ev ceza di dema mirina wî de li jêr îtîrazê bû.

 Jiyana berî 
Ahmet Kenan Evren di 17ê hezîrana 1917an li Alaşehirê hatiye dinyayê. Bavê wî Îmam bû, ku bi eslê xwe alban bû. Kokên bavê wî ji bajarê Preşova ne, ku îro di Serbistanê bi sînora Kosovayê de ye. Dayika wî jineke tirk ji Bulgaristanê bû. Piştî mekteba yekemîn û navendî li Manisa, Balikesîr û Stembolê, ew diçe lîseya leşkerî li Enqereyê heya 1938an. Dûr ve di sala 1949an ji akademiya leşkerî qedand.

 Kariyera leşkerî 
Di sala 1958/59an de li Komara Korêyê di lîwaya tirkan de ku piştî şerê Koreyê li wir bi cih bûbû, wezîfe kir. Di sala 1963an de bû lîwayê giştî. Di 7ê adara 1978an de Evren bû serokê sererkaniyê.

 Serokkomarî 

 Derbe 
Evren di 12ê îlona 1980an de bi fermandarên Nusrettin Ersin, Tahsin Şahinkaya, Nejat Tümer û Sedat Celasun re li dijî hikûmeta Süleyman Demirel derbeya leşkerî kir. Rewşa leşkerî hat ragihandin û hikûmeta leşkerî ya bi serokatiya Evren hat avakirin. (3 October 1984 speech at Muş) Piştî ku di 7ê mijdara 1982an de destûra bingehîn a nû ya ji aliyê leşkeran ve hatibû pêşkêşkirin, bi dengê gel hat qebûlkirin, Evren piştî 2 rojan 7 salên din weke serokkomar hat qebûlkirin. Çaxê wî di 9ê mijdara 1989an de bi dawî bû.

 Binpêkirina mafên mirovan 
Evren di dema rejîma xwe ya leşkerî de ji aliyê gelek parêzvanên mafên sivîl ve bi binpêkirinên mezin ên mafên mirovan hate sûcdarkirin. Di navbera salên 1980 û 1983an de bi sedan siyasetmedar hatin binçavkirin an jî hepsa malê lê ragihandin, bi hezaran muxalîf hatine îşkencekirin û bi sedan çepgir hatine îdamkirin.

Lijneya Ewlehiya Neteweyî di 28ê cotmeha 1980an da diyar kiribû ku piştî derbeyê nêzî 11 hezar û 500 kes hatine girtin. Rejîmê yekser piştî derbeyê herî hindik 50 kes înfaz kirin.

Di dema wî de gelek zagonên ku zimanê kurdî di gelek warên jiyana giştî û taybet de qedexe dikirin hatin derxistin. Evren hebûna kurdan wek etnîkeke cûda li Tirkiyeyê înkar kir û wek tirkên çiyayî bi nav kir.

 Mehmûmkirin 
Di 10ê çileya 2012an de dadgehên tirk biryar da ku li dijî Kenan Evren û fermandarê berê yê Hêzên Hewayî yê Tirk Tahsin Şahinkaya ji ber rola wan di derbeya 1980an de doz were vekirin.BBC News Turkish ex-president Kenan Evren faces coup charge, 10 January 2012. Dozger ji wan re cezayê heta hetayê xwest. Yekemîn danişîna dadgehê ya dozê di 4ê nîsana 2012an de hat diyarkirin. Her du jî di 18ê hezîrana 2014an de ji aliyê dadgeha Enqereyê ve bi cezayê heta hetayî hatin cezakirin. Li gorî xala 30emîn Qanûna Cezaya Leşkerî, Evren û Şahinkaya ji pileya herî jêr a taybet hatin daxistin; Ji ber ku biryar hat îtirazkirin û Evren beriya biryara dawî ya dadgeha îstînafê mir, tazmînat ne dawî bû.

 Mirin 
Evren di 9ê gulana 2015an de di 97 saliya xwe de li nexweşxaneya leşkerî ya Enqereyê jiyana xwe ji dest da."Former Turkish president Evren dies aged 97", Reuters, 9 May 2015. Di 12ê gulana de piştî merasîma oxirkirinê li Mizgefta Ahmet Hamdi Akseki li Enqereyê hate definkirin.

 Binere 

 Binpêkirina mafên kurdan li Tirkiyeyê
 Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 

Kategorî:Jidayikbûn 1917
Kategorî:Leşkerên Tirkiyeyê
Kategorî:Mirin 2015
Kategorî:Serokkomarên Tirkiyeyê