Marie Curie

Marie Salomea Skłodowska-Curie (jdb.  li Warşova, Polonya; m.  li Sancellemoz, (Haute-Savoie), Fransa; navê berê yê keçiktiyê Maria Salomea Skłodowska) kîmyager û fizîknaseke fransî ya bi eslê xwe Polonî bû.

Yekemîn jin a ku Xelata Nobelê wergirtiye û yekemîn keseke ku du caran û di du beşên zanistiyê de ev xelat girtiye ye. Sala 1903î Xelata Nobel a fizîkê bi tevî mêrê xwe Pierre Curie û Henri Becquerel wergirtiye. Dîsa sala 1911î Xelata Nobel a kîmyayê wergirtiye.

 Jiyan 

Di zaroktiya xwe ya li Polonya de ji ber xizanî û nexweşiyan dê û hin xûşk-birayên xwe winda dike. Sala 1883î bi dijwarî dibistana amadeyî bidawîdike. Li cem malbata parêzerekî dewlemend wekî mamosteyeke malê dixebite û pere berhedike ku li welatên dewlemend bixwîne. Wê demê li Polonya xwendina jinan a bilind nerewa bûye. Curie him li bavê xwe yê giran-nexweş xwedî derdikeve, him pere berhevdike û him jî bi dizî perwerdeya bilind a fîzîk û kîmyayê dibîne.

Di çiriya paşîn a 1891î de diçe Fransayê û hema dest bi perwerdeya matematîk û fîzîkê dike. Bi fizîknasê navdar ê hemdemî Pierre Curie re dizewice. Gelek caran tevlî konferansên navneteweyî yên fîzîkê dibe û gelek keşfan dike. Gelek caran bi fizîknasên wekî Albert Einstein, Max Planck hwd re hevdîtinan û hevxebatan pêk tîne. Keça wan, Irène Joliot-Curie, sala 1935î herwiha Xelata Nobel a kîmyayê werdigire.

 Berhem 

 Recherches sur les substances radioactives, Dissertation, 1904, Lêkolîn li ser rewşa radyoaktîviteyê
 Traité de radioactivité, 2 Bend, 1910, Rastiya radyoaktîvîteyê
 La radiologie et la guerre, 1920
 L'Isotopie et les éléments isotopes, 1924
 Les rayons α, β, γ des corps radioactifs en relation avec la structure nucléaire, 1933
 Radioactivité, 1935

 Xelat û payeyên din 

 1903 Xelata Davy-Medaille a Londonê tê tayîn, Royal Society.
 Elementa kîmyayî ya 96, bi paşnava wê û mêrê wî tê binavkirin, Curium (Cm).
 Li dûv wan asteorîdek bi navê (7000) Curie tê binavkirin.
 Di nava 1910 û 1978 xebatên radyoaktîvîteyê bi navê wê tê kirin.
 Navê wê /wan li gelek dibistan, dem, kolan hwd tê dayîn.
 Ji sala 1980î YE gelek aksiyonan bi navê wê / wan dike. 
 Sala 1995 goristana wê û mêrê wê dibin Panthéon.
 Dûgela Polonyayê sala 1932î enstîtuyekê ku li ser radyûmê lêkolînan dike dadimezirîne û sala 1952î bi bavê Curie binavdike.

Kategorî:Fizîknasên fransî
Kategorî:Fizîknasên polonyayî
Kategorî:Jinên fransî
Kategorî:Jinên polonyayî
Kategorî:Kaşîf
Kategorî:Kîmyagerên fransî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Fizîkê
Kategorî:Xelatgirên Nobela Kîmyayê