Bîrûnî

Bîrûnî an Beyrûnî yan jî Ebû Reyhan el-Bîrûnî (jdb. 15 êluna 973 Xwarezm - m.  Xeznî) fîlozof, matematîknas, astronom, fizîknas, dîroknas, kîmyager û sosyologê fars bû. Li rojavayê, bi navê Alîboron û Alberûnî tê naskirin.

Bîrûnî li gundê Kath nêzî Xwarezmê (li Ûzbêkistana îro) hatiye dinyayê. Navê wî bi farisî tê wateya Berbajar. Bi şûnde navê wî li gundê wî Kat jî kirine. Ew dersên matematîk û astronomiyê ji Ebû Nesr Mensûr digire.

Ew bi fîlozofên weke, Îbn Sîna, Îbn Miskeweyh û mîrza Ebû'l Ebas Memûnê Xwarezmşah re hevkariyê dike. Bi Mehmûd Xeznewî re diçe Hindistanê, li wê derê zimanê wan hîndibe, hem li ser ola wan, hem jî li ser felsefa wan dixebite û pirtûkeke bi navê "Kitêba Hindistanê" (bi erebî: Kitab el-Hind) li ser vedîtinên xwe dinivîse. Ew yewnanî, suryanî û berberî jî zanîbû. Wî pirtûkên xwe bi (zimanê xwe yê dayîkê) farisî û bi erebî dinivîsandin.http://www.iranicaonline.org/articles/biruni-abu-rayhan-ii

Li gor zanînan nêzîkê sedûheştê (180) pirtûkên wî hene. Heftê (70) pirtûkên wî yên esmannasiyê û bîst (20) pirtûkên wî yên li ser matematîkê hene. Lê ji van pirtûkan, bi tenê bîstûheftên (27) wan, heta roja me hatine. 

Gotiye ku dinya di şeklê kûreyê de ye û dizivire. Pirtûkên wî, bi zimanekî gellek giran hatine nivîsandin, ku wî bi xwe jî gotiye ku ew pirtûkên xwe, ji bo zanyaran dinivîsîne. Hinek pirtûkên wî li zimanên rojavayê hatine wergerandin.


 Berhemên Bîrûnî 

 El-Asar'il-Baqiye an'il-Kurûni'i-Hali-ye
 El-Kanûn'ul-Mes'ûdî
 Kitab'ut-Tahkîk Ma li'l-Hind
 Tahdîd'u Nihayeti'l-Emakin li Tas-hîh Mesafet'il-Mesakin
 Kitabu'l-Cemahir fî Ma'rifet-i Cewa-hir
 Kitabu't-Tefhîm fî Evaili Sıbaati't-Tencîm
 Kitabü's-Saydele fî Tib

 Çavkanî 

 Ana Britannica – 4. Cilt / s. 269-271
 Cyril Glassé (1991). The Concise Encyclopedia of Islam. HarperCollins, San Francisco. ISBN 0-905743-65-2


Kategorî:Fizîknasên faris
Kategorî:Fîlozof
Kategorî:Fîlozofên faris
Kategorî:Fîlozofên misilman
Kategorî:Jidayikbûn 973
Kategorî:Kesên sedsala 10an
Kategorî:Matematîknas
Kategorî:Mirin 1048
Kategorî:Rexnegirên ateîzmê
Kategorî:Stêrnasên faris
Kategorî:Zanyarên misilman