Süleyman Demirel

Sami Süleyman Gündoğdu Demirel (jdb. 1ê çiriya paşîn 1924an, Atabey, parêzgeha Isparta, Tirkiye - m. 17ê hezîran 2015an, Enqere, Tirkiye) siyasetmedarekî tirk bû ku heft caran bûye serokwezîr û ji sala 1993an heya sala 2000an serokkomarê Tirkiyeyê bû. 

 Jînenîgarî 
Demirel di sala 1948an de li Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê bawernameya endezyariyê wergirtiye. Di destpêka salên 1950an de li saziya avê ya Karên Avê ya Dewletê , ku ji sala 1955an vir ve dest bi rêvebirina wê kiriye, wekî endezyar xebitiye.

Di 15ê sibata sala 1956an de Süleyman Demirel bi qebûlkirina Lojgeha Bilgî ya Enqereyê bûye Mason. Di 37 saliya xwe de di sala 1961ê de dikeve siyasetê û di parlamenteya Tirkiyeyê de dibe endamê Partiya Edaletê (AP). Sê sal şûnda wekê serokê Partiya Dadmendiyê û heta sala 1980î maye. Suleyman Demirel di 27ê cotmeha sala 1965an de herî dawî bûye serokwezîrê Tirkiyeyê ya herî ciwan. Wî yek ji erkên xwe xurtkirina pêwendiyên Tirkiyeyê bi NATOyê re dîtiye. Ji bo çandiniya Tirkiyeyê jî gelek bernameyên pêşdebirinê daye destpêkirin.

Piştî şeş salan, Süleyman Demirel di Adara 1971ê de ji ber redkirina bandora siyasî ya leşkerî di têkoşîna li dijî terorê de ji desthilatê hat xistin. Lê di 31ê Adara 1975an de bi hikûmeta koalîsyonê ya bi Partiya Rizgariya Neteweyî ya Îslamî (MSP), partiya tundrew a rastgir Partiya Tevgera Neteweparêz (MHP) û Partiya Baweriya Komarî (CGP) re dîsa bûye serokwezîr. Wî tevî aloziyên siyasî, enflasyon û kêmasiyên bazirganiyê polîtîkayên aborî yên neolîberal berdewam kir. Ew heta Hezîrana 1977an serokwezîr ma, dema ku hikûmeta hevpeymaniyê hilweşiya. Bi tifaqa nû ya bi MSP û MHPê re ji 21ê Tîrmehê heta 4ê Çileya 1978an dîsa bû serokê hikûmetê. Lê ev koalîsyon jî têk çû û Süleyman Demirel ket muxalefetê.

Di 12ê mijdara 1979an de Demirel careke din weke serokwezîrê hikûmeta hindikayiyê hat tayînkirin. Vê dewrê jî zêde dom nekir. Di 12ê îlona 1980an de bi derbeya leşkerî ya nû ya bi pêşengiya Kenan Evren, bi hinceta ku tundiya tundrew welat tehdîd dike ji wezîfeyê hat girtin û ji karê siyasî hat qedexekirin.

Süleyman Demirel di sala 1987an de bû serokê Partiya Rêya Rast (DYP), partiyekê rastgir. Piştî serketina hilbijartinan li ser desthilatdariya wê demê, partiya rastgir a muhafizekar a Partiya Welatê Dayikê (ANAP), di 20ê Mijdara 1991ê de cara heftemîn bû serokê hikûmeta Tirkiyê. Piştî ku di gulanê de wek serokkomarê Tirkiyeyê hat hilbijartin, heya 5ê Hezîrana 1993an li ser navê wî ma. Heta sala 2000an ev wezîfe ma.

Di dewreya xwe de 100 kesên bê sûc bi girtî efû kir.

Demirel li nexweşxaneyeke Enqereyê piştî enfeksiyona nefesê ji ber nexweşiya dil jiyana xwe ji dest da.

 Mîratî 
Demirel di kariyera xwe ya siyasî de gelek destkeftiyan bi dest xist. Wî herî zêde hikûmet ava kir, di dîroka siyasî ya Tirkiyê de piştî İsmet İnönü û Recep Tayyip Erdoğan serokwezîrê herî dirêj bû û di 41 saliya xwe de bû serokwezîrê herî ciwan. Her wiha rekora ciwantirîn siyasetmedarê ku bû serokê partiyê şikand. 40 salî ye, û gerînendeyê giştî yê herî ciwan di 30 saliya xwe de ji bo saziyek giştî hate tayîn kirin.

 Xebatên wî 

 Polonya : 80x80px Fermana ajelê spî, 28ê cotmeh 1993an
 Xirwatistan : 80x80px Fermana mezin a qiralê Tomislav, 7ê hezîran 1994an
 Qirgizistan : 80x80px Fermana Manasê, 13ê çiriya paşîn 1998an
 Azerbaycan : 80x80px Fermana istiglal, 12 hezîran 1999an
 Îtalya : 80x80px Fermana Merît a komara Îtalyayê, 7ê cotmeh 1996an
 Estonya : 80x80px Fermana Terra Mariana, 1997an
 Romanya : 80x80px Fermana stêrk a Romanyayê, 1999an
 Gurcistan : 80x80px Fermana Zêr a Gurcistanê, 1999an
 Bulgaristan : 80x80px Fermana Stara Planina, 16ê adar 1999anДържавен вестник, брой 24 от 16.III
 Almanya : 80x80px Fermana Merît a Komara Federal a Almanyayê, 6ê nîsan 2000an
 Qazaxistan : 80x80px Fermana Leopar, 27ê tebax 2001an
 Moldova : 80x80px Fermana Komarê, 1ê çiriya paşîn 2004an
 Azerbaycan : 80x80px Fermana Şerefê, 1ê çiriya paşîn 2013an

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 


Kategorî:Jidayikbûn 1924
Kategorî:Kesê ji Islamköyê
Kategorî:Mirin 2015
Kategorî:Serokkomarên Tirkiyeyê
Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê
Kategorî:Siyasetmedarên tirk
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê