Kelhûrî (Kirmaşanî)

Kurdiya jêrîn/başûrî (Kirmaşanî) bi Kurmancî û Soranî ve yek ji serzaravayên zimanê Kurdî ye. Kurdiya Başûrî herêmên Kirmanşan, Gûran û Îlamê û li hindek herêmên Başûrê Kurdistanê wek Xaneqîn, Mendelî, Cesan tê axavtin. Binavkirina vê zaravayê wek 'Kurdiya Başûr' nebesî ye. Birastî Kurdiya Başûr dibin hemî zarava û devokên Kurdî yên ji tîpên devokên Kirmaşanî û Lekî. Ev serzarava nêzîkê hev in. Ev dûrayiya navbera xwe ya îroyî ji bandora Lûrî û Farisî ya li ser lekî re deyndar in.

 Nav 
Kurdên Kirmaşanî ji zaravaya xwe re gûranî an tênê kurdî dibêjin. Gelek zimannas vê zaravayê wek 'zarava kurdiya jêrîn' an jî kurmanciya jêrîn bi navkirine.

 Tîpolojî 
Zaravaye Kirmaşanî wek zaravayen Kurdî yên dinê li başûrê welat, bi tîpen Erebî tê nivîsandin. Wan salan dawîn de alfabeyeke alternatîf a Latînî ji bo Kirmaşanî li ser înternetê û di çend kovaran de tê bikaranîn.

 Devokên kirmaşanî 

 Feylî: Li Îraqê ji aliyê kurdên feylî û li mintika Pahlayê, Bedreyê û li Loristane, Kurdên Şiî pê diaxavin. Ki wanan re Lurên biçûk jî tê gotin. Gerek ev devok bi devoka Lurî ya bi hemnavî re neye litevîhevxistin.
 Gûranî: Ev devok li herêma Gûran, bi girsî ji aliyê kurdên Yarsan tê axavtin.
 Xaneqînî: Li derdorê bajarê Xaneqînê tê axavtin. Li Xaneqînê ji devoka Soranî ya bajêrî re jî 'Xaneqînî' tê gotin.
 Gerrusî: Li girtûperê (derdorê) Bîcarê tê axaftin.
 Sencabî: Ev bi taybetî devoka êlên Sencabî û Babacanî ye, ev êl li herêmê Hewraman û Gûran dijîn.
 Zengeneyî, devoka êla Zengene.
 Kûranî

 Kirmaşanî li gel zaraveyên kurdî yên din 

 Kirmaşanî Soranî Lekî Kurmancî Zazakî men, me  min, emin  mi, min  ez, min  ez, mi/min tû, te  to, eto  tu  tu, ti, te  ti, to   men/me kem min/emin ekem/dekem  min/mi mekem  ez dikim  ez kena men/me çim  min/emin eçim/deçim  min/mi meçim  ez diçim  ez şina fera  zor, fire   fira  pir, gelek  zaf, gelek wet, wit  wût, wit  wit, vit, got got, bêj*/bêt*  vat êrênge, êse  êste, henûke  îske, îse  nûha, nika  nika, enka hat-  hat-  het-  hat-  ame- hêna, deng  deng, bang  hina, deng  deng  veng kelin, gewra  gewre, ket  kelin(-g)  gir, girs, mezin  gird, girs, pîl wa  ba wa, va  ba  va waran  baran, waran, werişt  waran, varan, veşt  baran  varan, variş gen, xêraw  gen, xirap  gen, xiraw  xirab, genî  xirab

 Hindek peyvên kirmaşanî li gel danberheva peyvên kurmancî 
 Kirmaşanî  Kurmancî Jin  Jin Piya  Mirov, peya Bawig  Bab, bav Dalig  Dayik, da, dê Bira  Bira Xweşig, xweşk  Xwûşk Bapîr  Bapîr Nenig, dapîr  Dapîr Memû  Mam,Ap Mîmig  Met Xalû  Xal Mîmig  Xalet,Xaltî Zawa  Zava Vîv(ڤیڤ)  Bûk Memûjin  Jinmam, amojin Xalûjin  Jinxal, xalojin Şümîmig  Mêrê metê Şümîmig  Mêrê xaletê Birajin  Jinbira Diş  Diş Haw vîv  Hewî Hawzawa  Hevling Amûza  Kurmam, pismam Amûza  Keçmam, dotmam, amoza Xalûza  Kurxal Mîmeza  Keçxalet Mîmeza  Kurxalet Mîmeza  Keçmet Mîmeza  Kurmet Birarza  Biraza Xwarza  Xwarza
 Çavkanî 

 Girêdanên dêrve 

 Kurdî-Kelhûrî (Kelhûrî) 
 Kirmaşan.com 
 Kelhûrî (Elmanî) 

Kategorî:Zaravayên kurdî