Sêwreg

Sêwreg, Sêwereg, Siwêreg an jî Sêrek (tirkî: Siverek) navçeya Rihayê ye. Siwêreg navçeyeke kurdan e. Di navbera Amed û Rihayê de cih digre, li Bakurê Kurdistanê ye. Nifûsa bajarê di sala 2008an de 105.475, yê hemû navcê jî 204.638 ye. Sêwerek her çend girêdayî Rihayê be jî, ji aliyê dîrokî û erdnîgarî ve zêdetir bi Amedê re girêdayî ye, ya ku ku bi qasî 83 km dûr disekine. Di dema Împeratoriya Osmanî de Sêwreg weke qeza (navçeyek) girêdayî Wîlayeta Diyarbekirê bû û tê zanîn ku niştecihên Sêwregê îro jî xwe ji Amedê re nêziktir hîs dikin.

 Dîrok 

Siwêreg her çiqas girêdayî Rihayê be jî, di hêla dîrokî û erdnigarî de zêdetir girêdayê Amedê ye ku 83 km jê dûrtir e, ye. Di Împeratoriya Osmaniyan de Siwêreg di parêzgeha Amedê cih digirt. Lewmane merivên Sêweregê xwe zêdetir weke xelkê Amedê dibînin.
Diroka Siweregê pir kevnare ye. Li navçeyê qela, mizgeft, dêr, kanî, bermahiyên dîrokî, sîstema av û kanalîzasyonê hwd gelek in. Li navçeyê gelek ermenî û cihû jî hebûne, lê belê piştî damezrandina Komara Tirkiyeyê, cihû ji vir çûne. Hinek ji filehan (ermenî) ola Îslamê pejirandine û hêj jî dijîn. Ên ku nebûne Îslam di Komkujiya Ermeniyan de hatine tunekirin.

 Navên Sêwregê 

Di dîroka Sêweregê de navê bajêr û navcê gelek caran hate guhertin.
 Di cavkaniyên bizantînî û ermenî de navê xwe weke Sevaverek derbas dibe. Ev nav tê maneya Xirbeya Reş û kevira herême mebest dike.
 Sasanîdan bajarê weke Surk bi nav dikirin (Surk navê erda sor a herêmê ye).
 Farisan navê Serrek lê kirin.
 Ereban ji bajêr re navê as-Suwaidāʾ bikardianîn. Ev nav tê maneya Reşê û Evînê.
 Naveke tirkî jî Kankalesi (Kela Xwînê) ye.

 Gelhenasî 

Hejmara rûniştvanên Siwêregê 127.000 e. Siwêreg ji Amedê 83 km û ji Rihayê 97 km dûr e. Li vê derê zêdetir Dimilî û Kurmancî tên axavtin. Li navçeyê hinek tirkmen û ereb jî (di Qerecedaxê de) hene. Cotkarî li Sêweregê gelek girîng e.

 Bandora eşîran 
Dema ku ji salên 1980yî û pê de gelek herêmên kurdan ji aliyê civakî û siyasî ve vejînek derbas kirin, bandora eşîran li Sêwregê xurt ma. Lewma bazirganî û siyaset li Sêwregê her tim di bin bandora Bucakê de ma, ku eşîreke bi hêz a herêmê ye. Siwêrek herwiha mala Sedat Edîp Bucak e, yê ku parlementerê berê yê DYPê bû û ji qezaya trafîkê ya li Susurlukê sax derket. Ew îro serokê eşîra Bucak e, ku ji damezrandina Tirkiyê heta niha ve li ser navê Sêwregê di parlamenê de cih girtiye. Sedat Edip Bucak hîn jî hevalê serokê berê yê DYPê Mehmet Ağar e.

Endamên eşîra Bucak zaza ne, yên ku di sedsala 19an de ji Amedê ve hatine Siwêregê. Bi taybetî di salên 1920an de di Serhildana Şêx Seîdê Pîranî de her tim dilsozê dewletê bûne. Ew alîgirên Partiya Demokrat a Adnan Menderes bûn, lê ji derbeya leşkerî ya 1960an sax derketin. Di salên 1970î de eşîra Bucakê bû hedefa PKKê. Di vê demê de li Sêwreg û Curnê Reşê bi sedan endamên eşîrê ji aliyê dewletê ve wek cerdevan hatin tayînkirin. Bi vî havî herêm bû qada êrîşan li dijî siyasetmedarên ji her alî ve.

 Jimara gel 
 Sal Hejmara bajêr Hejmara gundan Kom 2008Türkiye İstatistik Kurumu, 2008 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Veri Tabanı. Dema serlêxistinê: 02.08 2009. 105.475 (%52)  99.163 (%48)  204.638  2007Türkiye İstatistik Kurumu, 2007 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Veri Tabanı. Dema serlêxistinê: 02.08.2009.  108.094 (%54)  93.674 (%46)  201.768  2000Türkiye İstatistik Kurumu, 2000 Genel Nüfus Sayımı Veri Tabanı. Dema serlêxistinê: 02.08.2009.  126.820 (%57)  97.282 (%43)  224.102  1990Türkiye İstatistik Kurumu, 1990 Genel Nüfus Sayımı Veri Tabanı. Dema serlêxistinê: 02.08.2009.  63.049 (%47)  70.783 (%53)  133.832  1980Türkiye İstatistik Kurumu, 1980 Genel Nüfus Sayımı Veri Tabanı. Dema serlêxistinê: 02.08.2009.  29.464 (%36)  52.558 (%64)  82.022 1975Türkiye İstatistik Kurumu, 1975 Genel Nüfus Sayımı Veri Tabanı. Dema serlêxistinê: 02.08.2009.  40.990 (%42)  56.075 (%58)  97.065 1970Türkiye İstatistik Kurumu, 1970 Genel Nüfus Sayımı Veri Tabanı. Dema serlêxistinê: 02.08.2009.  34.146 (%38)  55.881 (%62)  90.027

 Navdarên Bajêr 
 Faruk İremet, nivîskarekî zazakî
 Mehmed Uzun, nivîskarekî kurd
 Rûmet Riha Ronakbîr, nivîskar û zimannasê kurd
 Güler Isik, stranbêjeke kurd
 Selami Ağaçhanlı. lîstikvana kurd
 Ruşen Fırat Ağaçhanlı, lîstikvana kurd
 Cuma Yolaçan,stranbejeke kurd
 Abdo Dasdan, stranbêjeke kurd
 Serkan Suluağaç, stranbêjeke kurd
 Necmettin Büyükkaya şoreşgerê navdar
 Şevket Hamidanoğlu, stranbêjeke kurd

 Gundên Sêweregê 

Gelek gund bi vê navçeyê girêdayî ne:

Teyşt bi tirkî(yaygılı) Mizar (), Xirbê Hestiyan, Bab hwd gundên heri mezin ên Siwêregê ne. Wekî din bi sedan gundên Siweregê hene.

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 
 Ji Sürege Haberan 
 Siverek Son Haber (Hebere Sürek)