Derya

Derya, navê girseyê avê ye ku rûyê erdê dorpêç kiriye. Ava deryayê ji ava şor pêk tê û ji sedî 71 rûyê erdê ji aliyê ava deryayê û okyanûsan ve tê wergirtin. Peyva deryayê jî ji bo nîşankirina beşên rêza duyemîn ên deryayê ye, wek Deryaya Navîn û hinek golên ava şor ên mezin, bi tevahî dorgirtî, wekî Deryaya Qezwînê hatiye bikar anîn.

Derya avhewaya Erdê nerm dike û di çerxa avê, çerxa karbonê û çerxa nîtrojenê de xwedî rolek girîng e. Mirovên ku deryayê lêkolîn dikin ji demên kevnar ve hatine tomar kirin û di pêşdîrokê de bi awayekî baş hatine kifşkirin kirin. Di îro de lêkolînerên deryayê wekî okyanûsografî tê binavkirin. Tişta herî zêde ya ku di ava deryayê de tê hilweşandin klorîda sodyûmê ye. Di nav ava deryayê de xwêyên magnezyûm, kalsiyûm, potasyûm û merkurî hene. Bi van hêmanên re konsantrasyonên din ên hurik hene. Şorbûn bi berfirehî diguhere, li nêzîkî rûbar û devê çemên mezin û di kûrahîya okyanûsê da bilindtir e; Lê belê, rêjeya xwêyên ku hatine helandin, li seranserê okyanûsan pir kêm diguhere. Bayê ku li ser rûyê deryayê diherike pêlan hildiberîne, dema ku dikevin nava ava şor dişkin. Di heman demê de ba jî bi kêşanê ve herikên rûavê diafirînin, li seranserê okyanûsan gerokên hêdî lê domdar ên avê saz dikin. Hêlên gerîdeyê ji hêla faktoran ve têne birêve kirin, di nav de awayên parzemînan û zivirandina Erdê heye. Herikîna deryaya kûr, ku wekî kembera veguhêz a gerdûnî tê zanîn, ava sar ji nêzikî herêmên polar berbi her okyanûsa ve dibin. Ji ber zivirîna Erdê û bandorên gravîtîkî yên Heyva ku li dora xwe digere û bi rêjeyek hindiktir, ya Rojê, asta ava deryayê de bi giştî rojane du caran bilindbûn û daketin bûn pêk tê. Erdhejeyên binê deryayê yên ku ji tevgerên plakaya tektonîkî yên di bin okyanûsan de derdikevin, dikarin bibin sedema tsunamîyên wêranker, teqînên volkanîk, şimitîna axê ya mezin, yan jî bandora meteorîtên mezin.

 Peyvrehnasî (etîmolojî) 
Herdû peyvên derya û zerya ji peyva zrayah a avestayî ve hatine, lê zerya kevintir e ji ber ku dengê z ji dengê d kevintir e.Cemal Nebez, Peyvnameya Etîmolojiya Zimanê Kurdî Peyva Behr jî ji erebî ye.

 Lîsteya deryayan gorî okyanûsan 
 Okyanûsa Pasîfîk 
 Deryaya Bêrîng
 Kendava Alaskayê
 Deryaya Kortez
 Deryaya Oxotsk
 Deryaya Japon
 Deryaya Seto Naikai
 Deryaya Çîna Rojhelat
 Deryaya Çîna Başûr
 Kendava Beibu
 Deryaya Sulu
 Deryaya Selebes
 Deryaya Bohol
 Deryaya Fîlîpînî
 Deryaya Flores
 Deryaya Banda
 Deryaya Arafura
 Deryaya Tîmorê
 Deryaya Tasman
 Deryaya Zer
 Deryaya Bohai
 Deryaya Mircanê
 Kendava Karpentariya
 Deryaya Bismarck
 Deryaya Solomon
 Deryaya Seramê
 Deryaya Halmaherayê
 Deryaya Molukayê
 Deryaya Savu
 Deryaya Javayê
 Kendava Taylendayê

 Okyanûsa Atlantîk 
 Kendava Hudson
 Kendava James
 Kendava Baffin
 Kendava Saint Lawrence
 Deryaya Karîbîk
 Kendava Meksîkayî
 Deryaya Sargasso
 Deryaya Bakur
 Deryaya Baltîk
 Kendava Botnî
 Deryaya Îrlandî
 Deryaya Keltî
 Tengava Lamanşê
 Deryaya Navîn an Deryaya Spî
 Deryaya Adrîyatîk
 Deryaya Egeyî
 Deryaya Reş
 Deryaya Azov
 Deryaya Îyon
 Deryaya Lîguryayî
 Deryaya Mirto
 Deryaya Tîrenî
 Kendava Sidra
 Deryaya Marmara
 Deryaya Krîtê

 Okyanûsa Hindî 
 Deryaya Sor
 Kendava Aden
 Kendava Farisî
 Kendava Omanê
 Deryaya Erebî
 Tengava Bengal

 Okyanûsa Arktîk 
 Deryaya Barents
 Deryaya Karayê
 Deryaya Beaufort
 Kendava Amundsen
 Deryaya Norwêcî
 Deryaya Gronlandê
 Deryaya Çukçî
 Deryaya Laptev
 Deryaya Sîbiryaya Rojhelat

 Okyanûsa Başûr 
 Deryaya Weddell
 Deryaya Ross
 Kendava Mezin a Awustralyayî
 Tengava Saint Vincent
 Tengava Spencer

 Deryayên di nav parzemînan de 
 Deryaya Aralê
 Deryaya Mazenderan
 Deryaya Mirî
 Deryaya Gelîlê
 Deryaya Salton

 Çavkanî 


Kategorî:Erdnîgarî
Kategorî:Şiklên erdê yên beravî û okyanûsî