Qesra Îshaq Paşa

Qesra Îshaq Paşa yek ji qesrên navdar ên Bakurê Kurdistanê ye ku çêkirina qesrê di sala 1685an de hatiye destpê kirin. Qesr ji serdema Mîrektiya Bazîdê ye ku avakirina qesrê di sala 1685an de ji aliyê begê wîlayeta Bazîdê Çolak Ebdî Paşa yê ji malbata Cildirogullari ve ku malbateke paşayên mîratgir ên kurd bû, hatiye destpêkirin.Michiel Leezenberg, "Between Islamic Learning and Philological Nationalism: Mullah Mahmûdê Bayazîdî’s Auto-ethnography of the Kurds", 2020: "Ji sedsala 17an vir ve Bazîd mîrektî ye û yekîneyeke îdarî ya wîlayeta Erzîromê bû. Qesr ji aliyê hikumdarên kurd ên mîrasî ve dihat birêvebirin ku di nav destkevtiyên din de, di sedsala 18an de qesra Îshaq paşa ava kiribûn." Piştre ava kirina qesrê ji aliyê Îshaq Paşa ve hatiye berdewamkirin ku navê xwe daye qesrê û di heman demê de ji 1790an heta 1791ê bûye paşayê Çildarê.

Mîmariya koşkê elementên kurdî, romayî, farisî û selcûqî vedihewîne. Sûrên qesrê bi nexşên giranbiha hatine nexşandin. Di dema avakirinê de qesr du qatî bûye lê di roja îro de qata jorîn êdî nemaye. Koşk gelek caran ji aliyê dewlet û mîrîtiyên kurdan ve hatiye restorekirin. Di wêjeya kurdî gelek caran bûye kaneke navdar. Ehmedê Xanî jî li heman koşkê jiyaye û perwerde daye. Niha goristana Xanî li wir e. Mûsa Anter gelek caran qesrê wekî "Tirb yan goristana Ehmedê Xanî" bi nav kiriye. Di heman demê de Mizgefta Bazîdê jî li kêleka qesrê ye. Di dagirkirina rûsan a salên 1828 – 1829an de, deriyê qesrê yê xwerû zêrîn bû, hatiye birin û niha li mûzexaneya Moskoyê tê parastin. Li qesrê hemam, mizgeft, goristan, kulîn, hewliya xwarinê, salona pêşwaziyan, harem û sîstema germkirina hilmê (wekî kalorîferên îro) heye.Verity Campbell - Turkey - 2007 - 724 pages, page 586, 

 Dîrok 
Avakirina qesrê di 1685an de dest pê kiriye û bi dehan salan berdewam kiriye. Xebatên ava kirina qesrê di sala 1784an heya 1785an de qediyaye. Qesr di sala 1840an de ji ber erdhejekê ku bandor li herêma der û dora qesrê dike xera bûye û ji bo demekê hatiye terikandin. Carek din dîsa ji bo ji nû ve ava kirina qesrê di nav 20 salên pêş de qesr bi qismî hatiye restore kirin. Di şerê rûs û tirkî de (1877-1878) dîsa zirar dîtiye. Avahî paşê ji aliyê rûsan ve û di dema Şerê Cîhanî yê Yekem de dema ku bi guleyan zirar dîtibû, hatiye bikar anîn.

Paşê qesr wekê navenda îdarî ya herêmê û piştre jî wekî kelehek leşkerî heta sala 1937an hatiye bikar anîn. Piştî ku kevirê ji avahiyê hate girtin ji bo avakirina xaniyên nû, qesr zirarek zêde dibîne.

Di sala 2000an de, qesr li lîsteya ya Mîrateya Cîhanî ya UNESCOyê de hatiye zêde kirin. Di kurteya UNESCO de wiha tê gotin:Qesra li ser Rêya Îpekê li nêzî sînorê Îranê... Ew qet ne di kevneşopiya Osmaniyan de ye, lê ji kevneşopiya mîmariya Anatolya, îranî û Bakurê Mezopotamyayê têkeliyek e. Modela kevneşopî ya ku di avakirina Qesrên Qraliyetê yên li paytextên wekî Bursa, Edîrne û Stenbolê de tê bikaranîn, di sêwirana Qesra Îshaq Paşa de wekî mînak hat girtin. Bandora rojavayî ya di mîmariya osmanî de di serdema post-klasîk de tê dîtin…

Pirsgirêkên avahîsaziyê yên mezin di dema restorasyonek 2004 de hatin dîtin û bi tevahî nehatine tamîr kirin. Di dema restorasyonek paşîn de, banek nû hate zêdekirin, û her weha sitargehek li ser hin beşên serayê, ji dar û cam hatî çêkirin. Bi xwezayî, ev karaktera dîrokî ya qesrê guherî. Restorasyonek din di sala 2011 de dest pê kir.

Serdan bi xercê gengaz e; ziyaretvan dikarin gorên kevirên Ûrartûyan ên ku di sala 1830an de hatine keşfkirin û tê gotin ku ji sedsalan berê ne, dibe ku di navbera sedsala 13an û 9an  de ne, bibînin.

 Wênedank 

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 

Kategorî:Bazîd
Kategorî:Koşkên li Kurdistanê