Xabûr (Firat)

Çemê Xabûrê yek ji mezintirîn şaxê çemê Firatê ye û çemekî Bakurê Kurdistanê û Rojavaya Kurdistanê ye. Her çiqas Xabûr ji Kurdistanê derketibe jî, kaniyên karstîk ên li derdora Girê Spî çavkaniya sereke ya ava çem in. Çend çemên girîng li bakurê Hesîçeyê tevlê Xabûrê dibin ku bi hev re sêgoşeya Xabûrê an jî wekê devera Xabûra Jorîn tê zanîn, diafirînin. Ji bakur ber bi başûr ve, barîna baranê ya salane li baskê Xabûrê ji 400 mm kêmtir dibe ji 200 mm. Vê yekê çem di dirêjahiya dîrokê de ji bo çandiniyê kiriye çavkaniya avê ya girîng. Xabûr li nêzî bajarokê Buseyrayê dikeve nava Firatê.

 Erdnîgarî 
Rêça Xabûr dikare li ser du herêmên cuda were dabeş kirin. Yek devera Xabûr a Jorîn an Sêgoşeya Xabûrê ku li bakurê Hesîçeyê ye û rêça duyem jî  Xabûra Navîn û Xabûra Jêrîn e ku di navbera Hesîçe û Buseyrayê de ye.

 Dîrok 
Ji salên 1930an vir ve li geliyê Xabûr gelek lêkolînên arkeolojîk hatine kirin û ev yek nîşan dide ku herêm ji serdema Paleolîtîk a jêrîn ve hatiye dagirkirin. Cihên girîng ên ku hatine kolandin Tell Halaf, Tell Brak, Tell Leilan, Tell Maşnaqa, Tell Mozan û Tell Barri ne. Herêmê navê xwe daye eşyayê boyaxkirî yê taybet ku di destpêka hezarsala 2emîn a berî zayînê de li bakurê Mezopotamya û Kurdistanê hatiye dîtin, bi navê Xabûr ware. Herêma çemê Xabûr jî bi avabûna împeratoriya Mîtanî ve hat behskirin.Strabo, xvi; Zosimus, Historia Nova, 3.13; Ammianus Marcellinus, Rerum Gestarum, 14.3, 23.5.

Projeya Çemê Xabûrê ku di sala 1960an de dest pê kir, bi çêkirina rêze bendav û kanalan ve girêdayî bû. Sê bendav li baskê Xabûr hatin çêkirin di çarçoveya planeke mezin a avdanê de ku Bendava Tebqa ya li ser Firatê jî dihewîne. Beşa çemê Xabûr a di nava navçeya Tell Temer de maleke xwerêveberiya suryaniyan e. Du bendavên Hesîçe yên rojava û yên rojhilat li ser şaxên Xabûrê di navbera Serê Kaniyê û Hesîçe de hatine çêkirin. Kapasîteya embara Hesîçe ya rojavayê 0,09 km3 ye û di heman demê de dawiya başûr-rojhilatê herêma suryaniyan û kurdan e. Kapasîteya rojhilatê Hesîçe 0,2 km3 ye. Bendava sêyemîn bi navê başûrê Hesîçe li ser Xabûr 25 km li başûrê Hesîçe hate çêkirin. Kaniya vê bendavê 0,7 km3 ye. Deşta Xabûr, ku niha nêzîkî çar milyon donim (16,000 km2) zeviyên çandiniyê hene, devera sereke ya çandiniya genim li Sûriyeyê ye. Her wiha beşa bakur-rojhilat jî navenda berhemanîna petrolê ya Sûriyeyê ye.

 Binere 

 Çemê Nisêbînê

 Çavkanî 

Kategorî:Çemên Asyayê yên navneteweyî
Kategorî:Çemên Kurdistanê
Kategorî:Çemên Sûriyê
Kategorî:Çemên Tirkiyeyê
Kategorî:Firat
Kategorî:Şam (herêma erdnîgarî)
Kategorî:Tor