Lêkerên kurmancî

Lêkerên kurmancî peyvên liv, livîn û livandinê yên kurmancî ne. Bo nimûne, hatin, çûn, kirin, kuştin û mirin lêker in lê sêv, sor, baş, mal yan di, li, jê ne lêker in.

Ev rûpel li ser tewîn (çemîn) û xebitîna lêkerên kurmancî ye.

 Tewîna lêkerên kurmancî 

 Komên lêkeran li gor tewînê 

 Koma I 

    Rader    Rayê lêkerê  Dema niha barîn  -bar-  dibarebezîn  -bez- dibezebûn (3)  -b-  dibeçûn  -ç-  diçedizîn  -diz-  didize gihan  -gih-  digihe kolan	 -kol-  dikole renîn  -ren-  direne

Ravek bo koma I

Ji bilî lêkerên anîn, dirûn, gan, girîn, jîn, man, şiyan û zan hemû lêkerên bi tîpên în, ûn û an bi dawî tên, dikevin vê komê. Di dema niho (presens) û ya bêt (future) de, în' an ûn yan ana xwe wenda dikin û paşgirên kesîn û pêşgirên demkî yan ên negasyonî digirin.

 Koma II 

    Rader    Rayê lêkerê  Dema nihaaxiftin -axiv-  diaxivegirtin	 -gir-  digireguhertin  -guher-  diguherelîstin	 -lîz-  dilîzekuştin	-kuj-	 dikujejendin	-jen-	 dijene

Ravek bo koma II:

Ji bilî lêkerên bi tîpa a+dengdarek+tin bi dawî tên, hemû lêkerên bi dengdarekê (konsonant, îng. consonant) û her sê tîpên tin/din bi dawî tên, ciyê xwe di vê komê de digirin. Di demên niho û ya bêt de tin/din dikeve û eger ji berî wê tîpa f hebe, dibe v (axiftin > diaxivim), s dibe z (lîstin > dilîzî) û ş dibe j (kuştin > dikujin).

 Koma III 

    Rader    Rayê lêkerê  Dema niha axaftin   -axêv-  diaxêvebijartin  -bijêr-  dibijêrebiraştin  -birêj-  dibirêjeguhastin  -guhêz-  diguhêzehejmartin  -hejmêr-  dihejmêreparastin  -parêz-  diparêzeqewartin  -qewêr-  diqewêreve/şartin ve-şêr-  ve/dişêre

Ravek bo koma III

Hemû lêkerên bi tîpa a + dengdarek +tîn bi dawî tên, dikevin vê komê. Di dema niha û ya bêt de a dibe ê û tin dikeve. Eger li berî tinê f hebe, dibe v (axaftin > diaxêvim), s dibe z (parastin > diparêze) û ş dibe j (biraştin > diparêjin).

 Koma IV 

 Rader  Rayê lêkerê  Dema niha birin  -b- dibekirin  -k-	dikexwarin  -xw- dixweçê/kirin  çê-k- çêdikera/kirin  ra-k- radikeve/xwarin  ve-xw- vedixwe

Ravek bo koma IV:

Ji bilî lêkera mirin, hemû lêkerên li dawiya wan dengdêrek (vokal, îng. vowel) û rin (di soranî de rdin) heye, dikevin vê komê. Di demên niha û bêt de rin (rdina soranî) û dengdêra li pêş wê dikevin.

 Koma V 

    Rader    Rayê lêkerê  Dema niha afirandin  -afirîn- diafirîneceribandin  -ceribîn- diceribîneçandin  -çîn- diçînestendin  -stîn- distînexwendin  -xwîn- dixwîne


Ravek bo koma V:

Hemû lêkerên bi andin an endin bi dawî tên, dikevin nav vê komê. Di dema niha û ya bêt de andin an endin dikeve û în (di soranî û hin devokên kurmancî de ên) têt şûna wan.

 Koma VI 

    Rader    Rayê lêkerê  Dema niha nivistin  -niv- dinivexistin  -x- dixemaliştin  -mal- dimalerû/niştin  rû-n- rûdine

Ravek bo koma VI:

Ji bilî lêkerên ristin û hiştin, hemû lêkerên bi -istin an jî -iştin bi dawî tên endamên vê komê ne. Di dema niha û ya bêt de -istin/-iştin dikeve.

 Koma VII 

    Rader    Rader 2 Rayê lêkerê  Dema niha anîn  înan/hênan  -în-  tîneavêtin  avêştin  -avêj-  diavêjecûn  cûtin  -cû-  dicûdirûn  dirûtin  -dirû-  didirûdîtin  bînan -bîn-  dibînedotin  doşan  -doş-  didoşefirotin  firoştin  -firoş-  difiroşegan  -  -gê-  digêgotin  -  -bêj-  dibêjehatin  -  -ê-  têhiştin  hêlan  -hêl-  dihêle jîn  jiyan  -jî-  dijîkan 	kiyan  -kê-  dikêketinkeftin-kev-	Dikeveman  -  -mîn-  dimînemêtin, mêhtin  mêjan  -mêj-  dimêjemirin  -  -mir-  dimirepan, payîn  -  -pê- d ipêpatin, pehtin  pêjan  -pêj-  dipêjerêtin  rêjan  -rêj-  dirêjeristin  rêsan  -rês-  dirêsesotin  sojan/sojîn  -soj-  disojeşiyan  -  -şê- d işêşkestin  şkiyan  -şkê-  dişkêşûştin  -  -şo-  d işoxwestin  xwastin  -xwaz-  dixwazezan  -  -zê-  dizê

Ravek bo koma VII

Lêkerên vê komê heftem bêrêz in û qaydek ji bo çawantewîna wan tine ye. Di pirraniya zimanên hindo-ewropî (înglîzî, almanî, spanî û hwd.) de lêker di demên raborî (îng. past tense) de bi bêrêzî ditewin lê ev bêrêzî di zimanê kurdî de tine ye. Bêrêziya van peyvên jorîn di zimanê kurdî de di demên niha û yên bêt de ye.

 Çavkanî 

 Husein Muhammed: Kurtenerînek li hin beşên rêzimana kurdî
 Rêzimana Kurdî ya Kurmancî- Abdullah Karabax 

Kategorî:Rêzimana kurdî