Kurdên Anatolyayê

Kurdên Anatolyayê (bi tirkî: İç Anadolu Kürtleri yan jî Tuz Gölü Kürtleri)Müslüm Yücel, "Tuz Gölü Kürtleri", I-VIII, Yeni Gündem gazetesi, 2000, İstanbul.  komeke kurdên Bakurê Kurdistanê ne ku ji ber sedemên cihêreng û di qonaxên cihêreng ên koçberiyê de koçê Anatolyaya Navîn bûne. Koçberiya herî dawî ku tê zanin koçberkirina ji aliyê osmaniyan ve ye ku bi awayeke girseyî û sîstematîk hatine koçber kirin. Kurdên Anatolyaya Navîn bi taybetî ji herêma Meletî, Semsûr û ji henek deverên Rihayê koçber bûne. Her çiqas di derbarê koçberiya wan de çend sedemên cihêreng were desnîşan kirin lê sedema herî ku tê zanin ji bo ku bêne ji bîr kirin an jî bêne asîmîle kirin koçber kirina osmaniyan e. Li gorî hinek çavkaniyan Kurdên Anatolyayê ji ber pirsgirêkên bi rêveberiya osmaniyan re sirgûnî herêmên Qonyayê bûne. Tê texmîn kirin ku sirgûn kirin a osmaniyan di qonaxa koçberiya ku nêzîkê 250-300 sal berê pêk hatiye çêbûye.

Di roja îro de li Anatolyaya navîn li Enqere - Haymana, Polatlı, Bala, Şereflikoçhisar, li Qonyeyê - Kulu, Cihanbeyli, Yunak, li Kırşehirê - Kaman, Çîçekdaxi, li Nevşehir, Aksaray, li Yozgat - Yerkoy, li Çorum, Sivas û li Tokatê ji milyonek zêdetîr kurd dijîn.

Li Anatolyaya Navîn li Enqerê 102, li Qonyê 75, li Kırşehirê 52, li Nevşehirê 50, li Aksarayê 70, li dorbera sinorên Yozgat - Tokat - Amasyê 41, li Qeyseriyê 23 bi giştî nêzîkî 300 gundên kurdan hene.

Du kovarên Kurdên Anatolyayê yên bi navê Bîrnebûn û Veger hene.

 Dîrok 
Dîroka kurdên Anatolyayê pir kevn e. Ew 200 - 300 salî berê di dema Împeratoriya Osmanî de hatine Anatoliyaya Navîn. Sedeme hatina wan ji sedî sed nayê zanîn. Sedeme bingehî: hekokiyên eşîretî û koçberî bûne.

ji Welatê Rojê - Kurdîstanê bi dehan eşîr û ezbete koçber bûne û hatine Anatoliyaya Navîn. Navê çend eşîrên ewên: eşiri giştek eşiri Reşwanî, Xelîkanî, Canbegî, Şêxbizinî Şêxbizinî na Reşwan, Reşî, zimanê Şêxbizinî na Kurmancîye, Omerî, Sefkanî, Celkî, Nasîrî, Têrikanî, Mikaîlayî, Rûtanî, Zirkî, Sidunî, Qilorî, Doykan, Motikan, Şêxbilîyan, Bilkî, Hêcibî, Atmana, Bazikî, Milan, Bereketî, Mifkî, Oxçiyan, Pisî, Sêwidî, Cutkî. Şêxbilian, Berakatî, Oxçî, Pisî û Mifkî Kurdên Kırşehire.

Kurdên Anatolyaya Navîn li wan derûdoran: li Haymanayê, li Qonyeyê 75 gund; li Cihanbeyli, Încow, li Yunakê, li Kuluyê, li Balayê, li Polatlîyê, li Enqereyê 102 gund, li Kırşehirê 52 gund, li Nevşehirê 50 gund, li Çîçekdaxi, li Aksarayê 39 gund û li Koçhisarê bi cîh bûna.

Mêrhijmareyê sermijar Kurdên Anatolyaya Navîn li gor texmînên nêzîkî 1,5 - 2 Mîlyoniyê.

Kurdên Anatolyaya Navîn heta îro zimanên xwe dayikî yên Kurmancî, Şêxbizinkî û Dimilkî paristinê. li gund û malan xwe de bi zimanên xwe diaxavin. Zarokên wan heta dest bi dibistaneyê Tirkan nakin, zimanê Tirkî fêhmnekin.

Eşîrên Şêxbizinî bi piranî li derûdora Haymanayê û Yunakê dijîn, bi ziravê Şêxbizinkî, eşîrên li derûdora Aksaray bi ziravê Dimilkî û eşîrên din ji bi ziravê Kurmancî diaxavin. Kurdên Anatolyaya Navîn beşek ji netewê Kurd in. ji bo wan ji çareserkirina pirsa Kurd gelek girînge. Wak her netewekî serbixwe ew ji dixwezin jiyanê xwe berdewam bikin. Rexistenên Kurden bi salan dijî zilm û zordariyên dewleten kedxêr tekoşînê xwe berdewam dikin.

Kurdên Anatolyaya Navîn her çi qas ji welatê xwe Kurdistanê dûrketina ji, wan giredayîne xwe bi welat re naketandinê. bi sedan keç û xortên Kurdên Anatolyaya Navîn di nav tekoşîna Kurden de cihê xwe girtinê û şehîd ketinê. Ew ji bo jiyanekê bi rûmet û serkeftin vegeriyan welatê xwe Kurdistanê. Ji bervê ku koçberî û sirgûna berê 300 salî edî bi dawî bûyê. Peyamên wan hevalen ku vegeriyan Welate Rojê ew bû: "Me xwe ji bîrnakir û ji bîrnakin"

 Gundên kurdên Anatolyaya Navîn 

 Qonye 
 Cihanbeyli 

 Beşkardeş
 Beyliova
 Buldix
 Çimen
 Çolkoy
 Damlakuyu
 Beşkavaka mezin
 Beşkavaka biçûk
 Xelîkan
 Cudkan
 Kandil
 Kelhasan
 Molika
 Kutiga
 Hacilaro
 Sağlık
 Qemera
 Încow
 Yêyla Mewlid
 Zaferiye

 Kulu 
 Birtalik
 Altılar
 Germik
 Torina
 Burnagil
 Bozan
 Canımana
 Celep
 Çopler
 Dipdede
 Hisar
 Xelîkan
 Karacadere
 Kirkpinar
 Serder
 Mehîna
 Çelikan
 Omero
 Tûzyaka
 Gordoglû

 Sarayonu 

 Boyali
 Kadioglû
 Sarikaya

 Yunak 
 Beşişikli
 Çayirbaşi
 Gunde xofê
 Kamaran
 Hacimaran
 Bodan
 Karayayla
 Kurdan
 Civikan
 Meselij
 Halisinan
 Ortakişla
 Ozyayla
 Golan ga
 Sinanli
 Galikan

 Çeltik 
 Rengan
 Sorikan
 Sagan

 Enqere 

 Haymana 

 Balcihisar
 Burumsuz
 Bostanyuklu
 Cihanşah
 Dikkulak
 Hacimusa
 Kerpiç
 Kirpolu
 Sazbaglari
 Sebilibağlar
 Sindiran
 Tepekoy
 Yenice
 Yenicik
 Yurtbeyli
 Karagedik

Li Haymanayê 56 gundê kurdan hene. Hemi lîsta gundan di malpera kovara Bîrnebûnê da cî digre.

 Bala 
 Aşagi hacibekir
 Aşagîoren,
 Aydogan
 Bektaşlî
 Buyuk biyik
 Buyuk camîlî
 Çîgdemlî
 Derekişla
 Egrî basan
 Ergîn koy
 Kesîk kopru
 Kuçuk biyik
 Kuçuk camili
 Tatar hoyuk
 Tepekoy
 Suguzel
 Yukarihacibekir

 Polatlı 
 Ada Toprakpınar
 Eski Karsak Zirka
 Gülpınar Milsefa
 Hacımuslu Avda
 Hacımusa
 Hacıosmanoğlu Hecosmana
 Ilıca Îlce
 İnler Mikaîla
 Karabenli Rute Gazê
 Kayabaşı
 Karapınar
 Mıcıkoğlu Micixa
 Özyurt Tecîra Kurmanca
 Sapanca Koçika
 Sinanlı Sînaye Şuse
 Sincik
 Şeyhahmetli Qirpoli
 Uzunbeyli
 Yenimehmetli Ruta Nevalê
 Yeşilöz Memela
 Yukarı Tüfekçioğlu Milsefa
 Yüzükbaşı Sewidî

 Şereflikoçhisar 
 Buyuk damlacik
 Kuçuk damlacik
 Şanlikişla
 Buyukişla
 Odun bogazi
 Akarca
 Yusuf kuyusu

 Nevşehir 
 Kırşehir 
 Navend 

 Golî (Gollu)
 Tawira (Taburoglu- Şix Aga Çiftligi)
 Guriyo Yeşiloba
 Mala Benê (Pizbênika Jûr) Tosunburnu
 Kanîkûrik (Körpinar)
 Sêrek, Hurmîk (Seyrekkoy)
 Cadirli haci yusuf

 Çiçekdaxi 

 Sorik Acikoy,
 Galikan Alahacili
 Torin
 Baxçepinar
 Berkati Barakli
 HoçikÇanakpinar
 Siditler
 Ramikan Dogankas
 Kongus
 Konir Konurkale
 Qişlê, Çiçekdaxi
 Gêder
 Şahinoglu
 Zekere Yalnizagac
 Alan

 Boztepe 
 Çamalê (Çamalak/Çamalaxhan)
 Çidali (Çigdeli)
 Çevirme
 Sira Uzunpinar
 Pizbênika Jêr Şuayipli, Harmanalti
 Ûsînli Huseyinli
 Kûlik Kulhoyuk
 Xaladîno Hatunoglu, öksüzkale
 Ûçkî Üçkuyu
 Qişlê, Boztepe (Terziyanli, Buyukkişla, Taşlitepe)
 Otko
 Arapli Cedit (Yenidoganli)
 Solax (Horla-Eskidoganli)

 Kaman 
 Agapinar
 Cadirli haci bayram
 Cadirli kor mehmet
 Cadirli haci yusuf
 Kekilli Ali
 Molla Osmanlar

 Axsere 
 Pornega Mezin
Gundaki li aksaray ê Ekecik
Nifusê xwe, 2000 kes ê.
Ew gunda him zazaki him ji kurmanci diaxifin. Bajara navende aksaraya 45. km ye u navceye ekecik 15. km. dur e.
 Kaleköy
Gundaki ekecike ye. 1800 nifuse xwe heye. ji bajare navende 40km, ji navceye 20km ye. u wa gundaji kurmanci diaxifin.

 Akin : Kurmanc
 Alayhan : Kurmanc /Dimilî
 Babakonağı : Kurmanc
 Bebek : Kurmanc
 Borucu : Dimilî
 Büyük Pörnek : Kurmanc / Dimilî
 Cami : Kurmanc
 Cangıllı : Dimilî
 Çavdarlı : Kurmanc
 Çalı Bekir : Dimilî
 Çekiçler : Dimilî
 Çolak Nebi : Kurmanc
 Düğüz : Kurmanc
 Ekecik Gödeler : Dimilî
 Ekeceiktolu : Dimilî
 Ekecik Yeniköy : Dimilî
 Fatmauşağı : Kurmanc
 Gökkaya : Kurmanc
 Göksugüzel : Kurmanc
 Kalebalta : Kurmanc
 Karaçayır : Dimilî
 Karakova : Kurmanc
 Karakuyu : Dimilî
 Koyakköy : Dimilî
 Küçükpörnek : Kurmanc
 Çavdarlı : Kurmanc
 Macir : Kurmanc
 Macarlı : Kurmanc
 Kışla Sor : Kurmanc
 Reşadiye : Kurmanc
 Sağırkaraca : Kurmanc
 Salmanlı : Dimilî
 Sarıağıl : Kurmanc
 Susadı : Kurmanc
 Şeyhler : Dimilî
 Taptuk : Dimilî
 Tepesidelik : Kurmanc
 Yalnızceviz : Kurmanc
 Yanyurt : Dimilî

 Binêre 
 Canbegan
 Qulek
 Yunak

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 
 Malpera Kurdên Kirşehîrê 
 Malpera Xelkedondurma 
 Gundên Kurdên Anatolyaya Navîn
 Malpera Gundê Sêwidî yan (Yêyla Mewlid (Yeşildere Koyu), Yêyla Çollê (Çolkoy), Beşkavaxa Mezin u Biçuk (Buyuk Beşkavak Kasabasi ve Kuçuk Beşkavak Koyu), Qendil (Kandil Kasabasi), Çiman (Çimen Koyu), Yêyla Kirligê (Killik Yaylasi), Qonax (Mutlu Konak Koyu) 

Anatoliya
Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn