Serê Kaniyê, Riha

Serê Kaniyê (), navçeyeke Rihayê ya li Bakurê Kurdistanê ye.

Serê Kaniyê dikevê ser sinorê Rojavayê Kurdistanê ye ku yek ji beşa navçeya Keniya Xezalan a Rojavayê Kurdistanê ye. Li bakurê Serê Kaniyê Wêranşar, li aliyê rojava navçeya Kaniya Xezalan, li rojhilata navçeyê jî parêzgeha Mêrdînê û li başûr jî sinorê Rojavayê Kurdistanê heye. Navçe 142 km ji parêzgeha Rihayê dûre û rûbera wê 2.020 km2 ye.

 Dîrok 

Diroka Serê Kaniyê vedigerê heya 5000 sala û li jora Mezra Botan hatiyê avakirin. Li navçe Asûrîyên, Hîtîtên, Ebasîyên, Bizansiyan, Selçûqîyên û Kurdên devlet avakirine. Di dema Asûrîyan de navçê ji dewleta Mirrî Mutanî'rı paytêxtî kiriye û navê vê paytêxtê Waşşûkanî ye. Ji bona ve peytextê re Vaşşugar, Waşşûkanî, başikani, Serêkanî jî hatîyê gotin. Li şopawan şaristabn gişî li telanîya cotgeha Serêkanîye û kepeza çuçîk û a mezin em karin hina jî bibînin. Xedyê Serêkanîye a dema dawi İbrahim Paşayi. Sêrekaniya binxetê di sala 2013 da de ket bin sêhetîye Kurdên. Li Sêrekanîya binxetê alâ Kurdê badidi.

 Erdnîgarî 
çep|200px|thumb|Nexşeya navçeya Serê Kaniyê

Mezin bun ya Serê Kaniyê 1.900.000 dekare û gor kordinate metoroloji 36-50 hevêrkên berahîye bakur, 39-55 qincoko rojhelate deyê. Bilindiya navçe 398 metro ye. Navçe 142 km ji Rihayê dûre. Li bakure Serê Kaniyê çiyaye Riha û li başûre we hudude Sûrî de çiyaye Abdulaziz heye.

 Avhewa 
Bûharê baran baş dibarî. Deşta Sêrekaniyê bi beybûna dixemilî. Robara Circip bi çoşîk mezin diherikî. Bajêr û Girê Sêrekaniyê şindidi. Havînî ji germa laşe mirov dişewitî û baran nayê, çêle baran tê û sare.

 Demografîk 

Ligor serjimêra sala 2000'ê hejmara niştecihên bajêr 45.641 bû. Niştecihên herêmê 85 % wan Kurd in û 15 % Ereb in.

 Siyaset 

Hilbijartina navçe a dema dawî dewletê betal kir û gelê navçê rabû ser piyan dewlet şermezar kirin. Li ser vê yekê hilbijartin çêbû ye İsmail Arslan disa hilbijartin qezenç kiri ye û rayê xwe zêde kiri ye. Lî navçe partiya Kurdê BDP'ê di hilbijartina de qezenç kiriye serokê şarêdariyê İsmail Arslan'ê Kurd e. Hilbijartina 2009'a ji BDP qezenç kiri ye.

 Abori 

Gelê navçê jîyana xwe bi çandinî û bi xwedî kirina heywana didomînin. Li navçe cotgehîk pir mezin ji heye û gelê navçe li ve cotgehe karker ye dikin. Li navçê nîsk, pembo, nok, genim, fistixê entabê, kenevir tê çandin.

 Çand û huner 

 Peykersazî 
Li gundê Axirtoş peykervanî tê ava kirin. Li vî gundî peykervanê Musa Cengiz bi peykervanî dixebite û peykerên xwe dişîne derve (Ewropa).

 Cil 
Şelvar: devla pantor tê li xe qirin.

Dêrî (Pêşmal ango bervank): wekî nîv etekî ye. Rengê wê diguhere. Li hev qurmiçandiye û bi piştanekê li dora navtengê tê girêdan. Lê hertim 2 dêrî bi hev re li berdibin. Yek wek bervank (pêşmal) û yek jî wek nîv eteke (paşmal) tê liberkirin. Her du jî, ji yek cawî(qumaş) tên çêkirin.

Yêleg (Surt, Sixme, Êleg): ji du parçeyan pêk tê. Rengê pêşiyê û rengê estar heye. Estar her tim ji hevrîşim çêdibe. Ew li gorî temenê jinê tê guhartin, jinên ciwan rengên vekirî û gulgulî bi kar tînin, lê yên temen mezin rengên girtî li ber dikin.

Qutik (Kutik): ji qumaşên yêlegan ê giran tê çêkirin. Ew ji êleg dirêjtir û girantir e. Ji her du aliyan jî tê berkirin. Ango aliyên xwe yên bervajî nîn e.

Şala Kurmancî: ji qumaşekî buha ye. Ji rîs tê çêkirin. Qalind û germe, zivistanê diavêjin ser pişta xwe. 2-3 reng tê de cih digirin, hin caran jî tên bi rengekî ye

 Govende li Serê Kaniyê tên lîstin 

 Lorke: Peşye bi nigê rast du gav tê avêtin dûvre nigê çep ji wê ji dûvre nigê rast tê avêtin pî tê avêtin ser mila. Govendik zû û tevlîhev tê lîstin.
 Delilo: Govend bı nıge rast despe dıkı. Govendgêr sê gav davejı dûvre nıge çep davejı peşye. Veger bı nıge çep despe dıkı sê gav pışdı te avetın û pozisyana peşye ten sıtendın û wılo berdewam dıkı.
 Şêrızdin
 Bablekan
 Dûz

 Lîstike zaroken Serê Kaniyê 

 Heft tok 
Bi heft kevra te listin. Divê gi van heft kevira ji nêve her du tiliya di derbas biki. Êgı van heft kevra derbas biki lîstike qezenç dıkı.

 Guzike jıkesti 
Bı du lîstikvana te listin. Hundure cerge lîstikvanık kewırık datinı. Lîstikvane dı ji ew kevırehan jı cerge duxazı gı derxı.Dı çareke dı dernexıst dıbı dora listikvanedı. Gı lîstikvane peşye dı carke dı kevır derxıst. Listikvane ebe kevır duxazı gı texı cerge u listikvane peşye nahelı gı texı cerge. Durı revık despedıkı gi listıkvan ev kevre han karıbı texı cerge listikvane dı dıbı ebe.

 Lîstika xar 
Lîstikvanık xara xwe datini erde. Lîstikvane dı ji nîşan dıgrı u duxwazı gı lı xare xı. Gı lı xare xıst ev xarahan dı bı awi.

 Vîzîk (Deleme) 
Bı 3-4 lîstikvana te listın. 3-4 heval ebekık dı neqinın û delemawi datinin erde. Listikvan
nîşan li delama erde dıkrın û li delema erde dıxın. Gava li delema erde dixin divê gı delama wan bigerı. Gı delama wan negeri dibin ebe

 Gundên navçê 

32 gund û 17 mezrayê navçeya Serê Kaniyê hene. Li navçê gundê bê kareba (ceryan) tunene û li hemû gunda telefon heye.

 Galerî 

 Binerê 

 Serê Kaniyê, Hesîçe

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 

 www.ceylanpınari.com 
 Şaredariya Serê Kaniyê