NATO

Rêxistina Peymana Bakurê Atlantîkê an jî bi kurte (NATO), (bi îngilîzî: North Atlantic Treaty Organisation, fransî: OTAN, Organisation du traité de l'Atlantique nord) hevalbendiyeke leşkerî ye û ji bo parastina li dijî êrişên dewletên din yên ku tê de ne endam in hate sazkirin.

 Dîrok 
Yekem car bi tevlîbûna 5 endaman di 17ê adarê sala 1948an de hate sazkirin. Piştî Şerê cîhanî yê duyemîn ji bo sazkirina ewlekariya welatên herêma Atlantîka Bakur hevdîtin hatin çêkirin. Di dawiyê de di 17 adara 1948an de li Brukselê di navbêra 5 dewletan de "paktekek pênc alî" hate mohir kirin. Paşê ji bo pêşxistina sîstema parastina yekgirtî dewletên din jî serî lê dan û li ser vê yekê di 4ê nîsanê 1949a de "Pakta Atlantîka Bakûr" ango NATO hate sazkirin. Welatên ku vê peymanê mohirkirine ev in: Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Brîtaniya Mezin, Fransa, Kanada, Belçîka, Holenda, Lûksembûrg, Îtalya, Portûgal, Norwêc, Danîmarka û Îrlenda. Bi vî awayî dewletên mîna Portûgal û Îtalyayê ku qet eleqeya wan bi herêma Atlantîka Bakûr re tune ye jî tevlî paktê bûn. Lewma hukumetên Tirk û Yewnanan jî xwesti tevlî paktê bibin û serî li dewletên endamên paktê dan. Bi tevlîbûna Tirkiye, Yewnanistan, Almanya Rojava (wê demê Almanya du beş bû) û Spanyayê hejmara endamên NATOyê derket 16an.

 Armanca peymanê 

Armanca vê peymanê ew bû ku rê li ber firehbûna Sovyetê di nava Ewropayê de bigire. Li gorî peymana Atlantîka Bakur NATOyê, „heger êrîşek li ser endamekî, yan jî çend endamên rêxistinê werin li darxistin, ev tê wateya ku êrîş li hemberî hemû paktê (hevgirtin) hatiye kirin û divê li hemberî êrîşê helwesteke yekgirtî ya parastinê ji aliyê endamên allîansê werê girtin. Yekem navenda NATOyê li nêzî Parîsê hatiye sazkirin, paşê jî li paytexta Belçîka Brukselê. Fermdandariya Başûr-Rojhilatê NATOyê jî li bajarê Tirkiye Îzmîrê ye. Piştî ku dawî bi şerê sar hat, NATOyê armancên xwe careke din di bin çavan de derbas kir û di sala 1991a de stratejiyeke nû da pêşiya xwe. Li gor vê stratejiyê NATO xwest ku hijmara hêzên xwe yên leşkerî kêmtir bike û zêdetir hevkariyê bi saziyên navnetewî bike, beşdarî di operasyonên parastina aştiyê bibe. NATO di hêla kontrol kirina çekan de jî, nêrîna rojava ya ku di Peymana (INF) ya sala 1987 an de hatiye, ji xwe re weke bingeh digre. Ew peyman dibêje ku pêwîste çekên nukleriyên navencî li holê bên rakirin.

 Sekreterên Giştî ên NATO yê 

 Sekreterên Giştî ên NATO yê  No. Nav Welat Destpêka dewra kar Dawîhatina dewra kar 1 Hastings Ismay, 1. Baron Ismay   4ê nîsana 1952a 16ê gulana 1957a 2 Paul-Henri Spaak  16ê gulana 1957a  21ê nîsana 1961a 3 Dirk Stikker  21ê nîsana 1961a  1ê tebaxa 1964a 4 Manlio Giovanni Brosio  1ê tebaxa 1964a  1ê çiriya pêşîn a 1971a 5 Joseph Luns  1ê çiriya pêşîn a 1971a  25ê hezîrana 1984a 6Peter Carington, 6. Baron Carrington  25ê hezîrana 1984a  1ê tîrmeha 1988a 7 Manfred Wörner  1ê tîrmeha 1988a  13ê tebaxa 1994a 8 Sergio Balanzino   13ê tebaxa 1994  17ê çiriya pêşîn a 1994 9 Willy Claes  17ê çiriya pêşîn a 1994a  20ê çiriya pêşîn a 1995a 10 Sergio Balanzino  20ê çiriya pêşîn a 1995  5ê kanûna pêşîn a 1995 11 Javier Solana  5ê kanûna pêşîn a 1995a 6ê çiriya pêşîn a 1999a 12 George Robertson  14ê çiriya pêşîn a 1999a 17ê kanûna pêşîn a 2003a 13 Alessandro Minuto Rizzo   17ê kanûna pêşîn a 2003  31ê kanûna pêşîn a 2003 14 Jaap de Hoop Scheffer  1' kanûna paşîn a 2004a heta 31ê tîrmeha 2009a 15 Anders Fogh Rasmussen  1ê tîrmeha 2009a 30 Îlon 2014a16Jens Stoltenberg  1ê cotmeha 2014an 1ê cotmeha 2014an17Mark Rutte1ê cotmeha 2014an

Sergio Balanzino û Alessandro Minuto Rizzo tenê ji bo dema lêgerîna li sekreterekî nû - yanî bi awayekî komîsarî - li ser kar bûn.

 Dewletên Endam 
+Tevlî NATOyê bibinendamê NATOLêçûnên parastinê bi mîlyon dolaranParçeya GDP bi %24 Tebax 194985191.3099402.37642712.060Li Îzlandayê hêzên çekdar tune0344621.49304951.377851.29214602.05106062.2046271.55821072.339677073.38 |18 Sibat 195276843.08227762.096 Gulan 195597.6862.1230 Gulan 1982212691.28 |12 Adar 199934.9754.1268342.1048892.1129 Adar 200423252.1814373.4314213.1523002.8586442.2528412.009491.2901.04.20095162.0316241.8105.06.20171622.0227 Adar 20203532.2204.04.202373082.417ê Adarê, 2024134282.14

 Mijarên têkildar 
 Têkiliyên navneteweyî

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 

 Malpera NATOyê  (bi inglîzî)


Kategorî:Rêxistinên antîkomûnîst
Kategorî:Rêxistinên navneteweyî