Baran

Baran celebek nixte ye ku dilopên ava ku ji buxara (hilma) ava atmosferê diqelişe, dikevin bin gravîtasyonê. Baran hêmanek sereke ya çerxa avê ye û berpirsiyar e ku piraniya ava şirîn a li ser rûyê erdê rabike. Baran avê ji bo santralên hîdroelektrîkê, avdana çandiniyê, û mercên guncaw ji bo gelek celeb ekosîsteman peyda dike.

Sedema sereke ya hilberîna baranê ev e ku şilbûna li deverên sê-alî yên berevajî germahî û şilbûnê ku wekî eniyên hewayê têne zanîn digerin. Ger bi têra xwe şilbûn û tevgera ber bi jor ve hebe, baran ji ewrên konvektîf (yên ku bi tevgera ber bi jor ve xurt in) wekî kumulonimbus (ewrên brûskê) ku dikarin di nav bandên baranê yên teng de birêxistin bibin, dibare. Li deverên çiyayî, barîna giran mimkun e ku herikîna jorîn di nav aliyên berbi bayê erdê de li bilindahiyê zêde dibe ku hewaya şil dihêle ku biqelişe û wekî baranê li tenişta çiyayan bibare. Li kêleka çiyayan, avhewa çolê dibe ku ji ber hewaya zuwa ya ku ji ber herikîna berjêr dibe sedema germbûn û zuwabûna girseya hewayê heye. Tevgera gola mûsonê, an jî Zona Hevgirtina Navtropîkal, demsalên baranê tîne ser çolterên savana.

Bandora girava germa bajarî dibe sedema zêdebûna baranê, hem ji hêla mîqdar û hem jî ji hêla bayê bajaran ve. Germbûna gerdûnî di heman demê de dibe sedema guhertinên di şêwaza baranê de, di nav de şert û mercên şiltir li seranserê rojhilata Amerîkaya Bakur û mercên hişktir ên li tropîkan. Antarktîka parzemîna herî ziwa ye. Li seranserê cîhanê barîna salane ya navînî li ser bejahiyê 715 mm, lê li seranserê cîhanê, bi 990 mm pir zêde ye. Pergalên dabeşkirina avhewa yên wekî pergala dabeşkirinê ya Köppen barana salane ya navîn bikar tîne da ku ji cûdahiya di navbera rejimên avhewa yên cihêreng de bibe alîkar. Barîna baranê bi baranpîvê tê pîvandin. Rêjeya baranê dikare ji hêla radarê hewayê ve were texmîn kirin.

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 

Kategorî:Meteorolojî