Hemedan (parêzgeh)

Hemedan (bi farisî: همدان Hamadān) yek ji herêmên Rojhilata Kurdistanê û yek ji 30 parêzgehên Îranê ye ku dikeve naverastê wê welatê.

Navendê parêzgaha Hemedanê bi heman navî yanî Hemedan e.

Gelê herême ji kurdan, Lekan, Lûran, Farsan û Azerîyan pek tê.

 Dîrok 
Parêzgeha Hemedanê yek ji deverên herî kevnar ên Îran û şaristaniya wê ye. Bermahiyên vê herêmê vê rastiyê piştrast dikin. Hemedana îro ew e ku ji Ekbatana, paytexta Medan maye berî ku ew bi Farisî re yekîtiyek çêbikin. Helbestvan Firdewsî dibêje ku Ekbatana ji hêla şah Cemşîd ve hat çêkirin. Li gorî tomarên dîrokî, li vî bajarî carek kelek hebû bi navê Heft Hessar (Heft Dîwar) ku xwediyê hezar jûre bû û mezinahiya wê bi ya Birca Babîlê re bû. Avahiyên bajêr bi Diya Aku ve, ji 700 sal berî zayînê, Padîşahê Medan ve têkildar in. Li gorî tomarên Grek, ji vî erdî re ji vî Padîşahî re 'Ekbatan' û 'Hegmataneh' hate gotin, bi vî rengî veguherî paytextek mezin. Di dema Parthiyan de, Ctesiphon bû paytextê Farisiya, û Hemedan bû paytexta havînê û rûniştgeha serdestên Partan. Piştî Partan, Împeratoriya Sasanîyan li Hemedanê jî qesrên xweyên havînê ava kirin.

Di sala 633an de dema ku şerê Nahavand qewimî û Hemedan kete destê Erebên dagîrker, carinan ew geş bû û carinan ew kêm bû şahidê zehmetiyan. Di dema biweyhiyan de, wê gelek zirar dît. Di sedsala 11an de, Selçûqiyan paytexta xwe carek din ji Bexdayê veguheztin Hemedanê. Di dema rabûn û ketina hêzan de bajarê Hemedanê her gav di bin xeterê de bû. Di dema êrişa Tîmûrî de bi tevahî hate rûxandin. Lê di dema Sefewî de bajar carek din geş bû. Di sedsala 18an de, Hemedan xwe radestî Osmaniyan kir, lê Hemedan ji hêla Nader Afah Afşarî ve hate paşve xistin û di bin peymana aştiyê ya di navbera Îran û Osmaniyan de parêzgeh radestî Îranê bû

Bajarê Hemedanê li ser Riya kpekê radiweste û di van sedsalên paşîn de jî di bazirganî û bazirganiyê de li ser tora rêça sereke ya li herêma rojavayê Îranê hêviyên baş digirin. Li gorî kevneşopiyên cihûyên herêmî, di Biblencîlê de behsa Bajarê Hemedanê tê kirin, wekî paytexta Persiya Kevnar di rojên Padîşah Ahasuerus de di Pirtûka Esterê de. Wê hingê wekî usûşan dihat nas kirin. Gorên Mordecai û Esther li Hemedana îroyîn cîwar bûne.

 Dabeşkirina parêzgehê 
Navçeyên parêzgehê û bajarên parêzgehê ev in  Malpera fermî ya amarên Îranê, dabeşkirina parêzgeha Hemedan  :
 Tûyserkan (navçe): Feresfec, Tûyserkan, Serkan (Hemedan)
 Melayer (navçe): Cokar, Samen, Melayer, Zengene (Hemedan), Ezenderyan, Eslamşehrî Aqegel
 Nihawend (navçe): Giyan, Berzol, Nehawend, Fîrûzan
 Hemedan (navçe): Qehawend, Hemedan, Meryanec, Cûreqan
 Kebuder Aheng (navçe): Şîrînsu, Kebuder Aheng, Goltepe (Hemedan)
 Esedabad (navçe): Acîn, Esedabad
 Behar (navçe): Selehabad, Behar, Lalecîn, Mehaciran
 Rezen (navçe): Rezen, Demeq
 Famenîn (navçe): Famenîn
 Dergezîn (navçe): Qorve dergezîn, Kerefs (Hemedan)

 Parêzgehên kurdnişîn 
250px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê
 Çarmihal û Bextiyarî (parêzgeh)
 Kurdistan (parêzgeh)
 Azerbaycana Rojava (parêzgeh)
 Xorasana Bakur (parêzgeh)
 Hemedan (parêzgeh)
 Kirmaşan (parêzgeh)
 Îlam (parêzgeh)
 Luristan (parêzgeh)
 Xûzistan (parêzgeh)
 Kûgîluyî û Buwêr Ehmed (parêzgeh)
 Fars (parêzgeh)
 Bûşehr (parêzgeh)
 Tehran (parêzgeh)

 Rêvebirina îdarî 
Bi dûçûna rêvebirina îdarî ya Îranê, navên parçeyên dabeşkirî û rêvebirên parçeyan wiha ye Malpera fermî ya amarên Îranê, dabeşkirina Îranê  :

+ Rêveberina îdarî ya Îranê Cûreyên dabeşê  Ostan (parêzgeh)  Şehristan (şaristan, qeza, navçe)  Bexş (nahiye)  Dehistan (gundistan)  Şehr (bajar)  Rusta (gund) Rêvebirê îdarî  Ostandar (parêzgar)  Fermandar (qeymeqam)  Bexşdar (rêveberê nahiyê)  Bexşdar (rêveberê gundistanê)  Şehrdar (şaredar)  Dehyar (muxtar) Navê rêvebirinê  Ostandarî (parêzgarî)  Fermandarî (qeymeqamî)  Bexşdarî (rêveberiya nahiyê)  Bexşdarî (rêveberiya gundistanê)  Şehrdarî (şaredarî)  Dehyarî (muxtarî)

 Galerî 

 Çavkanî 


Kategorî:Parêzgehên Kurdistanê