Ezirgan

Ezirgan an Erzingan (bi tirki: Erzincan) bajarekî Bakurê Kurdistanê ye û navenda Parêzgeha Ezirganê ye. Ezirgan yek ji bajarên herêma jorîn a Bakurê Kurdistanê ye. Li gorî daneyên sala 2023an nifûsa bajêr 243.399 kes e.

 Nav 

Navê bajêr ya kevn di çavkanîyên asûriyan de wekê  Suhma  derbas bûye. Navê Erzinganê ji  Erîza tê ku bajarekw kevn ê li herêmê ye.

 Dîrok 

 Kronolojiya bajêr 

Berî Îsa(zayîn)
 1000 - 600 Dema Urartiyan
 650 - 500 Dema Mediyan
 500 - 334 Dema Persan
 334 Dema Helenîstiyan

Piştî Îsa (zayîn)
 55 Dema Romayiyan
 644- 656 Dema Ereban
 685 Dema Bîzansiyan
 699 Dema Ereban
 1005 Dema Merwaniyan
 1188 Dema Eyûbiyan
 1228 Dema Selçûkiyan
 1401 Dema Osmaniyan
 1502 Dema Sefewiyan
 1514 Dema Osmaniyan
 1916 Dema Rûsan
 1918 Dema Osmaniyan
 6 Adar 1921 Serhildana Koçkirî

 Erdnîgarî 

 Ciyê coxrafî û hudûdên bajêr 

Bajar di nav parelelên 39° 02´ û 40° 05´ bakûr û merîdyenên 38° 16´ û 40° 45´ rojhilat de ye. Hudûdên bajar li bakûr bi Giresûnê û Gumuşxane ve (Tirkiye), li rojava bi Sêwas ve, li başur bi Meletî û Dêrsimê ve û li rojhilat jî bi Erziromê ve tê girêden.

 Taybetiyên erda bajêr 

Pîvana erda bajêr 11.903 km² ye. Ji vî erdî % 59,6 wî ji çiyan, % 8,6 ji deştan, % 5,4 ji zozanan û % 26,4 jî ji platoyan pêk tên. Li herêmê fasûlye, çewdêr, tene, kixsên þekir û patatês tên çandin.

 Av û hewa 

Îklimek reþayî û sar li herêmê heye. Zivistanan sar û þillî û þilopî, havînan jî hênik derbas dibe.

 Çiyayên herêmê 

Çiyayê herî bilind yê herêmê, Çiyayê Keşîş (3537m) e. Katirtepe (3300 m), Mercan (3449), Çal (3300 m) û kismek ji çiyayê Mûnzûrê jî dikeve nav herêma Erzinganê.

 Deşt, zozan û gelî 

Deşta Erzînganê; Bilindbûna wî ji behrê 1218 m û dirêjbûna wî jî 40 km ye. mezinbûna deþtê 500 km² ye. Deþt di navbera çiyayê Mûnzûr, Keþîþ, Spîkor û Sîpyam de ye.

Deşta Miyadîn; Li dora Çemêreş e, mezinbûna wî 180 km² ye.

Zozanên herêmê li ser çiyayên Mûnzûr û Koþan bela dibin. Li rojavayê Erzinganê li ser Çiyayê sipî, zozanên Takkuran û Tahsullu jî hene.

 Çem û Gol 

Çemê feradê çemê herî mezin e li herêmê. Piraniya çavkaniyên þaxên Feradê ji çiyayên dora Erzinganê dertên. Wek; Çemêreþ, Mîran, Mercan, Cîmîn, Pahnîh û Surperen hinek ji wanin. Li herêmê golên mezin tunene, lê li hinek deveran çend golên biçûk hene; wek Soganli, Aygir.

 Babetên heywanan 
Herêm ji bo nêçira heywanan musaîd e. Bizinên ser çiyan, Semasî (darbir), kûze, xezal, berazên kovî û kewroþk yên pirin ku li herêmê peyde dibin.

 Avûhewa 

 Sermijar û Navçeyên Bajêr (2013) 
 Ezirgan (Navend) 146.893
 Mans, 9.717
 Îliç, 7.367
 Kemax, 7.302
 Êgin, 5.044
 Qerequlax, 2.533
 Gercan, 10.988
 Têrcan, 18.549
 Cîmîn, 11.603

Tevahî sermijar herêmê (tevlî gundan) 219.996 e.

 Aborî 

 Serwetên bin erdê 

Li herêmê pirtir krom ji bin erdê dertê. Hesin, mangenez, asbest, perlit û linyit ji madenên dinin, ku ji bin erdê dertên.

 Ciyên turîstîk, dîrokî û gerê 

Şelala Girlevik 29 km li başûrê rojava yê bajar e. Avgermên; Poyuk, Otlukbelî, Horhor jî ji alî gel ve tên ziyaret kirin. Li çiyayên Mûnzûrê îmkanên ji bo sporên zivistanê jî hene. Kela Kemahê, dêrên kevn û tirbên herêmê jî ji alî gel ve tên ziyaret kirin.

 Çand û huner 

 Ol û Civak 

Sermijare herêmê ji Misilmanên Zerdeştîtî/Êzdîtî ango (Elewî) û Sûnnî pêk tê. Bandora seyîddî û pîrîtî pir xurt e di nav gel de. Kurd (Kurmanc û Zazakî) û Tirk civaka herêmê teşkîl dikin.

 Xwarênên herêmê 

Li herêmê pirtirîn xwarinên ku ji genim çêdibin tên xwarin.

Kirdo; Dew, qavûrme û bulxur bi hevre heta bulxur bikele di beroþek de tê kelandin. Bi ser de rûnê sorkirî û baharat tê reþandin û tê xwarin.

Tirşika gah (sêwê zuhakirî) Fasûlye û goþt bi hevre tên kelandin. Gah, pîvaz û xwê bi ser dibe û tê kelandin.

Keleco, lepe dugurcuk û Aþtarxane xwarinên din yên herêmê ne.

 Çavkanî 

Kategorî:Bajarên Bakurê Kurdistanê