Zimanên îranî

Zimanên îranî şaxeke ji malbata zimanên hind û ewropî ye ku tê texmînkirin li tevahiya cîhanê ji aliyê 200 milyon kesan ve tê axaftin. Di nav vê komê de zimanên wekê zimanê kurdî, farisî, peştoyî û zimanê tacîkî hene.

 Cihêkirin bi erdnigarî 
Mirov dikare zimanên îranî têxe du cihan: yê rojhilat û yê rojava; her yek ji wan jî cardin têxe du cihan: yê bakur û yê başûr.

 Cihêtiya dengan di zimanên îranî yên rojava û zaraveyên kurdî 
 Îranî a Kevn  Partî  Goranî  Zazakî  Talî  Semnanî  Zaraveyên HezarîZaraveyên Navend Beluçî  Kurmancî  Farisî *ś/ź s/z s/z s/z s/z s/z s/z s/z s/z s/z s/z h/d *č -ž- -ž- -ž- -ǰ- -ž- ǰ.ž -ǰ- ǰ.ž.z -č- -ž- -z- *ǰ ž ž ž (y-) ǰ ž ǰ.ž ǰ (z-) ǰ.ž.z ǰ -ž- z *thr hr (ya)r (h)r (hī)r (h)*r (h)r r r s s s *d b b b b b b b b b(?) d d

 Zimanên îranî yên rojhilat 
Bakûr

 Avestayî (mirî ye; wateya olî heye)
 Xwarizmî (mirî ye)
 Baktrî (mirî ye)
 Sogdî (mirî ye; Zaraveyên wê: Xiristiyan, Budî, Mana) --> Yagnobî (li Tacikistan)
 Sikitî (mirî ye), Sarmatî (mirî ye), Alanî,
 Osetî (Zaraveyên wê: Îron, Dîgoron)

Başûr

 Muncî, Sanglexî, Îşkaşmî, Zebakî, Sarikolî, Şugnî, Ruşanî, Yazgulamî, Waxî, Yidga, Wanecî
 Sakî (mirî ye; Zaraveyên wê: Xotî û Tumşuqî )
 Peşto

 Zimanên îranî yên rojava 

Bakur

Partî (mirî ye)
 Urmûrî, Paraçî
 Darî ya Zerdeştan (ne Darî ya Efxanistanê ye)
 Kurdî: hewramî, kurmancî, kelhûrî, lekî, soranî
 Başkurdî
 Zazaki ,
 Semnanî, sengeserî
 Gîlekî, mazenderanî, şehmîrzadî
 Belûçî
 Talişî, herzanî
Başûr

 Farisiya kevn (mirî ye)
 Farisiya pehlevî
 Farisî (zarave: zimanê nivîsê darî, tacîkî, hazaragî)
 Lorî, bextiyarî
 Tatî bi tatiya cihûdan
 Fars, larî (laristanî), başkardî

 Cihêkirina dîrokî û erdnigarî 

 Zimanên îranî yên nû 
Yên ku Îro tên axaftin:

Bakûrê Rojhilat
 Osetî li Qefqasya
 Yagnobî (Tacikistan)

Başûrê Rojhilat
 Peşto (Efxanistan, Pakistan)
 Zimanên Pamîr: Şugnî, Oroşorî, Bartangî, Roşanî, Sarikolî, Yazgulamî; Zengleçî, Îşkaşmî, Waxî; Muncî, Yidga; Wanecî (Tacîkistan)

Bakûrê Rojava
 Zimanê kurdî bi zaraveyên:
 Kurmancî (Tirkiye, Iraq, Sûrî, Îran, kevnekomarên Yekîtiya Sovyetê)
 Soranî (Iraq, Îran)
 Hewramî, Bacelanî, Şebekî, Sarlî (Iraq û Îran)
 Dimilî (Tirkiye)
 Kelhûrî (Îran û Iraq)
 Lekî (Îran, Tirkiye)

Başûrê Rojava
 Farisî, an Tacîkî (Efxanistan, Îran, Tacîkistan)
 Zimanê nivîsînê yê Farisî: Darî
 Tatî
 Lorî

 Zimanên îranî yên nîvkevn 
 Partî
 Pehlewî
 Sogdî
 Xwarizmî
 Baktrî
 Sakî
 Osetî)

 Zimanên îranî yên kevn 
Zimanên îranî yên kevn ji 5000 hate 1000 (b.z.) hatin axaftin.
 Farisiya kevn
 Avestî
 Medî

Di lêkolînên nû yên Nicholas Sims-Williams ji Zanîngeha Londonê hat dîtin ku Avestî zimanê herî kevn e.

Yên din ji wî peyda bûne.

 Tabloya peyvên zimanên îranî 

 Çavkanî 
 Kümmel, Martin Joachim. "Areal developments in the history of Iranic: West vs. East." BOOK OF ABSTRACTS.

Kategorî:Zimanên hind û ewropî