Mazlum Doğan

Mazlum Doğan (jdb. 1956an, Depê, parêzgeha Xarpêtê, Bakurê Kurdistanê - m. 21ê adara 1982, Amed, Bakurê Kurdistanê) rojnamevan û endamê damezrîner ê Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) bû. Ew kurdekî elewî bû û gelek caran jê re dihat gotin ku kesên nû bikişîne nava PKKê. Ew yekemîn sernivîskarê rojnameya Serxwebûnê ya PKKê bû.

Di sala 1979'an de Doğan plan kiribû ku ji Tirkiyeyê ber bi Sûriyeyê ve biçe, lê ew hat girtin û li girtîgeha bi navê nûmreya 5ê ya Amedê ma. Mazlum Doğan ji bo protestokirina derbeya dewleta tirk û şert û mercên nemirovane yên ku ew û girtiyên din li hundirê girtîgehê rû bi rû mane, xwe întîhar kir. Îro ji aliyê PKK û rêxistinên girêdayî wê ve weke leheng û şehîd tê nîşandan.

 Jiyana berî 
Mazlum ji aliyê diya xwe Kebire û bavê xwe Kazim Doğan ve li bajarê biçûk ê Depê yê parêzgeha Xarpêtê ya Bakurê Kurdistanê mezin bûye. Sê xwişkên wî yên mezin Arife, Asiye (Serap) û Nezaket û du birayên wî Fewzi û Delil hebûn. Delîl di 7ê cotmeha 1980an de ji aliyê tîmên tevgera taybet a tirkî ve hatiye qetilkirin.

Doğan li Eskişehir, Dep, Mamekî û Balikesîrê dest bi xwendina xwe ya lîseyê kir. Di sala 1974an de piştî ku îmtîhanên têketinê bi serketî derbas kir, xwe li zanîngeha bi prestîj a Hacettepe ya Enereyê beşa aboriyê tomar kir. Eleqeya wî ya xwendinê pêş ket. Yên ku ew baş nas dikirin digotin ku ew ê rojê heta pêncsed rûpel an jî zêdetir bixwîne. Bi xwendina xwe, li ser zilma li ser kurdan agahdar bû. Doğan bi biryar bû ku li dijî cûdakariyê têbikoşe û jiyana xwe ji dest bide jî, Doğan di sala 1976an de zanîngehê terikand û ji bo xwe bi rêxistin bike vegeriya Bakurê Kurdistanê. Li wir tevlî tevgera xwendekarên kurdî bû ku koma pêşeng ên Partiya Karkerên Kurdistanê bû.

 Damezrandina PKKê 

Koka Partiyên Karkerên Kurdistanê (PKK) vedigere sala 1974an, dema ku Abdullah Öcalan û komeke biçûk ji xwendekarên çepgir, ku Doğan jî di nav de, ji tevgera xwendekaran ya binerd Federasyona Ciwanên Şoreşger a Tirkiyê (Dev Genç) biryar da ku li ser bingeha kurdî ava bikin. Di sala 1971an de Öcalan tevlî tevgerên binerd bû ku hewl dida desthilatdariya ku weke desthilatdar û faşîst didît; ev yek dema xwendekarê Fakulteya Zanistên Siyasî ya Zanîngeha Enqereyê bû. Öcalan li wir Mazlum Doğanê ku beşa aborî dixwend nas kir. Öcalan û Doğan di vê serdemê de şareza û tora civakî ya ku pêşxistibûn ji bo bibin pêşengên ciwanan bikar anîn. Apocî jî mîna "Dev-Genç" rêxistineke parçebûyî ya Dev-Genç bû. Bingeha rêxistinê bi 16 endaman û bi pêşengiya Öcalanê hatibû avakirin. 16 endamên eslî wek Komeleya Xwendina Bilind a Demokratîk a Enqereyê (ADYÖD) hatin naskirin.

Di vê serdemê de Öcalan, Doğan û alîgirên wan bi giştî bi navê Apocî (an jî "Apocular") an jî weke Şoreşgerên Kurdistanê dihatin naskirin. Di nav vê komê de serkirdeyên niha yên PKKê yên wek Cemîl Bayik, Alî Haydar Kaytan û Duran Kalkan hebûn. Tiştê ku Apocî, paşê PKK an jî Partiya Karkerên Kurdistanê, cûda kir, ew bû ku biryar da ku çalakiyên xwe ji Enqereyê, paytextê, ​​ber bi bajarên sînorê başûrê Tirkiyeyê ve bikşîne. Berevajî piraniya partiyên siyasî yên kurdî, ku nêrînek pir kevneperest pejirandibûn û li dora serok û pêkhateyên eşîran hatibûn birêxistinkirin, wan xwedî baweriyek xurt û rêxistinek bi disîplîn lê nenavendî bû, ku bû sedem ku bi domdarî rabe û bandorek mezin bibe. Piraniya pêşkeftinên destpêkê ji zêdebûna tevgerên dekolonîzasyonê û potansiyela wan a ji bo guncavkirina pirsgirêka Kurd bû. Veguhestin bo bajarên sînorê başûr bi gotineke çep a radîkal çavkaniyên destpêkê da tevgera Apocî di demekê de ku Tirkiye bi Sûriyê re pirsgirêk hebû.

Mazlum Doğan û aktorên din ên çepî ên di bin pêşengiya Abdullah Öcalan de ku di nava tevgera xwendekarên kurdî de cih digirtin xebatên xwe bi rêxistin kirin û di 25ê mijdara 1978qn de li gundê Fîsê yê girêdayî navçeya Licêyê weke partiyeke fermî ya siyasî ava bûn. Di encama biryardarî û dilsoziya xwe de Doğan bû endamê Komîteya Navendî ya partiyê. Navê fermî yê partiyê, Partiya Karkerên Kurdistanê, ango paşê di nîsana 1979an de, di civîna komîteya navendî de biryar hat dayîn. Civîna li gundê Fîsê paşê wekî Kongreya Yekemîn a PKKê jî tê binavkirin. Doğan di heman demê de bû yekem sernivîskarê rojnameya Serxwebûnê ya partiyê. Demeke kin piştî damezrandina partiyê di sala 1978an de, pêşbîniya derbeya leşkerî ya Tirkiyeyê di sala 1980an de, bi hezaran şoreşgerên çep ên kurd û tirk hatin zîndanîkirin û bû sedem ku gelek komên heyî strukturên xwe yên rêxistinî winda bikin. Lê belê PKKê tevî Mazlum Doğan gelek girtin jî li ber xwe da. Lê piştî girtinê, endamên PKKê yên hatin girtin rêxistineke berxwedanê ya berfireh ava kirin ku dê li pişt hepsan jî bimeşe. Ev rêxistin bi grevên birçîbûnê navdar bû. Her wiha çek û alavên ragihandinê bi qaçaxî derbasî girtîgehê kirin. Tevlîbûn û perwerdekirin ji bo PKKyên girtî bû tiştekî asayî.

 Girtin û darizandin 
Di payîza 1979an de Mazlum Doğan ji bo bizavkirina mafên siyasî çûbû bajara Wêranşarê. Wî plan kiribû ku ji Tirkiyeyê derkeve û ber bi Sûriyê ve biçe, lê di 30ê îlonê de bi tawana damezrîner û rêberiya Partiya Karkerên Kurdistanê, ku derbeya Tirkiyê wek rêxistineke terorîst bi nav kir û beşdariya di azadkirina hevalekî xwe de ji Sûriyê, hat girtin. nexweşxaneyeke dewletê ya li Amedê û sextekirina belgeyên nasnameyê. Dema ku Doğan di dema dadgehkirina xwe de li pêşberî heyeta dadgehê bû, bi gotinên bavê wî qerar da ku ew neke. Wî li ber dadgeha leşkerî ya tirk bi qîrîn diyar kir ku ew ê tu carî teslîmî wan nebe û ew ê tu carî dev ji daxwaza mafên kurdan bernede. Bû dengê sereke yê bersûcên PKKê. Wî li gorî Artê xwe sûcdar ragihand. 25 ya zagona cezayê ya tirk, ku cezayê îdamê weke ceza didît, lê dîsa jî dixwest ku li dadgehê xwe biparêze da ku "dîrok gotinên wî dadbar bike".Hakyemez, Serra (2017), p.118 Piştî dadgehkirina wî polîsên leşkerî yên Tirkiyeyê dest bi lêdan û îşkencekirina wî kirin. Dema ku polîsên leşkerî lê xistin, Doğan gotina "Serhildan ê Berxwedan" bi lêv kir û ji ser hişê xwe ket. Wek girtiyekî siyasî ji wî dihat xwestin ku kincên girtîgehê li xwe bike lê bi berdewamî red kir. Lêdan lê hat kirin û jê re gotin ku tenê ger sirûda netewî ya tirkî bixwîne dê raweste lê wî nexwest ku stranan bêje û ev jî bû sedema lêdan û îşkenceyê.

 Xwekujî 
Di 21ê adara 1982an de, roja Newrozê, Mazlum Doğan ji bo şermezarkirina dewleta tirk û şert û mercên nerehet ên zindana Amedê û girtîgehên din ên li seranserê Tirkiyeyê, hucreya girtîgehê şewitand û xwe bi darve kir. Beriya ku jiyana xwe ji dest bide, sê kibrîtan pêxist û li ser maseya hucreya xwe danî û peyama “Teslîm dibe sedema îxanetê, berxwedan ber bi serketinê ve” derket. Bi şert û mercên nemirovane yên pergala girtîgeh-îşkenceyê ya zindana Amedê ku girtî rastî îstîsmarên tund tên, weke şîdeta zayendî, destavêtin, terora psîkolojîk, lêdan, şokên elektronîk û bi zordana xwarina axurên kûçikan. Dewlet di ve demê hewl da hemû baweriya bi îdeal, xewn û utopyayên girtiyan bişkîne. Serxwebûn bi manşeta 'Diyarbekir Cezaevinde Katliam' (Komkujiya Zindana Amedê) ji bo mirina Doğan di hezîrana 1982an de ragihand. Mirina wî bû sedema tevgera berxwedana zindana Amedê. Ev yek bû sedema desteka gel û biryara teqez a PKKê ya destpêkirina şerê gerîla yê di 15ê tebaxa 1984an de li dijî dewletê da destpêkirin.

 Bîranîn 
Piştî mirina Doğan, kovarên PKKê Serxwebûn û Berxwedan di sala 1982an de rojnameyeke serxweşiyê weşandin. Di salên 1980 û 1990an de Serxwebûn û Berxwedan li ser berxwedana Doğanê û kesayetên girîng ên mîna Bêrîtan û Zekiye Alkan gotarên bîranînê diweşandin. Gotarên PKKê yên ku Mazlum Doğan û kesayetên din ên bibandor ên kurd bi bîr tînin, îro jî ne kêm in. Ji sala 1997an ve her sal festîvaleke ciwanên kurdî bi navê wî tê lidarxistin. PKK wî wek Kawayê nûjen bi bîr tîne.

Dayika Doğan di derbarê kurê xwe de daxuyanî da û diyar kir ku ew ne tenê ji bo kurdan ji bo tevahiya mirovahiyê jiyan kir. Mazlum xewna Rojhilata Navîn a ji bindestiyê bêpar bû. BiKemal Pir re fikra konfederalîzma civaka Rojhilata Navîn dîtibû.

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 

  Mazlum Doğan'ın savunması (1981)

Kategorî:Apoyî
Kategorî:Endamên PKKê
Kategorî:Jidayikbûn 1955
Kategorî:Jidayikbûn 1956
Kategorî:Kesên ji Dêrsimê
Kategorî:Kurdên elewî
Kategorî:Mirin 1982
Doğan, Mazlum