Zimanê fransî

Zimanê fransî zimanekî ji malbata zimanên hind û ewropî ji şitlê zimanên romanî ye. Ew wek zimanê zikmakî ji aliyê 77 milyon kes, bi yên wek zimanê duyem û bi tevahî 130 milyon kesan ve tê axaftin. 

 Dîroka zimanê fransî 
Di dema Împeratoriya Romayî de zimanê kesên hejar û biyaniyên bi taybetî yê galiyên keltan bû. Di dema Julius Caesar de li xakên îro Fransa li ser kelt hebûn. Kengê Julius Caesar Galya dagir kir ew zimanên wê derê ketine bin bandora latînî. Paş Koça Qewman re frank, gelekî german Fransa nav ji girtî bû, li şûna xwe ya îroj bicih bûn û fransî êdî li Fransayê belav bû.

Bi zaravên zimanê fransî re "Lang d'oil" tê gotin. Belgên pêşîn ên zimanê fransî yên ku hatine nivîsandin "Sondên Strasburgê" ne. Ev di sala 842an de hem bi fransiya kevn û hem jî bi almaniya kevn hatine nivîsandin.

Ji sala 1000'î de Parîs bû navenda siyasî û çandî. Dema William I (Williamê Yekê) bû keyê înglîzan zimanê înglîzî 200 salan di bin bandûra fransiya normanî de ma. Di wê demê de fransî bû zimanê qesra înglîzan.

Di sala 1634an de kardînal Richelieu "Académie Française" (anku, Akademiya Fransî) ava kir. Armancên wê hêsankirin û paqijkirina zimanê fransî bû. Ji sedsala 17an wê de lingua franca zimanê fransî bû zimanê qesrên Ewropayê, berê li navenda Ewropayê, ji sedsalên 18-19an şûnde jî li rojhelata Ewropayê jî.

 Zimanê fermî 
Li koloniyên Fransayê jî fransî hîn zimanê fermî maye.

 Jimara kesên ku fransî zimanê wan ê zikmakî ye 
 Belçîka, di Walonistan û Brukselê de (4.000.000)
 Bênîn (17.000)
 Peravê Diranfîl (17.000.000)
 Bûrkina Faso
 Bûrûndî
 Cîbûtî (15.000)
 Fransa (54.000.000)
 Gabon (38.000)
 Gîne
 Haîtî
 Îtalya, di newala Aostayê de (100.000) 
 Kamerûn
 Kanada, li Quebekê (6.700.000)
 Komor (1.700) Komara Kongo (28.000)
 Lûksembûrg (13.100)
 Madagaskar (18.000)
 Malî (9.000)
 Monako (17.000)
 Nîjer (6.000)
 Rwanda
 Swîsre, li Romandistan (1.270.000)
 Senegal
 Seyşel (1.000)
 Togo (3.000)
 Çad (3.000)
 Vanûatû (6.000)
 Komara Afrîkaya Navend (9.000)

Fransî zimanê fermî yê Yekîtiya Ewropayê, Yekîtiya Afrîkayê, Saziya Komarên Amerîkî û Neteweyên Yekbûyî ye.

 Welatên din 
Fransî li van welatan jî girîng e.
 Cezayêr
 Andorra
 Komara Domînîk
 Giravên Kanal an jî giravên Lamanşê (Di bin Hukumraniya Brîtanya de ye)
 Libnan
 Louisiana (DYA)
 Maine (DYA)
 Maroko
 Morîtanya
 Tûnis

 Binêre 

 Fransa
 Fransayî

 Çavkanî 

Kategorî:Fransa
Kategorî:Ziman
Kategorî:Zimanên romanî
Kategorî:Zimanên Belçîkayê
Kategorî:Zimanên DYAyê
Kategorî:Zimanên Fransayê
Kategorî:Zimanên Kambocayê
Kategorî:Zimanên Kanadayê
Kategorî:Zimanên Laosê
Kategorî:Zimanên Libnanê
Kategorî:Zimanên Lûksembûrgê
Kategorî:Zimanên Monakoyê
Kategorî:Zimanên Swîsreyê
Kategorî:Zimanên Viyetnamê