Immanuel Kant

Immanuel Kant (bixwîne Îmanuêl Kant; jdb. 22ê nîsanê 1724 li Königsberg − m. 12ê sibatê 1804 dîsa li Königsbergê) fîlozofekî alman bû. Ew yek ji kartêkertirîn û bibandortirîn hizirvanên Ewrûpayî û dawîntirîn fîlozofê rewşenhizriyê (ronakbîriyê) e. Kant mîna bavê Felsefa Rexneyî tê qebûlkirin.

 Jînenîgar 
 Destpêka Jiyanê 
Li bajarê Prûsyaya rojhilat Königsbergê (Kaliningrad) ji dayik bû û heta dawiya jiyana xwe li vî bajarî ma. Xusla Te'mîd Immanuelî bi navê Emmanuelî hat kirin, lê wî, paştir dema zimanê îbrî hînbûye, navê xwe guhart û kir Immanuel. Ew zaroyî çarê ji neh zaroyên malabatê bû (pênc ji wan hêşta zaro mirin). Wî piranî ya jiyana xwe li bajêrê bûna xwe, ko li wî çaxî paytextê Prûsyayê bû, derbaz kir. Babê wî, Johann Georg Kant (1682-1746), sin'etkarekê (hostayekê) almanî yê xelkê Memelê (niha Klaipeda a Lîtwanyayê e) bû. Dayîka wî, Anna Regina Porter (1697-1737), keça kurtankerekî bû. Di zarotiya xwe da Immanuel xwîndinkarekê baş bû. Di malbateka luterî da mezin bû ko bawerî bi xwe terxankirina jibo dînî, xwe-şkandin û zahidiyê û vexwîndina peyvaneya kitêba pîroz ya încîlê hebû. Ji ber hindê, Immanuel bi awayekî rijd hat perwerdekirin-xwedî tertîb, hişik- ko li zimanê latînî û rênumayiyên dînî pirtir ji riyaziyat û zanistî rêz digirt. Paştir, Immanurl behsa wê heyamê bi heyameka nexweş dikit.

Gava li zanîngehê xwendekar bû çend salan ders da xwendekaran. Gava xwendekar bû di bin bandora Leibniz û Woolf de ma. Di sala 1755an de piştî ku bû doçent li zanîngehê dersên curbecur ên Zaniyariya Civatê da. Kant di destpêkê de di mijara fîzîk û astronomiyê de nivîsand. Di sala 1755an de berhema xwe ya bi navê "Dîroka Gerdûniya Xwezayî û Teoriya Buhiştan" nivisand. Di sala 1770an de bu serokê kursiya mentiq û Metafîzîkê. Piştî 1770an bi bandora Hume û Rousseau felsefa xwe ya rexneyî pêşve bir.

 Berhemên wî 
 Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik, 1783
 Grundlegung zur Metaphysik der Sitten, 1785
 Kritik der praktischen Vernunft, 1788
 Kritik der Urteilkraft, 1790
 Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft, 1793
 Metaphysik der Sitten, 1797

 Girêdanên derve 

Kategorî:Dîroka felsefeyê
Kategorî:Dîroka ronakbîrî
Kategorî:Felsefeya siyasetê
Kategorî:Fîlozofên alman
Kategorî:Jidayikbûn 1724
Kategorî:Mirin 1804
Kategorî:Neteweperwerên alman