Şemrex

Şemrex () navçeyeke Mêrdînê ye. Li ser rêya Amedê ya ku dihere Dêrikê ye û di nava çiyayan de ye. Navê wê yê tirkî ji Çiyayên Mazî girtiya. Madena girîng a fosfat li vê derê derdikeve û ev maden pir dewlemend e. Fabrîkeya fosfatê û kargehên din ji alî dewletê ve hatiye çêkirin lê piştî çend salan hatiye girtin û fosfat tenê di bin erdê de ye.

 Nav 
Navê wê Şemrex e ji ber ku rêya berê ya ku ji Amedê dihere Heleb û Şamê. Bi erebî rah an roh tê maneya "çûyîn", rê ye. Ji ber wê yekê navê wê bûye Rêya Şamê, Şam Rah, Şamrax, Şemrex...

 Nivîskarên kurd yên Şemrexî 
 Berîvan Aslan, (gogbaz)
 Çiya Mazî (helbestvan û lêkolîner)
 Mustafa Rêzan (helbestvan û Çîroknûs)
 Sîdar Jîr (çîroknûs)
 Yeqîn Şemrexî (helbestvan)
 Serhat Hemdem (helbestvan)
 Rêzan Tovjîn (lêkolîner)
 Fexredîn Şemrexî (helbestvan û lêkolîner)
 Huseyin Gunduz (nivîskar û weşanger)
 Hogir Berbir (nivîskar û berhevkar)
 Şevket Terkin(Nivîskar)
Sebrî Şermixî
Helbestvan YALÇÎN SARILMAZ nîvîskar (romannûs) û (çîroknûs)
Mîkaîl yilmaz (helbestvan)

 Agahdariya giştî li ser Şemrexê 
 Jimara gundan: 51
 Dûrbûna ji Mêrdînê 47 km; ji Amedê jî 72 km e.
 Dûrbûna ji Dêrikê 25 km e.

 Gundên Şemrexê 

 Avgewr ()
 Bankîr ()
 Basêkê ()
 Bikrê ()
 Bîrîniyê ()
 Dêra Metîna / Gümüşyuva
 Dêra Guza / Aykut
 Dêşan / Şanlı
 Dirînê / Yetkinler
 Ewrîxan / Yağmur
 Eysilmanê / Gurgöze
 Girê Sor / Balpınar
 Gola Gulê / Arısu
 Golikê / Yalınağaç
 Helêla / Duraklı
 Hesena / Ulutaş
 Hêtwan / Tarlacık
 Hezaz
 Kebabçî / Kebapçı
 Kerkê
 Kufrag / Ekinciler
 Kurrikê / Tanrıyolu
 Kûra Jêr / Aşağıocak
 Kûra Jor / Yukarıocak
 Lalan / Çayönü
 Melebiyê / Meşeli
 Mendêla / İkisu
 Mêqerî / Karaalanı
<td width="45%" valign="top">
 Pîran / Omurlu
 Qertê / Özlüce
 Qesrik / Evciler
 Qêmêzê / Çankaya
 Qolçiya / Ürünlü
 Reşan / Yücebağ
 Silotê / Dikyamaç
 Şebê / Konur
 Şemika / Karataş
 Şewaşî / Şenyuva
 Şêxan / Yüce
 Şivistan / Kışlak
 Tarîn / Gümüşpınar
 Tawisî / Derecik
 Têznê / Kocakent
 Xana Zembûrî (Xanê) / Arıköy
 Xanika Jor / Yukarıkonak
 Xarok / Atalar
 Xerabê / KûrêErdalı
 Xerebazin / Kemerli
 Xirbê Helêla / Ortaklı
 Xudûr / Yeşilköy
 Zanqirt / Bilge
 Ziyareta Hesp / Atlıca
 Ziznê / Enginköy

 Helbest li ser Şemrexê 

Ji pirtûka Dûrik û Çîrok (2005).
Şemrexa çiya yê mazî 
Şarûd û bilbil lê dikin gazî 
Li nav çiya û rezî 
Ew e bihişta welatî 
Sebrî Şermixî
...
Ji pirtûka Palûte ya Helbestvan Çiya Mazî

Xatirxwestin ji êvara Şemrexê
Bêyî te bim heyûhat 
Di wê êvara bi keseran dagirtî 
Di wê heyverona bi min re paldayî de 
Bi tenê 
Wexta hatin û min bibin xezala min 
Wexta hatin û min bibin qasidên qesr û qonaxan 
Ezê li ser dika diya xwe î bilind rûniştîbim 
                                      bêgûman 
Wê wextê ezê 
Li dengê kûçik û zarokên taxê bi baldarî 
                                    guhdar bim teqez 
Ezê wê dîmena dengê melayê eşa 
Dema wekî teqînekê li çiyayê Şewla dikeve 
Û ji çiyayê Şêxmihemed vedigere 
Li nava taxan belav dibe 
Bikim keska Kaliko û bi ser dilê xwe vekim 
Û bimînim li benda wan 
Ezê wê êvarê li benda wan bim
Wexta hatin 
bi rimirim 
û min bibin
Ezê bêjim ji camêrên ku
Destên wan bi hefsarê hespên kumêt ve şidyayî
Kêlîkekê bisekinin mîrze fermandarno
Kêlîkekê ji wê dilovaniya ku alem pê dizanin
Destûrê bidin min
Û têkevim tevgereke nîgaşî
Ezê Bêhnekê ji tûrikê Pîrxetabê hekîm
Û Sîn û Seydoşê hewaran
Bêhnekê jî ji Siltan Şêxmûsê dildaran deyn bikim
Ezê bêjim wê êvarê ji çavsoran re
Seetekê jî ji havîna Deştegewrê 
Bi eşêfa sibeheke mehreşkê re
Bi destên qerm bipîvin 
Ji kerema xwe re
Dema ku destûr dane min
Û min li Giharê Dîna nêrî berî destgirêdanê
Ezê keserkûriyekê ji Çiyayên Mazî 
Bi guhê şivanekî bêdengiya Birka Nexşê
Li tembûra hozanê taxa jêrîn 
Bi pala beroj re guhdarî bikim
Û dîlana xort û qîzên Şemrexa bi hizn û şahî
Daqurtînim
Wê jî bi deyn
Careke din ezê hijdeh pelên dara berûyê
Ya di hewşa rehmetiyê bavê min de şînbûyî jêkim 
Û li ba hijdeh rondikên di kezeba min de veşartî 
Bi texmînî deynim
Di kêlîkên dawiyê de
Ezê dîsa li ber wan bigerim bi dilnermî
Ji bo bêhn bikim
Helbestên Amîdayê dilzîz
Ezê ji alîkî bi lempeyên bajêr re bikenim
Ji alîkî jî biqulupînim rûpelên hestiyar î yadîgar
Ezê rêzikekê ji bajarê neftî
Î benê xilboqî lê hat dericandin bê hejmar
Yekê ji "warê çî min jê" î bi kevirên ku
Meryem û Horê pelandî
Ji şikeftên teyr û tilûran pêkhatî 
Û yekê jî ji çarenûsa çiyayên bilind
Ji kolikên çaralî î serbidar biqîrim asoxî
wekî din tiştekî nakim xezala min
wê êvarê çi bimînin li dû min 
Wê bendewarê min bin heta ez bêm
Ezê destên xwe tevlî qevda porê te 
Di nava hîre hîra bi nalan re
Dirêjkim çeporast
Wekî dema hevalên min çûbûn 
Ji warê xwe wê êvarê

 Cihên efsaneyî li Şemrexê 
Şewla, Şêxmihemed, Giharê Dîna :çiyayên dor Şemrexê nin
Birkenexşê,Deştegewrê: Deverên dor Şemrex in
Pirxetap (kaliko): Dergehek şêx e (an pir e), li gündê Şemrex Pîran e. Bi baweriyeke ji bo mirov ji nexweşiyan xelas bibin û bibin xwedî zarok diherin wê derê,
Siltan Şêxmus: Ewliyayek e li navbera şemrex û Mêrdînê dergehek wî heye. Mirov pir tên ziyareta wî û xort û keç li wê derê hevdû nasdikin.Sîn û Seydoş : Du mirovên efsanevî û dîrokî ne ziyaretgeha wan li herêma Dêrika Çiyayê Mazî ye.

 Girêdanên derve 
Malpera Şemrex www.mazidagi.org 

 Çavkanî 

 Receb Dildar ji Amîdakurd