Sêwas

Sêwas () navçe û bajarekî Bakurê Kurdistanê ye. Dikeve nav sînorên Komara Tirkiyê.

 Nav 

Dema Împeratoriya Romê de navê bajar Sebasteia (; ) an Sebastê (; ) bû, ji navê împerator Augustus (). Dema Ereban de nav bûye " Bajarê Danişmend". Dema Osmaniyan de Navê "Eyaleta rom" bûye "Eyaleta Sivas". Nav wek Sîvas û Sêwas hatiye guhertin.

 Dîrok 

 Kronolojiya bajêr 

Berî Îsa (zayîn)
 1650 - dema Hîtîtiyan
 695 - 550 dema Medan
 550 - 332 dema Persan
 332 Hukumdariya Kapodokya

Piştî Îsa (zayîn)
 17 . 395 dema Romayiyan
 395 dema Bîzansiyan
 1152 dema Selçûkiyan
 1408 dema Osmaniyan

 Erdnîgarî 
 Ciyê coxrafî û hudûdên bajêr 

Bajar di nav parelelên 38° 32´ û 40° 16´ bakûr û merîdyenên 35° 50´ û 38° 14´ rojhilat te ne. Hudûdên bajar li bakûr bi Giresûn, Ordu, Tokatê ve (Tirkiye), li rojava bi Yozgat û Qeyserî yê ve, li başûr bi Mereş û Melediyê ve û li rojhilat jî bi Ezirganê ve tê girêden. Perçeyeke biçûk ji herêma Sêwasê dikeve hundirê hudûdên Kurdistanê: Qoçgîr, Dîvrîgî, Qenxal û Îmranlî (Umraniye an Macîran).

 Taybetiyên erda bajêr 

Pîvana erda bajêr 28.488 km² ye. Ji vî erdî % 46,2 ji çiyan, % 6,2 ji deştan û % 47,6 jî ji platoyan pêk tê. Li erda herêmê genim, ceh, kixsên şekir, nîsk û patatês tên çandin.

 Avûhewa 

Li herêmê îklîma reşayî heye. Havînan germ, zivistanan jî sar û bi berf derbas dibe. Ferqa germiya di navbera şev û rojan de ne pir e.

 Çiyayên herêmê 
Çiyayê bilindtir yê herêmê Kosedax e (3050m). Çiyayên din yê herêmê jî ev in. Qaraca (2079m), Keşlik (2230m), Hezan (2283m), Yildiz (2537m), Yama (2631m), Çiyayê sor (3015m) û Bey (2802m)

 Deşt, zozan 

Li herêmê deşt zêde tunene. Bilindbûna platoyên herêmê di navbera 1500 m û 2000 m yî ne. Platoya Uzunyayla û Merakum yên herî mezinin.

 Çem û Gol 

Çemê Qizilirmak ji nav hududên herêmê dertê. Çem ber bi bakûr ve diherêke û diherike Behrareş. Çemê din yê herêmê Tohma, Çalti, Tozan û Kelkit e.

Li herêmê pir golên biçûk jî hene. Wek; Torurge (5 km²), Hafik(1 km²), Lota û Gurun

 Babetên heywanan 

Herêm ji alî teyrên kovî dewlemend e. Li Sêwasê kewroşk pirin. Kûçikên Qangalê di dinyayê de bi nav û deng in. Li gol û çemên herêmê mehsî peyde dibin. Hirç û berazên kovî li herêmê pir kêmin.

 Nifus û navçeyên bajêr (1997) 

 Sêwas navend () ), 278.734 rûniştvan
 Ezbider navê fermî yê dewletê pêvekiriye Akıncılar, 7.875
 Tonus (), 17.011
 Dîvrîgî (), 22.903
 Tozanî (), 5.081
 Gemerek, 47.675
 Axvanîs (), 5.228
 Girîn (), 5.228 (?)
 Hafik, 25.415
 Macîran an jî Umraniye (), 13.015
 Qenxal (), 37.675
 Qolhîsar (), 20.646
 Bilekan (), 43.792
 Sarqişla 42.477
 Tecer (), 14.498
 Norxan (), 66.418
 Qoçgîr (), 29.668

Tevayiya nifûsa herêmê (tevlî gundan) 698.019 e.

 Aborî 

 Serwetên bin erdê 

Erda herêmê ji alî madenan pir dewlemend e. Li herêmê hesin, komir, çîmento, jîps (alçî), qurşûn, çînko, manyezit, krom,kirêc û mermer ji bin erdê dertên.

 Cihên turîstîk, dîrokî û gerê 

Tabîata herêmê ji alî ger û seyranan ve pir dewlemend e. Gol û zozanên herêmê biharan ji alî gel ve tên ziyaret kirin. Şelala Sizir ji ciyek ji ciyên gerê ne. Germavên herêmê jî ji van ciyên gerê ne. Mizgeft, medrese û turbên herêmê jî ji alî gel ve tên ziyaret kirin.

 Çand û huner 

 Ol û Civak 

Muslumanên herêmê ji elewî û sunniyan pêk tên. Pîrîtî û tarîkatîtî li herêmê xurt e. Nifûsa herêmê ji kurd û tirkan pêk tê.

 Xwarinên herêmê 

Madimak; Gîhayek taybetî ya herêmê ye, biharan şîn dibe. Madimak hûr dibe û di rûn de yan jî şorba wî tê çêkirin. Bi bulxur ji tê kelandin.

Hingel; Şikeva tê perçekirin û malzeme (patatêsê sorkirî, qîme yan jî penir) dikeve nav şikeveyan û tê pêçandin. Di avê de tê kelandin û rûnê sorkirî bi ser tê reşandin û tê serwîs kirin.

Subura; Perçên hevîr yên biçûk di avê de tên kelandin. Ji avê tên derxistin, rûnê sorkirî bi ser tê reşandin û tê serwîs kirin.

 Kincên herêmê 

Jinên herêmê kofî bi şarpeyek "krep" li serê xwe girê didin. Fîstanên "pêşlî" herêmê ji sê etekan pêk tên û milê wan fireh in . Di bin fîstan de şalwarên (tuman) dirêj û fireh tê li xve kirin. Çarox û Kelik jî di nigan de hene, lê pêlavên ji lastîka reş û plastîk jî tê li xwe kirin. Gava jin dertên derve carna jî çarşefa reş li xwe dikin.

Zilam "kefî" yan jî "hindî" lê serê xwe girê didin. li ser îşlikên sipî , êlegên bê mil tê li xwe kirin.Ji pantolonê zilama re dibêjin "şayak" yan jî " zivga" (jora wan fireh, jêra wan jî teng e). Gore nexşandî ne û qondere di nigan de hene.

 Girêdanên derve 

Kategorî:Bajar
Kategorî:Navçeyên Sêwasê