Нартюх

[[File:Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|thumb|Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese]]Нартюх неда джюгери'''Русско — карачаево-балкарский словарь // Эльбрусоид ( L. ssp. mays неда Дагъыда къарагъыз: атланы башха синонимлери) — Къылчыкълы битимле (Poaceae) юйюрден нартюх тукъумну (Zea L.) джангыз культуралы келечисиди. Культура нартюхден сора да Zea тукъумгъа тёрт тюрлю киреди — Z. diploperennis, Z. perennis, Z. luxurians, Z. nicaraguensis, эмда кийик ёсген юч тюб тюрлю — Z. mays: ssp. parviglumis, ssp. mexicana эм ssp. huehuetenangensis''. Белгиленнген таксонладан кёбюню буруннгу Мексикада культура нартюхню селекциясында ролю болгъаннга саналады.

Нартюх, культурагъа 7—12 минг джыл мындан алгъа бусагъатдагъы Мексика территориясында чыгъарылгъанды. Бусагъатдагъы Оахака (Гвила Накитц дорбун) бла Пуэбла (Теуакан шахарны къатында дорбун) штатланы территориясында культура нартюхню эм эски табылгъанлары бизни эрагъа дери 4250 бла 2750 джылладандыла. Ол заманда нартюх качанла бусагъатдагъыладан эсе 10 къат чакълы бирге гитче болгъандыла, эмда узунлукълары 3—4 см болгъанды.

 Экономика 

Дунияда нартюх 
чыгъарыу (минг тонна)
   1965  226 544
   1970 265 831
   1975  341 661
   1980  396 623
   1985  485 527
   1990  483 343
   1995  517 329
   2000  592 472
   2005  713 458
   2006  706 656
   2007  789 641
   2008  826 718
   2009  818 823


Эм кёб нартюх чыгъаргъан 15 кърал (минг тонна) Къралла  1985  1995  2005  2009  АБШ  225 453  187 969  282 261  333 011  Къытай  64 102  112 361  139 498  164 107  Бразилия  22 018  36 267  35 113  51 232  Мексика  14 103  18 352  19 338  20 142  Индонезия  4 329  8 245  12 523  17 629  Индия  6 643  9 534  14 709  16 680  Франция  12 409  12 739  13 687  15 288  Аргентина  11 900  11 404  20 482  13 121  КъАР  8 444  4 866  11 715  12 050  Украина  н/д  3 391  7 166  10 486  Канада  6 969  7 270  9 332  9 561  Румыния  11 903  9 923  10 388  7 973  Италия  6 356  8 454  10 427  7 877  Маджар  6 817  4 649  9 050  7 528  Нигерия  1 826  6 931  5 957  7 338Къайнакъ: БМО-ну ашарыкъ эм эл мюлк организациясы''

 Дагъыда къарагъыз 
 Нартюх бла будайны игилендириуден халкъла арасы аралыкъ
 Нартюх джау
 Нартюх чыгъаргъан къралланы тизмеси

 Белгиле 

Категория:Ашарыкъ ёсюмлюкле
Категория:Дарман ёсюмлюкле
Категория:Къылчыкълы битимле
Категория:Ётмек мюрзеу культурала