Черкеслиле

Черкеслиле — къабартылылагъа, черкеслилегеОрус тилде «черкесы» деген Къарачай-Черкесияда джашагъан черкеслилени айры атларыча танылады., убыхлагъа, адыгейлилеге эм шапсыгълагъа бёлюннген миллетни орта атыды. Кеслерини тиллеринде атлары — адыгэ (бирлик санда), адыгэхэр (кёблюк санда).

 Санлары эм диаспоралары 
2002 джылгъы санаугъа кёре черкеслилени Россия Федерацияда бютеулей санлары 712 мин адам бола кетеди, ала кёб санда къралны алты субъектинде джашайдыла: Адыгеяда, Къабарты-Малкъарда, Къарачай-Черкесияда, Краснодар крайда, Шимал Тегейде, Ставрополь крайда.

Тыш къраллада эм уллу черкес диаспора Тюркдеди, бир-бир багъа бериулеге кёре Тюркдеги диаспораны саны 2,5 млн-дан 3 млн адамгъа дери джетеди. Израилдеги черкес диаспора 4 минг адам чакълы бир барды. Дагъыда Сирияда, Мисирде, Иорданияда черкес диаспорала бардыла, андан сора да черкеслиле Европаны къралларында, АБШ-да эм Джууукъ Кюнчыгъышны башха къралларында да джашайдыла, алай а бу къралланы кёбюсюню статистикалары черкес диаспораны саныны юсюнден тюз билгиле бермейдиле. Сириядагъы черкеслилени саны бир багъа бериуге кёре — 80 минг адам чакълы бирдиА. А. Камраков. Особенности развития черкесской диаспоры на Ближнем Востоке // ИД «Медина»..

Бираз черкесли БКъБ-ни къралларында да джашайды, сёз ючюн, Къазахстанда.

 Черкеслилени бусагъатдагъы тиллери 
Бусагъатха дери черкес тилни эки литература диалекти сакъланнганды: шималкавказ тил юйюрню хачыпсы-черкес къауумуна кирген адыгей эм къабарты-черкес тилле.

Черкеслилени кёбюсю экитиллиди, ана тиллеринден сора да джашагъан джерлерини кърал тилин биледиле: Россияда — орус тилни, Тюркде — тюрк тилни, д. а. к.

 Черкеслилени этнонимлери 
Антиклик замандан башлаб, черкеслилени ата-бабалары тюрлю-тюрлю атла бла (этнонимле бла) танылгъандыла, аланы ичинде: зихле, меотла, синдле, дандарийле, досхла, керкетле, касогла, каскала эм башхала.

XIII ёмюрден башлаб, башха атланы орнуна «черкес» деген экзоэтноним келедист.ст. Адыги, Меоты в Большой Советской Энциклопедии. 

 Бусагъатдагъы этнонимлери 

Бусагъат заманда черкес субэтносланы белгилеген быллай атла джюрюйдюле:
 Къабартылыла
 Черкеслиле (Къарачай-Черкесияны черкеслилери)
 Убыхла
 Адыгейлиле

Адыгейлилени санына дагъыда бу субэтнонимлени къошадыла: абадзехле, адамийле, бесленейле, бжедугла, егерукайла, мамхегле, махошла, гемиргеуле (кIэмгуй), натухайла, шапсыгъла (аланы ичинде — хакучла), хатукайла, хегайкла, жанейле (жанэ), гуайеле, чебсинле (цопсынэ), адалеле.

 Этногенезлери 
Черкеслилени ата-бабалары — зихле, меотла, керкетле эм башхала бизни эрагъа дери VI ёмюрден башлаб тарихге чыкъгъандылаСкилак Кариандский. Перипп обитаемого моря. Перевод и комментарии Ф.В. Шелова-Коведяева // Вестник древней истории. 1988. № 1. С. 262; № 2. С. 260-261), буруннгу грек тарихчиле бла суратланнгандыла, аланы культураларыны кёче барыуун а уа майкоп, дольмен, меот эм башха археология культураланы эсгертмелери керти этиб чыгъарадыла.

 Белгиле 

Категория:Адыгея
Категория:Хачыпсы-черкес миллетле
Категория:Кавказны миллетлери
Категория:Россияны миллетлери
Категория:Черкеслиле