Шимал Атлантика кесаматны организациясы

Шимал Атлантика Кесаматны Организациясы, НА́ТО, Шимал Атлантика Альянс (, NATO; , OTAN) — аскер-политика блокду. 1949 джылны 4-чю апрелинде АБШ-да къуралгъанды. Аллында НАТО-гъа АБШ, Канада, Исландия, Уллу Британия, Франция, Бельгия, Нидерландла, Люксембург, Норвегия, Дания, Италия эм Португалия киргендиле. Бу орталыкъчы къралла бла аланы къоркъуусузлукъларыны юсюнден кенгешиу ючюн «трансатлантика форумуду»НАТО: историй, йӧндартыш, эл дене кыл.

 НАТО-гъа кирген къралла 

Кирген заманыКърал Белгилетамал салгъан къралла 4-чю апрель 1949   Бельгия  4-чю апрель 1949   Уллу Британия  4-чю апрель 1949   Дания  4-чю апрель 1949   Исландия  Исландия НАТО-ну сауутлу кючлери болмагъан джангыз къралыды, къралны бу организациягъа кириуюню баш шартларындан бири эди. Исландияда джангыз джагъа сакълауул барды. Аны тышанда, кеслери излеген исландлыладан Норвегиядагъы базалада, НАТО-ну мамырлыкъ орнатыу операцияларында къошулургъа къуллукъчула хазырланадыла. 4-чю апрель 1949   Италия  4-чю апрель 1949   Канада  4-чю апрель 1949   Люксембург  4-чю апрель 1949   Нидерландла  4-чю апрель 1949   Норвегия  4-чю апрель 1949   Португалия  4-чю апрель 1949   АБШ  4-чю апрель 1949   Франция  1966 джылны июлундан башлаб, Франция НАТО-ну аскер организациясындан чыгъады, алай а Шимал Атлантика кесаматха къошулгъанлай къалады. 2009 джыл бютеу структуралагъа ызына къайтады.биринчи кенгериую 18-чи февраль 1952  Греция  1974 джылдан 1980 джылгъа дери Греция НАТО-ну аскер организациясына къошулмагъанды. Баш чуруму, башха НАТО кърал бла — Тюрк бла орталары аман болгъаныды. 18-чи февраль 1952  Тюрк экинчи кенгериую 9-чу май 1955 джыл  Германия  Аллында къуру Кюнбатыш Германия къошулады. Саар ГФР-ге 1957 джыл къошулады, 1990 джылны 3-чю октябрындан башлаб — бирлешген Германияючюнчю кенгериую 30-чу май 1982  Испания тёртюнчю кенгериую 12-чи март 1999  Маджар  12-чи март 1999  Польша  12-чи март 1999  Чехия бешинчи кенгериую 29-чу март 1999  Болгария  29-чу март 1999  Латвия  29-чу март 1999  Литва  29-чу март 1999  Румыния  29-чу март 1999  Словакия  29-чу март 1999  Словения  29-чу март 1999  Эстония алтынчы кенгериую 1-чи апрель 2009  Албания  1-чи апрель 2009  Хорватия 

 НАТО-ну нюзюрю 

НАТО-ну баш нюзюрю — БМО-ну Уставыны тамалында Европа бла Шимал Америкада бютеу членлерини эркинлиги бла къоркъуусузлугъуну гарантия этиудю. Бу нюзюрге джетер ючюн НАТО кесини политика эмда аскер потенциалын керекли джерде эмда керекли бир марда бла хайырландырады.

1999 джыл басмаланнга стратегия концепциягъа кёре, эм баш муратлары НАТО-ну быладыла:

— Евро-атлантика регионда къоркъуусузлукъ бла мамырлыкъны сакълау;

— къоркъуусузлукъну проблемаларыны юсюнден кенгешиулеге форум болуу;

— НАТО-гъа кирген къралланы къайсысыныда агрессияда неда аннга къоркъуу болса джакълау;

— къаугъала башланнгынчы эффектив халда тыйыу эмда кризис болгъан джерледе болушлукъ этиу;

— Евро-атлантика региондагъы башха къралла бла иш бирликни, партнерлукъну айнытыу.

 НАТО-ну структурасы 

НАТО-ну баш политика органы — НАТО-ну Кенгешиди, ол къошулгъан къралланы барысындан да келечиледен къуралады эмда кесини олтурууларын НАТО-ну Генерал секретарыны башчылыгъында бардырады. Шимал-Атлантика кенгеш кесини тюбешиулерини тыш ишлени министрлерини, кърал башчыланы эмда правительстволаны башчыларыны дараджасында бардырады. Бегимлери бютеу барысы да разы болса къабыл этиледи. Сессияланы арасында НАТО-ну Кенгешини функцияларын НАТО-ну Хамандагъы кенгеши бардырады, ары посол рангда хар къошулгъан къралны келечиси киреди.

Организацияны баш аскер-политика органына, 1966 джылны декабрындан башлаб Аскер планланыуну комитети саналады, ол джылда эки кере джыйылады, ары джакълауну министрлери киредиле. Сессияланы арасында Аскер планланыуну комитетини функцияларын Аскер планланыуну хамандагъы комитети тындырады, арыда НАТО-ну кенгешине кибик посол рангда къралладан келечиле киредиле.

НАТО-ну баш аскер органы — Аскер комитетди, ол къошулгъан къралланы генерал штабларыны тамадаларындан эмда Исландияны граждан келечисинден (аскери болмагъаны себебли) къуралады, джылда эки кереден аз джыйылмайды. Аскер комитетге эки зона бойсунадыла: Европа бла Атлантика. Европада баш аскер башчылыкъны хаманда американ генерал джюрютеди. Аннга юч бёлек бойсунады: Шимал-Европа, Ара-Европа эмда Къыбыла-Европа. Олтурууланы арасында Аскер комитетни функцияларын Хамандагъы аскер комитет тындырады.

НАТО-ну баш органларына дагъыда — Ядролукъ планланыуну комитети да саналады. Бу комитет джылда эки кере джыйылыучанды, джакълау министрлени джараджасында.

НАТО-ну официал тиллери — ингилиз эмда француз тилледиле.

НАТО-ну Кенгешини штаб-фатары Брюсселдеди (Бельгия).

 «Мамырлыкъ ючюн партнёрлукъ» 

НАТО талай европачы эмда Европаны хоншулары болгъан къралла бла иш бирлик ючюн келишиуге къол салгъанды. Бу къралла бла иш бирликни программасына «Мамырлыкъ ючюн партнёрлукъ» аталгъанды. Программагъа бу къралла къошуладыла: Азербайджан, Эрмен, Австрия, Белорусь, Босния эм Герцеговина, Гюрджю, Ирландия, Къазакъстан, Къыргъызстан, Шимал Македония, Мальта, Молдова, Россия, Сербия, Таджикистан, Тюркменистан, Юзбекистан, Украина, Финляндия, Черногория, Швеция, Швейцария.

 Белгиле 

 Джибериуле 

 Официал сайт

Категория:Халкъла арасы организацияла