Американы Бирлешген Штатлары

Американы Бирлешген Штатлары () — Шимал Америка континентде орналгъан кърал. Дунияда уллулугъу бла тёртюнчю орунну территориясы бла (9 518 900 км²) эмда ючюнчю орунну халкъыны саны бла (304 млн. адам) алады. Ара шахары — Вашингтон.Атлас мира: Максимально подробная информация / Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов. — Москва: АСТ, 2017. — С. 78. — 96 с. — ISBN 978-5-17-10261-4.

 Географиясы 

Бирлешген штатла шималда Канада бла чеклешедиле, къыбылада — Мексика бла, дагъыда Россия бла тенгиз бла чеклери барды. Кюнбатышда Шош океан бла джууладыла эмда кюнчыгъышда — Атлантика океан бла. Кърал 50 штатха эмда федерал административ бёлюм (District of Columbia) Колумбиягъа бёлюнеди. АБШ-гъа талай айрымкан территория бойсунубду. АБШ-де джашагъанлагъа американлыла дейдиле, АБШ-ны кесинде огъуна Америка деб къоядыла.

 Климаты 
АБШ-ны территориясыны кёбюсю (АБШ-ны шимал эм орта кесеги) орта климат бёлгеде орналады. Къыбыла кесегинде субтропиклик климатды, Гавайиде, Флориданы къыбыла кесегинде эмда Техасны эм къыбыла кесеги тропик климатда турадыла. Алясканы шимал кесеги полюслукъ бёлгеге киреди, башха джанында уа субарктикалыкъ климаты барды. Калифорнияны суу джагъасы районлада джерле арасы тенгиз климаты барды.
центр|мини|448x448пкс|АБШ-гъа этилген Кёппенни климат схемасы.

 Рельефы 
АБШ-ны баш территориясында Атлантик тёбен джерледен кюнбатышгъа шималдан къыбылагъа Аппалачи тау система созулады. Аладан сора Орта тюз джерле джайыладыла (200—500 м океандан мийиклик), Уллу тюз джер плато (600—1500 м). Къралны кёбюсю кюнбатыш кесеги Кордильера тау система бла алынды.

 Тарихи 

Американы Бирлешген Штатлары 1776 джыл, 13 британ колония бирлешиб, бойсунмазлыкъларын баямлагъанларында къуралгъанды. Бойсунмазлыкъ ючюн къазауат 1783 джылгъа дери баргъанды, колонистлени (американлыланы) хорламлары бла бошалгъанды. 1787 джыл АБШ-ни Конституциясы къабыл этилиннгенди, 1791 джыл а уа — хакъланы юсюнден Билль алынады. 1860-чы джыллада шимал, индустриялы штатла бла къыбыла къул тутхан штатланы араларында 4 джыллыкъ граждан къазауат баргъанды. Шимал штатланы хорламлары себебли, кърал бёлюнмегенди эмда бютёу къралда къул тутуу къурутулгъанды. Биринчи дуния къазауатдан сора Бирлешген штатла изоляционизмни къойгъандыла, тири роль ойнаб башлагъандыла дуния политикада. 1945 джыл АБШ Экинчи дуния къазауатдан биринчи атом бомбалы кърал болуб чыкъгъанды эмда Совет союз бла, 1980-чи джылланы аягъына дери баргъан, глобал къаджау сюелиуге киргенди.

Бюгюнлюкде АБШ дунияда эм уллу экономикасыды  ($14,2 трлн), эм къарыулу сауутлу кючлери болгъан къралды. БМО-ну Къоркъуусузлукъну Кенгешини дайым члениди, Шимал Атлантика альянсны (НАТО) къурагъан къралды.

 Халкъы 
АБШ-ны кёбюсю адам саны Европадан (Уллу Британиядан, Германиядан, Польшадан, Ирландиядан, Италиядан) эмда Африкадан (Кюнбатыш Африкадан) кёчгенлени туудукъларылла.

 Шахарлары 
АБШ-ны халкъыны тергеу Бюросуну белгилегенине кёре  американлыланы 82 %  шахарлада джашайды, аладан джартысы къыркъ мингден аслам адамы болгъан шахарлада. АБШ-де 100 мингден аслам адамы болгъан 314 шахар барды, аладан 10 шахар 1 млн аслам адам саны бла эмда 4 шахар 2 млн аслам адам саны барды (Нью-Йорк, Лос-Анджелес, Чикаго эм Хьюстон).
АБШ-ны эм уллу шахарлары (2020 джылда) № Аты Штат Адам саны 1  Нью-Йорк   Нью-Йорк  8,804,190 2  Лос-Анджелес  Калифорния  3,898,747 3 Чикаго  Иллинойс 2,746,388 4  Хьюстон Техас  2,304,580 5  Финикс Аризона  1,608,139 6  Филадельфия Пенсильвания  1,603,797 7  Сан-Антонио Техас  1,434,625 8  Сан-Диего Калифорния  1,386,932 9  Даллас Техас  1,304,379	 10  Сан-Хосе Калифорния  1,013,240 11  Остин Техас  961,855 12  Джэксонвилл Флорида  949,611 13  Форт-Уэрт Техас  918,915 14  Колумбус Огайо  905,748 15  Индианаполис Индиана  887,642  16  Шарлотт Шимал Каролина  874,579 17  Сан-Франциско Калифорния  873,965 18  Сиэтл Вашингтон  737,015 19  Денвер Колорадо  715,522 20  Вашингтон Колумбия округ  689,545

 Политикасы 
 Административ бёлюннгени 

Американ Бирлешген Штатлары 50 штатладан, бир федеральный округ Колумбия эмда босунулгъан территория бла къуралады.

АБШ-ны штатларыны тизмеси:






















































 Экономикасы 

 Сурат галерея 

 Дагъыда къара 
 АБШ-ны административ бёлюнюую
 Белгиле 
Категория:Къралла
Категория:Шимал Америка
Категория:АБШ