Сыйым

Сыйым — зат толтургъан кенгликни санлы белгилеуюдю. Затны сыйымы формалары эмда сызлы ёлчемлери бла белгиленеди. 

ЁС-де сыйымны бирими — куб метрды; андан чыгъарылгъан биримле къураладыла — куб сантиметр, куб дециметр (литр) э. а. к. Тюрлю-тюрлю къраллада суусун эмда къуюлгъан  затланы сыйымларын тюрлю-тюрлю биримле бла белгилейдиле — галлон, баррель э. б.

Формулалада сыйымны белгилер ючюн уллу латин хариф V хайырландырылады, ол  — «сыйым», «толтуруу» деген сёзню къысхартылыууду.

 Сыйымны  тергеб чыгъарыу 
Практикада затны сыйымын Архимедни закону бла тергерге болады: затны суусуннга батдырыб, чыкъгъан суусунну сыйымы ёлчеленнген затны сыйымы болады.

 Математикада тергеб чыгъарыу 

Бош формалы затланы сыйымлары ючюн энчи формулала бардыла. Сёз ючюн, къабыргъалы куб  сыйымы  формула бла тергеленеди, тюзмюйюш параллелепипедни сыйымы уа — узунлугъун кенглиги бла мийиклигине керелеб чыгъарылады.

Къыйын формалы затны сыйымы, затны талай бош формалы затлагъа бёлюб, хар бирини сыйымын тергеб бир-бирине къошуу бла чыгъарылады. Интеграл тергеуде бютеу затны сыйымын къурагъан затланы бёлюмлери къыйырсыз гитче уллулукъла кибик саналадыла.

 Формулаланы джыйымы 
 Затны шекели Сыйымны тергеу формуласы Белгилеуле Куб  Файл:Wuerfel-1-tab.svg Тюзмюйюш параллелепипед  150px Призма
(B: тамалны майданы)  120px Пирамида
(B: тамалны майданы)  200px Параллелепипед   150px Тетраэдр  100px Тоб  100px Эллипсоид  150px Тюз тёгерек цилиндр  100px Конус  100px Айланыуну заты 220px

 Тыкълыкъны юсю бла 
Затны массасы (m) эмда орта тыкълыгъы (ρ) белгили болса, сыйымын бу формула бла тергейдиле: .

 Суусунну сыйымыны бирими 
 1 литр = 1 куб дециметр = 1,76 пинта = 0,23 галлон

 Эскиден Къарачай бла Малкъарда джюрюген биримле 
Буруннгуда Къарачай бла Малкъарда сыйымны ёлчелеу бегитилген система бла болмагъанды, алай а челек (10-12 литр чакълы бир), гыбыт (5 челек чакълы бир), джыккыр (10 челек чакълы бир) кибик ёлчелеу биримле болгъандыла.
 Ингилиз биримле 
 1 пинта = 0,568 литр
 1 кварта (суусуннга) = 2 пинта = 1,136 литр
 1 галлон = 8 пинта = 4,55 литр
 1 галлон (амер.) = 3,785 литр
 1 бушель = 8 галлон = 36,36872 литр
 1 баррель = 163,65 литр
 Антик 
 Котила = 0,275 литр

 Немец 
 Шоппен

 Буруннгу чууут«ТЕГИЛАТ ГАШЕМ» — ISBN 965-310-008-4 
 Эйфа = 24,883 литр
 Гин = 1/6 эйфа = 4,147 литр
 Омер = 1/10 эйфа = 2,4883 литр
 Кав = 1/3 гина = 1,382 литр

 Башха биримле 

 1 унция (ингил.) = 2,841 м³
 1 унция (амер.) = 2,957 м³
 1 куб дюйм = 1,63871 м³
 1 куб фут = 2,83168 м³
 1 куб ярд = 0,76455 м³
 1 куб астрономиялыкъ бирим =3,348 км³
 1 куб джарыкълыкъ джыл = 8,466 км³
 1 куб парсек = 2,938 км³
 1 куб килопарсек = 1 000 000 000 пк³ = 2,938 км³

 Белгиле 

 Литература 





 Джибериуле 


Категория:Ёлчелеу биримле
Категория:Физикалыкъ уллулукъла