Бютеулюк ич продукт

Бютеулюк ич продукт (), къысхартылыуу — БИП () — джылны ичинде, бир къралны территориясында, чыгъарыуну факторларыны миллет иелигине къарамай, экономиканы бютеу санагъатларында саулай ахыр (туура хайырланыргъа хазыр) товарла бла къуллукъланы сауда багъасыды. Бу ангылам биринчи кере 1934 джыл Саймон Кузнец бла теджелгенди.

 номинал () (абсолют) — санауну бара тургъан джыллны багъаларында белгиленеди.
 керти () (инфляциягъа эс бёлюнюб) — ал джылны, неда башха тамал джылны багъаларында белгиленеди. Керти БИП-де, БИП-ни ёсюую багъаланы ёсюйлерине тюл, чыгъарыуну ёсюуюне байланады.
 номина БИП-ни керти БИП-ге илишкисине БИП-ни дефлятору дейдиле.
 эсебдеги БИП — мадарла толу хайырланмагъан БИП-ди — бу БИП экономиканы кертиликде мадарлары къалай хайырланнганын кёргюзеди. 
 потенциал БИП — мадарланы толу хайырланнган БИП-ди. Бу БИП экономиканы потенциал мадарларыны кёргюзеди. Экономиканы потенциал мадарлары, керти мадарларындан эсе кёб болуучандыла.

Къралны БИП-и миллет валютада кёргюзтюледи, керек болса биржа курс бла тышкърал валютагъа кёчюрюледи.

 Максимум: Люксембург — 58 600 USD
 Минимум: Кюнчыгъыш Тимор — 400 USD
 Бютеу дунияда орталама: 8 800 USD
 Бютеу дунияда суммасы: 55,5 триллион USD

 Санауну мадарлары 

БИП 3 мадар бла саналады:

 1. Хайырлагъа кёре 
БИП = w + r + R + p + A + T , мында
w — джал;
r — хайырла бла иелик мюлкге процентле;
R — рента тёлеуле;
p — алыннган хайыр;
A — амортизация, неда джюрютюлген капиталны джангыртыу;
T — къошакъ налогла (тюз налогла эсебленнгенге саналадыла).

БИП 3 компонентден къуралады:
1 компонент: миллет экономиканы масштабында фактор хаыйырланы суммасы;
2 компонент: амортизация;
3 компонент: къошакъ налогла.
Фактор хайырла (миллет хайырны къурайдыла):
Джал(айлыкъ), рента, алыннган хайыр, процент. Чыгъарыуну факторларындан алыннганла: урунуу — джал; капитал — процент; саудюгерчилик — алыннган хайыр; джер — рента.

 2. Джоюмлагъа кёре 
БИП = C + I + G + Xn, мында
C — юй мюлклени ахыр хайырланыуларына джоюмла;
I — бютёлюк инвестицияла;
G — товарла бла къуллукъланы кърал джанындан сатыб алыу;
Xn — таза экспорт.

 3. Чыгъаргъан продукцияны суммасына кёре 

Хар фирма бла ахыр продукцияны къошулгъан багъаланы суммасыды. Ахыр продукция деб джылны ичинде хайырланse ючюн, джыяр ючюн, экспорт ючюн алыннган продукциягъа айтадыла.

 Дуния экономиканы алчыларыны БИП-и 

БИП-ини уллулугъу бла дунияда биринчи орунну АБШ алады, алай а адам башына БИП бла алда Катарды. Россия 6-чы орундады, алай а адам санына саналса 53 орундады.

Эм уллу БИП-лери болгъан къралла:

  Халкъла арасы валюта фондха кёре (2008) Дуния банкга кёре (2008) ЦРУ-гъа кёре (2008) Орун  Кърал БИП млн. $ —  Дунияда  68 996 849 —  ЕвропаБирлик  15 247 1631АБШ14 264 6002Къытай7 916 4293Япония4 354 3684Индия3 288 3455Германия2 910 4906Россия2 260 9077Уллу Британия2 230 5498Франция2 130 3839Бразилия1 981 20710Италия1 814 55711Мексика1 548 00712Испания1 396 88113Корея Республика1 342 33814Канада1 303 23415Тюрк915 18416Индонезия908 24217Иран819 79918Австралия795 305 —  Тайвань 711 41819Нидерландла675 375

Джибериу:
 Дуния валюта фонд, World Economic Outlook Database, Июль 2009. Орун  Кърал  БИП млн. $ —  Дунияда  69 697 646 —  ЕвропаБирлик  15 272 395 1  АБШ 14 204 322 2  Къытай 7 903 235 3  Япония 4 354 550 4  Индия 3 388 473 5  Германия 2 925 220 6  Россия 2 288 446 7  Уллу Британия 2 176 263 8  Франция 2 112 426 9  Бразилия 1 976 632 10  Италия 1 840 902 11  Мексика 1 541 584 12  Испания 1 456 103 13  Корея Республика 1 358 037 14  Канада 1 213 991 15  Тюрк 1 028 897 16  Индонезия 907 264 17  Иран 839 438 18  Австралия 762 559 19  Польша 671 927 20  Нидерландла 671 693

Джибериу:
 Дуния банк — Июль 2009 Орун  Кърал  ВВП млн. $  Ёсюую — Дунияда69 490 000  ёсюу 3.8 % — ЕвропаБирлик14 820 000  ёсюу 1.0 %1АБШ14 290 000  ёсюу 1.3 %2Къытай7 800 000  ёсюу 9.8 %3Япония4 348 000  тюшюу 0.4 %4Индия3 267 000  ёсюу 6.6 %5Германия2 863 000  ёсюу 1.3 %6Уллу Британия2 231 000  ёсюу 0.7 %7Россия2 225 000  ёсюу 5.6 %8Франция2 097 000  ёсюу 0.7 %9Бразилия1 990 000  ёсюу 5.2 %10Италия1 821 000  тюшюу 0.7 %11Мексика1 559 000  ёсюу 1.4 %12Испания1 378 000  ёсюу 1.1 %13Канада1 307 000  ёсюу 0.6 %14Къыбыла Корея1 278 000  ёсюу 2.5 %15Индонезия915 900  ёсюу 6.1 %16Тюрк906 500  ёсюу 1.5 %17Иран842 000  ёсюу 6.5 %18Австралия800 500  ёсюу 2.2 %19 Тайвань 738 800  ёсюу 1.9 %20Нидерландла670 200  ёсюу 1.8 %

Джибериу
 ЦРУ

Категория:Экономика