Социалист Республика Хорватия

Социалист Республика Хорватия (, ) — СФРЮ-ну къурагъан 6 социалист республиканы бириди. Бусагъатда Хорватия Республикады.
Территориясы эмда джашагъан адамыны саны бла СФРЮ-ну СР Сербиядан сора экинчи болгъанды, эконмикасыны айныуу бла да СР Словениядан сора экинчи болгъанды.
Де-факто республика фашистледен азатланнган Хорватияны территориясында 1944-чю джылны майында къуралгъанды, Хорватияны халкъ антифашист азатланыууну вечесини джыйылыуунда властны къолгъа алгъан оноу этилгенди, алай бла ол джыйылыу къураучу функциялагъа ие болгъанды. Федерал кърал Хорватия атны 1945-чи джылны 25-чи июлунда, Вечени 4-чю сессиясында алады. Федератив Халкъ Республика Югославияны баямаланыуундан сора, 1946-чы джылны 26-чы февралында атын  Халкъ Республика Хорватиягъа тюрлендиреди. Социалист Республика Хорватия атын башха республикала бла бирге Югославияны 1963-чю джылгъы конституциясы алыннгандан сора алады, эмда ол атны 1990-чы джылны 25-чи июлунда джангы сайланнган парламент Хорватия Республикагъа тюрлендиргинчи джюрютеди.

СФРЮ-дан азатлыкъны 1991-чи джылны 25-чи июнунда баямланса да,  Бриони декларациягъа кёре бойсунмаулукъ алыугъа 3 айлыкъ мараторй салынады, алай бла керти бойсунмазлыкъ 1991-чи джылны 8-чи октябрында келгенди.

Конститцион халкълагъа хорватлыла бла серблиле саналгъанды, миллет азлыкълагъа — маджарлыла, чехле, итальянлыла, словаклыла, русинле эмда украинлиле саналгъандыла, алай а къуру ала кёб тюбеген муниципалетитледе. Биринчи кёб партиялы сайлауладан сора уллу социал-политикалыкъ тюрлениуле келгендиле - кърал символла тюрлендирилгендиле, муницпалитетлени бирликлери къоратылгъандыла, серблиле конституцион халкъ статусдан чыгъарылгъандыла. Ол къралда башланнган граждан урушну чурумларыны бири болгъанды.
 Социал-экономикалыкъ айныуу 
Экономика джанында Хорватия СФРЮ-да Словениядан сора экинчи болгъанды. Сёз ючюн, 1979-чу джылда бютеулей СФРЮ-да ишсизлик дараджа  болгъан эсе, Хорватияда ол кёгюзюм къуру  болгъандыХаритонова О. Г. Босния и Хорватия в СФРЮ: институциональные проблемы этнической федерации // Сравнительная политика. — 2014. — № 1. — С. 26. Тито федерациягъа башчылыкъ этген джыллада, Хорватия саулукъ сакълауда уллу джетишимлеге джетгенди: сабий ёлюм 1952—1979 джыллада 5 къатдан асламгъа азайгъады: 1000 адамъа 102,3 сабийден, 19,2 сабийге (СФРЮ-да 1979 джылда орталама — 1000 адамгъа 32,2 сабий). В немалой степени это было связано с изменением структуры занятости. 1953-чю джылда эл мюлкде халкъны  кюрешген эсе, 1979-чу джылда бу кёргюзюм къуру  Болгъанды. Башха айныгъан республикала кибик, Хорватия да Джетерли айнымагъан региоонлагъа болушлукъ фондха ачха джибергенлей турагъанды. 1981—1985 джыллада ол фондха Хорватияны ачха джибериую, бютеу СФРЮ-ну джибериулерини  болгъанды, 1986—1990 джыллада эсе уа — Харитонова О. Г. Босния и Хорватия в СФРЮ: институциональные проблемы этнической федерации // Сравнительная политика. — 2014. — № 1. — С. 28. Ары джиберилген ачха ызына къайтмагъанды. Хорватия бла артха къалгъан регионланы арасында учурум ёсгенлей баргъанды. Сёз ючюн, 1952-чи джылда адам башына ВИП артха къалгъан Босния эм Герцеговинада 391 динар болгъан эсе, Хорватияда 554 динар болгъанды, 1971-чи джылгъа бу кёргюзюмле 4622 бла 8738 динар болгъанды.

 Политикалыкъ къурулушу 
Закон чыгъарыучу орган — Сабор (Sabor), къурамында Бирикген Урунууну Кенгеши (Viječe Udruženog Rada) (1974 джылгъа дери — Мюлк Кенгеш (Privredno Viječe), Культура-Джарыкълыкъ Кенгеш (Prosvjatno-Kulturno Viječe), Социал-Саулукъ сакълау Кенгеш (Socialno-Zdravstveno Viječe) эмда Къуралыш-Политикалыкъ кенгеш (Organizaciono-političko vijeće) (1968-чи джылгъа дери)), Джамагъат-политикалыкъ Кенгеш (Društveno-političko vijeće) (1968 джылгъа дери — Республикан Кенгеш (Republičko Viječe)), Джамагъатланы Кенгеши (Viječe općina) (1967 джылдан), къралны коллективли башчысы — Президиум (Predsjedništvo) (1974 джылдан, 1953 джылгъа дери — Саборну Президиуму (Prezidijum Sabora)), толтуруучу орган — Толтуруучу кенгеш (Izvršno vijeće)(1953 джылгъа дери — Правительство (Vlada)).

 Административ бёлюнюу 
СРХ-ны территориясы областлагъа (oblast) (1963 джылгъа дери), областла уездлеге (kotar), уездле шахарла (grad) бла эллеге (selo) юлешиннгенди.

Областланы келечилик органлары — область халкъ комитетлени (oblastni narodni odbor) халкъ сайлагъанды, областланы толтуруучу органлары — область халкъ комитетлени толтуруучу комитетлери (1953 дылгъа дери).

Уездлени келечилик органлары — уезд джыйылыула (kotarska skupština) (1963 джылгъа дери — уезд халкъ комитетле),аланы хар бири уезд кенгешден, урунуу биргиулени кенгешинден эмда джерли биригиулени кенгешлеринде къуралгъандыла (1967 джылдан).

Джамагъатланы келечилик органлары — джамагъат джыйылыула (opčinska skupština) (1963 джылгъа дери шахар халкъ комитетле эмда эл халкъ комитетле), аланы хар бири джамагъат-политикалыкъ кенгешден (1968 джылгъа дери — джамагъат кенгешден (opčinsko vieče), бирикген урунууну кенгешинден (1963 джылгъа дери — урунуу биригиулени кенгеши (vieče radnih zajednica) эмда джерли биригиулени кенгешинден къуралгъанды (1967 джылдан).

 Хакъ система 
Баш сюд инстанция — Баш Сюд (Vrhvovni Sud), Сабор сайлагъанды, аппеляция инстанцияны сюдлери (1963 джылгъа дери) — округ сюдле (okružni sud), область халкъ комитетле сайлагъанды, биринчи инстанцияны сюдлери — джамагъат сюдле (1963 джылгъа дери — уезд сюдле (kotarski sud)), уезд халкъ комитетле бла сайланнгандыла.

 Республиканы башчылыгъы 

 Халкъ Скупщинаны Президиумуну председателлери 
 Назор, Владимир (1943—1949)
 Мразович, Карло (1949—1952)
 Крстулович, Вицко (1952—1953)

 Халкъ Скупщинаны председателлери 
 Сремец, Златан (1953)
 Бакарич, Владимир (1953—1963)
 Краячич, Иван (1963—1967)
 Яков Блажевич (1967—1974)
 Иво Перишин (1974)

 Президиумуну председателлери 
 Блажевич, Яков (1974—1982)
 Цветкович, Мариян (1982—1983)
 Балтич, Милутин (1983—1984)
 Петрич, Якша (1984—1985)
 Цар, Перо (1985)
  (1985—1986)
 Маркович, Анте (1986—1988)
 Латин, Иво (1988—1990)
 Туджман, Франьо (1990)

 Белгиле 

Категория:Югославия
Категория:Хорватияны тарихи
Категория:Хорватия
Категория:Тарих къралла
Категория:Балканлада тарих къралла