Истанбул

Истанбул ( — , [иста́нбул]) — Тюркню эм уллу шахарыды эмда къралны баш саудюгер, индустриал, культура аралыгъы эм портуду. Босфор ачыкъ богъаз шахарны Европадагъы бла Азиядагъы эки кесекге бёледи эмда бу богъазны юсю бла эки кёпюр салыныбды. Истанбулну эки бёлюмюнде да джашагъан адамла саналса, ол Европаны эм уллу шахары болады, эмда дунияда эм уллу шахарладан бириди.
Рим, Византия, Латин эм Осман империяланы ара шахары болгъандыИстанбулын үзэсгэлэнт газрууд ба бэлгэдэл.

XIII ёмюрде араблыла шахарны «Истинполин» деб таныгъандыла, бу ат грекча εἰς τὴν Πόλι(ν) («ис тин пόли(н)», «ис тим бόли(н)») — «шахаргъа»Britannica, Istanbul: In the 13th century Arabs used the appellation Istinpolin, a «name» they heard Byzantines use—eis tēn polin—which, in reality, was a Greek phrase that meant «in the city.» деген фразадан къуралгъанды. Араблыланы айтыуларындан бусагъатдагъы аты да чыкъгъан болургъа боллукъдуLewis, ixD. J. Georgacas, The names of Constantinople, American Philological Association: Transactions, Ixxviii (1947), 347-67. См. Edward G. Bourne, The Derivation of Stamboul, Τhe American Journal of Philology, Vol. 8, No. 1 (1887), с. 78-82. Башха версиягъа кёре шахарны бусагъатдагъы аты Исламбул («исламны шахары») дегенден къуралгъанды. Алай а, 1453 джылда Константинополь кючленнгинчи дери да Истинполин ат болгъаны себебли, ахыр версия ишеклидиAdrian Room, Placenames of the world, McFarland, 2006, с. 177. 1760 джылда чыкъгъан (практикада реализация этилмеген) фирман, XV ёмюрню документлеринде огъуна тюбеген Исламбол атны официал халда джюрютюрге салгъанды"Istanbul", The Encyclopedia of Islam, Vol. IV, E.J. Brill, Leiden: 1997, с. 224Alain Servantie, Le voyage à Istanbul, Editions Complexe, 2003, с. 4.

1930 джылгъа дери шахарны официал халкъла аралы аты — Константинополис (грек. «Константинни шахары»; ) болгъанды. Башха тарих аты (бусагъатха дери да Константинополисчи патриархны титулунда хайырланнган) — Джангы Рим неда Экинчи Рим (, ) болгъанды. Тамалы салыннгандан 330 джылгъа дери шахарны аты Виза́нтий (; Бизантион) болгъанды.

1923 джылда Тюрк республиканы халкъла аралы танылыуундан сора ол джылны 29 октябрында къралны ара шахары Анкара баямланнганды. 28 март 1930 джылдаBBC — Timeline: TurkeyRoom, Adrian, (1993), Place Name changes 1900—1991, Metuchen, N.J., & London:The Scarecrow Press, Inc., ISBN 0-8108-2600-3 p. 46, 86. тюрк  шахарны къуру тюрк атын хайырланыргъа буйрукъ бергенди. Болса да, грек тилде Константинополь (, «Константинуполи») ат сакъланады. Грекча Истанбул къуру Шахар деб да танылады (, «Поли»).

 Орналгъаны 
Истанбул, Тюркню шимал-кюнбатыш джанында, дуппурлу джерледе, Босфор ачыгъ богъазны эки джагъасында да эм (къыбылада) Мермер тенгизни джагъасында орналгъанды. Шахарны баш кесеги Европада орналады, гитчереги — Азияда. Шахарны европалы кесегин Алтын Мюйюз бухта эки бёледи. Шахарны майданы — 2 106 км²-ди, координатлары — .

 Халкъы 

1912 джылда шахарда эм аны тийресинде джашагъанды: 449 114 тюрклю, 364 469 грекли, 159 153 эрменли, 46 581 чууутлу, 4 331 болгарлы, 142 825 башха адамGeorge Sotiriadis, An Ethnological Map Illustrating Hellenism in the Balkan Peninsula and Asia Minor, 1918.

Шахарда джашагъан халкъны саныны динамикасы:
 Джыл Халкъ 330  80 000 400  400 000 530  590 000 545  560 000 715  370 000 950  530 000 1000  750 000 1200  350 000 1453  56 000 Джыл Халкъ 1477  175 000 1566  600 000 1817  500 000 1860  715 000 1885  873 570 1890  874 000 1897  1 059 000 1901  942 900 1914  909 978 Джыл Халкъ 1927  680 857 1935  741 148 1940  972 000 1945  1 102 000 1950  1 366 000 1955  1 875 000 1960  1 912 000 1965  2 101 000 1970  2 132 407 Джыл Халкъ 1975  2 547 364 1980  4 772 708 1985  7 475 982 1990  9 220 000 1997  11 690 000 2000  12 803 000 2005  13 097 536 2006  13 820 830 201012 783 000

 Сурат галерея 

 Белгиле 

*
Категория:Алгъыннгы ара шахарла
Категория:Византия
Категория:Осман империя
Категория:Тюркню шахарлары
Категория:Тюркню портлары
Категория:Сыйлы шахарла
Категория:Миллионер шахарла