Къарачай-малкъар джазма

Къарачай-малкъар джазма — къарачай-малкъар тилни джазыу системасыды. XX ёмюрде къарачай-малкъар тил ючюн талай алфавит хайырланнганды. 

 Араб алфавит 

Къарачай-малкъар тилге араб алфавитни тамалында алфавит 1920 джылда къуралгъанды эмда къабыл этилгенди. Араб алфавитден башхалыгъы — ачыкъ тауушланы белгилеген къошакъ харифле болгъандыла.

 Латин алфавит 

Латин алфавит къарачай-малкъар тилге 1924 джыл къабыл этилгендиВопросы совершенствования алфавитов тюркских языков СССР. М., 1972:

 A a B в C c Ç ç D d E e F f G g Ƣ ƣ I i J j K k Q q L l M m N n Ꞑ ꞑ O o Ө ө P p R r S s Ş ş T t Ь ь U u V v Y y X x Z z Ƶ ƶ

1926 джылда харифлени тизгинлери тюрлендирилгенди эмда , H h, W w харифле къошулуннгандыла.

 Кириллицаны тамалында алфавит 

Къарачай-малкъар тилге биринчи кириллицалы алфавит 1924 джыл къуралгъанды, «Харифле» китаб чыгъарылгъанды, алай а официал халда хайырланмагъанды бу алфавит: А а, Ä ä, Е е, О о, Ö ö, Ы ы, И и, У у, Ӱ ӱ, К к, Қ қ, Г г, , Х х, , Н н, Ң ң, П п, Л л, Т т, Д д, Ж ж, С с, З з, Ч ч, Ш ш, Б б, Р р, Ф ф, М м, В в, Ц ц, Ю ю, Я я, ь, йBaldof I. Schriftreform und schriftwechsel bei den muslimischen russland- und sowjettürken. 1850—1937. Budapest, 1993.

Официал халда кириллицалы алфавит  1936 джыл къабыл этилгенди. Аны къурмына орус алфавитни бютеу харифлери киргендиле, дагъыда диграфла: Гъ гъ, Къ къ, Нг нг.

1961—1964 джыллада башха алфавит хайырланнганды: диграфла джасакъланнгандыла, алай а Ғ ғ, Ө ө, Җ җ, Қ қ, Ң ң, Ў ў, Ү ү, Һ һ харифле къошулгъандыла. Андан сора алфавит, дагъыда бир реформаны ётюб, бусагъатдагъы халгъа келгенди:

 А а Б б В в Г г Гъ гъ Д д Дж дж Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Къ къ Л л М м Н н Нг нг О о П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ ъ Ы ы ь Э э Ю ю Я я

Дж дж хариф Къарачай-Черкесияда хайырланады. Дагъыда Къарачай-Черкесияда 1970-чи джыллагъа дери Ў ў бла Нъ нъ (Нг нг харифни орнуна) харифле хайырланнгандыла, алай а тилни Къарачай-Черкесияда бла Къабарты-Малкъарда джюрюген вариантларын унификация этер умутда, бу харифле къоратылгъандыла.

2012 джылда лингвистле 1961 джыл алифбагъа къайтарыргъа белим алгъандыла. 40 харф анда барды:

 А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Ё ё Җ җ Ж ж З з И и Й й К к Қ қ Л л М м Н н Ң ң О о Ө ө П п Р р С с Т т У у Ү ү Ў ў Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ ъ Ы ы ьЭ эЮ юЯ я
Бу бегим джашаугъа толмагъанды.

 Алфавитлени тенглешдириу таблица 

Алфавитлени тенглешдириу таблица:
Арабица
(1920-1924)Латиница
(1924—1938)Латиница
(1994, проект)Кириллица
(1961—1964)Кириллица
(эндиги)اA aA aА аА аبB вB bБ бБ бوV vV vВ вВ вگG gG gГ гГ гغƢ ƣĞ ğҒ ғГъ гъدD dD dД дД дەE eE eЕ еЕ еوӨ өÖ öӨ өЁ ёژƵ ƶJ jЖ жЖ жجÇ çC cҖ җДж дж (Ж ж)ز،ض،ظZ zZ zЗ зЗ зيI iİ iИ иИ иيJ jY yЙ йЙ йك, کK kK kК кК кقQ qQ qҚ қКъ къلL lL lЛ лЛ лمM mM mМ мМ мنN nN nН нН нڭ, ݣꞐ ꞑNg ngҢ ңНг нг (Нъ нъ)وO oO oО оО оپP pP pП пП пرR rR rР рР рس،صS sS sС сС сت،طT tT tТ тТ тوU uU uУ уУ уوW wW wЎ ўУ у (Ў ў, У́ у́)فF fF fФ фФ фخX xX xХ хХ хحH hH hҺ һ -—S̷ s̷Ç çЦ цЦ цچC cÇ çЧ чЧ чشŞ şŞ şШ шШ ш——Ş şЩ щЩ щ——'ъъىI ıЫ ыЫ ы——'ььئە, اەE eE eЭ эЭ эوY yÜ üҮ ү, Ю юЮ ю - -Ya yaЯ яЯ я

 Белгиле 

Категория:Алфавитле