Литваны Тарибасы

Литваны Тари́басы (, Литваны Кенгеши) —  1917 джылны 18—сентябрында Литвада къуралгъан власть органды, ол Литваны бойсунмазлыгъын баямлагъанды эмда Литваны Кърал Кенгешине атын тюрлендиргенди.

 Къуралыуу 

1917 джылны 18—сентябрында Погулянкада Театрда, Йонас Басанавичюсну башчылыгъында, 214 делегат къошулгъан Вильнюс конференцияда сайланнганды. Председателге Антанас Сметона сайланнганды. Белорус, чууут, поляк миллет азчылыкълылагъа 5 орун резерв этилгенди.

 Къурамы 

Аллында 6 ксендз сайланнганды (Тарибагъа кирген 4 тышында Вильнодан Юозас Станкявичюс бла Тельшяйдан Пранцишкус Урбанавичюс), алай а джыйылгъанланы асламысы къаршчы болгъаны себебли Юзас Станкявичюс бла Пранцишкус Урбанавичюс кеслерини орунларын Станислав Нарутович бла Йонас Вилейшисге къойгъандыла.
 Йонас Басанавичюс ()
 Салямонас Банайтис ()
 Миколас Биржишка ()
 Казис Бизаускас ()
 Йонас Вайлокайтис ()
 Йонас Вилейшис ()
 Пранас Довидайтис ()
 Стяпонас Кайрис () социал-демократ
 Пятрас Климас ()
 Донатас Малинаускас ()
 Владас Миронас () дин къуллукъчу
 Станислав Нарутович ()
 Алфонсас Пятрулис () дин къуллукъчу
 Антанас Сметона ()
 Йонас Смиглявичюс ()
 Юстинас Стаугайтис () дин къуллукъчу
 Александрас Стульгинскис ()
 Юргис Шаулис () беспартийный
 Казимерас Стяпонас Шаулис () дин къуллукъчу
 Йокубас Шярнас ()

Президумгъа, председатель Антанас Сметонадан сора, Стяпонас Кайрис (вице-председатель), Юстинас Стаугайтис (вице-председатель), Юргис Шаулис (генерал секретарь), Пятрас Климас (секретарь) киредиле.

1918 джылны июлунда Тарибагъа Юргис Алякна, Аугустинас Вольдемарас, Элизиюс Даугялис, Мартинас Ичас, Витаутас Пятрулис, Юозас Пурицкис къошуладыла.

 Иш джюрютюую 

1917 джылны декабрында, Брестде кёрюшюулени башланнганындан сора, Тариба Литваны бойсунмазлыгъыны орнуна салыууну эмда «Литва къралны Германия бла ёмюрлюк джандаш байламларыны юсюнден» декларацияны алгъанды. Бегим ючюн 14 адам «разы»,  2 чёб атыугъа къошулмау, 4 - «къаршчы» болгъанды. Къаршчы чб атханла (Й. Вилейшис, С. Кайрис, С. Нарутович, Й. Смиглявичюс) 1918 джылны январында бойсунмазлыкъны актыны кеслерини вариантларын теджегендиле, аннга кёре Литваны бир къралны аллында да джандаш борчлары болмагъанын эмда къралны оноуун Къураучу сейм этерин белгиленнгенди. Аланы басымларына бой салыб Тариба 1918 джылны февралында «Литваны бойсунмазлыгъыны юсюнден актны» къабыл этеди. Тарибаны бютеу 20 члени да къол саладыла. «Летувос Айдас» газетде акт басмаланнган номерни немец властла конфискация этгендиле; Бойсунмазлыкъны акты айры къагъыт бла басмаланнган Мартин Кухтаны басмасын да джабадыла. 21-чи февралда Германияны канцлери Тарибагъа, герман кърал Литваны бойсунмазлыгъын декабрь декларацияда белгиленнген шартла болмаса танымазлыгъын билдиргенди. февралда Тарибаны президиуму эки декларация да бир бирине келишгенин, декабрь декларация эсе уа Литва бла Германияны келлик заманда келишиулерини бегитгенин билдиргенди.

1918 джылны 23-чю мартында  император II Вильгельм Литваны бойсунмазлыгъын таныгъанды. II Вильгельм къол салгъан Литва къралны бойсунмазлыгъын таныу актны тамалында, Тариба 1918 джылны 11-чи июлунда Литваны Кърал Кенгеши атны эмда статусну алады ().

 Кърал Кенгеш 

1918 джылны июлунда Литваны Кърал Кенгеши Литвада конститциялы монархияны бегитирге эмда вюртемберг принц Вильгельм фон Урахгъа  Литва Королевствону таджын теджегенди (атына да II Миндаугас).1918 джылны ноябрында бу бегим ызына алыннганды. Литваны Болджаллы конституциясыны баш джорукълары къабыл этилгендиле. Бу джорукъланы тамал этиб, Кърал Кенгешни Президиуму 1918 джылны 11-чи ноябрында Аугустинас Вольдемарасны башчылыгъында алты министрден къуралгъан Литваны болджаллы правительствосу къуралады, ол Литваны кърал аппаратыны тамалы болады.

Вильногъа къызыл аскер бёлекле джууукълашханы себебли, 1919 джылны 2-чи январында Кенгеш Ковно шахаргъа кёчеди. 1919 джылны 4-чю апрелинде Кърал Кенгеш экинчи болджаллы Конституцияныкъабыл этеди, аннга кёре президент къуллукъ болады. Литва Республиканы биринчи президенти Антанас Сметона сайланады. 16-чы апрелде Кенгеш чачылады, алай а кёб турмай джангыдан ишлеб башлайды. Тамалы бла ишин 1920 джылны 15-чи майында Къураучу Сеймни чакъырылыуу бла бошагъанды.

Категория:Литваны тарихи