Тюркле

Тюрктилли миллетле, бизни эрагъа дери III ёмюрден бери белгилидиле. Алай а тюрк этноним (къытайча — ту-кю) биринчи кере VI ёмюрню аллында Монгол Алтайда сагъынылыб башланнганды, кеси да уллу болмагъан бир халкъны белгилегенди, алай а бу халкъ кечирек бютёу Орта Азияда бийлик этген болгъанды. Тюрк сёз — «кючлю», «къаты» деген магъананы тутады.

Тюркле, тюрк къауумдан тилледе сёлешедиле.

Бусагъатда тюрк миллетле тюрлю-тюрлю къраллада джашайдыла — Орта бла Ара Азаияда, Шимал Кавказда, Тау Артында, Джерле арасы тенгизни тийресинде, Къыбыла бла Кюнчыгъыш Европада эмда андан ары Россияны Узакъ Кюнчыгъышына дериАхатов Г. Х.. Диалект западносибирских татар. Уфа, 1963, 195 с.. Тюрк азчылыкъла, Кюнбатыш Европа бла Американы къралларында эм Къытайда барды.

 Тюрк миллетлени эм кърал-территориал къуралышланы классификациялары 
справа|безрамки|359x359пкс

 Тарих тюрк миллетле 
 Аварла
 Алты чуб
 Башкъуртлула
 Берендейле
 Булгарла — Барсилле — Эскелле
 Бунтюркле
 Гуннла
 Енисей къыргъызла
 Къарлукъла
 Кимакла
 Къурыкъанла
 Огъузла — Торкла
 Печенегле
 Половецле — Къыпчакъла
 Татарлыла
 Динлинле
 Тюргешле
 Уйгъурла
 Тюркютле — Ашина
 Хазарла — Савирле — Акацирле
 Чёрные клобуки
 Шато-тюркле

 Бусагъатдагъы тюрк миллетле 

 Булгар къауум
 Чувашлыла

 Тау-алтай (ара-кюнчыгъыш) къауум
 Шорлула (бираз)
 Алтайлыла
 Шимал: кумандинлиле, челканлыла
 Тубаларла
 Къыбыла: алтай-кижи, теленгитле, телеутла
 Къыргъызлыла
 Чулымлыла (бираз)
 Фергана къыпчакъла

 Къарлукъ (къыбыла-кюнчыгъыш) къауум
 Юзбеклиле
 Уйгъурлула
 Илий уйгъурлула
 Эйнулула
 Лобнорлула
 Хотонлула
 Халаджлыла

 Къыпчакъ (шимал-кюнчыгъыш) къауум
 Къыпчакъ-булгар (итил-къыпчакъ) миллетле
 Башкъурт
 Башкъурт-тептярла
 Татарлыла
 Къазан татарлыла
 Касимов татарлыла
 Мишарлыла
 Татар-тептярла
 Кряшенлиле
 Нагъайбакълыла

 Къыпчакъ-половец (половец) миллетле
 Кърымтатарлыла (орта)Кърымтатар тилни тау диалектинде сёлешгенле.
 Къумукълула
 Малкъарлыла
 Къарачайлыла
 Къарайлыла
 Кърымчакълыла
 Урумлула (бираз)
 Къыпчакъ-ногъай (ногъай) миллетле
 Къазахлыла
 Къаракъалпакълыла
 Ногъайлыла
 Къарагъашлыла
 Астархан татарлыла
 Поляк-литва татарлыла
 Сибирь татарлыла
 Юрт татарлыла
 Юзбеклиле (бираз)Юзбек тилни къыпчакъ диалектлеринде сёлешгенле.
 Кърымтатарлыла (шимал)Кърымтатар тилни тюзлю диалектинде сёлешгенле.

 Огъуз (къыбыла-кюнбатыш) къауум
 Гагаузлула
 Балкан тюркле
 Азербайджанлыла
 Къашкъайлыла
 Афшарлыла
 Айналлу
 Сонкор тюркле
 Къарапапахлыла
 Тюрклюле
 Киприот-тюрклюле
 Месхетин-тюрклюле
 Урумлула (бираз)
 Кърымтатарлыла (къыбыла)Кърымтатар тилни къыбыладжагъалы диалектинде сёлешгенле.
 Ираклы тюркле (туркоманла)
 Сириялы тюрклюле
 Тюркменлиле
 Трухменле
 Хорасанлы тюркле (каджарлыла, теймурташлыла, гударилиле эм башхала)
 Хамзе (?)
 Саларлыла
 Юрюклюле
 Къараманлыла
 Юзбеклиле (бираз)Хорезм областда эмда Бухара областны Тюркменистан бла чекли районларында джашагъанла хорезм тилде эм юзбек тилни икъан-къарабулакъ диалектинде сёлешедиле.

 Саян (тоба) къауум
 Тюзлю тюбкъауум
 Тывалыла
 Мончакълыла
 Цэнгэллиле
 Тайгалы тюбкъауум
 Тофалыла
 Тоджин-тывалыла (тоджинлиле)
 Сойотлула
 Урянхайлыла
 Цатанлыла

 Уйгъур (къыргъыз) къауум
 Сары уйгъурлула
 Фуюлу къыргъызлыла
 Хакаслыла
 Качинлиле
 Къойбаллыла
 Къызыллыла
 Сагъайлыла
 Белтырлыла
 Чулымлыла (бираз)Чулым тилни ортачулым сёзлеуюнде сёлешгенле.
 Шорлула (бираз)Шор тилни мрас сёзлеуюнде сёлешгенле.

 Якут къауум
 Якутлула (сахалыла)
 Ессей якутлула
 Долганлыла

 Бусагъатдагъы бойсунмагъан тюрк къралла 
  Азербайджан — халкъыны 90 %-инден кёбюCIA — The World Factbook
  Къазахстан — халкъыны 73 %-иАгентство Респуюлики Казахстан по статистике. Численность населения Республики Казахстан по областям, городам и районам, полу и отдельным возрастным группам, отдельным этносам. Данные на 1.01.2010. (2010)
  Къыргъызистан — халкыны 85 %-инден кёбюПредварительные итоги переписи населения Киргизии 2009 г. (2009)
  Тюркменистан — халкъыны 85 %-и чакълы бирCIA — The World Factbook
  Тюрк
  Юзбекистан

 Бусагъатдагъы тюрк миллет автономияла 
 Къытай
  Синьцзян-Уйгъур автоном район — халкъыны 64 %-и чакълы бир
 Россия
  Башкъурт Республика — халкъыны 57 %-иРезультаты переписи 2002 года (башкъуртлула, татарлыла, чувашлыла)
  Татарстан Республика — халкъыны 56 %-и (татарлыла, башкъуртлыла, чувашлыла)
 22px|border| Тыва (Тува) Республика — халкъыны 77 %-и
 22px|border| Хакасия Республика — халкъыны 12 %-и
 22px|border| Чувашия Республика — халкъыны 70 %-и (чувашлыла, татарлыла)
 Молдавия
 22px|border| Гагаууз — халкъыны 82 %-и чакълы бирНационального бюро статистики Республики Молдова
 Юзбекистан
 22px|border| Къаракъалпакъстан Республика — халкъыны 94,9 %-инден кёбюГосударственный комитет Республики Узбекистан по статистике

 Дагъыда къарагъыз 
 Тюркология
 Тюрк тилле
 Тюркестан
 Тюркчюлюк
 Туран
 Ара Азия
 Туранидле

 Белгиле 

 Литература 



 Л. Н. Гумилёв. История народа хунну
 Л. Н. Гумилёв. Древние тюрки
 Шамиль Мингазов. Доисторические тюрки
 Рафаэль Безертинов. Древнетюркское мировоззрение «Тэнгрианство»
 Рафаэль Безертинов. Тюрко-татарские имена
 Файзрахманов Г. Л. Древние тюрки в Сибири и Центральной Азии
 Мирфатых Закиев Происхождение тюрков и татар

 Джибериуле 
 Буруннгу тюрк сёзлюк

Категория:Тюрк миллетле
Категория:Къазахстанны тарихи