Лит

Лит ( — Лит () Литва Республиканы 1922-чи джылдан 1941-чи джылгъа дери эмда 1993-чю джылдан 2014-чю джылгъа дери джюрюген ачха биримиди. 100 центден къуралгъанды.

ISO 4217 системада халкъла арасы коду — LTL.

2015-чи джылны 1-чи январында Литва еврозонагъа киргенди, миллет валюта 1 еврогъа 3,4528 лит курс бла ауушдурулгъанды.

 Тарихи 
Биринчи дуния къазауатдан сора бойсунмазлыкъгъа ие болгъан Литва Республикада башха къралланы тёлеу биримлерин хайырланнгандыла (сёз ючюн, герман кюнчыгъыш сом).

Кесини закон тамалында къуралгъан эмиссия банкы болмагъаны себебли, герман Кюнчыгъыш кредит касса бла (Darlehnskasse Ost), 
келишиуню тамалында Литвада официал тёлеу бирим болуб  остмаркала джюрюб башлагъандыла, литва тилде ауксинас аталгъанды (, — алтын). 1922-чи джылны ортасында марканы гиперинфляциясы ючюн Литвада сатыу-алыуну, финансланы эмда кредитлени джюрютюую уллу проблемалагъа тюртюлгенди. Литваны Сейми ашыгъыш литны киргизирге эмда Литваны Банкыны къурауну юсюнден законну алады.

Эмиссия датасы 1922-чи джылны 10-чу сентябры датасы бла болджаллы къагъыт ачхала 25-чи сентябрда басыладыла. Джюрютюуге лит 1-чи октябрдан киргизиледи, ала адамланы къолларына 2-чи октябрда берилиб башлайды. Литни алтын багъасы 0,1504602 г болгъанды, ол АБШ-ны долларыны 1/10 болгъанды. Ауксинлени литлеге ауушдуруу курсу хар кюн сайын финансла министрни, доллар бла марканы арасында курсну тамалында белгиленнгенди. Аллында курс 175 : 1 болгъанды. Аннга кере темир джол эмда почта тарифле, налогла, облигацияла, аманат кассалада ачха салыула э. а. к. джангыдан тергелгендиле. Къагъыт ачхала Ингилизде, Чехословакияда эмда Германияда басылгъандыла. 1925-чи джылда къуюлгъан темир ачхала да тыш къралдан келгендиле. 1936-чы эмда 1938-чи джылланы темир ачхаларын Каунасда къуйгъандыла. Къазауатха деричи литвачы правительство эмиссияны эм азы бла юч этиб бири багъалы металладан, къалгъан ликвидли багъалы къагъытладан баджарылгъанды.

Литваны СССР-ге къошулууундан сора (1940) 1941-чи джылны 25-чи мартындан совет сом ауушдургъанды.

Литваны бойсунмазлыгъы орнуна салыннганындан сора, 1991-чи джылны 5-чи августундан башлаб тёлеу биримге болджаллы ачхала хайырландырлгъандыла «ортакъ талонла» (халкъда аты «вагноркала», ол замандагъы премьер-министр Гедиминас Вагнорюсну аты бла берилгенди). 1992-чи джылны 1-чи октябрындан башлаб Литвада джангыз джюрюген закон тёлеу бирим болуб баямланнганды.

Лит джюрютюуге 1993-чю джылны 25-чи июнунда киргенди. Болджаллы талонла 100 : 1 ауушдурулгъандыла. Талонла 1993-чю джылны 20-чы июлуна дери джюрюгендиле.

2015-чи джылны 1-чи январындан башлаб Литвада закон тёлеу бирим евродуЛитва празднует вступление в еврозону  // bbcrussian.com, 1 января 2015, литлени еврогъа ауушдуруу: 1 евро = 3,4528 лит курс бла бардырылгъанды. Эки валютаны да параллель джюрюген кёзюу 2015-чи джылны 1-чи январындан 15-не дери баргъанды. Литле еврогъа почта бёлюмле эмда банкла бла 2015-чи джылны 1-чи мартына дери ауушдурулгъандыла, бир къауум банк 2015-чи джылны 30-чу декабрына дери да ауушдургъанды. Ол болджалдан сора литле къуру Литваны Банкы бла ауушудурулады, аууушдуруугъа болджал салынмагъанды.

 Биринчи лит 

 Металл ачхала 
 Сурат Номинал Джыл Материал Диаметр(мм) Масса(г) Гурт Тираж 120px 1 цент 1925 джез 15,5 1,6 сыйдам 5 000 000 120px 1936 15,5 1,0 9 955 000 120px 2 цент 1936 18 2,3 4 951 107 120px 5 цент 1925 19 2,1 12 000 000 120px 1936 20 3,0 4 800 000 120px 10 цент 1925 20 3,0 12 000 000 120px 20 цент 23 4,0 8 000 000 120px 50 цент 25 5,0 5 000 000 120px 1 лит 1925 Ag-500 19,0 2,7 зыбыр 5 985 000 120px 2 лит 23,0 5,4 3 000 000 120px 5 лит 29,4 13,5 1 000 000 120px 5 лит 1936 Ag-750 27,1 9,0 сыйдамджазыууTAVO GEROVĖTAUTOS GEROVĖ 2 750 000 120px 10 лит 1936 32,2 18,0 сыйдамджазыууTAUTOS JĖGAVIENYBĖJE 876 000 120px 1938 180 000+

 Къагъыт ачхала 
 10 сентябрь 1922 джылгъы серия Сурат Номинал Ёлчемлери (мм) Тамал бояуу АчыкълауЧыкъгъандата Бет джаны Арт джаны Бет джаны Арт джаны Суу белгиси80px80px 1 цент 80×52 кёк номинал номинал эмда Литваны герби джокъду 10 сентябрь 192280px80px 5 цент джашил80px80px 20 цент мор80px80px 50 цент кимит бетли120px 120px 1 лит 120×65 джашил чыкла120px120px 5 лит мор GS летарала 16 ноябрь 1922 джылгъы серия80px80px 1 цент 90×55 джашил номинал бла Литваны герби номинал джокъду 16 ноябрь 192280px80px 2 цент бежевый 5 цент голубой 10 цент къызыл 20 цент 100×60 мор 50 цент кимит бетли120px120px 1 лит 110×65 къызыл зугул тогъайла120px120px 2 лит кимит бетли Гядиминни Колюмнлары120px120px 5 лит 120×70 джашил фермер урчукъда тиширыу120px120px 10 лит кимит бетли, мор номинал бла Литваны герби тиширыу портретле120px120px 50 лит 150×78 мор уллу бий Гедиминни портрети Сыйлы Станистлавны кафедралы собору (Вильнюс)120px120px 100 лит 170×87 джашил, кёк уллу бий Витовтну портрети тиширыу портретле 1924 джылгъы серия 150px 150px 500 лит 198×92 джашил, къызылсман-сары номинал Клайпеда, Вильнюс, Каунас шахарланы герблери Гядиминни Колюмнлары 1924 150px 150px 1000 лит 220×108 джашил, кёк номинал бла Литваны герби миллет кийимледе джаш адамла сыйлы бий Витовтну портрети 1927—1928 джылланы сериясы 150px 150px 10 лит 130×75 джашил номинал бла Литваны герби сабанда ишле джокъду 1927 150px 150px 50 лит 145×80 кёк, кимит бетли  Йонас Басанавичюсну портрети уллу бий Гедиминни портрети уллу бий Гедиминни портрети 1928 150px 150px 100 лит 155×85 берекет мюйзю бла тиширыу Каунасда Литваны Банкыны мекямы уллу бий Кейстутну портрети уллу бий Кейстутну портрети 1929—1930 джылланы сериясы 150px 150px 5 лит 120×70 мор Витовтну портрети Грюнвальд сермешиуден сахна джокъду 1929 150px 150px 20 лит 140×75 джашил, мор Витовтну заманларында ачхалада суратланнганВитовтну портрети, Уллу Витовтну Каунасдагъы костёлу,муджураны къачы бла учу Каунасда Азатлыкъны статуясы, джюк кеме 1930 1938 джылгъы серия150px150px 10 лит 130×75 джашил, къызылсман-сары президент А. Сметонаны портрети бла Бойсунмазлыкъны Декларациясы Бойсунмазлыкъны Декларациясына къол салгъан,лит Кенгешни членлерини къауум портрети,Клайпеда, Вильнюс, Каунас шахарланы герблери джокъду 16 февраль 1938+
 Экинчи лит 

 1991-чи джылны металл ачхалары 
 Сурат Номинал Материал Диаметр(мм) Къалынлыкъ(мм) Масса(г) Гурт 120px 1 цент туч 18,75 1,30 0,83 сыйдам 120px 2 цент 21,75 1,30 1,12 120px 5 цент 24,40 1,35 1,40 120px 10 цент Cu+Zn+Sn 16,0 1 1,40 120px 20 цент 17,50 1,2 2,10 120px 50 цент 21,00 1,2 3,03 120px 1 лит Cu+Ni 16,75 1,5 2,35 зыбыр 120px 2 лит 20,5 1,35 3,46 120px 5 лит 23 1,5 4,36+

 1997—2014 джылланы металл ачхалары 
Литваны Банкы металл ачхаланы официал тобламаларын 1991, 2000, 2003 эмда 2008—2014 джыллада къуйгъанды. 1991, 2000 эмда 2003 джылланы тобламаларына къуру ол джыллада чыкъгъан ачхала киргендиле 2008, 2009 эмда 2014 джылланы тобламаларына1991 джылны 1, 2 эм 5 центлери да киргендиле, 2010—2014 джылланыкъында уа эсгертме жетонла болгъандыла.

 Сурат Номинал Материал Диаметр(мм) Къалынлыкъ(мм) Масса(г) Гурт Чыкъгъан джыл 120px 10 цент Cu+Zn+Ni 17,00 1,70 2,60 зыбыр 1997 1998 1999 20002003 2006 2007 20082009 2010 2011 20122013 2014 120px 20 цент 20,50 2,10 4,80 1997 1998 1999 20002003 2007 2008 20092010 2011 2012 20132014 120px 50 цент 23,00 2,10 6,00 1997 1998 1999 20002003 2008 2009 20102011 2012 2013 2014 120px 1 лит Cu+Ni 22,30 2,20 6,25 1998 1999 2000 20012002 2003 2008 20092010 2011 2012 20132014 120px 2 лит тогъайы: Cu+Al+Niарасы: Cu+Ni 25,00 2,20 7,50 аралыкълы-зыбыр 1998 1999 2000 20012002 2003 2008 20092010 2011 2012 20132014 120px 5 лит тогъайы: Cu+Niарасы: Cu+Al+Ni 27,50 2,35 10,10 сыйдам «PENKI LITAIджызыуу бла»(беш лит) 1998 1999 2000 20032008 2009 2010 20112012 2013 2014<small>Белги: къалын джазыу бла, ачхаланы къуру тобламаны къурамында чыкъгъан джылла белгиленнгендиле.+

 Эсгертме металл ачхала 

Литваны биринчи юбюилей металл ачхасы, бойсунмазлыгъыны 20-джыллыгъына аталыб 1938 джылда чыгъарылгъанды. Бусагъатда Литваны Банкы эсгертме эмда юбилей металл ачхаланы сыйлы (алтындан — 1, 10, 50, 100, 500 лит номиналлы, кюмюшден — 5, 10, 50, 100 лит номиналлы эмда биметаллы 200 лит номиналлы) эмда багъа болмагъан (мельхиор — 1 бла 10 лит номиналлы, биметаллы 2 лит номиналлы, эмда шимал алтындан25 лит номиналлы) металладан чыгъарады. Бойсунмазлыкъны орнуна салыннганындан сора биринчи металл ачхала Дарюс бла Гиренасны трансатлантика учууларыны 60-джыллыгъына, эмда рим папа II Иоанн Павелни Литвагъа келиуюне аталыб чыгъарылгъандыла. Бютеу ачхала лит металл ачха арбазда къуюлгъандыла.

Литлени болууларыны бютеу заманына 111 тюрлю металл ачха чыгъарылгъанды, аланы ичинде 15 — мельхиордан, 2 — шимал алтындан, 12 — биметаллдан (мельхиор + латунь), 69 — 925 мухурлу кюмюшден, 12 — 999 мухурлу алтындан эмда 1 — биметаллы (алтын+кюмюш)Collector (commemorative) circulation coins — Bank of Lithuania Issued collector (commemorative) coins — Bank of Lithuania .

 Къагъыт ачхала 

 1991—2003 джылланы сериясы Сурат Номинал Ёлчемле(мм) Ачыкълау Басылгъандата Джюрюуден чыгъарылгъандата Бет джаны Арт джаны 150px 150px 1 лит 135×65 Бет джаны: литов джазыучу Юлия Жемайтени портрети (1845—1921)Арт джаны: Палушеде Сыйылы Иосафатны агъач костёлуСуу белгиси: «Погоня» герб 1994 1 март2007 150px 150px 2 лит 135×65 Бет джаны: литвалы джазыучу-билим джайыучу Мотеюс Валанчюсну портрети (1801—1875) Арт джаны: Тракай къаланы кёрюнюмюСуу белгиси: Литваны герби 1993 1 март2007 150px 150px 5 лит 135×65 Бет джаны: литов адабият тилни «атасы» Йонас Яблонскисны портрети (1860—1930)Арт джаны: Пятрас Римшини «литов школуну» скульптурасыСуу белгиси: Литваны герби 1993 1 март2007 150px 150px 10 лит 135×65 Бет джаны: литов пилотла Стяпонас Дарюс (1896—1933) бла Стасис Гиренасни (1893—1933) портретлериАрт джаны:Атлантика океанны башы бла учуб баргъан «Lituanica» самолёт Суу белгиси: Литваны герби 1991 1 январь1996 150px 150px 1993 1 март2007 150px 150px 1997 1 июнь2012 150px 150px 2001 15 январь2015 150px 2007 150px 150px 20 лит 135×65 Бет джаны: литов назмучу эмда драматург Майронисну (Йонас Мачюлисни) портрети (1862—1932)Арт джаны: Витаутас Уллуну атлы аскер музей эмда Каунасдагъы Эркинлик статуяСуу белгиси: Литваны герби (1993 джылны банкнотларында) / Майронисни портретлери 1991 1 июнь1994 150px 150px 1993 1 март2007 150px 150px 1997 1 июня2012 150px 150px 2001 15 январь2015 150px 150px 2007 150px 150px 50 лит 135×65 Бет джаны: литов миллет айныуну "атасы" Йонас Басанавичюсню (1851—1927) портретиАрт джаны:  Сыйлы Станиславны кафедралы соборуну эмда Вильнюсда къонгураулу минараСуу белгиси: Литваны герби (1993 джылны банкнотларында) / Басанавичюсню портрети (артдан чыкъгъанлада) 1991 1 январь1996 150px 150px 1993 1 март2007 150px 150px 1998 15 январь2015 150px 150px 2003 150px 150px 100 лит 135×65 Бет джаны: литов тарихчи Симонас Даукантасны (1793—1864) портретиАрт джаны: Вильнюс университетни Сыйлы Иоаннланы костёлундан кёрюнюмюСуу белгиси: Литваны герби (1993 джылны банкнотларында) /Даукантасны портрети (ызындан келгенледе) 1991 1 июль2001 150px 150px 2000 15 январь2015 150px 150px 2007 150px 150px 200 лит 135×65 Бет джаны: литов драматург Видунасны (Вильгельмас Сторостасны) (1868—1953) портретиАрт джаны: Клайпеда маяк Суу белгиси: Видунасны портрети 1997 15 январь2015 150px 150px 500 лит 147×70 Бет джаны: литов адабиятчы Винцас Кудирканы (1858—1899) портретиАрт джаны: Эркинликни Къонгурауу эмда сууну ёзенини кёрюнюмюСуу белгиси: Кудирканы портрети 2000+
 Сейир фактла 
 Литваны эркинлиги орнуна салыннгандан сора, 1991-чи джылда биринчи банкнотла чыгъарыладыла. 50 лит номиналлы банкнот халаты бла чыкъгъанды — анда Сыйлы Станиславны кафедралы соборуну чардагъыны маймулунда арасы бла Сыйлы Еленаны статуясы барды. 1991-чи джылны банкнотунда Сыйлы Елена къачны сол къолунда тутуб турады, кертиси бла уа къач онг къолундады.
 1993-чю джылны 10 литинде Шимал Америка бла Европаны контурлары терс сызылыбдыла.
 1000 лит номиналлы банкнотла 1991-чи джыл басылгъандыла, алай джюрютюуге чыкъмай къалгъандыла.Центробанк Литвы продаст банкноту достоинством в 1000 литов  DELFI 2017
 Валюта курсну режими 
1994-чю джылны 1-чи апрелинден 2002-чи джылны 31-чи январына дери долларгъа 4:1 келишиу бла байланнганды, 2002-чи джылны 1-чи февралындан — еврогъа ол заманна бегиген 3,4528:1 келишиу бла байланнганды, эмда Литвада ортакъ европачы валюта киргинчи тюрленмегенди. Бу нюзюрню тындырыр ючюн 2004-чю джылны 28-чи июнундан башлаб лит Валюта курсланы европачы механизмине къошхандыла. Бу механизмге къошулгъан валютаны курсу еврогъа байландыгъындан сора 15 % кёбге айрылмазгъа керекди, литни курсуну айрылыуу уа 0 %. болгъанды.

 Дагъыда къара 
 Литва гривна
 Белгиле 

 Джибериуле 

 Notes and coins, Литваны Банкы
 Литов метал ачха арбазны официал сайты 
 Двадцатилетие лита со смертельным знаком // ru.15min.lt, 25 июня 2013
 Литваны банкнотларыны галереясы

Категория:Ачха биримле
Категория:Валюта
Категория:Литва
Категория:Литваны тарихи