Заман

Заман — физикалыкъ эмда психикалыкъ процесслени барыууну шекелиди, тюрлениуню болургъа боллугъуну шартыды. Философияны эмда физиканы баш ангыламларыны бириди, бютеу объектлени бар болууларыны узунлугъуну, аланы шартларыны процесследе алмашыуларыны эмда процесслени кеслерини тюрлениулерини эмда айныуларыны ёлчесиди.

Философияда — къайтарылмаз агъымды (къуру бир сюремде барады —  озгъан замандан, бусагъат заманны юсю бла боллукъ заманнга)А. И. Гулидов, Ю. И. Наберухин. Существует ли «стрела времени?» // Философия науки. — 2003. — № 2(17)..

Метрологияда — физикалыкъ уллулукъду, Халкъла арасы ёлчелеу бирим системаны баш джети уллулугъун бириди (, , ISQ), заманны ёлчелеу бирими «секунд» — джети тамал биримден бириди (, ).

Лингвистикада (этим) заман, этимни категорияларыны бириди.
 Хайырландырылгъан белгилеуле 
Заманны белгилер ючюн асламысы бла латин алфавитни t  харифи хайырландырылады — чыкъгъаны  («заман») неда урум алфавитни τ харифиСена Л. А. Единицы физических величин и их размерности. — М.: Наука, 1977. — С. 284.. Математикалыкъ формулалада кёб заманда дифференциация, дифференциация этилген тюрленнгенни башында нохта бла белгиленеди (юлгюге, Лагражианны формуласында  анда  — бир халгъа келтирилген координатладыла).
 Заманны ёлчелеу биримлери 

 Аты БаргъаныБелги / Юлгю Гигаджыл  1 000 000 000 джылКюнню эмда Джерни джашау узунлукълары 4,5 гигаджыл чакълы бир болады — 4,5 миллиард джыл Мингджыллыкъ (Миллениум)  1000 джыл Орта ёмюрлени баргъаны — 1 мингджыллыкъ чакълы бир. Ёмюр, джюзджыллыкъ  100 джыл Индикт  15 джыл Онджыллыкъ  10 джыл Джыл ≈ 365,2425 суткаДжерни Кюнню тёгерегине бир айланыуу Квартал  3 ай — джылны 1/4  Ай  ≈ 3 декада 28-ден 31 суткагъа дери, асламысы бла 30 сутка хайырланадыла Декада  10 сутка Ыйыкъ  7 сутка Алты кюнлюк  6 сутка Беш кюнлюк  5 сутка Сутка ≈ джылны 1/365,2425Джерни кеси осуну тёгерегине бир айланыуу Сагъат  сутканы 1/24  Минут  сагъатны 1/60 Секунд  минутну 1/60 Терция  секундну 1/60 Сантисекунд  секундну 10−2 Миллисекунд  секундну 10−3Окъну къысха аралыкъда барыуу Микросекунд  секундну 10−6 Наносекунд  секундну 10−9Кристаллны юсюнде вакансияланы диффузиясы Пикосекунд  секундну 10−12 Фемтосекунд  секундну 10−15  Аттосекунд  секундну 10−18 Зептосекунд  секундну 10−21Ядролу реакцияланы динамикасы Иоктосекунд  секундну 10−24Стабиль болмагъан элементар кесекчиклени тууулары/къуруулары
 Белгиле 

Категория:Физика
Категория:Философия
Категория:Физикалыкъ уллулукъла