Кърымтатар тил

Кърымтатар тил (, ) неда 

кърым тил (, ) — кърым татарлыланы тиллериди, алтай тил юйюрге кирген тюрк тилледен бириди. Джазыу системасы латин алфавитни эмда кириллицаны тамалында къуралгъанды.

 Демографиясы 

Алгъыннгы СССР-ни территориясында кърымтатар тилде сёлешгенлени саны 350 минг адамгъа джууукъ чакълы бирди, аладан 250 минг чакълы бир адам Кърымдады, дагъыда 30 мингнге джууукъ адам — Болгария  бла Румынияда джашайды. Тюркде кърымтатар тилде сёлешгенлени саны белгили тюлдю.

 Диалектлери 

Кърымтатар миллетни юч субэтник къауумундан (татлыла, ногъайлыла, къыбыладжагъалыла) хар бирини кесини энчи диалекти барды.
 Къыбыладжагъалы (къыбыла, ялыбой) диалект огъуз тилледен бириди эмда тюрк тилге бек джууукъду.
 Тюзлю (шимал, ногъай) диалект къыпчакъ тилледен бириди эмда ногъай тил бла башха ногъай-къыпчакъ тиллеге джууукъду. Румыния бла Болгарияда джашагъан кърым татарлыла эмда Тюркде джашагъан кърымтатарлыланы кёбюсю тюзлю диалектде сёлешеди.
 Орта (орта-ёлак, тат) диалект эм уллуду, бу диалектде Кърымны тауларында эмда тау аллы районларында джашагъанла сёлешедиле. Бу диалектни къыпчыкъ белгилери да огъуз белгилери да барды. Бусагъатдагъы литература кърымтатар тил орта диалектни тамалында къуралгъанды.

 Этнолектлери 

Бир-бир алимле, Кърым ханлыкъны территориясында башха этносла къурагъан тиллени (къарай тилни кърым диалектин, кърымчакъ тилни эмда урум тилни) кърымтатар тилни этнолектлери кибик кёредиле.

 Классификациясы бла проблема 

Кёбюсюне кърымтатар тилни къыпчакъ тиллени къуман-къыпчакъ тюбгруппасына къошуучандыла, бу группагъа дагъыда къарачай-малкъар, къумукъ эмда къарай тилле киредиле. Алай а литература кърымтатар тил къыпчакъ тилледен да огъуз тилледен да белгилери болгъан тилди, аны себебли бу классификация толу тюз тюлдю.

 Джазмасы 

 Латиница (1992 джылдан бери) 

 A a B b C c Ç ç D d E e F f G g Ğ ğ H h I ı İ i J j K k L l M m N n Ñ ñ O o Ö ö P p Q q R r S s Ş ş T t U u Ü ü V v Y y Z z

Â â белги аллындагъы джабыкъ тауушну джумушакълыгъын кёргюзтеди, энчи хариф тюлдю.  

Харифле бла тауушланы келишиулери а  b  c  ç  d  e  f  g  ğ  h  ı  i  j  k  l  m  n  ñ  o  ö  p  q  r  s  ş  t  u  ü  v  y  z                                                             

 Кириллица (1938 джылдан) 
 А а Б б В в Г г Гъ гъ Д д Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Къ къ Л л М м Н н Нъ нъ О о П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч Дж дж Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

 Тарих алфавитле 

 Арабица (1928 джылгъа дери) 

 Энчи Артда Ортада Алда Аты Латиницада ﺍﺎ— элиф  a, â ﺀ— хемзе  - ﺏﺐﺒﺑ бе  b, p (сёзню артында)ﭖﭗﭙﭘ пе  pﺕﺖﺘﺗ те  tﺙﺚﺜﺛ се  sﺝﺞﺠﺟ джим  cﭺﭻﭽﭼ чим  çﺡﺢﺤﺣ ха  -ﺥﺦﺨﺧ хы  hﺩﺪ— даль  dﺫﺬ— зель  zﺭﺮ— ре  rﺯﺰ— зе  zﮊﮋ— же  jﺱﺲﺴﺳ син  sﺵﺶﺸﺷ шин  şﺹﺺﺼﺻ сад  sﺽﺾﻀﺿ дад  d, zﻁﻂﻄﻃ ты  tﻅﻆﻈﻇ зы  zﻉﻊﻌﻋ айн  -ﻍﻎﻐﻏ гъайн  ğﻑﻒﻔﻓ фе  fﻕﻖﻘﻗ къаф  qﻙﻚﻜﻛ кеф (кеф-и арабий) k (g, ñ)1ﮒﮓﮕﮔ геф (кеф-и фарсий) gﯓﯔﯖﯕ неф (кеф-и нуний, сагъыр кеф)  ñﻝﻞﻠﻟ лям  lﻡﻢﻤﻣ мим  mﻥﻦﻨﻧ нун  nﻭﻮ— вав  v, o, ö, u, üﻩﻪﻬﻫ хе  -, e, aﻻﻼ— лям-элиф  la, lâﻯﻰﻴﻳ йе  y, ı, i

 Латиница (1928—1938) 

 A a B b C c Ç ç D d E e F f G g H h I i J j Ь ь K k Q q  L l M m N n  O o  P p R r S s Ş ş T t U u Y y V v X x Z z 

 Дагъыда къарагъыз 
 Половец тил
 Къарай тил
 Кърымчакъ тил
 Урум тил
 Кърымтатар тилни тюзлю диалекти
 Кърымтатар тилни орта диалекти
 Кърымтатар тилни къыбыладжагъалы диалекти

 Белгиле 

 Джибериуле 

 Самоучители, учебники, словари, разговорники крымскотатарского языка 
 Русско-крымскотатарский и крымскотатарско-русский словарь  
 Лингвистический корпус крымскотатарского языка  
 Крымскотатарская электронная библиотека 
 Автоматическая транслитерация «кириллица ←→ латиница» текстов на крымскотатарском языке
 Самоучитель «Изучайте крымскотатарский язык / Qırımtatar tilini ögreniñiz»  
 Ресурсы по крымскотатарскому языку  
 Кыпчакские языки на сайте А.Н. Гаркавца 

Категория:Тилле