Alexander Puskin

Alexander Sergeyevich Pushkin
katambo kəntawu Juneye kawunzə 6 (kəntagə Maybe kawunzə 26, zaye kureye) saa 1799 lan, Moscow lan, kuru kawunzə 10 kəntawu Februarybe saa 1837 lan bawono (kəntagə kəntawu Januarybe kawunzə 29, zaye bəlin), St Petersburg lan. Shidə nazəmuma Russiabe, kitawu ruwotəma, bikke makkarye ruwotəma kuru hawar gana ruwotəma. Am ngəwuye shidə nazəmuma Russiabe shiro kurawo ba. Shima ada kura adab Russiabe badizə. Pushkin ye ruwozəna futu am Russiaye gadeye buron ruwozanayi: shiye təlam Russiaye faidatə futu manatinro susu futu kitawuwa cociye kureye lan ruwotəro. Taasirnzǝ kǝla ruwotǝwu Russiabe gadeben zauro kura kuru kayawu Russiabe kadaye hawarwanzǝ-a nazǝmuwanzǝ-a kayaro sadǝna. Nazəmuwanzə təlam gadero fasartə zauro zau dalildə kalmawadə ada Russiaben maana taanasye kada mbeji. Kitawunzə, musammanno Eugene Onegin, zauro kəratəna.Pushkinbe kakanzə kuradə kali Afrikabe shiga Tsar Peter the Greatbe səsangənadə. Pushkin də sha duel lan cezəna saa 1837 lan sa’anzə 37 lan.
 Kenengan nzǝ buro yǝ 
Babanzə Pushkinbedə fato am kurawaben fəlangzəna. Nasha yanzəyen, Pushkin də kakanzə Africaye mbeji. Kakanzə kura Abram Gannibal də kam Abyssinian ye kuru fato mai Turkey ye Istanbul lan napsəna də. Ambassador Russiabedə shiga Peter Greatro, tsar Russiabero cawu. Gannibal də Peter Great ye zauro səraana ro wallono kuru shiga Paris ro zuza kəraro. Shi zauro galiwuro wallono. Pushkin də kakanzə kura dəro mburshezəna kuru kəlanzən kitawu shiro The Negro of Peter the Great gultindən ruwozəna.Karnu kən 19th Russia lan, fatowa am kura’a samma təlam Faransaye səlina, adə nankaro Pushkin-a yanza feroye-a təlam Faransayen manazayin kuru ruwozayin təlam Russiaye kozənaro. Dulidəga nəmkuranza, Arina Rodionovna Yakovleva, shiro cistayin. Shi nurse də shima sandiro təlam Russiaye kərawo səkkə. Shiye duliro hawarra Russiabe gulzəna. Pushkin ye talaawa ro təlam Russian ye manajin kuru kitawuwa kada kərazəna suro library bawanzəyen. Sa shiye saa 12 lan maaranta bəlin shiro Imperial Lyceum gultin dəro lewono. Ngawo saa kadayen mowonti adə sunzə Pushkinro falzana fuwuranza nowatadən. Shiye tussənyi nazəmu kərawobe təlam Russianben ruwotə badiwono hawarra kəriwuwa Russiabe-a awowa kəji fantəbe-a faidatəlan. Ruslan-a Ludmila-adə nazəmu do dare Mikhael Glinkaye operaro sədənama.

 Bawono 
Yǝm mǝyon bə lan kintawu sawan bə lan saa duwu mǝyon uskun fyakkin tulurin bə lan bawono (29-jan-1837) (Pushkin) dǝ kakkadi rowotuma Cidi Russia bə kureman attǝyǝy biske makar bə rowotuma.
Nasara
Suro saa 1817 lan, Pushkin ye cida ofis lardə diyabe St. Petersburg. Shiye siyasa lan tamtamzə badiwono kuru Decembrist revolt 1825 ye dəga banazəgəna loktu am daraja'a kuru askərraye tsar gade kərmai ro sakkə shiga dunonzə'a fulutəro jarabsanadən. Pushkin ye nazəmu siyasabe laa ruwozəna. Dalildə shima shiro St. Petersburg. Shiye saa arakkəro suro anəm lardədəyen napsəna: Caucasus-a Crimea-a lan. Shiye kəla awowa shiro suro anəmyen wakazənaben ruwozəna suro nazəmuwa kərawobe kadalan (nazəmuwa kuruwu hawar gulzayinma).Shiye cida kitawube suro ayaben badiwono shiro Yevgeny Onegin (au Eugene Onegin) gultində. Shiye tamozənyi sai saa 1833. Adə shima cidanzə zauro nowatawo. Kaiyawu kada shilan faidatana Pyotr Ilyich Tchaikovsky kunten shi do sha operaro cido də. Shi nazəmudə am Russiabe suro jama zamanzəyen fəlejin. Pushkin də suro lardəyen kara kuru sawa'anzəro wasika kada ruwozəna. Watiyawa anyi ngəwunzaso dare baktəna. Shiye loktu kada mbal kənza-a, biske-a kuru kashagə-a lan luwala sədin. Shiye fero Count do shiro cidajin dəga kərawozəna. Count dəye Pushkin'a fato yanzəye karəngə Pskov datəgəram Russiaye dəro duzəna. Pushkin ye saa indi na allan cido. Shi ruwunzə, amma gargam Russiabe kərazə kuru talaawaro manazəna.
Nazəmuwa ruwozənadə ada Russiabe lan raayi kada mbeji. Shiye cidanzə kura fal ruwozəna: Boris Godunov, bikke makkarye kəla hawar gargam Russiaben. Kayama Modest Mussorgsky də dare shilan opera cido. Boris Godunov də shi tsar zauro kəlado karnu kən 17th ye lan. Biske Pushkinbedə fəlezəna am ngaisodə duno ngəwu mbeji. Adəye Pushkinro baktəro zauro sədəna.
Nasaralan waltǝ
Ngawo kəriwu 1825 lan tsar bəlin Nicholas I ye asuwono Pushkin də kərma dəro zauro nowata. Shiye kuru asuwono shiye fitənadəro cidazənyi, daji shiga kolzə waltəro. Tsar dəye wono shi kəlanzəma cidawa Pushkinbedəga sasərjin kawu sandiya baktəro kolzayinro. Shiye wono shidə mai ngəlaro waljin kuru talaawa (serfs) banazə nəmkambezaro waljin. Pushkin də zauro kəlanzən kara dalil awo laa tsar ye səraanyi ruwojin ba nankaro. Shiye zauro hangal gənazəna kəla kərmaiwu lardəbedən awo batti gulzənyiro. Dalilladə shiga zauro hangal gənazayin. Kuru loktu allan Pushkin ye cidawa kura-kura kada ruwozəna, falnzawoso shima buro salakkin təlam Russian yen ruwozənawo.adab. Misal faldə shima hawar kori shiro Queen of Spades gultində, shi doni Tchaikovskyye fim makkarbero sədənadə kuru shidəye taasir kura kitawuwa Fyodor Dostoevskybero sədin.
Saa kureye
Saa dareyedən, Pushkin waltə cida gumnatibe St. Petersburg. Suro saa 1831 lan nyawono kuru loktu kada jamalan sharalan bannazəna. Shiye prose kada ruwozəna. Shiye gargam Peter the Greatbe-a kuru kitawu gargambe Fero Captainbe-a ruwozəna. Shiye tsar dəro cidanzə kolzə lardəro lezə loktunzə ruwojinro sədin. Tsar dəye awo adəga kasatsənyi. Suro saa 1837 lan, Pushkin dəga kəriwulan cezəna. Shiga mburo sakkəna kəriwudəro kəla daraja kamunzədə faitə nankaro.
Pushkinbe kənasarranzə

 Lamintǝhttps://web.archive.org/web/20190401220028/http://www.faculty.virginia.edu/dostoevsky/texts/devil_pushkinbio.html