Alexander von Bunge

Alexander Georg von Bunge (Russia: kǝntawu Lailahar bə kawunzǝ 6 saa 1803 - 18 kǝntawu Maaram be saa 1890) shidǝ ilmuma kǝska kǝska bə lardə Russia be. Shiga zauro taktəyin kəla bəlawuro ilmu kimiyabe Asia-a musammanno Siberia-aro lezənaben.

Kənənga nzǝ wa ilmu'wa buroye
Bunge də sha su Alexander ye lan katambo kəntawu Lailahar ye kawunzə 6 [O.S. 24 Lailahir] 1803 lan Kyiv lan tada kən indimi fato do am gana Germany ye suro Tsarist Russia ye lan. Baanzə, Andreas Theodor də kurun kəratəma shidoni gədi Prussia lan Russia ro hijrazənadə kakanzə'wa karnu kən 18th lan kuru yanzə Elisabeth von Bunge, Fuhrmann lan. Sandiye Dorpatro saa 1815 lan lezana ngawo baanzə bazəna yen saa 1814 lan, kuru maaranta kura kərawono saa 1818 lan səta 1821 ro saadənan.[1] Dorpat lan kərawono, na do gymnasium ro kərazəna saa 1821 lan səta 1825 ro saadənan.[2] Daji kurun kərazə kuru degree doctorate  kurunbe Jamiya Tartuben suro saa 1825 bǝn səwandəna.[3] Shiye kuru nasha shimadǝn ilmu kǝskaye kǝrawono cidiya Carl Friedrich von Ledebour ben kurushiye nazarunzǝdǝ tamozǝna shiro De relate methodi plantarum naturalis suro vires vegetabilium medicalis ben [4].

Siberiaro bəlawuro
Badiyaram kəntawu Razab yǝn, shiye cida kəla suwuben sədin suro cidaram Kolyvan-Voskresenskerben cidiya P.K. Frolovben kuru shidə kurun liitabe suro Barnaulben (Gomnati Tomskbe) shidoni Anəm Siberia bǝn karadə.[1] Saa faldən shiye Ledebour-a Carl Anton von Meyer-a ro lezana kəla bəlawuro kimiyabe faida'a Kazakh Steppe-a Kau Altai-aro lezana. Sandiye magǝ uwuro suro Russia bǝn Barnaulro lezana loktu kǝngal bǝn kuru awo kǝska bə 1,600 sabsana, shidonyi kǝrtǝ Flora Altaica bewo. Kitawu adə kate saa 1829 wa 1833 wa lan jili diyau lan bakkada.[4][5] Ngawo bǝlagǝro tǝdǝnaben,

Bunge də Kolyvan lan napsəna kuru Zmeinogorsk ro lewono hatta saa 1830 ro. Ngawo shawari Alexander von Humboldt ye cinayen, shi donyi Bunge ye saa 1829 lan kəla kəlzəna loktə Humboldt ye Altai ro lezənadən, shiro cida kimiyabe Peking ro cedo mowonti St. Humboldt də bəlawurolan karo kungəna Tsar Nicholasbe banazənalan kara. Shiga Colonel Ladijenski-a sortǝgǝna naptǝ pristav-a kuru Dr. P. Kirilov də shi kurunma. Shiga dawun kulashiwu gade mbeji, suronzan Georg Albert von Fuss ilmu shillewube-a kuru ilmu yanawube-a, kuru Kovanko ilmu mineralobe-a. Sammaso suro kǝn mewuntilonmiben kasharu mission cocibe, shidoni kəla kəlan wakajinma də, kuru shiye wakilla cocibe kən mewunzəro gotə. Sandiye bəla kalangai Kjachta lan Peking ro lezana datəgəram OS Sawur 1830 yen Urga men suro September 1830 yen, kuru Peking ro lezana kəntawu November ye kawunzə 17 saa 1830 lan ngawo sahara Gobi ye farzanayen, kuru Peking lan zaman binəmye dəga təmzayin. Bunge ye kulashinzə gozə kowono suro kəntawu March saa 1831 yen na banna shiro Tsagan Balgasun gultindəro lezə shi dəwo Khalgan (Zhangjiakou) lan karadə. Kulashinzǝdǝ darerammo suro kǝntawu Mayben saa 1821 lan dawono dalil shiye nəmkərawu hukuma [China] bə suwudəna loktu shiye Buddhist Monastery lan napsənadən kuru shiro izni Pekinglan suluwube səwandənyi [6] Sandiye Russia ro waltaana yim kawu kəntawube 6 kəntawu maaram bə saa 1831lan wakilla cocibe kən mewunzəyedəga diwal fəteye Kalgan-a Urga-a kozənadə zayin.[6] Sandiye [Russia] ro isa badiyaram September 1831 lan awo kǝskaye 450 sabsana. Nzəra kəskawa Bunge ye kuliwa gana laa sabsəna, sandi donyi Franz Faldermann ye kitawunzə Coleopterorum ab illustrissimo Bungio suro [China] boreali, Mongolia, kuru Montibus Altaicis ye bayanzəna də.Ngawo bəladəro letəyen Bungedə Irkutsklan napkono loktu winterbe gafsənadən. Shiye loktunzə awowa sabsənadə bayantəlan bannazəna. Kamboso suro herbarium donyi Russia Academy of Sciences ye suro Saint Petersburg ye dǝlan gǝnatǝna kuru nasha gana laa suro herbarium donyi jami'a Halle ye dǝlan gǝnatǝna kǝla shi donyi herbarium lan gǝnatǝna dǝro kuru awo donyi St. Pitersburg.[1] Kǝska fal donyi sunzǝ Viburnum fragrans Bunge (daren sunzǝ faltǝna, ngawo William T. Stearn yen) kuru shiye suro kǝska donyi China lan tuwandin ma dǝa bayanjin.Suro kəntawu Aprilben saa 1832 Bungedə cidanzə kurunbe Barnaullan waltəna, amma ngawo loktu gana laayen shiye bəlawuro gade mowonti kimiyabe Russiabedəro lezə Chuyaro lewono, shidəwo gədi kau Altaiben karadə.[1] Shiye St. Petersburg saa 1833 lan sha karrada jami'a ilmu kimiyaye Russia ye ro kuru shiye farfesa ilmu kǝskaye ro wallono jami'a Kazan ye lan.[3] Bunge ye saa yakkǝ jamiya adǝlan sǝdǝna, kuru loktu adǝlan, shiye bǝlawuro kǝskawa kǝskaye Volga steppe lan sǝdǝna kawu Dorpat ro waltǝyinro saa 1836 lan, shiye professor botany ye ro walzǝ suro jami’a Dorpat ye dǝlan kuru darekta botanical garden ye ro walzǝna.[4] Ledebour falzǝna, shi donyi cida kolzǝna ma.Loktu shiye kəra gultuwuyen Bunge ye bəlawuro ilmu kimiyabe Khorasan-a Afghanistan-aro saa 1857-58 lan sədəna, [4] kuru bəlawuro gade Persiaro Herat men saa 1858-1859 lan sədəna, Nikolai Vladimirovich Janykov shima fuwumanzəwo. Kǝla kulashi adǝben, Bungeye kitawu botanicalbe lǝbsǝna kǝla mowonti kimiyabe Russiabero kuru shiye wakil darajabe mowontidǝbero wallono saa 1875 lan.[6] Shiye Diederich Franz Leonhard von Schlechtendal, ilmuma kǝskaye suro jami'a Halle ye dǝa kǝltǝna, wasika lan, ruwo donyi suro mujalla "Linnaea" yen baktǝna ma dǝa kuru kǝska donyi herbarium ye faltǝ lan.[1] Bunge də suro saa 1867 lan kəra gultuwuye kolzəna kuru Heinrich Moritz Willkomm shiga waratazəna. Dorpatlan napkono hatta saa 1881ro, saa dareyedə nadən kulashi kəska Estoniaben sədin.[2] Bunge ye kitawu donyi Flora ye Liv-a, Esth-a Kurlands-a ye dǝga saragǝna.[8]

Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Shidə awa ilmuma kəla tiyiye Gustav von Bunge (1844-1920) [2] kuru Alexander von Bunge (1851-1930), kulashima kuru ilmuma dabbawaye.[9] Yanzə kura, Friedrich Georg von Bunge (1802-1897) də, shima gargamma sharaye wo. Bunge də kəntawu Julyye kawunzə 18 lan bawono [O.S. 6 kəntawu Yuliben saa 1890 suro Dorpatben.

Kǝlele
Taxa
 Flora Altaica; scripsit Carolus Fridericus a Ledebour, adiutoribus Car. Ant. Meyer et Al. a Bunge. Tomus I (1829)
 Flora Altaica; scripsit Carolus Fridericus a Ledebour, adiutoribus Car. Ant. Meyer et Al. a Bunge. Tomus II (1830)
 Flora Altaica; scripsit Carolus Fridericus a Ledebour, adiutoribus Car. Ant. Meyer et Al. a Bunge. Tomus III (1831)
 Flora Altaica; scripsit Carolus Fridericus a Ledebour, adiutoribus Car. Ant. Meyer et Al. a Bunge. Tomus IV (1832)
 Enumeratio plantarum quas in China boreali collegit Dr. Al. Bunge. Anno 1831. (1832)''<ref>