ಹರಿಶಂಕರಿ

ಹರಿಶಂಕರಿ (ಸಂಸ್ಕೃತ: हरिशङ्करी, ಹರಿಶಂಕರೀ) ಎಂಬುದು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ದಿವ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿಗಳ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೆಸರು ಹರಿ—ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಿರುದು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ—ಮತ್ತು ಶಂಕರ—ಶಿವನ ಬಿರುದು ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ—ಇವರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಾಮರಸ್ಯಪೂರ್ಣ ವಿಲೀನವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.

 ಪುರಾಣ ಮೂಲ 
ಹರಿಶಂಕರಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು-ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯ ಏಕತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ವಿವಿಧ ವಚನಗಳಿಗೆ ಬೇರು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ವರಾಹ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಈ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ:

ವರಾಹ ಪುರಾಣ, ಅಧ್ಯಾಯ 58೩-೪. ಅವನು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಹರಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಉಮೆಯೊಂದಿಗೆ ರುದ್ರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಉಮೆಯಂತೆಯೇ ಮತ್ತು ಹರಿಯು ರುದ್ರನಂತೆಯೇ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಇನ್ನೆಡೆ ಹೇಳುವ ಯಾವುದೇ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಕಾವ್ಯವು ತನ್ನ ಹೆಸರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.

೫-೬. ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ರುದ್ರನಂತೆಯೇ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಗೌರಿಯಂತೆಯೇ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಅವರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೇಳುವವನು ನೀಚ (ಅಧರ್ಮ) ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೊರಗೆ ನಾಸ್ತಿಕನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

ಈ ವಚನಗಳು ಹಿಂದೂ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅದ್ವೈತ (ಏಕತ್ವ) ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದೇ ಪರಮ ಸತ್ಯದ ವಿವಿಧ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

 ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರ 
ಹರಿಶಂಕರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ದೇಹಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಅರ್ಧ-ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಅರ್ಧ-ಪಾರ್ವತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರನ ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರ). ದೇವತೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು—ಸುವರ್ಣ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಕಮಲ, ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು—ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗವು ಪಾರ್ವತಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು—ಜಟಾಮುಕುಟ, ತ್ರಿಶೂಲ, ಮತ್ತು ಸಾದಾ ವಸ್ತ್ರಗಳು.

ಹರಿಶಂಕರಿಯ ಉಪಾಸನೆಯು ಐಶ್ವರ್ಯ (ಲಕ್ಷ್ಮಿ) ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ (ಪಾರ್ವತಿ) ಎರಡರ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

 ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ 
ಹರಿಶಂಕರಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಪ್ರಾಚೀನ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೇರು ಬಿಟ್ಟಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ಶೈವ ಪಂಥಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಹ-ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ. ಕಾಠ್ಮಂಡು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಈ ಏಕತೆಯ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ.

ಹಿಂದೂ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಹರಿಶಂಕರಿ ಎಲ್ಲಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೇವತೆಗಳು (ದೇವರು-ದೇವತೆಯರು) ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳು ಎಂಬ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸತ್ಯದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದೆ.

 ಸಮಕಾಲೀನ ಪೂಜೆ 
ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹರಿಶಂಕರಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪರಿವಾರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವೈಷ್ಣವ-ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಆರಾಧಕನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹರಿಶಂಕರಿ ಪೂಜೆಯು ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌರವ ನೀಡುವ ವಿಶೇಷ ವೈದಿಕ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡೂ ಪಂಥಗಳ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

 ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವತೆಗಳು 
 ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ - ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಅರ್ಧ-ಪುರುಷ, ಅರ್ಧ-ಸ್ತ್ರೀ ಸಂಯೋಜನೆ.
 ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನಾರಾಯಣ - ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಂಯೋಜಿತ ರೂಪ.
 ಹರಿಹರ - ವಿಷ್ಣು (ಹರಿ) ಮತ್ತು ಶಿವ (ಹರ) ರ ಸಂಯೋಜಿತ ರೂಪ.
 ಶಿವಲಿಂಗ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ದಂತಕಥೆಗಳು.

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ 
 Kinsley, David. Hindu Goddesses: Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition. University of California Press, 1988.
 Dyczkowski, Mark S.G. The Doctrine of Vibration: An Analysis of the Doctrines and Practices of Kashmir Shaivism. State University of New York Press, 1987.
 Gellner, David N. Monk, Householder, and Tantric Priest: Newar Buddhism and its Hierarchy of Ritual. Cambridge University Press, 1992.

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು
ವರ್ಗ:ಲಕ್ಷ್ಮಿ
ವರ್ಗ:ಪಾರ್ವತಿ
ವರ್ಗ:ನೇಪಾಳದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
ವರ್ಗ:ಸಂಯೋಜಿತ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು