ಪ್ರೇತಾಕ್ಷಿ ದೇವಿ

ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ

ಪ್ರೇತಾಕ್ಷಿ (ಲ್ಯಾಂಗ್-ಸ|ಪ್ರೇತಾಕ್ಷಿ, Pretākṣī ) ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಶಾಕ್ತ -ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಯೋಗಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಈ ಹೆಸರು ಪ್ರೇತ ("ಅಗಲಿದ ಆತ್ಮ" ಅಥವಾ "ಪ್ರೇತ") ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಿ ("ಕಣ್ಣು") ಗಳ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಆತ್ಮಗಳ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟವಳು" ಅಥವಾ "ಅಗಲಿದವರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವಳು" ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಅವಳು ದಹನ ಸ್ಥಳಗಳು, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಗ್ರ, ನಿಗೂಢ ದೇವತೆಗಳ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳು. 

 ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ಪ್ರೇತಾಕ್ಷಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಜೈನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಚತುಷ್ಟಿ ಯೋಗಿನಿಯ (ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಯೋಗಿನಿಗಳು) ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಚೌಸಾಥ ಯೋಗಿನಿ ನಾಮಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಐದನೇ ಯೋಗಿನಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಜೈನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಅಧೀನ ಸೇವಕಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. "Pretakshi". Wisdom Library. Retrieved 2025-11-25. ಪ್ರಮುಖ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿವರವಾದ ನಿರೂಪಣೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಾಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಅವಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ವಿಶೇಷ ಯೋಗಿನಿ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.  

 ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರ 
ಪ್ರೇತಾಕ್ಷಿಯ ವಿವರವಾದ ಅಂಗೀಕೃತ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಯೋಗಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿ, ಅವಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆರೆದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾ. ಚೌಸತ್ ಯೋಗಿನಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹಿರಾಪುರ ಅಥವಾ ಭೇದಘಾಟ್ ) ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಂಗಿ, ಪರ್ವತ ( ವಾಹನ ) ಮತ್ತು ಲಾಂಛನಗಳ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರೇತದೊಂದಿಗೆ ಅವಳ ಹೆಸರಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅವಳ ಚಿತ್ರಣವು ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಬಟ್ಟಲು ( ಕಪಾಲ ), ಕತ್ತರಿಸಿದ ತಲೆ ಅಥವಾ ಉಗ್ರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಂತಹ ದಹನ-ನೆಲದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಶ್ಮಶಾನ (ದಹನ ಭೂಮಿ) ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಯೋಗಿನಿಗಳಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ.  

 ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಾಲಯಗಳು 
ಪ್ರೇತಾಕ್ಷಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಉಳಿದಿರುವ ಚೌಸಾತ್ ಯೋಗಿನಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಒಡಿಶಾದ ಹಿರಾಪುರ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಭೇದಘಾಟ್ ಮತ್ತು ಖಜುರಾಹೊ ಮತ್ತು ರಾಣಿಪುರ-ಝರಿಯಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ದೇವಾಲಯಗಳು) ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಯೋಗಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "Sixty-four Yoginis of Hirapur". Journal of Indian Art and Culture Studies. 2025. Retrieved 2025-11-25.

 ಇತರ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ 
ಪ್ರೇತಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಪರಮ ಶಕ್ತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇವಳನ್ನು ಕಾಳಿ ಮತ್ತು ಮಾತ್ರಿಕಾಳಂತಹ ಉಗ್ರ ದೇವತೆಗಳ ವಿಶಾಲ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆತ್ಮಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅವಳ ಸಂಪರ್ಕವು ಅವಳನ್ನು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸತ್ತವರನ್ನು ಆಳುವ ಮತ್ತು ಪ್ರೇತಗಳ ಬಾಧೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಯೋಗಿನಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. 

 ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು 
ಯೋಗಿನಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೇ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇತಾಕ್ಷಿಯ ಹೆಸರು ದೆವ್ವಗಳು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಮೂಲ ಜಾನಪದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ( ಗ್ರಾಮದೇವತೆ )ಗಳಿಗೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 

 ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು 
ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪ್ರೇತಾಕ್ಷಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಯೋಗಿನಿಯರನ್ನು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಾಮನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಶಕ್ತ ದೇವತಾಗಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೇತಳೊಂದಿಗಿನ ಅವಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಬಂಧವು ದಹನ-ನೆಲದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ( ಸಿದ್ಧಿ ) ಪಡೆಯಲು ಆತ್ಮಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ Keul, István, ed. (2013). "Yoginī-Shaman". Yoginī in South Asia: Interdisciplinary Approaches. Routledge. doi:10.4324/9780203361924-3. Retrieved 2025-11-25. "Yoginīs in South Asian Goddess Traditions". Oxford Bibliographies. Retrieved 2025-11-25.

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಯರು