ದಶರಥ ಜಾತಕ

ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ
ದಶರಥ ಜಾತಕ ( ಪಾಲಿ : ದಶರಥ ಜಾತಕ ) ಎಂಬುದು ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಜಾತಕ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ . ಇದು ಪಾಲಿ ಕ್ಯಾನನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟ ಪಿಟಕದ ಖುದ್ದಕ ನಿಕಾಯದಲ್ಲಿ ೪೬೧ ನೇ ಜಾತಕ ಕಥೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ

ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಇತರ ರೂಪಾಂತರಗಳಾದ ಥಾಯ್ ರಾಮಕಿಯನ್ , ಲಾವೊ ಫ್ರಾ ಲಕ್ ಫ್ರಾ ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಮೀಸ್ ಯಮ ಜಟ್ಡಾವ್ ಈ ಜಾತಕದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 

ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ದಶರಥ ಜಾತಕಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಎರಡೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿರಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮೂಲಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅಂಗೀಕೃತ ಪಠ್ಯಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾತಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಷಯಗಳ ನಂತರದ ಬೌದ್ಧ ರೂಪಾಂತರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾತಕದ ನಿರೂಪಣೆಯು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರದೆ ಸರಳೀಕೃತ ಅಥವಾ ನೀತಿಬೋಧಕ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ  

 ಸಾರಾಂಶ 
ದಶರಥ ಜಾತಕವು ಬುದ್ಧನ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮವನ್ನು ರಾಮ - ಪಂಡಿತ , ಬೋಧಿಸತ್ವ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯು ಬಾಂಧವ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ವಿಧೇಯತೆಯ ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ 

ವಾರಣಾಸಿಯ ಯುವರಾಜ ರಾಮನನ್ನು ಅವನ ತಂದೆ ರಾಜ ದಶರಥನು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿದನು , ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮನ ಮಲತಾಯಿ ತನ್ನ ಮಗ ಭರತನಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅವನು ಹೆದರಿದನು . ರಾಮನ ಜೊತೆ ಅವನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಲಖನ-ಕುಮಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಸೀತೆ ಇದ್ದರು .

ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ರಾಜ ದಶರಥ ನಿಧನರಾದರು. ಭರತನು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತನಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ರಾಜ ರಾಮ-ಪಂಡಿತ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಅವನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಚರರು ರಾಮನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಹೊರಟರು.

ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದ ಲಖನ-ಕುಮಾರ ಮತ್ತು ಸೀತೆ ಇಬ್ಬರೂ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಳುಗಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಮ-ಪಂಡಿತರು ದುಃಖವು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಅವರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದರು, ಅವರ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.

ಭರತನ ಒತ್ತಾಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ರಾಮನು ತನ್ನ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಹಿಂತಿರುಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು, ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದನು. ಬದಲಾಗಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭರತನನ್ನು ಆಳಲು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ತನ್ನ ಚಪ್ಪಲಿಗಳನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದನು. ವನವಾಸ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ರಾಮ-ಪಂಡಿತರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಅವನ ಆಗಮನವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವನು ೧೬,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಆಳಿದನು. 

 ಬೌದ್ಧ vs. ಹಿಂದೂ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು
ಬೌದ್ಧ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ
ಬೌದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರು ದಶರಥ ಜಾತಕವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಬುದ್ಧನ ಜೀವಿತಾವಧಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ  500 –ಕ್ರಿ.ಪೂ 400 ) ರಾಮಾಯಣಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮ ಮತ್ತು ದಶರಥನ ಕಥೆಗಳು ಮೂಲತಃ ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿವೆ. ಥಾಯ್, ಬರ್ಮೀಸ್ ಮತ್ತು ಲಾವೊ ರಾಮಾಯಣಗಳು ಈ ಜಾತಕದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. 
ಹಿಂದೂ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ
ಹಿಂದೂ ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 500 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು) ಮೂಲ ಕಥೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ದಶರಥ ಜಾತಕವನ್ನು ರಾಮಾಯಣದ ಅನುಕರಣೆ ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಆವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಬುದ್ಧನು ರಾಮನ ನಂತರ ಜನಿಸಿದನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು ರಾಮಾಯಣದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿಂದೂಗಳು ಜಾತಕವನ್ನು ರಾಮಾಯಣದ ಅನುಕರಣೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. 
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವಿವಾದಗಳು
ಈ ವಿವಾದವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕಾಲಗಣನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ. ಎರಡೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮೂಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ದಶರಥ ಜಾತಕದಲ್ಲಿನ ರಾಮ ಕಥೆಯ ಹಲವಾರು ವಿವರಗಳು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿರುವ ವಿವರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ - ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ರಾವಣ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ನಿರೂಪಣೆಯು ಹೆಚ್ಚು ನೈತಿಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸತ್ವನ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ದಶರಥ ಜಾತಕ ಮತ್ತು ರಾಮಾಯಣ ಎರಡೂ ಆಯಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಎರಡು ಪಠ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಒಂದೇ ಕಥೆಯು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪುಟವಾಗುತ್ತದೆ . ಯಾವ ಕಥೆ ಮೊದಲು ಬಂದಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪುರಾವೆಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ
ವರ್ಗ:ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ