ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲ

ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲ (ರೊಮೆರೊಲಾಗಸ್ ಡಯಾಜಿ)  ಇದನ್ನು ಟೆಪೊರಿಂಗೊ ಅಥವಾ ಝಕಾಟುಚೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಪೈನ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಡರ್ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಮೊಲ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕುಲ ರೊಮೆರೊಲಾಗಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಲ ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತಳದ (ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್) ಜಾತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಣ್ಣ ದುಂಡಾದ ಕಿವಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕಾಲುಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ, ದಪ್ಪ ತುಪ್ಪಳ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಮೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಎರಡರಿಂದ ಐದು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗುಂಪು ಹುಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಲ (ಭೂಗತ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ರನ್‌ವೇಗಳನ್ನು (ಹಳಸಿದ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಮಾರ್ಗಗಳು) ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಸಕ್ಕೆ 3 ಮರಿಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಅವು ತುಪ್ಪಳ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ತಗ್ಗುಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತವೆ.

ಮೊಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ಇತರ ಮೊಲಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಂಬಂಧಿತ ಪಿಕಾಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಮುಂಜಾನೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 7,000 ವಯಸ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶ ಸುತ್ತಲಿನ ಮಾನವ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು - ಅತಿಯಾಗಿ ಮೇಯಿಸುವುದು, ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಆದ್ಯತೆಯ ಪೊದೆಭೂಮಿಗಳು ಸುಡುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ -ಸಂರಕ್ಷಿತ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಒಕ್ಕೂಟ/IUCN ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಎರಡೂ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು CITES ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಬಂಧ I ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

 ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ರೊಮೆರೊಲಾಗಸ್ ಡಯಾಜಿ ಅನ್ನು ಮೊದಲು 1893 ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಶೋಧನಾ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಫರ್ನಾಂಡೊ ಫೆರಾರಿ-ಪೆರೆಜ್ ಅವರು ಮೊಲಗಳ (ಲೆಪಸ್ ಕುಲದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು ಲೆಪಸ್ ಡಯಾಜಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು  ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲ ಎಂದು ಬಳಸಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು ಡಯಾಜಿ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಕರನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ವಿವರಿಸಿದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಡಯಾಜ್. ಮಾದರಿಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ರಾಜ್ಯವಾದ ಪ್ಯೂಬ್ಲಾದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಯಾನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಟೆಕ್ಸ್ಮೆಲುಕನ್ ಬಳಿಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಾದ ಇಕ್ಸ್ಟಾಸಿಹುವಾಲ್ ನ ಈಶಾನ್ಯ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. 1896 ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಹಾರ್ಟ್ ಮೆರಿಯಮ್ ಅವರು ಫೆರಾರಿ-ಪೆರೆಜ್ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸದ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೊಪೊಕ್ಯಾಟೆಪೆಟ್ಲ್ ಮೊಲ, ರೊಮೆರೊಲಾಗಸ್ ನೆಲ್ಸೋನಿ ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಡ್ವರ್ಡ್ ವಿಲಿಯಂ ನೆಲ್ಸನ್ ಅವರು ಪೊಪೊಕ್ಯಾಟೆಪೆಟ್ಲ್ ನಲ್ಲಿ  ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮೆರಿಯಮ್ ಗಮನಿಸಿದರು, ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರಕೃತಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮೆರಿಯಮ್ ಈ ಜಾತಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಿದ್ದರು. ಮೊಲಗಳ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯ, ಜಿಗಿಯುವ ಬದಲು ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡುವುದು, ಮುಂತಾದವುಗಳಂತಹ ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮೆರಿಯಮ್ ಗಮನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ರಾಯಭಾರಿ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೈವಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಬೆಂಬಲಿಗರಾದ ಮಟಿಯಾಸ್ ರೊಮೆರೊ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ರೊಮೆರೊಲಾಗಸ್ ಎಂಬ ಕುಲ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಗೆರಿಟ್ ಸ್ಮಿತ್ ಮಿಲ್ಲರ್ ಜೂನಿಯರ್ ಎರಡು ವಿವರಣೆಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1911 ರಲ್ಲಿ ನೆಲ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಫೆರಾರಿ-ಪೆರೆಜ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿದ ನಂತರ, ಕಾಂಬಿನೇಟಿಯೊ ನೋವಾ / ಹೊಸ ಸಂಯೋಜನೆ "ರೊಮೆರೊಲಾಗಸ್ ಡಯಾಜಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತು "ರೊಮೆರೊಲಾಗಸ್ ನೆಲ್ಸೋನಿ" ಮತ್ತು "ಲೆಪಸ್ ಡಯಾಜಿ" ಸಮಾನಾರ್ಥಕ(ಟಕ್ಸಾನಮಿ) ಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡುವ ಮೂಲಕ ಜಾತಿಯ ನಾಮಕರಣವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿಂದ 1950 ರ ದಶಕದವರೆಗೆ, ಜಾತಿಯ ದ್ವಿಪ ನಾಮಕರಣ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಡಯಾಜ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರ ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪಾಲಿನೊ ರೋಜಾಸ್ ಮೆಂಡೋಜ 1952 ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದ ನಾಮಕರಣ ಸಂಹಿತೆ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು ಫೆರಾರಿ-ಪೆರೆಜ್‌ಗೆ ಸಹ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವು ರೊಮೆರೋಲಾಗಸ್ ಡಯಾಜಿ (ಫೆರಾರಿ-ಪೆರೆಜ್ ಇನ್ ಎ. ಡಿಯಾಜ್, 1893).
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವನ್ನು ಅದರ ಆದ್ಯತೆಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಇಳಿಜಾರುಗಳು. ಒಂದು ನಹುವಾಲ್ ಹೆಸರು, (ಝಕಾಟೋಚ್ಟಲ್), ಫೆಸ್ಟುಕಾ ಕುಲದ ಸಬ್‌ಆಲ್ಪೈನ್ ಟಸ್ಸಾಕ್ ಹುಲ್ಲು ಜೊತೆ ಮೊಲದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ಝಾಕೆಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಹುವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಝಾಕಾಟಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಈ ಹೆಸರು ಝಾಕಾಟಲ್ ಮತ್ತು ಟೋಚಲ್ (ಮೊಲ) ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿಶೇಷಣ ಝಕಾಟೂಚೆ (ಹುಲ್ಲು ಮೊಲ) ಗೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ..  ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು, ಟೆಪೊರಿಂಗೊ, ಬಹುಶಃ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ನಹುವಾಲ್ ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದು  (),  () ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಯ - ಅನ್ನು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯ ಹಲವಾರು ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಹುವಾಲ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರಿನ ಅಪಭ್ರಂಶಕ್ಕೆ ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

 ಫೈಲೋಜೆನಿ 
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಯಾವುದೇ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅದು ತನ್ನ ಕುಲದೊಳಗೆ ಏಕೈಕ ಜಾತಿ ಆಗಿದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಯಾವುದೇ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆನುವಂಶಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಜೀವಿ ಲೆಪೊರಿಡ್ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿತರಣೆಯಾದ್ಯಂತ ಐದು ಹ್ಯಾಪ್ಲಾಗ್ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಲೀಲ್ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಂತತಿಯ ರೇಖೆಗಳು) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಡುವಿನ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದಿಂದಾಗಿ ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟದ ಜೀನ್ ಹರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ ಲೀ ಆರ್. ಡೈಸ್ ಅವರು ಉಪಕುಟುಂಬ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಲಾಜಿನೇ ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರು, ಪೆಂಟಲಗಸ್, ಪ್ರೊನೊಲಗಸ್, ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಲೋಲಗಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಲಗಸ್ ಜೊತೆಗೆ. ಕೆಳಗಿನ ಕ್ಲಾಡೋಗ್ರಾಮ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮೊಲ, ಸ್ನೋಶೂ ಮೊಲ (ಲೆಪಸ್ ಅಮೆರಿಕಾನಸ್), ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಾಲದ ಜ್ಯಾಕ್‌ರಾಬಿಟ್ (ಲೆಪಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಕಸ್) ಗಳ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್ ಜೀನೋಮ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಲಿಯಾಂಡ್ರೊ ಇರಾಸಾಬಲ್ ನೂನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಶಾಲವಾದ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ಮರ:

 ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು 
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಮೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ವಯಸ್ಕ ತೂಕವು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ . ಇದರ ಕಿವಿಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದುಂಡಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಉದ್ದವು  ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾಲುಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು,  ಅಳತೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಚಿಕ್ಕ ಮೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುವ ವೆಸ್ಟಿಜಿಯಲ್ ಬಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಜೋಡಿ ಸಸ್ತನಿ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ದಟ್ಟವಾದ, ಚಿಕ್ಕ ತುಪ್ಪಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ತುಪ್ಪಳವು ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹಳದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಮೊಲದ ಕೆಳಭಾಗವು ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ತುಪ್ಪಳವು ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹಳದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಮೊಲದ ಕೆಳಭಾಗವು ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ತುಪ್ಪಳದ ಗಾಢ ಬಣ್ಣವು ಅದರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದೆ.ಇದರ ಕೋಟ್ ಒಂದು ಋತುವಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಋತುವಿಗೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಇದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಲ್ಟಿಂಗ್ ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು, ಕೂದಲು ಉದುರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಮೆಲನಿನ್ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕೂದಲು ಉದುರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮೆಲನಿನ್ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕೂದಲು ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ಪಿಕಾಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಅವು ಪರ್ವತ-ವಾಸಿಸುವ ಲಾಗೊಮಾರ್ಫ್ಗಳಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊಲ ಮತ್ತು ಮೊಲದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ ಮಾರ್ಕಸ್ ವಾರ್ಡ್ ಲಿಯಾನ್ ಜೂನಿಯರ್, ಇದು ಅಮಾಮಿ ಮೊಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ತಲೆಬುರುಡೆಯು ಹುಬ್ಬಿನ ತುದಿಯಿಂದ ತಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ಸಣ್ಣ ತ್ರಿಕೋನ ಆಕಾರದ ಮುಂಚಾಚಿರುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉದ್ದವಾದ ಅಂಗುಳಿನ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಇಂಟರ್ಪ್ಯಾರಿಯಲ್ ಮೂಳೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಕುಷ್ಠರೋಗಗಳಂತೆ, ಇದು ದಂತ ಸೂತ್ರ ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ,ಇದು ಎರಡು ಜೋಡಿ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಒಂದು ಜೋಡಿ ಕೆಳಗಿನ ಇನ್ಸಿಸರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳು ಇಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರೀಮೋಲಾರ್ಗಳು ಮತ್ತು ದವಡೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ದವಡೆಗಳು ಇವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆನ್ನೆಯ ಮೂಳೆಗಳು ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ತಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯ ಬುಲ್ಲಾಇ (ಕಿವಿಯ ಬಾಹ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಮೂಳೆ ರಚನೆಗಳು) ಇತರ ಲೆಪೊರಿಡ್ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಫೋರಮೆನ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ (ಬೆನ್ನುಹುರಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ರಂಧ್ರ). ಕ್ಲಾವಿಕಲ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಟರ್ನಮ್ ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಇತರ ಮೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೊಲಗಳಿಗಿಂತ ಸರಾಸರಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ಎದೆಮೂಳೆಯ ಮಧ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು 3 ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವು 6 ಜೋಡಿ ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳು ಜೊತೆ ಕೀಲುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮೊಲದ ನಾವಿಕ್ಯುಲರ್ ಮೂಳೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ಮೆಟಟಾರ್ಸಲ್ ಮೂಳೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ತನ್ನ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ವಕ್ರರೇಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೊಲದ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅದರ ಹಲ್ಲುಗಳ ಜೋಡಣೆ, ತೃತೀಯ ಅವಧಿಯ ಹಲವಾರು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಷ್ಠರೋಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಿಯೊಸೀನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೆಕ್ರೊಲಾಗಸ್ ಸೇರಿವೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಸೊಂಟ ಮೂಳೆಗಳು ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ತೆಳ್ಳಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಎದ್ದು ಕಾಣುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಲಿಮ್ನೋಲಾಗಸ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲುತ್ತವೆ.

ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ 

ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳು ಕೇವಲ  ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ. ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಸಿಟಿನ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ, ಆಲ್ಪೈನ್ ಸ್ಕ್ರಬ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಲ್ಲಿ (ಸೆರೊ ಟ್ಲಾಲೋಕ್, ಪೊಪೊಕಾಟೆಪೆಟ್ಲ್, ಇಜ್ಟಾಸಿಹುವಾಟ್ಲ್, ಮತ್ತು ಎಲ್ ಪೆಲಾಡೊ). ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಇಜ್ಟಾಸಿಹುವಾಲ್ಟ್–ಪೊಪೊಕಾಟೆಪೆಟ್ಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಇದೆ, ಚಿಚಿನಾಟ್ಜಿನ್ ಮತ್ತು ಪೆಲಾಡೊ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗಿನ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯವರ್ಗವಿರುವ ಆಲ್ಟ್ಜೊಮೊನಿ ಶಿಖರವು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಿಯೆರಾ ಚಿಚಿನಾಟ್ಜಿನ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯೊಳಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಅಂದಿನಿಂದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಘಟನೆ ಮಾಡಿ 16 (ನಂತರ 19) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತೇಪೆಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. aಮಾನವ ಅಡಚಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, but can occur anywhere from .
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನವು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ, ಅರೆ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ತಾಪಮಾನ  ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣ  ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಂಡೋಸೋಲ್ ಮತ್ತು ಲಿಥೋಸೋಲ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ನಿಯರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ನಿಯೋಟ್ರೋಪಿಕಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಕೋನಿಫೆರಸ್ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಬರುವ ಸಸ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ. ಸಸ್ಯವರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪಟ್ಟಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಫೆಸ್ಟುಕಾ ಟೊಲುಸೆನ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಪೈನಸ್ ಹಾರ್ಟ್ವೆಗಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು "ಮುಹ್ಲೆನ್‌ಬರ್ಜಿಯಾ ಮ್ಯಾಕ್ರೌರಾ" ಮತ್ತು "ಫೆಸ್ಟುಕಾ ಆಂಪ್ಲಿಸಿಮಾ" ನಂತಹ  ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗೊಂಚಲು ಹುಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಎತ್ತರದ, ದಟ್ಟವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಪೈನ್, ಆಲ್ಡರ್ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಪೈನ್-ಆಲ್ಡರ್ ಅರಣ್ಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ, ಇದು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಕೃಷಿ, ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಮೇಯಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದ ಛಿದ್ರಗೊಂಡಿದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನವು, ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿನ ಏರಿಳಿತಗಳು ಅವುಗಳ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೊಲಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ.
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೆವಾಡೊ ಡಿ ಟೊಲುಕಾ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು 1975 ರಲ್ಲಿ ಸಸ್ತನಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಟಿಕುಲ್ ಅಲ್ವಾರೆಜ್ ಅವರಿಂದ. 1987 ರಲ್ಲಿ ಜುರ್ಗೆನ್ ಹೋತ್ ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತಿಯ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕನಿಷ್ಠ 15 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 2003 ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮೊಲ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ 2018 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಈ ಭಾಗದೊಳಗೆ ಅದನ್ನು ಅಳಿವು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆಡೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. 2019 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್ ನೆವಾಡೊ ಡಿ ಟೊಲುಕಾವನ್ನು ಈ ಜಾತಿಯ ವಿತರಣೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಥವಾ ಸಂಭಾವ್ಯ ತಾಣವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲ್ಲ.

 ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ 
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಎರಡರಿಂದ ಐದು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಮೊಲವು ತಮ್ಮ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಂಚರಿಸಲು ಮೈಕ್ರೋಟೈನ್ ದಂಶಕಗಳು ಮಾಡಿದ ರನ್‌ವೇಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಿಲಗಳು ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ದಟ್ಟವಾದ ಹುಲ್ಲಿನ ಗೊಂಚಲುಗಳ ಕೆಳಗೆ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ  ವರೆಗೆ ಉದ್ದ ಮತ್ತು  ವರೆಗೆ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಈ ಬಿಲಗಳು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಇತರ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಮತ್ತು ಸುರಂಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಹೆಣೆಯುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಬಹು ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳು ಗೋಫರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಡ್ಜರ್ಗಳಂತಹ ಇತರ ಸಸ್ತನಿಗಳಿಂದ ಕೈಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬಿಲಗಳನ್ನು ಅವಕಾಶವಾದಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು, ಇತರ ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಮೊಲಗಳಂತೆ. ಇದು ತನ್ನ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆಶ್ರಯವಾಗಿ ಬಳಸಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಟ್ಟವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಇತರ ಮೊಲಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಎತ್ತರದ, ಕಡಿಮೆ ತೆರೆದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರುತ್ತದೆ, ಈ ನಡವಳಿಕೆಯು ಪಿಗ್ಮಿ ಮೊಲ (ಎಸ್. ಇಡಾಹೋಯೆನ್ಸಿಸ್) ನಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ತನ್ನ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಇತರರಿಗೆ ಅಪಾಯದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲು ಎತ್ತರದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೊಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪಿಕಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ನಡವಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇತರ ಮೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಲಗಳಂತೆ ಇದರ ಸರಾಸರಿ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಪ್ರಾಣಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಮುಂಜಾನೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸುಮಾರಿಗೆ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳು ಅವುಗಳ ಬಿಲಗಳ ಹೊರಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿರಳವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ. ಗಂಡು ಮೊಲಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಲು ಗುಂಪಿನಿಂದ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದಾಗ ಅವು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮೊಲ ತಿರುಗುವವರೆಗೂ ಗಂಡು ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯ ಹಿಂದೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ಸುತ್ತಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ತಿರುವುಗಳ ನಂತರ, ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆರೋಹಿಸಿ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.ಈ ಜಾತಿಯು ತುಂಬಾ ಕಿರಿದಾದ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. 1985 ರ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸಂಭೋಗದ ನಂತರ 39 ಮತ್ತು 41 ದಿನಗಳ ನಡುವೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು; ನಂತರದ ಕೃತಿಗಳು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು 39 ದಿನಗಳು ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಮರಿಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ 4 ರಿಂದ 5 ಮರಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಮರಿಗಳನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು 28 ದಿನಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಾಲುಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 185 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಅವಧಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಗೂಡುಗಳು, ಚೂರುಚೂರು ಹುಲ್ಲುಗಳು, ಸಸ್ಯದ ತುಣುಕುಗಳು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪಳದಿಂದ ಕೂಡಿದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಅಗೆದು ಹಾಕಲಾದ ಆಳವಿಲ್ಲದ ತಗ್ಗುಗಳನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗೂಡುಗಳು ಸರಾಸರಿ  ಆಳ ಮತ್ತು  ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ಈ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ನಡವಳಿಕೆಯು ಹೆಣ್ಣು ಹತ್ತಿ ಬಾಲದ ಮೊಲ ಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಲಗಳು ಹೆರಿಗೆ ಮಾಡುವಂತೆಯೇ, ಈ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ಕಡಿಮೆ ಗಿಡಗಂಟಿಗಳಿದ್ದಾಗ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೊಲವು ದಟ್ಟವಾದ ಹೊದಿಕೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
ಹೆಣ್ಣು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳು ಗಂಡು ಮೊಲಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾಗಿವೆ, ಹೆಣ್ಣು ಮೊಲಗಳ ನಡುವಿನ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮೊಲಗಳ ನಡುವಿನ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಣ್ಣು ಮೊಲಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮೊಲಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಹೆಣ್ಣು ಮೊಲಗಳ ಕಡೆಗೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಗಂಡು ಮೊಲಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಬೆನ್ನಟ್ಟಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವು ಹೋರಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬಂಧಿತ ಮೊಲಗಳ ಒಂದು ಅವಲೋಕನವು, ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ನಡುವಿನ ಮೊದಲ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮೊಲವು ಗಂಡಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾದರೂ, ನಂತರದ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದೆ.
 ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ 
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫೆಸ್ಟುಕಾ ಆಂಪ್ಲಿಸಿಮಾ, ಮುಹ್ಲೆನ್‌ಬರ್ಜಿಯಾ ಮ್ಯಾಕ್ರೌರಾ, ಜರಾವ ಇಚು, ಮತ್ತು ಎರಿಂಜಿಯಮ್ ರೋಸಿ. ಮೊಲಗಳು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯವಾಗಿಯೂ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ 89% ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಉಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ M. ಮ್ಯಾಕ್ರೌರಾ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಇದು ಅವುಗಳ ಆಹಾರದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹುಲ್ಲು ಸ್ವತಃ ಮೊಲಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊಲಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಉಳಿದ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಇತರ, ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುವ ಸಸ್ಯಹಾರಿ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹೂವುಗಳು, ಬೀಜಗಳು, ಬೇರುಗಳು, ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಎಫ್. ಟೊಲುಸೆನ್ಸಿಸ್ ಸಸ್ಯಗಳು ಸಹ ಸೇರಿವೆ, ಆಲ್ಕೆಮಿಲ್ಲಾ ಸಿಬ್ಬಲ್ಡಿಫೋಲಿಯಾ, ಮ್ಯೂಸೆನಿಯೋಪ್ಸಿಸ್ ಅರ್ಗುಟಾ ಮತ್ತು ಕುನಿಲಾ ಟ್ರಿಟಿಫೋಲಿಯಮ್. ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸ್ವಾಧೀನವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಅಂಶವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಜೀವರಾಶಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳಿಗೆ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಉಂಡೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆಲ್ಫಾಲ್ಫಾ ಹುಲ್ಲು, ಮತ್ತು ಎಂ. ಮ್ಯಾಕ್ರೌರಾ ಹುಲ್ಲು.

 ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು 
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಬೇಟೆಯಾಗಿದೆ; ಇಜ್ಟಾಸಿಹುವಾಲ್–ಪೊಪೊಕಾಟೆಪೆಟ್ಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ, ಇದು ಬಾಬ್‌ಕ್ಯಾಟ್ ಗೆ 12.5% ​​ಬೇಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕೊಯೊಟೆ ಗೆ 5.5% ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದ್ದ ಬಾಲದ ವೀಸೆಲ್ಗಳು, ಕೆಂಪು ಬಾಲದ ಗಿಡುಗಗಳು ಮತ್ತು ರ್ಯಾಟಲ್ಸ್ನೇಕ್ಗಳು ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಾಗಿವೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಕಾಡು ನಾಯಿಗಳು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಬಹುದು.
ನೆಮಟೋಡ್ಗಳು, ಸೆಸ್ಟೋಡ್ಗಳು, ಫ್ಲೀಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಟೆಗಳು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಜಾತಿ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಇದು "ಚೆಯ್ಲೆಟಿಯೆಲ್ಲಾ ರೊಮೆರೋಲಗಿ" ಎಂಬ ಹುಳಗಳಿಂದ ಪರಾವಲಂಬಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಚೆಯ್ಲೆಟಿಯೆಲ್ಲಾ ಪ್ಯಾರಾಸಿಟೊವೊರಾಕ್ಸ್, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆತಿಥೇಯ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚೆಯ್ಲೆಟಿಯೆಲ್ಲಾ ಮಿಟೆಯ ಒಂದೇ ಜಾತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇತರ ಜಾತಿ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳೆಂದರೆ ಬೋರಿಯೊಸ್ಟ್ರಾಂಗೈಲಸ್ ರೊಮೆರೋಲಾಗಿ, ಡರ್ಮಟಾಕ್ಸಿಸ್ ರೊಮೆರೋಲಾಗಿ, ಲಮೋಥಿಯೆಲ್ಲಾ ರೊಮೆರೋಲಾಗಿ, ಅನೋಪ್ಲೋಸೆಫಲೋಯಿಡ್ಸ್ ರೊಮೆರೋಲಾಗಿ, ಸೆಡಿಯೊಪ್ಸಿಲ್ಲಾ ಟೆಪೊಲಿಟಾ, ಮತ್ತು ಹಾಪ್ಲೋಪ್ಸಿಲ್ಲಸ್ ಪೆಕ್ಟಿನಾಟಸ್.ಉಣ್ಣಿ (ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಸೋಡಿಡೆ), ಚಿಗ್ಗರ್‌ಗಳು (ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಟ್ರೊಂಬಿಕ್ಯುಲಿಡೆ), ಮತ್ತು ಬಾಟ್‌ಫ್ಲೈ ಲಾರ್ವಾಗಳು (ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂಟೆರೆಬ್ರಿಡೆ) ಕಾಡು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.

ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ
ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್ (IUCN) ಪ್ರಸ್ತುತ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 7,000 ಮೊಲಗಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 11,000 ರಿಂದ 25,000 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಇರಿಸಿದ್ದವು. ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಸರ್ಕಾರವು, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ ಮೂಲಕ, ಈ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.

 ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವನತಿ 
1980 ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮಾನವ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾರಣಗಳು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಚಿಕ್ಕದಾಗಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಘಟನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು. ಕಳೆದ 18,000 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ 5–6C-F ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ ಮೊಲದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಒಮ್ಮೆ ಇದ್ದ ಗಾತ್ರದ ಕೇವಲ 10% ಮಾತ್ರ. ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ವಿಘಟನೆ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ಅದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಆರ್. ಡಯಾಜಿ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಬಳಸುವ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ತೇಪೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದಾಗುತ್ತಿವೆ, ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮುಕ್ತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಉಳಿವಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ನಗರ ವಲಯವಾದ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವು ತ್ವರಿತ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿದ ಮರ ಕಡಿಯುವಿಕೆ, ಹುಲ್ಲು ಕೊಯ್ಲು ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಕೃಷಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಆರ್. ಡಯಾಜಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಅದರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಅಸಮರ್ಪಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ನೀತಿಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ನೀರಿನ ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆ ಹಳ್ಳಗಳನ್ನು ಅಗೆಯುವುದು.
ಮಾನವನ ಅಡಚಣೆಗಳು ಹತ್ತಿಬಾಲದ ಮೊಲಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇತರ ಜಾತಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವನ್ನು ಪರ್ವತ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಬದಲಿಯನ್ನು ಒಂದು ಮೊಲದ ಜಾತಿಯನ್ನು ಇತರರು ಓಡಿಸುವ ಬದಲು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಡೆಸಬಹುದು. ಹತ್ತಿಬಾಲದ ಮೊಲಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ರೆಪಸ್ಕುಲರ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ದೈನಂದಿನ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಇದು ಜಾತಿಗಳ ನಡುವಿನ ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಜಾತಿಗಳು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಾನುಭೂತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಕ್ಕೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಾನಿಕಾರಕ ಅಂಶವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ತಾಪಮಾನವು ಜಾತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಆರ್. ಡಯಾಜಿ ಅನ್ನು CITES ನ ಅನುಬಂಧ 1 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಜಾತಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಕ್ಕೆ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೈಬಿಟ್ಟಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊಲವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕಾನೂನನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಒರಟಾದ ತುಪ್ಪಳವು ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಕಳಪೆ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು, ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಸಹ ಆರ್. ಡಯಾಜಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚುಗಳು ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವಿಗಳ ಅಳಿವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಆದರೂ ಸುಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಮುಹ್ಲೆನ್‌ಬರ್ಜಿಯಾ ಮ್ಯಾಕ್ರೌರಾ'' ಇದ್ದರೆ ಅವು ಬೇಗನೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದುತ್ತವೆ.

 ಸಂರಕ್ಷಣೆ 

ಬಂಧಿತ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಎಂಬ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದರೆ 1968 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ ಜೆರಾಲ್ಡ್ ಡ್ಯುರೆಲ್, ಆದರೆ ವಸಾಹತು ವಿಫಲವಾಯಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಜೆರ್ಸಿ ರಂದು ಡ್ಯುರೆಲ್‌ನ ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕರೆತರಲಾದ ಏಕೈಕ ಗಂಡು ಮೊಲ ಕೋಕ್ಸಿಡಿಯೋಸಿಸ್ ನಿಂದ ಸತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಮರಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು, ಅವೆಲ್ಲವೂ ಹೆಣ್ಣು. Since then, further attempts have been met with varying success, ಆದರೆ ಬಂಧಿತ ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಚಾಪುಲ್ಟೆಪೆಕ್ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಗುಂಪು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೊಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು 20 ತಲೆಮಾರುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
1990 ರಲ್ಲಿ IUCN ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಅದು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಹಲವಾರು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಕಾಡು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.1994 ರ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ( () ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಲಾಗೋಮಾರ್ಫ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಮೇಲೆ ಮಾನವರು ಬೀರುವ ಪ್ರಭಾವ, ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು, ಆದರೆ 2018 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯೋಜನೆಯ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪೊಪೊಕಾಟೆಪೆಟ್ಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ಕುರಿಗಾಹಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

















































 ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 These Endangered Rabbits Live on the Slope of a Mexican Volcano - 1992 documentary on the volcano rabbit
 A Survival Blueprint for the conservation of the Volcano rabbit Romerolagus diazi and its habitat – EDGE of Existence programme publication

Category:EDGE species
Category:Endemic mammals of Mexico
Category:Fauna of the Trans-Mexican Volcanic Belt
Category:Mammals described in 1893
Category:Rabbits
Category:Taxa named by Fernando Ferrari-Pérez