ಹೆಳವರು

ಹೆಳವರು ಎಂದರೆ ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ.
ಹೆಳವರಿಗೆ  ಪಿಚ್ಛುಕಗಂಟಲವಾಳ್ಳು ಎಂದು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಗೊ.ರು.ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು.೧೯೭೭.,ಹಿ.ಚಿ.ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ,ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ.ಪ್ರಸಾರಾಂಗ,ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ,೧೯೯೬.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೀದರ್, ಗುಲ್ಬರ್ಗ, ರಾಯಚೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ,ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಮಂಡ್ಯ, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಳವರ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಅವರನ್ನು ಮಲ್ಲಬತ್ಲು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೆಳವರು ಭಿಕ್ಷಾಟಣೆಯನ್ನು ಮೂಲ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಎರವ ಪದ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಳವ ಎಂದು ಆಗಿರುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಹೆಳವರ ಮೂಲವನ್ನು ಕುರಿತು ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಆ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಳವ ಎಂದರೆ ಅಂಗವಿಕಲ, ಅಂಗವಿಕಲನೇ ಆ ಕಥೆಯ ಮೂಲ ಪುರುಷ.

ಪುರಾಣ ೧
ಒಬ್ಬ ಒಕ್ಕಲಿಗನಿಗೆ ಏಳು ಜನ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕವನು ಹೆಳವನಾಗಿದ್ದನು. ಅಣ್ಣಂದಿರು ಇವನನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚಿನಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನನ್ನು ಹೇಗಾದರು ಮಾಡಿ ಸಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವನ ಮನೆಯ ಹೋರಿಯೊಂದು ಸದಾ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಆಗುತಿತ್ತು.
ಹೀಗೆ ಒಂದು ದಿನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇವನು ಹೆಳವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇವನಿಗೆ ಏನು ಮಾಡುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರತಿ ದಿನ ಹೆಳವನು ಎತ್ತನ್ನು ಏರಿಕೊಂಡು, ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಸಹೋದರನ  ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಸಹೋದರರು ಅವನಿಗೆ ದಾನ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ ಅವರೆಲ್ಲ ಒಪ್ಪಿ ಕ್ರಮೇಣ ಈ ವ್ರತ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರು ಹೆಳವನ ಮಕ್ಕಳು ಮುಂದೆ ಹೆಳವರು ಎಂದೇ ಹೆಸರು ಪಡೆದರು.

ಪುರಾಣ ೨
ಶಿವನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಿ ಮತ್ತು ಭೃಂಗಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಭಕ್ತರು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಭೃಂಗಿಯು ಹೆಚ್ಛು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ  ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ವಿಷಯ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ತಿಳಿದ ನಂತರ ಭೃಂಗಿಗೆ ಕೈ ಕಾಲು ಊನವಾಗುವಂತೆ ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟಳು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಶಿವನು ಕೋಪಗೊಂಡು ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಆ ಎಲುಬಿನ ಹಂದರವನ್ನು ತ್ರಿಶೂಲದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಪಾರ್ವತಿಯು ಶರಣಾಗಿ ಆತನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ರಕ್ತಮಾಂಸವನ್ನಿತ್ತಳು. ನಂತರ ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಶಾಪವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು ಆತನಿಗೆ ಶಿವನಂದಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು "ಜಾತಿ ಮತ ಭೇದವನ್ನು ಅರಿತು ಕುಲಗೋತ್ರ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಿರು" ಎಂದು ಹರಸಿದಳು.ಇವನಿಂದಲೇ ಮುಂದೆ ಹೆಳವರ ಪರಂಪರೆಯಾಯಿತು.

ಪುರಾಣ ೩
ಒಕ್ಕಲನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಏಳು ಜನ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯವನು ಹೆಳವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏನು ಉಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆತನ ತಾಯಿಗೆ ಮಗನ ಭವಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಆತಂಕವಿತ್ತು. ಅವಳು ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆತನನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದಳು. ಒಂದು ದಿನ ಹೆಳವನು ಬಸವಣ್ಣರ ಬಳಿ ಕಾಯಕವನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಆಗ ಅವರು ಯೋಚಿಸಿ ಒಂದು ನಂದಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಪ್ರತಿ ದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ೬೩ ಜನ ಶರಣರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ಮುಂದೆ ಅವರ ಪರಂಪರೆಯವರು ಅದನ್ನೇ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಹೆಳವರ ಪಂಗಡಗಳು

ಎತ್ತಿನ ಹೆಳವರು ಇವರು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ವೃತ್ತಿ ಮುಂಜಾನೆ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಕುಲ ಕೊಂಡಾಡುವುದು. ಇದು ಹೆಳವರೆಂಬುದರ ಸಂಕೇತ.

 ಗಂಟೆ ಹೆಳವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕುಲ ಕೊಂಡಾಡುವಾಗ ಇದು ಬಹಳ ಅಗತ್ಯ. ಈ ಗಂಟೆಯು ಶಿವನ ಕರುಣೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆ.

 ಚಾಪೆ ಹೆಳವರು ಚಾಪೆ ನೇಯುವುದೇ ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿ,ಬೀದ‌ರ್, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ರಾಯಚೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವರಿದ್ದಾರೆ.

 ಹಂದಿ ಹೆಳವರು ಹಂದಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಹೆಳವರಿವರು. ಬೀದರ್, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಬಳ್ಳಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ.

 ದೂದಿ ಹೆಳವರು ದೂದಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವವರು. ಬೀದರ್, ಗುಲ್ಬರ್ಗ, ಬಸವಕಲ್ಯಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ.

 ತಿತ್ತಿ ಹೆಳವರು ತಿತ್ತಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಾದ್ಯ ವಿಶೇಷ. ಇವರು ತಿತ್ತಿಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಕಥೆ  ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

 ಕೂಕಣಿ ಹೆಳವರು ಕಿವಿಯಲ್ಲಿಯ ಗುಗ್ಗೆ ತೆಗೆಯುವುದು ಇವರ ವೃತ್ತಿ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಕಸಬರಿಕೆ, ಚಾಪೆ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ರಾಯಚೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತರೆ.

 ಮಂಡಲ ಹೆಳವರು ಔಷಧಿ ತಯಾರಿಕೆ ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿ.

 ಕಂಬಿ ಹೆಳವರು ಕಂಬಿಯನ್ನು ಮನೆಮನೆಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಲ ಕೊಂಡಾಡುವುದೂ ಇದೆ.

 ಅಡವಿ ಹೆಳವರು ಇವರು ಅಡವಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬುಟ್ಟಿ ತಯಾರಿಕೆ ಇವರ ವೃತ್ತಿ.

 ಊರ ಹೆಳವರು ಇವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸದೆ ಊರ ಜನರ ಮಧ್ಯೆಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಳವರೂ ಇವರೂ ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರಂತೆ.

 ಸಾಧು ಹೆಳವರು ಇವರು ಸಾಧು ಲಿಂಗಾಯತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕುಲ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ.

 ತಂಬೂರಿ ಹೆಳವರುತಂಬೂರಿ ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಕುಲ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇವರು ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ.

ಹೆಳವರು ಕುಲ ಕೊಂಡಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯನ್ನೂ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಅನುಕೂಲವಾಗಿದ್ದರೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆಯಾದರೂ ರೈತರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವುದು  ಇದೆ. 

ಹಿನ್ನೆಲೆ
ತಮ್ಮ ಕಲೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಳವರು ಯಾವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇವರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೆಂಗಸರನ್ನೂ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಳವರು ಕುಲ ಕೊಂಡಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಥನಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಅವುಗಳೆಂದರೆ:
ಚಾಮುಂಡಿ ಪುರಾಣ ಅಥವಾ ನಂಜಯ್ಯನ ಕತೆ. ಮಾಗಡಿ ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಲಾವಣಿ, ಯಮನಾಳು ದೇವಮ್ಮ, ಹೊಂಗೆಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ. ಮಾವಿನಕೆರೆಯಮ್ಮ, ಕರಿಬಂಟನ ಕತೆ, ಬೆಳಗಲಿ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ, ಹುಲಿಕೇರಿಯಮ್ಮ, ಚುಂಚನಗಿರಿ ಭೈರವ, ಮಾಳವ್ವ, ಕಗ್ಗಲಿ ಅಮ್ಮ, ಕೊಣ್ಣಚ್ಚಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮ, ಹೆಳವೇ ಗೌಡ, ಯಮದೋರು. ಬೇವಿನಹಟ್ಟಿ ಕಾಳಿ ಅಥವಾ ಮಾದೇಶ್ವರನ ಕಥೆ, ದೊಡ್ಡ ಬೆಳ್ಳಿ ಚಿಕ್ಕಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಬಸವಣ್ಣನ ಕಥೆ, ಸತ್ತು ಕೆಟ್ಟೋರ ಮೇಲೆ, ಗೋವಿಂದನ ಹಾಡು, ಹೆರಗನಹಳ್ಳಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮನ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಹಾಲುಮತ ಪುರಾಣ.

ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಹೆಳವರು  ಹರಿಜನರನ್ನುಳಿದು ಅನೇಕ ಕುಲದವರ ಕುರಿತು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಂಡ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಳವರು ಈ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿರಬೇಕು. 'ಹೆಳವ' ಪದ ಕುರಿತಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಮೂಲತಃ ಇವರದು ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಂಡ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇವರು ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕುಲ ಕೊಂಡಾಡುವುದನ್ನು ಉಪವೃತ್ತಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅನಂತರ ಅದನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
 https://kanaja.karnataka.gov.in/ebook/wp-content/uploads/2023/kanaja/helavaru.pdf
 https://eduaain.blogspot.com/

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ
ವರ್ಗ:ಜನಪದ
ವರ್ಗ:ಜನಾಂಗಗಳು