ಗುರ್ಜರಪ್ರತಿಹಾರ ರಾಜವಂಶ

8ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ 11ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದ ಗುರ್ಜರಪ್ರತಿಹಾರ ರಾಜವಂಶವಾಗಿತ್ತು.

ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವ ಅರಬ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಗುರ್ಜರಪ್ರತಿಹಾರರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ನಾಗಭಟ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಖಲೀಫತ್ತಿನ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜುನೈದ್ ಮತ್ತು ತಮಿನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಇಮ್ಮಡಿ ನಾಗಭಟನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಗುರ್ಜರಪ್ರತಿಹಾರರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜವಂಶವಾದರು. ಅವನ ನಂತರ ಅವನ ಮಗ ರಾಮಭದ್ರನು ಬಂದನು, ಅವನ ಮಗ ಮಿಹಿರ ಭೋಜನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಆಳಿದನು. ಭೋಜ ಮತ್ತು ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಮೊದಲ ಮಹೇಂದ್ರಪಾಲರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಗುರ್ಜರಪ್ರತಿಹಾರ ರಾಜವಂಶವು ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಮಹೇಂದ್ರಪಾಲನ ಕಾಲಕ್ಕೆ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧ್‌ನ ಗಡಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನರ್ಮದೆಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಅದರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು.   ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಮತ್ತು ಪಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಪ್ರತಿಹಾರ ಅವರು ಆರ್ಯಾವರ್ತದ ಮಹಾರಾಜಾಧಿರಾಜ ( ಆರ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಅರಸನ ಮಹಾನ್ ಅರಸ ) ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಗುರ್ಜರಪ್ರತಿಹಾರವು ತಮ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಕೆತ್ತಿದ ಫಲಕಗಳು ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಮಂಟಪ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ ಖಜುರಾಹೊದಲ್ಲಿ, ಈಗ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.Partha Mitter, Indian art, Oxford University Press, 2001 pp.66

ಗುರ್ಜರ-ಪ್ರತಿಹಾರ ರಾಜವಂಶದ ಶಕ್ತಿಯು ರಾಜವಂಶದ ಕಲಹದಿಂದ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ದೊರೆ ಮುಮ್ಮಡಿ ಇಂದ್ರನ ನೇತೃತ್ವದ ದೊಡ್ಡ ದಾಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ಅವರು ಸುಮಾರು 916 ರಲ್ಲಿ ಕನೌಜ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿದರು. ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜವಂಶವು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸಾಮಂತರು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದರು, ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ರಾಜವಂಶವು ಗಂಗಾನದಿಯ ದುವಾಬಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವರೆಗೂ ಅವರ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಿತು. ಅವರ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ, ರಾಜ್ಯಪಾಲನನ್ನು 1018 ರಲ್ಲಿ ಘಜ್ನಿಯ ಮಹಮೂದ್ ಕನೌಜ್‌ನಿಂದ ಓಡಿಸಿದನು 
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ರಾಜವಂಶಗಳು
ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ