ಹರಿಗೆ ಕುಣಿತ

ಹರಿಗೆ ಕುಣಿತ  ಒಂದು ಪುರಾಣ ಜನಪದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಕಡೆ ಇದನ್ನು ಭೂತಪ್ಪ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. 
ಪುರಾಣ
"ಭೀಮನ ಮಗನಾದ ಘಟೋತ್ಕಚನನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಒಂದು ಸಲ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಬಲಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದ?  ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಉಪಾಯ ಮಾಡಿದ. ಘಟೋತ್ಕಚನನ್ನು ಕರೆದು 'ಎದುರು ರೋಮ, ಕೋರೆಮೀಸೆ ಇರುವಂತ ಒಂದು ಟಗರು ಬೇಕು. ತಂದು ಬಲಿ ಕೊಡು' ಎಂದು ಹೇಳಿದ. ಘಟೋತ್ಕಚ ಎಲ್ಲೆಲೋ ಹುಡುಕಿದ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸಿಗಲ್ಲಿಲ. ಸಾಕಾಗಿ, ಸುಸ್ತಾಗಿ ಒಂದು ಸರೋವರಕ್ಕೆ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಹೋದ. ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಬಗ್ಗಿದಾಗ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇವನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡ. ತನ್ನ ಮುಖದ ಬಿಂಬವನ್ನು ಕಂಡು ಗಾಬರಿಗೊಂಡನು  ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಕೋರೆ ಮೀಸೆ, ಎದುರು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತು. ಆಗ ಕೃಷ್ಣ ತನ್ನನೇ ಆಹುತಿ ಕೇಳಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಆಹುತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ತನ್ನನೇ ಬಲಿ ಕೊಡುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಭೀಮ ಘಟೋತ್ಕಚನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಗ ಘಟೋತ್ಕಚ ತನಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಕೃಷ್ಣ, 'ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ತಿರುಪತಿ ವೆಂಕಟರಮಣನಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಭೂಲೋಕದ ನನ್ನ ಭಕ್ತರು ಈ ನಿನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ನಿನಗೆ ಮೋಕ್ಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ದಾಸಪ್ಪಗಳು 'ಹರುಗೆ'ಯನ್ನು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹರಿಗೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಹರಿಗೆ ಮುಖವಾಡ ಎನ್ನಬಹುದು.ಗೊ.ರು.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು.೧೯೭೭. ,ಹಿ.ಚಿ. ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ. ಕೋಶ. ಪ್ರಸಾರಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ.೧೯೯೬.
ವೇಷ
 ಇದು ಸೋಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಮುಖವಾಡವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
 ಅಲ್ಲದೆ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
 ಬದಲಾಗಿ ಹರಿಸೇವೆ, ಶ್ರಾವಣ ಶನಿವಾರ, ತಿರುಪತಿ ಯಾತ್ರೆ, ವೈಷ್ಣವ ಸಂಬಂಧಿ ಸೇವೆ ಮುಂತಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಕುಣಿತ ಇರುತ್ತದೆ. 
 ಅರುಗೆ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಚಕ್ರಾಕಾರದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಚಿತ್ರ. 
 ನುಣುಪಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮರದ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕೋರೆ ಹಲ್ಲು, ದಪ್ಪ ಮೀಸೆ, ಕೆಂಡಗಣ್ಣು, ಕೆದರಿದ ತಲೆ ಇರುವ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಬರೆದಿರುತ್ತಾರೆ. 
 ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆಂಪು, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
 ನಾಮ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಭೂತಪ್ಪನ ರಚನೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. 
 ತಿರುಪತಿ ವೆಂಕಟರಮಣನ ಭಕ್ತರಾದ ದಾಸಪ್ಪಗಳು ಇದನ್ನು ಕುಣಿಸುವವರು.
 ಅವರು ಕುಣಿಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಕುಣಿತದ ವಿವರಣೆ 
ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹರಿಗೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು.
ದಾಸಯ್ಯಗಳು ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಸೇನೆ ಸಾಡುತ್ತ "ಹೋಲ್ ಬುರಿಯಾ -ಹೋಲ್ ಬುರಿಯಾ "ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ ವೀರವೇಶದಿಂದ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಹರಿಗೆ ಕುಣಿತ ಒಂದು ಜನಪದ ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆ, ನೃತ್ಯ. ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಜನವರ್ಗ ಅನುಸರಿಸುವ ಹರಿಗೆ ಕುಣಿತವಾಗಿದೆ.ಈ ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ತಮಟೆ ನಗರಿಗಳ ಹಿಮ್ಮೇಳವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಇತರೆ ದಾಸಯ್ಯಗಳು ಶಂಖ, ಬಾಂಕಿಗಳನ್ನು ಊದುತ್ತಾ ಜಾಗಟೆ ಬಡಿಯುತ್ತ ಕುಣಿಯುವ ದಾಸಯ್ಯರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಡೆಗೆ ದಾಸಯ್ಯರು ಮಡಿಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟ ಕಜ್ಜಾಯದ ರಸಾಯನವನ್ನೂ 'ಮಣೆವು ' ರೀತಿಯಲ್ಲಿ (ಮಣೆವಿನ ವಿವರಕ್ಕೆ ಸೋಮನ ಕುಣಿತ ನೋಡಿ)ಅಂಗಾತ ಮಲಗಿ ಮುಕ್ಕುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹರಿಗೆ ಕುಣಿತ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಒಕ್ಕಲಿಗರು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಹಾಲುಮತದವರು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ
ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು