ಶೋಭಾನೆ

ಶೋಭಾನೆಗಳು ಎಂದರೆ ಹೆಂಗಸರ ವಿವಿಧ ಮಂಗಳಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗೇಯ ಪದಗಳು ಅಥವಾ ಮಂಗಳಗೀತೆಗಳು. ಶೋಭಾನೆ, ಸೋಬಾನೆ, ಶೋಭನ, ಸೊಬಾನ ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಂಗಳ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಂಗಸರು ಹಾಡುವ ಹಾಡು, ಆರತಿ ಹಾಡು, ಮಂಗಳಗೀತೆಗಾನರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಂಗಸರು ಪ್ರಾತಃಕಾಲ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲ, ಹಬ್ಬಹರಿದಿನಗಳು ಮುಂತಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ತಾಯಂದಿರ ಕಂಠದ ಮೂಲಕ ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದು, ಇದು ತುಳು, ಅರೆಭಾಷೆ, ಹವ್ಯಕ, ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.  
 ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆ 
ಪ್ರೊ. ಟಿ. ಕೇಶವಭಟ್ಟರು ಇಂತಹ ಶೋಭಾನೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಐದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೮೦ ಹಾಡುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ:
 ಮದುವೆಯ ಹಾಡುಗಳು  
 ಚತುರ್ಥಿಯ ಹಾಡುಗಳು  
 ಗೃಹಪ್ರವೇಶದ ಹಾಡುಗಳು  
 ಗೃಹಿಣಿಯ ದಿನಚರಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಪರ ಹಾಡುಗಳು  
 ಜನ್ಮದಿನ, ಸೀಮಂತ, ಜನ್ನೋತ್ಸವ, ಉಪನಯನ, ಪುಣ್ಯಕಥಾತ್ಮಕ ಹಾಡುಗಳು  

ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ ಛಂದಸ್ಸು, ಧಾಟಿ ಮತ್ತು ಮಟ್ಟುಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಸಂಗ ಹಾಡುಗಳ ರಚನಾಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರೊ. ಕೇಶವಭಟ್ಟರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸವಿವರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

 ಜನಪದೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು 
ಶೋಭಾನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಆಶುರಚನೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕಿವಿಯಿಂದ ಕಿವಿಗೆ ಹಾಡುತ್ತ ಕೇಳುತ್ತ ಕಂಠಸ್ಥವಾಗಿ ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಮಧುರಕಂಠವುಳ್ಳ ಹಾಗೂ ಧಾಟಿಗುರುತು ತಿಳಿದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹಾಡಿ, ಇತರರು ಅನುಕರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.  

 ಆರತಿ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಧವಳಾರಗಳು 
ಆರತಿ ಬೆಳಗುವ ಹಾಡುಗಳು ಮದುವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮುಂಜಿಯವಮಟುವಿಗೆ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನಿಗೆ, ಗರ್ಭಿಣಿಗೆ ಸೀಮಂತದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಬಾಲೆಗೆ ಜನ್ಮದಿನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಆರತಿ ಪದಗಳನ್ನು ಧವಳಾರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಂಗಳಗೀತೆಗಳಾಗಿಯೇ ಧವಳಾರಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ.  

 ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ 
ಶೋಭಾನೆ ಹಾಡುಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಂಗಳಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಮಣಿಯರು ಸೇರಿ ಹಾಡುವ ಗೀತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಧಾಟಿಗಳು, ಛಂದೋರೂಪಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ಗಾಯನದ ಶೈಲಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.  

ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಭಾನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸೋಬಾನೆ ಪದಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಸೋಬಾನೆ ಹಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದು, ಈ ಹಾಡುಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮದುವೆಯೇ ಅಪೂರ್ಣವೆನ್ನುವ ಪರಂಪರೆ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಎಣ್ಣೆ ಅರೆಶಿನ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಮದುವೆ, ಬಳೆಶಾಸ್ತ್ರ, ತೊಟ್ಟಿಲು ಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಭಾನೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ
 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
 ಪ್ರೊ. ಟಿ. ಕೇಶವಭಟ್ಟರು,  ಹವ್ಯಕ ಶೋಭಾನೆಗಳು — ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿ

ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ