17ನೇ ಲೋಕಸಭಾ

17ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯನ್ನು 2019ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸದಸ್ಯರು ರಚಿಸಿದರು. ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ 2019ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 11ರಿಂದ ಮೇ 19ರವರೆಗೆ ಏಳು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ನಡೆಸಿತು. ಮತ ಎಣಿಕೆಯು 2019ರ ಮೇ 23ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದೇ ದಿನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರು ಸದನದ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವು 10% ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಸ್ತುತ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರೇ ಇಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಧೀರ್ ರಂಜನ್ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

17ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿದ್ದು, 14% ಅಷ್ಟು ಇದ್ದಾರೆ. 267 ಸದಸ್ಯರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಸದರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. 233 ಸದಸ್ಯರು (ಶೇಕಡಾ 43) ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. 475 ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಘೋಷಿತ ಆಸ್ತಿ ₹1 ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚುಯುಳ್ಳವರು. ಸಂಸದರ ಸರಾಸರಿ ಆಸ್ತಿ ₹20.9 ಕೋಟಿ (US $2.6 ಮಿಲಿಯನ್). ಸುಮಾರು 39 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರು ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.  [citation needed]

 ಸದಸ್ಯರು 

 ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರುಃ ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ, ಬಿಜೆಪಿ 
 ಉಪ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರುಃ ಖಾಲಿ 
 ಸದನದ ನಾಯಕಃ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ, ಬಿಜೆಪಿ 
 ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಃ ಖಾಲಿ
 ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಃ ಉತ್ಪಲ್ ಕುಮಾರ್ ಸಿಂಗ್ 

 ಪಕ್ಷವಾರು ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ 
+ ಪಕ್ಷವಾರು ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ ರಂತೆPartySeatsLeader in Lok Sabha 293Narendra Modi 50Adhir Ranjan Chowdhury 20T. R. Baalu 19Sudip Bandyopadhyay 19P. V. Midhun Reddy 16Rajiv Ranjan 13Rahul Shewale 12Pinaki Misra 8Girish Chandra 3Nageswara Rao 5Vinayak Raut 5Pashupati Kumar Paras 4Supriya Sule 2K Ram Mohan Naidu 3E. T. Mohammed Basheer 3Farooq Abdullah 3P R Natarajan 3S. T. Hasan 2K. Subbarayan 2Anupriya Patel 2Harsimrat Kaur Badal 2Asaduddin Owaisi 1Badruddin Ajmal 1Simranjit Singh Mann 1T. Chazhikadan 1Prajwal Revanna 1Sunil Tatkare 2Chirag Paswan 1Vijay Hansdak 0 1T.Thirumavalan 1Premchandran 1T.Yepthomi 1CP Choudhary 1Lorho Pfoze 1Agatha Sangma 1C. Lalrosanga 1I.H Subba 2 Heera Saraniya 30 Sarguja
 Raigarh
 Bilaspur
 Ambala
 Morena
 Damoh
 Sidhi
 Jabalpur
 Hoshangabad
 Chandrapur
 Pune
 Jaipur Rural
 Alwar
 Nagaur
 Rajsamand
 Medak
 Malkajgiri
 Nalgonda
 Bhongir
 Ghazipur
 Krishnanagar

 ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು 
+ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಕ್ಷವಾರು ಸದಸ್ಯರು ಪಕ್ಷಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರುಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸದಸ್ಯರುಶೇಕಡಾವಾರುಬಿಜೆಪಿ30311639%ಐಎನ್ ಸಿ522847%ಡಿಎಂಕೆ241043%ಜೆಡಿ (ಯು)161381%ಎಐಟಿಸಿ22941%ಬಿಎಸ್ಪಿ10550%ಸಿಪಿಐ (ಎಂ)3267%ಸಿಪಿಐ200%

17ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯು ಇದುವರೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು 78 ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 14% ರಷ್ಟು ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 62 ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದರಿದ್ದರು. 17ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಂಸದರ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 54 ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು 12% ಸಂಸದರು 40 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರು. ಕಿಯೋಂಝರ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬಿಜೆಡಿಯ ಚಂದ್ರಾಣಿ ಮುರ್ಮು ಅವರು 25 ವರ್ಷ, 11 ತಿಂಗಳು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಭಾಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಸ್ಪಿಯ ಶಫಿಕುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬರ್ಕ್ ಅವರು 89 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಶಿಕ್ಷಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, 43% ಸಂಸದರು ಪದವಿ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, 25% ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಮತ್ತು 4% ಸದಸ್ಯರು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿ, 300 ಸದಸ್ಯರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು ಮತ್ತು 197 ಸದಸ್ಯರು ಸತತವಾಗಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು ಅಂದರೆ ಅವರು 16 ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು.[1] ಬಿಜೆಪಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವ ಮನೇಕಾ ಗಾಂಧಿ ಸುಲ್ತಾನ್ಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ್ ಗಂಗ್ವಾರ್ ಬರೇಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂಟನೇ ಬಾರಿಗೆ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ, [ID1] ಸದಸ್ಯರು ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು 5.2% ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಉಳಿದವರು ಸುಮಾರು 4%, ಸಿಖ್ಖರು, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು.[4]

ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ (ಎ. ಡಿ. ಆರ್.) ಎಂಬ ಎನ್. ಜಿ. ಒ ಪ್ರಕಾರ, 233 ಸದಸ್ಯರು (ಅಂದರೆ 43%) ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 29% ಪ್ರಕರಣಗಳು ಅತ್ಯಾಚಾರ, ಕೊಲೆ, ಕೊಲೆ ಯತ್ನ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧಗಳಾಗಿವೆ. ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದ ಡೀನ್ ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ 204 ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ."43% newly-elected Lok Sabha MPs have criminal record: ADR". The Hindu. 26 May 2019. Retrieved 28 August 2019.

ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ, ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ (ಅಂದರೆ ಘೋಷಿತ ಆಸ್ತಿ ₹1 ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು (ಯು. ಎಸ್. $130,000)) 475 ಸಂಸದರಿದ್ದಾರೆ.  ಹೆಚ್ಚು (630,000 ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್) ಆಸ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸದಸ್ಯರು 266 ಮಂದಿ. ಇಡೀ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸರಾಸರಿ ಆಸ್ತಿ ₹ 20.9 ಕೋಟಿ (US $26 ಲಕ್ಷ) ಮತ್ತು ಛಿಂದ್ವಾರಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ನಕುಲ್ ನಾಥ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಘೋಷಿತ ಆಸ್ತಿ ಸುಮಾರು ₹660 ಕೋಟಿ (US 83 ಲಕ್ಷ) ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಚ್. ವಸಂತಕುಮಾರ್ 417 ಕೋಟಿ (52 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್) ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ಷೇತ್ರ ಡಿ. ಕೆ. ಸುರೇಶ್ 338 ಕೋಟಿ (42 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್, ಇಬ್ಬರೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದವರು) ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ, ಸುಮಾರು 39% ರಷ್ಟು ಜನರು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ನಂತರ 38% ರಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರು ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು 23% ರಷ್ಟು ಜನರು ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

 ಬಿಲ್ ಗಳು 
ಜನವರಿ 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 17 ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ 16% ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗಳಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ತಲಾ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕಾಲ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಲಾಭರಹಿತ ಪಿಆರ್ಎಸ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ರಿಸರ್ಚ್ನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ 17ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಧಿವೇಶನದ ದಿನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ 55ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.

 ನಡುವಿನ ಉಪ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುದ್ದೆಗಳು 

 2023 ರ ಭದ್ರತಾ ಉಲ್ಲಂಘನೆ 
2023ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 13ರಂದು ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಲೋಕಸಭೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಆರು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಭದ್ರತೆಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಆರೋಪಿಗಳಾದ ಸಾಗರ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಡಿ. ಮನೋರಂಜನ್, ಸಂದರ್ಶಕರ ಗ್ಯಾಲರಿಯಿಂದ ಅಧಿವೇಶನದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಲ್ ಗೆ ಹಾರಿ, ಹಳದಿ ಹೊಗೆಯ ಡಬ್ಬಿಯನ್ನು ತೆರೆದು, ಸ್ಪೀಕರ್ ಕುರ್ಚಿ ತಲುಪುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಸಂಸತ್ತಿನ ಹೊರಗೆ, ನೀಲಂ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಅಮೋಲ್ ಶಿಂಧೆ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಏರೋಸಾಲ್ ಡಬ್ಬಿಯನ್ನು ತೆರೆದು ಬಣ್ಣದ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.

ಆರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ, ವಿಶಾಲ್ ಶರ್ಮಾ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ನಾಯಕರೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಲಲಿತ್ ಝಾ ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಸಮಯಬಾದಿ ಸುಭಾಷ್ ಸಭಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಶಿಕ್ಷಕ ಎಂದು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಸುನಿಯೋಜಿತ ದಾಳಿ ಎಂದು ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಂಧಿತ ಎಲ್ಲ ಆರೋಪಿಗಳು ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಭದ್ರತಾ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದ ಮಾರನೇ ದಿನ, ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಸಂಸದ ಡೆರೆಕ್ ಒ 'ಬ್ರಿಯೆನ್ ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ ಪಕ್ಷಗಳ 13 ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಂಸದರು ಭದ್ರತಾ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧಿವೇಶನ ಉಳಿದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ, ಲೋಕಸಭೆಯ 33 ಸಂಸದರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ 46 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಮಾನತುಗೊಂಡ ಒಟ್ಟು ಸಂಸದರ ಸಂಖ್ಯೆ 92 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, 2023 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 19 ರಂದು 49 ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು (ಇಂಡಿಯಾ ಬಣದ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಂಸದರು) ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಅಮಾನತುಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 141 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾದ ಅಧಿವೇಶನವಾಯಿತು.

 ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ 


 17ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಪಟ್ಟಿ
 ಭಾರತೀಯ ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ

 ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations