ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿ

ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿ ಅಥವಾ ತೈ ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿ ಅಹೋಮ್ ಭಾಷೆ ಬರೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಅಬುಗಿಡ ಬರಹ ವಿಧವಾಗಿದ್ದು, ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಅಹೋಮ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ೧೩ ನೇ ಮತ್ತು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಕಣಿವೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದ ಅಹೋಮ್ ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸುಪ್ತ ತೈ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಅಹೋಮ್ ಭಾಷೆಯ ಲಿಪಿ ಹಲವಾರು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.

 ಇತಿಹಾಸ 
ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಹುಶಃ ಇಂಡಿಕ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಿಂದಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ, ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಇಂಡಿಕ್ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಅಬುಗಿಡ ಬರಹಗಳ ಮೂಲ. ಇದು ಬಹುಶಃ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯು ಶಾಂತಿಯುತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಕರಣ ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ಕಲಿಕೆಯ ಹರಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು. ಇದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ, ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದೆ, ಲಿಪಿಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, ಲಿಪಿಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲಿಪಿಯಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟವು.

೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಕಣಿವೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಅಹೋಮ್ ಜನರು ತಮ್ಮ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಮೇಲಿನ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಸೋಮ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಬರ್ಮೀಸ್ನಿಂದ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅಹೋಮ್ ಮತ್ತು ಓಲ್ಡ್ ಸೋಮ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಬರ್ಮೀಸ್ ಲಿಪಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅಕ್ಷರಗಳ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ೧೪೦೭ರ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ ಸ್ಕ್ರಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಲಿಕ್ ಟಾಯ್ ಲಿಪಿಯು ಬರ್ಮೀಸ್ ಲಿಪಿಯ ಹಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ವ್ಯಂಜನಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು, ಮೂರು ಮಧ್ಯದ ಡಯಾಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವರ ಮಾರ್ಕರ್ ಸೇರಿವೆ. ವಿದ್ವಾಂಸ ಡೇನಿಯಲ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಟೈ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಲಿಪಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಬರ್ಮೀಸ್ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಲಿಕ್ ಟಾಯ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬರ್ಮೀಸ್ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಬರ್ಮೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಮಾತ್ರ ರಚಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಡೇನಿಯಲ್ಸ್ ಕೂಡ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಈ ಹಿಂದೆ ಭಾವಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಲಿಕ್ ಥೋ ನ್ಗೋಕ್ ಲಿಪಿಯು ಇತರ ಲಿಕ್ ತೈ ಲಿಪಿಗಳ ಮೂಲವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ೧೪೦೭ರ ಲಿಕ್ ತೈ ಲಿಪಿಯು ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಲಿಕ್ ಥೋ ನ್ಗೋಕ್ ಲಿಪಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.  ಇತರ "ಲಿಕ್" ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಖಮ್ಟಿ, ಫೇಕ್, ಐಟನ್ ಮತ್ತು ತೈ ನುಯೆಯಾ ಭಾಷೆಗಳು ಹಾಗೂ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂದಾದ್ಯಂತ ಇತರ ತೈ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಕ್ ಲಿಪಿಗಳು ತೈ ಥಾಮ್ ಲಿಪಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ೧೬ ರಿಂದ ೧೮ ವ್ಯಂಜನ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಸೀಮಿತ ದಾಸ್ತಾನನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಇದು ಬಹುಶಃ ಪಾಲಿ ಬರೆಯಲು ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಹೋಮ್ ಜನರು ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಕಣಿವೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಮೇಲಿನ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಓಲ್ಡ್ ಸೋಮ ಅಥವಾ ಓಲ್ಡ್ ಬರ್ಮೀಸ್ ನಿಂದ ತಮ್ಮ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅಹೋಮ್ ಮತ್ತು ಓಲ್ಡ್ ಸೋಮ ಮತ್ತು ಓಲ್ಡ್ ಬರ್ಮೀಸ್ ಲಿಪಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅಕ್ಷರಗಳ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ೧೪೦೭ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ ಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಲಿಕ್ ಟಾಯ್ ಲಿಪಿಯು ಬರ್ಮೀಸ್ ಲಿಪಿಯ ಹಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ವ್ಯಂಜನಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು, ಮೂರು ಮಧ್ಯದ ಡಯಾಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವರ ಮಾರ್ಕರ್ ಸೇರಿವೆ. ವಿದ್ವಾಂಸ ಡೇನಿಯಲ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಟೈ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಲಿಪಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಬರ್ಮೀಸ್ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಲಿಕ್ ಟಾಯ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬರ್ಮೀಸ್ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಬರ್ಮೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಮಾತ್ರ ರಚಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಡೇನಿಯಲ್ಸ್ ಕೂಡ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಈ ಹಿಂದೆ ಭಾವಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಲಿಕ್ ಥೋ ನ್ಗೋಕ್ ಲಿಪಿಯು ಇತರ ಲಿಕ್ ತೈ ಲಿಪಿಗಳ ಮೂಲವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ೧೪೦೭ರ ಲಿಕ್ ತೈ ಲಿಪಿಯು ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಲಿಕ್ ಥೋ ನ್ಗೋಕ್ ಲಿಪಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.  ಇತರ "ಲಿಕ್" ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಖಮ್ಟಿ, ಫೇಕ್, ಐಟನ್ ಮತ್ತು ತೈ ನುಯೆಯಾ ಭಾಷೆಗಳು ಹಾಗೂ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂದಾದ್ಯಂತ ಇತರ ತೈ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಕ್ ಲಿಪಿಗಳು ತೈ ಥಾಮ್ ಲಿಪಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ೧೬ ರಿಂದ ೧೮ ವ್ಯಂಜನ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಸೀಮಿತ ದಾಸ್ತಾನು ಹೊಂದಿವೆ, ಇದು ಬಹುಶಃ ಪಾಲಿ ಬರೆಯಲು ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾದ ಆರಂಭಿಕ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಬಿನ್ಫಾ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1281-1293) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ (ಬುರಂಜಿಗಳು) ಬರೆಯುವ ಮಾದರಿಗಳು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿವೆ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅಗರ್‌ವುಡ್ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಚಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ತೊಗಟೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಮೀಸ್ ಅಹೋಮ್ ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.ಅಸ್ಸಾಂ. (2008). ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 12, 2009 ರಂದು http://www.credoreference.com/entry/8256016/ ನಿಂದ ಮರುಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಅಹೋಮ್ ಜನರು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಓದಲು ಮತ್ತು ಬರೆಯಲು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಠಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಓದಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಹೋಮ್‌ನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅಹೋಮ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭೂತಕಾಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಿಟಕಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.ಹೊಂಗ್ಲಾಡಾರೋಮ್, ಕೆ. (2005). ಥಾಯ್ ಮತ್ತು ಥೈ ಭಾಷೆಗಳು. ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ (ಸಂಪುಟ 2, ಪುಟಗಳು 1098-1101). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, NY: ಫಿಟ್ಜ್ರಾಯ್ ಡಿಯರ್ಬಾರ್ನ್. ಮೊದಲ "ಅಹೋಮ್-ಅಸ್ಸಾಮೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ" ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು 1920 ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದ ಫಾಂಟ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

 ಅಕ್ಷರಗಳು 
ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಬುಗಿಡಾಗಳಂತೆ, ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವು /a/ ನ ಅಂತರ್ಗತ ಸ್ವರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಂಜನದ ಮೇಲೆ, ಕೆಳಗೆ, ಎಡಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬಲಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದಾದ ಡಯಾಕ್ರಿಟಿಕ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇತರ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಪಿಯು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲTerwiel, B. J., & Wichasin, R. (eds.), (1992). Tai Ahoms and the Stars: three ritual texts to ward off danger. Ithaca, NY: Southeast Asia Program..ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿಯು ಅಸಂಗತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಜಟಿಲವಾಗಿದೆ; ವ್ಯಂಜನವನ್ನು ಒಂದು ಪದದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಬರೆಯಬಹುದು, ಆದರೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದೇ ಆರಂಭಿಕ ವ್ಯಂಜನದೊಂದಿಗೆ ಸತತ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು.
Consonants
+ Ahom consonants                               

ಕೆಳಗಿನ ಮಧ್ಯದ ವ್ಯಂಜನ ಡಯಾಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು /l/ ಮತ್ತು /r/ ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಂಜನ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ /kl/ ಮತ್ತು /kr/.

+ Medial consonants   

ಸ್ವರಗಳು
ಕೆಳಗಿನ ಸ್ವರ ಡಯಾಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ವ್ಯಂಜನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

+ Vowel diacritics           

ಸ್ವರವಿಲ್ಲದೆ ವ್ಯಂಜನವನ್ನು ಬರೆಯಲು, ವಿರಾಮ  ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

 ವಿರಾಮಚಿಹ್ನೆ 
ವಿರಾಮಚಿಹ್ನೆಗಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

+ Punctuation    

 ಸಂಖ್ಯೆಗಳು 
ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿಯು ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:

+Ahom numerals           

ಯುನಿಕೋಡ್
ಅಹೋಮ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಅನ್ನು ಜೂನ್, 2015 ರಲ್ಲಿ ಆವೃತ್ತಿ 8.0 ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುನಿಕೋಡ್ ಮಾನದಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಹೋಮ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಅನ್ನು ಯುನಿಕೋಡ್ 14.0 ನೊಂದಿಗೆ 16 ಕೋಡ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಅಹೋಮ್‌ಗಾಗಿ ಯುನಿಕೋಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ U+11700–U+1174F ಆಗಿದೆ:

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ
ವರ್ಗ:ಅಸ್ಸಾಂನ ಲಿಪಿ
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಭಾಷಾ ಲಿಪಿ ಅಭಿಯಾನ ೨೦೨೫