ಚೌಡಮ್ಮನ ಕುಣಿತ

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚೌಡಮ್ಮನ ಕುಣಿತ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕುಂಬಾರರು, ಲಿಂಗಾಯುತರು, ಕುರುಬರು, ನೇಕಾರರು ಹಾಗೂ ಪಾಂಚಾಳರು ಚೌಡಮ್ಮನ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧಕರು.ಚೌಡಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅಥವಾ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಜನರು ,ಊರ ಪ್ರಮುಖರು, ಸರ್ವಣೀಯರು, ಹಾಗೂ ದಲಿತರೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಈ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಕುಣಿತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚೌಡಮ್ಮನ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗೆಗೆ ಅನೇಕ ಪುರಾಣಗಳಿವೆ. ಗೊ.ರು.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ,ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು ,ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು.೧೯೭೭ ಹಿ ಚಿ ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ ,ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ,ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಹಂಪಿ .೧೯೯೬
ಪುರಾಣ
ಶಿವನ ಹಣೆಯಿಂದ ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮನ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ವೀರಭದ್ರ ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅವನ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಚೌಡಮ್ಮ ಜನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವೈರಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರಿಂದ ಚೆಲ್ಲಿದ ಒಂದೊಂದು ಹನಿ ರಕ್ತಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಚೌಡಮ್ಮನ ಅವತಾರ ಆಯಿತೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಅವಳು ವೈರಿಗಳ ರಕ್ತ ನೆಲಕ್ಕೆ ತಾಗದಂತೆ ತನ್ನ ನಾಲಗೆಯನ್ನು ಹೊರ ಚಾಚಿ ಆ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಇದರಿಂದ ವೈರಿಗಳ ನಾಶವಾಗಿ ದಕ್ಷನ ಸಂಹಾರವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಚರಣೆ
ಚೌಡಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗ ಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೇವರಿಗೆ ತಾಲೂಕಿನ ಮಳ್ಳಿ ಚೌಡಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಶಿವರಾತ್ರಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬರುವ ಶುಕ್ರವಾರದ ದಿನವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಜಾತ್ರೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಚೌಡಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಊರ ಪ್ರಮುಖರು ಇನ್ನಿತರ ಸರ್ವಣೀಯರು ಮತ್ತು ದಲಿತರೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಆಡುವ ಬಡಿಗೆ ಆಟ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆತರುವುದು
ಜಾತ್ರೆಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ದೇವಿಯರನ್ನು ಉಸುಕಿನ ತೋಟದಿಂದ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರಲು ಕೆಲವೇ ಜನ ಪ್ರಮುಖರು ಬಾಜಾಬಜಂತ್ರಿ ಡೊಳ್ಳು, ಕೊಂಬು ,ಬ್ಯಾಂಡು ಇತ್ಯಾದಿ ವಾದ್ಯಗಳು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬರುವಾಗ ದೇವಿಯ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕಂಡು ರಾವು ಬಡಿಯ ಬಾರದೆಂದು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲು ಊರ ಸಮೀಪದ ಹಳ್ಳದ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಚೌಡಮ್ಮನ ಕಟ್ಟೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ದೇವಿಯರ ಮುಖಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಡೊಳ್ಳಿನವರ ವೀರಾವೇಶದ ಕುಣಿತ ಇರುತ್ತದೆ.
ಚೌಡಮ್ಮ ಕುಣಿತ ಹಾಡು
ಚೌಡಮ್ಮ ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸರಳ ಜನಪದ ಭಕ್ತಿಗೀತೆ ಹೀಗಿದೆ:

ಚೌಡಮ್ಮ ತಾಯಿ ಬಾ ಬಾ,

ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡು,

ಬಡವರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ಕೊಡ,

ಸುಖದ ಜೀವನು ಕೊಡೊ!

ಡೊಳ್ಳು ತಮಟೆ ಹೊಡೆದು, 

ಕೂಗಿನ ರಾಗ ಕೇಳಿಸು, 

ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ,

ನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೋಜು ಬಂತು!

ಚೌಡಮ್ಮ ಕುಣಿತ ಶುರು, 

ಜಾತ್ರೆಯೆ ಸಡಗರ,

ತಾಯಿ ಕೃಪೆಯಿಂದಾ,

ಬಾಳು ತುಂಬಿ ಹರ್ಷ!

ಹೂವಿನ ಹಾರ ಹಚ್ಚಿ,

ಮುಗ್ಧ ಮಾತು ಹಾಡಿ,

ಜಾತ್ರೆ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ,

ನೃತ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆ!

ಹಾಡಿನ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಶೈಲಿ 

 ಹಾಡುಗಳು ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು, ದೇವಿಯ ಸ್ತುತಿಗಳು, ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ಪದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಪದಗಳು.
 ಪಲ್ಲವಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ ಸ್ತುತಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.
 ಅದೇ ವೇಳೆ, ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು, ಭಕ್ತರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
 ಹಾಡಿನ ಸುತ್ತ, ನೃತ್ಯಗಾರರು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಬಡಗಿ ಆಟ 

ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕ್ಕೆ  ಬಡಗಿ ಆಟದ ಸಿದ್ಧತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯರ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಡಿಸಿದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಕಿರೀಟ ನಾನಾ ತರಹದ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಣಗಲೇ ಹೂವಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಆದ್ಯತೆ. ಕಿರೀಟದ ಹಿಂದೆ ರೇಷ್ಮೆ ಜರಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತೂಗು ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣದ ಜರಿ ವಸ್ತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಮುಖವಾಡ ಹೊತ್ತವರ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ನೆರಿಗೆ ಮಾಡಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಉಡುಪನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ತೆರನಾದ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಲ್ಲ ಉಡುಪು. ಬೇಕೆಂದಾಗ ಸೊಂಟದ ಸುತ್ತಲಿನ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಮುಖವಾಡ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡವರು ಕೈಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕಡಗಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಖವಾಡ ಧರಿಸಿದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದೇ ಪೂಜ್ಯ ಭಾವದಿಂದ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅಲಂಕೃತರಾದ ದೇವಿಯನ್ನು ಊರಿನ ಪ್ರಮುಖರು ಎಲ್ಲಾ ವಾದ್ಯ ಮೇಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೌಡರ ಕಟ್ಟೆ ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಇಬ್ಬರು ದೇವಿಯರು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೌಡರ ಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಅಗಸೆ ಬಾಗಿಲಿನವರೆಗೆ ಕುಣಿತ ರೂಪದ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಬಡಿಗೆ ಆಟಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನ
ದೇವಿಯ ರೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಗೆ ಆಟ ಆಡಲು ಹೊಲೆಮಾದಿಗರಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ಕೊಡಲು ಹೋಗುವುದು ಜಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಊರ ಪ್ರಮುಖರು ವಾಲಿಕಾರರು ವಾದ್ಯ ಮೇಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಕೇರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳಾದ ಹೊಲೆಯರು ಮತ್ತು ಮಾದಿಗರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಡಿಗೆ ಆಟಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಬಡಿಗೆಗಳು ಜಾಲಿ ಗಿಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ತಾವು ತಯಾರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಬಡಿಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಡಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಹೊಲೆ ಮಾದಿಗರು ಆಹ್ವಾನದ ಸಂಕೇತ ಸಿಕ್ಕ ಕೂಡಲೇ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋ ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ ಬಡಿಗೆಗಳ ಸಮೇತ ಅಗಸೆ ಬಾಗಿಲ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅರಬಸ ಆವೇಶಗಳ ದೃಶ್ಯ ನೋಡಲು ಭಯಂಕರವಾಗಿದ್ದು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ಸೈನಿಕರ ದಂಡಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹಿಡಿದ ಬಡಿಗೆಗಳಿಗೆ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು(ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ) ಹುರಮಂಜು ಬಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ರೌದ್ರಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮೆರುಗು ಬರುತ್ತದೆ ಗೌಡರ ಕಟ್ಟೆಗೆ ಸಮೀಪದ ಸಣ್ಣ ಅಗಸೆ ಬಳಿ ಊರ ಗೌಡ ಕುಲಕರ್ಣಿಯವರ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗಂಧದ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿದ್ದ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಹರಿ ಜನರ ಆ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಮುಖಂಡರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಮೊದಲು ಓಡಿಬಂದು ಗಂಧದ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತವರನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾರೋ ಅವರೇ ದೊಡ್ಡ ಚೌಡಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಗೆ ಆಟ ಆಡಬೇಕು. ಮೊದಲ ಬಡಿಗೆ ಏಟು ಬೀಳುವುದು ಅವರಿಂದಲೇ. ದೊಡ್ಡ ಚೌಡಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಗೆ ಆಟ ಆಡುವುದು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಧದ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಎದುರಾಳಿ ಮುಖಂಡನನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಮಾಡಿ ಅಡ್ಡಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಅನಾಹುತದ ಎಡೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಬಹಳ ದಿನಗಳಾಯಿತು. ಈಗಿನ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಹೊಲೆಯರು ದೊಡ್ಡ ಚೌಡಮ್ಮನ ಸಂಗಡ ಮಾದಿಗರು ಸಣ್ಣ ಚೌಡಮ್ಮನ ಸಂಗಡ ಬಡಿಗೆ ಆಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಮಾದಿಗರೇ ಮೊದಲು ಬಂದು ಗಂಧದ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಹಿಡಿದವರನ್ನು ಮುಟ್ಟಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧೆ ಇಲ್ಲ. ಮೊದಲು ಬಡಿಗೆ ಬೀಳುವುದು ಸಣ್ಣ ಚೌಡಮ್ಮನ ತಂಡದಿಂದಲೇ. ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ಅಪ್ಜಲ್ಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಮಾಶಾಳದಲ್ಲೂ ಇಂಥದ್ದೇ ಚೌಡಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಯಲು ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಚೌಡಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೌಡಮ್ಮನ ರೂಪಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ಕುಣಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಡಿಗೆ ಆಟದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ
ಮುಖವಾಡ ಧರಿಸಿದವರು ಅವರ ಎಡಬಲ ನಿಂತವರು ಜೊತೆಗೆ ಬಡಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಹೋಲೆಮಾದಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಆಡುವ ಬಡಿಗೆ ಆಟ ಒಂದು ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ದೃಶ್ಯ. ದೇವಿಯರ ಎಡಬಲದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ದೇವಿಯರನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಡಿಗೆ ಆಡುವ ಹಕ್ಕು ಪೂರ ಗೌಡ ಕುಲಕರ್ಣಿಗಳಿಗಲ್ಲದೆ ಕುರುಬ ಅಗಸ ಬಡಗಿ ಇನ್ನಿತರ ಜನಾಂಗದವರಿಗೂ ಇದೆ. ನಿಯಮಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಆಯಾ ಗುಂಪಿನ ಹೋಲೆ ಮಾದಿಗರು ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಚೌಡಮ್ಮನ ಸುತ್ತ ಜಮಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಂತವರ ಎದುರುಗಡೆ ನಿಂತು ಬಡಿಗೆಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ ಹಂದರ ಒಂದನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಡಿಗೆಯ ಹಂದರಕ್ಕೆ ಆಧಾರ ಒದಗಿಸಲು ಒಂದಿಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಬಡಿಗೆಗಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಬಗ್ಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ದೇವಿಯರ ಎಡಬಲದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಡಿಗೆ ಆಟ ಆಡುವವರು ಬಡಿಗೆಯೊಂದನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ವಿಶೇಷ ಉಡುಪನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಹಗ್ಗ ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯ ಕೈಗೆ ಮುಖವಾಡ ಧರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಂದು ಬಡಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಬಡಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಪಂಗಡದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಬಡಿಗೆ ಆಟ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಹಲಗೆಗಳ ವಾದನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದೇವಿಯ ಮುಖ ಧರಿಸಿದವರು ಮತ್ತು ಎಡಬಲದವರು ಎದುರಿನ ಬಡಿಗೆಯ ಹಂದರಕ್ಕೆ ಏಟು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಏಟಿನ ರಭಸಕ್ಕೆ ಹಂದರ ಕೆಳಗೆ ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ತಕ್ಷಣ ಬಡಿಗೆ ಹಂದರವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಕೆಳಗೆ ಆಧಾರ ಕೊಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬಗ್ಗಿ ನಿಂತವರು ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಹಂದರ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏಳುತ್ತಲೇ ಮತ್ತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಏಟು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಆಡುತ್ತಾ ಆಡುತ್ತಾ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಡುವಾಗ ಮುಖವಾಡ ಧಾರಿಗಳು ಆಚೆ ಈಚೆ ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಯ್ದಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಎಡ ಬಲಕ್ಕೆ ಇರುವವರು ತಾಳಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಒಂದು ಕಾಲು ಮೇಲೆತ್ತಿ ಕುಣಿಯುತ್ತ ಏಟು ಹಾಕುವ ರೀತಿ ತುಂಬಾ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಡಿಗೆಯವರ ಹರ್ಷ ಮೇರೆ ಮೀರಿರುತ್ತದೆ. ಇವರಿಗೆ ಹುರುಪು ಬರಲೆಂದು ಚುರಮುರಿ ಅಥವಾ ಮಂಡಕ್ಕಿ ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಡುತ್ತಾ ಬೀದಿಯ ಒಂದು ತುದಿ ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ ಬಂದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಆಟ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕ್ಕ ಚೌಡಮ್ಮ ಆಟ ಆಡುತ್ತಾ ಮತ್ತೊಂದು ತುದಿಗೆ ಬರುವಾಗ ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಂಗಿ ಚೌಡಮ್ಮ ಆಡುತ್ತಾ ಈ ಕಡೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗೆ ಇಬ್ಬರು ಅಕ್ಕತಂಗಿಯರ ಆಟ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಡುತ್ತಾ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳು ಎದುರುಬದುರಾದಾಗ ಒಂದು ಗುಂಪು ಸರಿದು ಇನ್ನೊಂದು ಗುಂಪಿಗೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮುಖವಾಡ ಧರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಧಣಿವಾದಾಗ ಅವರು ಮುಖಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಮಿಶ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯ ಎಡ ಬಲಕ್ಕೆ ಇರುವವರು ಸಹ ಬದಲಾಗುತ್ತ ಇತರರಿಗೂ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
ಅಗಸೆ ಬಾಗಿಲು ದಾಟುವುದು
ಹೊತ್ತು ಕಳೆದಂತೆ ಬಡಿಗೆ ಆಟದ ತಂಡಗಳು ಅಗಸೆ ಬಾಗಿಲು ದಾಟುತ್ತವೆ. ಊರ ಅಗಸೆ ಬಾಗಿಲು ದಾಟಿ ಹೊರ ಹೋಗುವಾಗ ಇಬ್ಬರು ದೇವಿಯರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅಗಸೆ ದಾಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಗತ್ಯ ದಾಟಿದ ನಂತರ ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುವವರೆಗೂ ಬಡಿಗೆ ಆಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಗಸೆಯ ಹೊರಗೆ ರಕ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ತಿರುಗಿತ್ತ ಬಡಿಗೆ ಆಡುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಆಟ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಹೊಲೆ ಮಾದಿಗರ ಪಂಗಡದವರು ತಕ್ಷಣ ತಮ್ಮ ಓಣಿಗೆ ಓಡುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ದೇವಿಯ ಮುಖವಾಡದವರು ರಭಸದಿಂದ ಅವರ ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಕೂಡಲೇ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ನೂರಾರು ಜನ ಹೊಲೆಮಾದಿಗರ ಹೆಂಗಳೆಯರು ತುಂಬಿದ ಕೊಡಗಳಿಂದ ಕಾಲಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನೀರು ಕೊಡುವುದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಡಿಗೆ ಆಟ ಮುಗಿದಂತೆ. ನಂತರ ಆ ಬಡಿಗೆಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಜಂತಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಡಿಗೆ ಆಟ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಚೌಡಮ್ಮನ ವೇಷದವರು ಚೌಡಮ್ಮನ ಕಟ್ಟೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಮುಖವಾಡ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟ ನಂತರ ಪೂಜೆಗಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಚೌಡಮ್ಮನ ಕಟ್ಟೆಯ ಹತ್ತಿರ ಜನಜಂಗುಳಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳಿನ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಡೊಳ್ಳಿನ ಹಾಡು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕುರುಬರು ತಮ್ಮ ಆದಿದೈವವಾದ ಬೀರಲಿಂಗನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಹಾಡು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಡೊಳ್ಳಿನ ನಾದಕ್ಕೆ ಕೊಳಲಿನ ಸುಮಧುರ  ಸೇರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದೇವರು ಮೈ ಮೇಲೆ ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಳಿಕೆಯಾಗುವ ಜನ ಸ್ಥಬ್ಧರಾಗಿ ಆಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ಮಳೆ ಬೆಳೆ ಕುರಿತದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈರಕಾರರ ಆವೇಶದ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಈರಕಾರರು ಪುರವಂತ ವೇಷದವರಂತೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ದೇವಿಯರು ಊರ ದೊಡ್ಡ ಕುಲಕರ್ಣಿಯವರ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ತಲೆ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕಾಲು ತೊಳೆದು ಆರತಿ ಮಾಡಿ ಈಡುಗಾಯಿ ಒಡೆದು ದೇವಿಯರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ತುಂಬಿದ ಗೋಧಿಯ ಚೀಲಗಳ ಮೇಲೆ. ನಂತರ ಪೂಜೆ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಹೊಡೆಯುವುದು, ಕರ್ಪೂರ ಬೆಳಗಿಸುವುದು, ಉಡಿತುಂಬುವುದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದೇವಿಯರ ಉಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಮುಂದೆ ಅವರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹಾಲು, ನೈವೇದ್ಯ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೆಲ್ಲ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳಿನವರ ಸಂಗಡ ದೇವಿಯರು ಕುಳಿತವಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ದೇವಿಯರನ್ನು ಗುಡಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ, ಅಫಜಲ್ ಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಮಾಶಾಳದಲ್ಲೂ ಇಂತದೇ ಚೌಡಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ
ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು