ಅಕ್ಷಯ್ ರಾಮನ್‌ಲಾಲ್ ದೇಸಾಯಿ

Category:Articles with hCards
ಅಕ್ಷಯ್ ರಾಮನ್‌ಲಾಲ್ ದೇಸಾಯಿ (೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೫ - ೧೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೪)ಯವರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ  ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು. ಅವರು ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ದೇಸಾಯಿಯವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಎಂಬ ಕೃತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು ಹಾಗೂ ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.

 ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ 
ದೇಸಾಯಿ ನಾಡಿಯಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ (ಈಗಿನಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ) ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ರಾಮನ್‌ಲಾಲ್ ದೇಸಾಯಿಯವರು ಗುಜರಾತಿ ಬರಹಗಾರರೂ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೂ ಮತ್ತು ಬರೋಡಾ ರಾಜ್ಯದ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು.  ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಅಕ್ಷಯ್ ದೇಸಾಯಿಯವರನ್ನು ಅವರ ತ್ಂದೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ದೇಸಾಯಿಯವರು ಸೂರತ್, ಬರೋಡಾ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. Kar, Samit (25 April 2015). "Remembering A R Desai: Marxist Approach to Sociology". Economic & Political Weekly. Mumbai. 50 (17). eISSN 2349-8846. ISSN 0012-9976. ಅವರು ರೈತರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಿಸಾನ್ ಸಭಾದ (೧೯೩೨-೧೯೩೭) ಬುಲೆಟಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾದರು. ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನಾಗಿ, ಅವರು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (೧೯೩೪) ಮತ್ತು ಟ್ರಾಟ್ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ (೧೯೫೩-೧೯೮೧) ಸೇರಿದರು. ಅವರು ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ಜಿ.ಎಸ್.ಘುರ್ಯೆ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಹೆಚ್.ಡಿ.(PhD) ಪಡೆದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ವಕೀಲರಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ೧೯೫೧ ರಲ್ಲಿ ದೇಸಾಯಿಯವರು ಬಾಂಬೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾಗುವವರೆಗೆ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಇಂಡಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ( ICSSR ) ನ ಹಿರಿಯ ಫೆಲೋ (೧೯೭೩-೭೪) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೆಲೋ (೧೯೮೧-೮೫) ಆಗಿದ್ದರು.  ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಕರಪತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕರಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಿರುಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. (Patel 2007b)  ಅಕ್ಷಯ್ ದೇಸಾಯಿಯವರು  ಗುಜರಾತ್ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸೊಸೈಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು(೧೯೮೮-೧೯೯೦) ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಮೀರತ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೫ ನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.   ಇವರು ೧೯೮೦ ರಿಂದ ೧೯೮೧ ರವರೆಗೆ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸೊಸೈಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 

ದೇಸಾಯಿಯವರು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ನೀರಾ ದೇಸಾಯಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಮಗನಾದ ಮಿಹಿರ್ ದೇಸಾಯಿಯವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 

 ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು 
ಮಾರ್ಕ್ಸಿಯನ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ, ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ, ನಗರ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಆಡುಭಾಷೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ನಗರೀಕರಣ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು, ರೈತ ಹೋರಾಟಗಳು, ಆಧುನೀಕರಣ, ಧರ್ಮ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಸಂಕಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯ ಬೂರ್ಜ್ವಾ ವರ್ಗದ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗತ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ  ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಅವರ ಸಂಪಾದಿತ ಸಂಪುಟವು ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.   ] ಎಐಎಸ್‌ಸಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ವಿಧಾನದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವಾಗ, ಅವರು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸ್ಥಾನವಿದೆ ಎಂದು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಂಬೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.  ದೇಸಾಯಿಯವರು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗದ ಸಂಬಂಧಿತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಆಯೋಗವು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು  ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ, ಸಭೆಗಳ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೋರುವ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು. 

 ಆಯ್ದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು 

 ಪುಸ್ತಕಗಳು 

 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್ (೨೦೧೯) ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬಾಂಬೆ (ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಿತ ೧೯೪೮) 
 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್ (೨೦೦೫) ರೂರಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇನ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಶನ್, ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಪ್ರಕ್ಷನ್, ಬಾಂಬೆ 
 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್ (೧೯೮೪) ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಪಾತ್ ಆಫ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ – ಎ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಸ್ಟ್ ಅಪ್ರೋಚ್. ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬಾಂಬೆ 
 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್ ವಿಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಡಿ'ಕೋಸ್ಟಾ (೧೯೯೪) ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ದಮನಕಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಗುಜರಾತ್, ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಸ್‌ನ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ 
 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್ (೧೯೯೦) ಎ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಆಫ್ ಆನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಲಮ್. ISBN 978-1125131183 
 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್ (೧೯೮೬) ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಹೋರಾಟಗಳು, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ 
 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್, ಉದಯ್ ಮೆಹ್ತಾ (೧೯೯೩) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾಡರ್ನ್ ಗಾಡ್ ಮೆನ್- ಎ ಸೋಶಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಅಪ್ರೈಸಲ್, ಬಾಂಬೆ ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಪ್ರಕಾಶನ್  
 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್ (೧೯೬೦) ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು: ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಪೂರಕ. ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾಶನ 
 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್ (೧೯೯೦) ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕ ಬಡವರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು - ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ 
 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್ (೨೦೦೮) ಸ್ಟೇಟ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ - ಎಸ್ಸೇಸ್ ಇನ್ ಡಿಸೆಂಟ್ ASIN B073WYLW4F (ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಿತ ೧೯೭೫)
 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್ (೧೯೮೦) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ. ISBN 0940500701 
 ದೇಸಾಯಿ AR ಸುನಿಲ್ ದಿಘೆ (೧೯೮೮) – ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿ – (೧೯೨೮–೧೯೩೦) vol.9, 10, 11 
 ದೇಸಾಯಿ ಎಆರ್, ಪುಣೇಕರ್, ವೆರಿಕೈಲ್, ಸವೂರ್, ದಿಘೆ, ಗಣೇಶ್ ಲೇಬರ್ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಂಪುಟ 5 (೧೯೨೩–೨೭) – ಇಂಡಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ 

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ವೀಕ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಕ್ಷಯ್ ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ಜರ್ನಲ್ ಲೇಖನಗಳು
 ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ವಿಟೇ

ವರ್ಗ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ