ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ, ಭಾರತ

ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ( ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ) ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಬಂಗಾಳ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿತರಣಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಅತ್ಯಂತ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ರಾಜ್ -ಯುಗದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು 70.9 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.

ಈ ಕೋಟೆಗೆ 2ನೇ ರಾಜ ವಿಲಿಯಂ  ರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೈದಾನವಿದೆ, ಇದು ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಆಂತರಿಕ ಕಾವಲು ಕೊಠಡಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಕಪ್ಪು ಕುಳಿಯಾಯಿತು. ಇಂದು ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಪೂರ್ವ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗಿದೆ.
 ಇತಿಹಾಸ 

ಎರಡು ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಇವೆ. ಮೂಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು 1696 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ಸರ್ ಜಾನ್ ಗೋಲ್ಡ್ಸ್‌ಬರೋ ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿತು, ಇದು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ದಶಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬನಿಂದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.Sudip Bhattacharya, Unseen Enemy: The English, Disease, and Medicine in Colonial Bengal, 1617 – 1847, Cambridge Scholars Publishing, 30 Jun 2014, p.54 ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಐರ್ ಆಗ್ನೇಯ ಬುರುಜು ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಗೋಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯ ದಡದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು 1700 ರಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ ವಿಲಿಯಂ III ರ ನಂತರ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಐರ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಜಾನ್ ಬಿಯರ್ಡ್ 1701 ರಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದನು ಮತ್ತು 1702 ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಭವನ ( ಕಾರ್ಖಾನೆ, ನೋಡಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ (ವ್ಯಾಪಾರ ಪೋಸ್ಟ್) ) ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ನಿರ್ಮಾಣವು 1706 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡವು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 1756 ರಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬ್, ಸಿರಾಜ್ ಉದ್ ದೌಲಾ, ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಅಲಿನಗರ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ 1758 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದ ನಂತರ (1757) ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು; ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡ್‌ಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವು 1781 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮೈದಾನವು "ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಶ್ವಾಸಕೋಶ"ವಾಯಿತು. ಇದು ಸುಮಾರು 3 ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 1 ಆಗಿದೆ ಕಿಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂನಲ್ಲಿ 1775 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಡಿನೆನ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಇಂದು ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, 10,000 ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೈನ್ಯವು ಅದನ್ನು  ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿದಿದೆ, ಆದರೆ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಚಾಪ್ಲೆನ್ಸಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಈಗ ಹೆಚ್ಕ್ಯು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಾಗಿದೆ.

ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯು 1971 ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು.

 ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮೇಸನಿಕ್ ವಸತಿಗೃಹ 
1730 ರಲ್ಲಿ, ರಾಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಇತರ ಸದಸ್ಯರು 1713 ರ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಲಾಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮೇಸನಿಕ್ ಲಾಡ್ಜ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು.

 ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂನ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ 

 ರಚನೆ 
5 ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಅನಿಯಮಿತ ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಾರೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಐದು ಬದಿಗಳು ಭೂಮುಖವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಫಿರಂಗಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ಘನ ಹೊಡೆತದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ನಕ್ಷತ್ರ ಕೋಟೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಆಗಮನದ ಹಿಂದಿನದು. ಒಣ ಕಂದಕ  ಆಳ ಮತ್ತು 15 ಮೀ (49 ಅಡಿ) ವಿಶಾಲವಾದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಕಂದಕವು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು ಆದರೆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ ಯಾವುದೇ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಎನ್ಫಿಲೇಡ್ (ಅಥವಾ ಪಾರ್ಶ್ವದ) ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆರು ಗೇಟ್‌ಗಳಿವೆ: ಚೌರಿಂಗೀ, ಪ್ಲಾಸಿ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ವಾಟರ್ ಗೇಟ್, ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೆಜರಿ ಗೇಟ್. ಕೇರಳದ ತಲಸ್ಸೆರಿಯಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕೋಟೆಗಳಿವೆ.Nandakumar Koroth, History of Forts in North Malabar 

 ಗ್ಯಾಲರಿ 

 ಸಹ ನೋಡಿ 

 ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ ಕಾಲೇಜು
 ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್, ಭಾರತ

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು