ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕಲೆಗಳು

ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಇಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲ, ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದವು.


 ಸಂಗೀತ. 

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸಂಗೀತವು ಬೌಲ್, ಬಿಷ್ಣುಪುರಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ, ಕೀರ್ತನೆ, ಶ್ಯಾಮಾ ಸಂಗೀತ, ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ, ನಜ್ರುಲ್ ಗೀತಿ, ಅತುಲ್ ಪ್ರಸಾದ್, ದ್ವಿಜೇನ್ದ್ರಗೀತಿ, ಪ್ರೋಭಾಟಿ ಸಂಗೀತ, ಕಾಂತಗೀತಿ, ಗಣಸಂಗೀತ, ಅಧುನಾಕ್ ಗಾನ, ಬಂಗಾಳಿ ರಾಕ್ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಬಿಷ್ಣುಪುರ ಘರಾನಾ ಬಂಗಾಳ ಏಕೈಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ (ದ್ರುಪದ್) ಘರಾನೆಯಾಗಿದೆ.  ಮಲ್ಲ ರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನದ ಸಂಗೀತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಬಂಕುರದ ಬಿಷ್ಣುಪುರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಬಾವಲುಗಳು ಗಾಯಕರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರ ಒಂದು ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಅವರು ಖಮಕ್, ಏಕತಾರಾ ಮತ್ತು ದೋತಾರಾ ಬಳಸಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಹಾಡುಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇವು ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಬರೆದ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ.  ಬಂಗಾಳದ ಸಂಗೀತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.  ಸಂಗೀತವು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಬಂಗಾಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಕಾಳಿ.ಶ್ಯಾಮಾ ಸಂಗೀತ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ಶ್ಯಾಮಾ ಅಥವಾ ಕಾಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಬಂಗಾಳಿ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.  ಇದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ತಾಯಿ-ದೇವತೆ ದುರ್ಗಾ ಅಥವಾ ಪಾರ್ವತಿಯ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಶಕ್ತಗಿತಿ ಅಥವಾ ದುರ್ಗಸ್ತುತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೀರ್ತನೆ ಕೂಡ ಪೌರಾಣಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಹಾಡಾಗಿದೆ.   ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭುವು ನಬದ್ವಿಪ್ ಹರೇ ಕೃಷ್ಣ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಹಪು ಹಾಡು, ಭಾದು ಹಾಡು, ಗೊಂಭಿರಾ, ತುಸು ಹಾಡು, ಭಟಿಯಾಲಿ ಹಾಡು, ಪಟುವಾ ಸಂಗೀತ, ಬೋಲನ್ ಹಾಡು ಮುಂತಾದ ಇತರ ಹಾಡುಗಳು ಬಂಗಾಳಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ.

 ನೃತ್ಯ. 

ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಬಂಗಾಳದ ಜನರ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳಾದ ಸಮರ ನೃತ್ಯ ಅಥವಾ ಸುಗ್ಗಿಯ ನೃತ್ಯ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಂಗಾಳವು ಹಳೆಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.  ಬಂಗಾಳದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು ಧರ್ಮ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತವೆ-ಇತರರು ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

 ಗೌಡಿಯಾ ನೃತ್ಯ 
ಗೌಡಿಯ ನೃತ್ಯ ( ) ಅಥವಾ ಗೌರಿಯ ನೃತ್ಯ, ಬಂಗಾಳಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಗೌರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೌಡನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಇದನ್ನು ಮಹುವಾ ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.     ಇದನ್ನು ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಗುರುತಿಸಿಲ್ಲ,  ಆದರೆ ಅದರ ಅಧ್ಯಯನವು ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವಿದ್ವತ್ಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಸ್ವೀಕಾರವು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಶಯವಾದದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.  Leela Venkataraman (2006). Negotiating the Extremes: dance. India International Centre Quarterly, 33 (1): 93-102.  "one may have reservations about the classical dance repertoire visualised by [Mukherjee]". Roma Chatterji (2005). p. 9: "Mukherjee tries to reconstitute a Bengali aesthetic within the perspective of pan-Indian civilisation". 

 ಸಮರ ನೃತ್ಯಗಳು 
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಅನೇಕ ಬಂಗಾಳಿ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳಿವೆ.  ಸಮರ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧ ನೃತ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಪುರುಲಿಯಾ ಛೌ ನೃತ್ಯ, ರಾಯ್ಬೆನ್ಶೆ ನೃತ್ಯ, ಸ್ಟಿಕ್ ನೃತ್ಯ ಅಥವಾ ಲಘೂರ್ ನೃತ್ಯ, ರಾಣಾಪ ನೃತ್ಯ, ಧಾಲಿ ಮತ್ತು ಪೈಕಾ ನೃತ್ಯ, ಕುಕ್ರಿ ನೃತ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ.

 ಕೊಯ್ಲು ನೃತ್ಯಗಳು 
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಋತುಗಳು, ಬೀಜಗಳ ಬಿತ್ತನೆ, ಮಳೆ, ಕೊಯ್ಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೈತ ಸಮುದಾಯವು ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾಲ್ದಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೊಂಭಿರಾ ನೃತ್ಯವು ಪುರಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ತುಶು ನೃತ್ಯ, ನಬಣ್ಣ ನೃತ್ಯ, ನೋಯಿಲ ಬ್ರೋಟೋ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸಹ ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ.  ನೃತ್ಯ, ರಾಭಾ ನೃತ್ಯ, ಮುಂಡಾರಿ ನೃತ್ಯ, ರಾಜಬಂಶಿ ನೃತ್ಯ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ನೃತ್ಯಗಳು ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

 ಮುಖವಾಡಗಳು 
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮುಖವಾಡ ಅಥವಾ ಮುಖೋಶ ಎಂದು ತಿಳಿದಿರುವ ಇದು ನಿಗೂಢ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಮಾಸ್ಕ್ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮುಖವಾಡಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಕಾರದ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಜೇಡಿಮಣ್ಣು, ಮರ, ಸ್ಪಾಂಜ್ ಮರ ಅಥವಾ ಶೋಲಾ, ಪಿಥ್, ಕಾಗದ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಮುಖವಾಡಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಅರ್ಧ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ, ಪಿಥ್ ಮತ್ತು ಕಾಗದದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಮರದ ಮುಖವಾಡಗಳು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಕೆಲವು ಮುಖವಾಡಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದಿಂದ ಬಂದವು.  ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈ ಮುಖವಾಡದೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. Masks of West Bengal_Publisher:Indian Museum_kolkata_Author: Sabita Ranjan Sarkar    ಯುನೆಸ್ಕೋ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ದಿ ರೂರಲ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಹಬ್ ಆಫ್ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.

 ಚೌ ಮುಖವಾಡ 
ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ನೃತ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಪುರುಲಿಯಾ ಚೌ ಮತ್ತು ಒರಿಶಾ ಚೌ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಮುಖವಾಡದ ಬಳಕೆ.  ಚೌ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಬಳಸುವರು, ಆದರೆ ಒರಿಶಾ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಇದರಿಂದಾಗಿ ದೇಹದ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಸನ್ನೆಳೊಂದಿಗೆ ಮುಖಭಾವವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರುಲಿಯಾ ಚೌ ನೃತ್ಯಗಾರರು ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮಣ್ಣಿನ ಮತ್ತು ನಾಟಕೀಯ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.

 ಗಂಭೀರಾ ಮುಖವಾಡ 
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿನಾಜ್ಪುರ ಹುಟ್ಟಿದ ಗಂಬ್ರಿಹಾ ಮುಖವಾಡ ಗೋಮಿರಾ ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.  ಗೋಮಿರಾ ಎಂಬ ಪದವು ಸ್ತ್ರೀ ದೇವತೆಯಾದ ಗ್ರಾಮ-ಚಂಡೀ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಕರಕುಶಲತೆಯ ಮೂಲವು ಬಹಳ ಹಳೆಯದು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಇದು ಕಲಿಯುಗ ಆರಂಭದಷ್ಟು ಹಳೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.  ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತರಲು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಗೋಮಿರಾ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಯುದ್ಧ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖವಾಡಗಳ ಆಟ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಮುಖ ಖೇಲ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

 ಇತರರು 
ಕೃಷ್ಣನಗರ ಘುರ್ನಿ ಪ್ರದೇಶವು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಕಲೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮಣ್ಣಿನ ಮುಖವಾಡಗಳು ದುರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಇತರರ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಮುಖವಾಡಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಕುಮಾರ್ತುಲಿಯು ಮಣ್ಣಿನ ಮುಖವಾಡಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ನಂತರ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಪಾಂಜ್ ಮರ ಅಥವಾ ಫಾಯಿಲ್‌ನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾಳಿ ದೇವತೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಾಗಿ ಕುಂಬಾರರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಡೋಕ್ರಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಾನಪದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಲೋಹದ ಎರಕಹೊಯ್ದ ಡೋಕ್ರಾ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಸಮಕಾಲೀನ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಂಕುರಾದ ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದೆ ಗೀತಾ ಕರ್ಮಾಕರ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ಡೋಕ್ರಾ ಕಲೆಯ ಕೃತಿಗಳು ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.  ದುರ್ಗಾ ಮುಖವು ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶೋಲಾ ಮುಖವಾಡವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪೆಟೆಸ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು, ಶೋಲಾವನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಒಣಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ನಂತರ ಅದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ರಕಾರ ಚಾಕುವಿನಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಆಕರ್ಷಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್ ಶೋಲಾ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.   

 ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಕಲೆ 
 ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ 

ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಕಲೆಯಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಲಲಿತಕಲೆಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. 3.http://www.kamat.com/kalranga/wb/wbtemps.htm ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಛಾವಣಿಯ ಶೈಲಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಂಗಾಳದ ಭತ್ತದ ಛಾವಣಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟ್ಟಡ ಶೈಲಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ದೆಲ್ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೋರ್-ಬಂಗ್ಲಾ, ದೋ-ಚಾಲಾ, ಚಾರ್-ಚಾರ್-ಚಾಲಾ, ಅಟ್-ಚಾಲಾ-ಚಲಾ, ದೇಉಲ್, ಏಕ್-ರತ್ನ, ಪಂಚರತ್ನ ಮತ್ತು ನವರತ್ನ ಸೇರಿವೆ.  ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಬಿಷ್ಣುಪುರ ಅಂತಹ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಮೂಹವಿದೆ.  ಇವನ್ನು ಮಲ್ಲ ರಾಜವಂಶ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೆಂದು ಈ ಶೈಲಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಹೊರಗಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.  ಈ ಕಾಲದಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲು ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿಸುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಲೌಕಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಗಳು ಗೇಬಲ್ ಛಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಚಾಲಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎಂಟು ಬದಿಯ ಪಿರಮಿಡ್ ರಚನಾತ್ಮಕ ಛಾವಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಗೇಬಲ್ ಛಾವಣಿಯೊಂದನ್ನು "ಅಥ್ ಚಾಲಾ" ಅಥವಾ ಅಕ್ಷರಶಃ ಛಾವಣಿಯ ಎಂಟು ಮುಖಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ದೇವಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಪುರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮುರಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಬಂಗಾಳದ ತೀವ್ರ ಹವಾಮಾನದ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ.  ದಕ್ಷಿಣೇಶ್ವರ ಕಾಳಿ ದೇವಾಲಯ ಭಂಜ ಶೈಲಿಯ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಬಂಗಾಳದ ಛಾವಣಿಯ ಶೈಲಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.

 ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಗೊಂಬೆಗಳು 
ಉತ್ಪಾದಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಚಲನೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಂಶೋಧಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಯಂತ್ರ ಕುಂಬಾರನ ಚಕ್ರದಂತೆಯೇ, ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಕರಕುಶಲವು ಮನುಷ್ಯನ ಕರಕುಶಲತೆಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅದರ ಸಂಬಂಧವು ಅದನ್ನು ಆಳವಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವು ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳ ಈಡೇರಿಕೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ.  ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಹಳ್ಳಿಯ ಕುಂಬಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಕಲೆಯ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಮೂರ್ತತೆಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ನಗರ ಅಭಿರುಚಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

 ಬಂಕುರಾ ಕುದುರೆ 
ಬಂಕುರಾದಲ್ಲಿ ಕುಂಬಾರರು ಟೆರ್ರಕೋಟಾದ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಅವರು ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ದೂರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. Ghosh, Binoy, Paschim Banger Sanskriti, (in Bengali), part I, 1976 edition, pp. 69-71, Prakash Bhaban ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕುಂಬಾರ ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು.  ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಅದರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಯಿತು.

 ಮಾನಸ ಚಾಲಿ 
ಮಾನಸ ಚಾಲಿಯು ಮಾನಸ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಪಂಚಮುರಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಶಿಲ್ಪವಾಗಿದೆ. ಹಾವು ಚಾಲಿಯು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಆಕೃತಿ ಅಥವಾ ಮೂರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಗುಂಪನ್ನು, ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಹಾವಿನ ಹೂಡ್ಸ್‌ಗಳ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

 ಚಿತ್ರಕಲೆ 
 ಪಟ್ಟಾಚಿತ್ರ 

ಪಟಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ನಿಜವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಪಟುವಾ ಸಮುದಾಯವು ಪಟಚಿತ್ರ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪಟ್ವಾ ಮೇದಿನೀಪುರದ ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಾದ ನಯಾ ಸುಮಾರು ೨೫೦ ಪಟುವಾ ಅಥವಾ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. Craft council of west Bengal-1985-86, The Jarana Patachitra of Bengal- Mahamaya, p-112 ಪಟಚಿತ್ರವು ಚಲಚಿತ್ರಾ, ದುರ್ಗಾ ಪಟ, ಮೇದಿನೀಪುರ ಪಟಚಿತ್ರ, ಕಾಳಿಘಾಟ್ ಪಟಚಿತ್ರ, ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಡಿ.ಪಿ. ಘೋಷ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ಫೋಕ್ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಪಟಚಿತ್ರಾ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟಚಿತ್ರಗಳು ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈಗ ಪುರುಲಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮನ್ಭೂಮ್ ಪಟಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ತೇಪೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಪ್ಯಾಕ್ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ನಿವಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಟ್ಟ ಸಿಯೆನ್ನಾದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೆರಳಿನ ಆದ್ಯತೆಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. Craft council of west Bengal-1985-86, The Jarana Patachitra of Bengal- Mahamaya, p-112ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಕಮಲ-ಕಾಮಿನಿ ಸುರುಳಿಗಳ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವ ಮೇದಿನೀಪುರ ದಶರಥ ಮತ್ತು ಚಾಂದ್ ಸದಾಗರ್ ಕುಳಿತಿರುವ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬಿರ್ಭುಮ್, ಬಂಕುರಾ ಮತ್ತು ಬುರ್ದ್ವಾನ್ ಮಡಕೆಯ ಸುರುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕೆಂಪು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಆದ್ಯತೆ, ಹೂಗ್ಲಿ ಸುರುಳಿಗಳು ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. D. P. Ghosh, FOLK ART OF BENGAL, Visvabharati, p-4  ಹೂಗ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನ್ಭೂಮ್ 'ಪ್ಯಾಟ್ಸ್' ಗಳು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತ ರೇಖೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿಯಾಗಿವೆ.

 ಚಲಚಿತ್ರಾ 
ಬಂಗಾಳದ ಪಟಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದುರ್ಗಾ ಪ್ರತಿಮಾ ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾದ ದೇಬೀಡೆಬಿ ಚಲ್ ಅಥವಾ ದುರ್ಗಾ ಚಾಲವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.  ಪಟುವಾ, ಚಲಚಿತ್ರದ ಕಲಾವಿದರು ಇದನ್ನು ಪಾಟಾ ಲೇಖಾ ಎಂದು ಕರೆದರು.  ಅಂದರೆ "ಪಟಚಿತ್ರದ ಬರವಣಿಗೆ".  ನಬದ್ವೀಪ ಶಾಕ್ತ ರಾಶದ ೩೦೦ ರಿಂದ ೪೦೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರತಿಮಾದ ಭಾಗವಾಗಿ ಚಲಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿದವು.  ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಲಚಿತ್ರದ ಬಳಕೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು.  ಆದರೆ ಈಗ ಅದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ನಬದ್ವಿಪ್ ಚಲಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ ತಪನ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಕಳೆದುಹೋದ ವರ್ಣಚಿತ್ರವು ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

 ದುರ್ಗಾ ಮಡಕೆ 
ದುರ್ಗಾ ಮಡಕೆ ಅಥವಾ ದುರ್ಗಾ ಸಾರವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಪಟಚಿತ್ರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿರ್ಭುಮ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಹತ್ಸರಂದಿ ಸೂತ್ರಧರ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಪಟಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಹ ಕಟ್ವಾ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುರ್ಗಾ ಪಾಟ್ ಅರೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಪಟಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾ ಪಟಚಿತ್ರವು ಮಧ್ಯದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಚಲಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ರಾಮ, ಸೀತಾ, ಶಿಬ, ನಂದಿ-ವೃಂಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಕುಂಭ-ನಿಶುಂಭವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾನಗರ್ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ದುರ್ಗಾ ಅನನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.  ಚಲಚಿತ್ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾನನ ಶಿಬ ಮತ್ತು ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ, ಒಂದು ಕಡೆ ದಶಾ-ಮಹಾಬಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ದಶಾವತಾರವಿದೆ.

 ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು 
 ಮಣ್ಣಿನ ಕಲೆ 
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕಲೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಾಡಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಘುರ್ನಿ ಮಣ್ಣಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳವು ಗೊಂಬೆಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮಹಿಳೆಯರು ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೃದು ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸುಟ್ಟ-ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಗೊಂಬೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಾದ್ಯಂತ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಈ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಚಮುರಾದ ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಗೊಂಬೆಗಳು, ಬಿಷ್ಣುಪುರದ ಹಿಂಗುಲ್ ಮತ್ತು ತುಸು ಗೊಂಬೆಗಳು; ಮಿಡ್ನಾಪುರದ ಜೋ ಗೊಂಬೆಗಳು; ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್ನ ಕಾಂತಾಲಿಯಾ ಗೊಂಬೆಗಳು; ಕುನ್ನೂರಿನ ಷಷ್ಠೀ ಗೊಂಬೆಗಳು; ದಕ್ಷಿಣಾರಿಯ ಮಾನಸ ಮಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಬದ್ವೀಪದ ಶಿವನ ತಲೆಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

 ಕಾಂತ 
ಹೊಲಿಗೆ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಬಿರ್ಭುಮ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

 ದೋಕ್ರಾ 
ದೋಕ್ರಾ ಕಲೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ದೋಕ್ರಾಗಳು ಈಗ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂಕುರಾ, ಪುರುಲಿಯಾ, ಮಿಡ್ನಾಪುರ ಮತ್ತು ಬುರ್ದ್ವಾನ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ.  ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಂಕುರಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಪುರುಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ.   ದೋಕ್ರಾ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ದೇವತೆಗಳ, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ-ನಾರಾಯಣ, ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕರ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ, ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಗೂಬೆಗಳು, ನವಿಲುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

 ಮರದ ಕಲೆ 

ಮರದ ಕಲೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಮರದ ಪ್ರತಿಮೆ ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮರದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಲೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಟುಂಗ್ರಾಮ್ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.  ಬಂಗಾಳದ ನಟುಂಗ್ರಾಮ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯು ಗೌರಂಗಾ, ಕೃಷ್ಣ, ಬೋರ್-ಬೌ, ಗೌರ್-ನಿತಾಯ್, ಗೂಬೆ ಮುಂತಾದ ಮರದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿನಾಜ್ಪುರ ಗೋಮಿರಾ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಸಹ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

 ಬಿದಿರಿನ ಕರಕುಶಲ 
ಬಿದಿರಿನ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬುಟ್ಟಿಗಳ ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ, ತಟ್ಟೆಯಂತಹ ಬಿದಿರಿನ ಬುಟ್ಟಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿದೆ.  ಈ ರೀತಿಯ ಬುಟ್ಟಿಗಳು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವ ಫ್ಯಾನ್, ಜರಡಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸಹ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಶುಭ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

 ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ 
 Culture of West Bengal
 Masks of West Bengal

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations
ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ
ವರ್ಗ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್