ಮೇಳಕರ್ತ

ಮೇಳಕರ್ತ ಎಂಬುದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ) ಮೂಲಭೂತ ಸಂಗೀತದ ಸ್ವರಗಳ ( ರಾಗಗಳು ) ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳು ಮೂಲ ರಾಗಗಳಾಗಿವೆ (ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಕ ರಾಗಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಇದರಿಂದ ಇತರ ರಾಗಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಬಹುದು. ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೇಳ, ಕರ್ತಾ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ನಂತರದ ಪದವು ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಗವು ಮೇಳಕರ್ತವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭೈರವಿ ರಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ).

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಥಾಟ್ ಮೇಳಕರ್ತಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ೧೦ ಥಾಟ್‌ಗಳಿವೆ, ಆದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಳಕರ್ತ ಯೋಜನೆಯು ೭೨ ರಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

 ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳ ನಿಯಮಗಳು 
ಮೇಳಕರ್ತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ರಾಗಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು:

 ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಗಗಳು - ಅವು ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣ ಎರಡೂ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಪದ ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ಸ್ವರಗಳನ್ನು (ಸ್ವರ) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. Ragas in Carnatic music by Dr. S. Bhagyalekshmy, Pub. 1990, CBH Publications A practical course in Carnatic music by Prof. P. Sambamurthy, 15th edition published 1998, The Indian Music publishing house
 ಮೇಲಿನ ಷಡ್ಜ ವು ರಾಗ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.  ( ಪುನ್ನಾಗವರಾಳಿ ಮತ್ತು ಚೆಂಚುರುಟ್ಟಿಯಂತಹ ರಾಗಗಳು ನಿಷಾದದಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮೇಳಕರ್ತವಲ್ಲ )
 ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. 

 ಇತಿಹಾಸ 

ರಾಗಗಳ ಮೇಳ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರಾಮಮಾತ್ಯ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವರಮೇಳಕಲಾನಿಧಿ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೫೦. ಅವರನ್ನು ರಾಗಗಳ ಮೇಳ ಪದ್ಧತಿಯ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ವೆಂಕಟಮಖಿನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚತುರ್ದಂಡಿ ಪ್ರಕಾಶಿಕಾ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ಮೇಳಕರ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಸ ಮೇಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. Shree Muthuswami Dikshitar Keertanaigal, by A Sundaram Iyer, Madras Book Publications, Mylapore, Chennai ಅವರು ಕೆಲವು ದಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ತಿಳಿದಿರುವ ೧೨ ಸೆಮಿಟೋನ್‌ಗಳಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಮನಸ್ವಿಯಾಗಿ ೬ಸ್ವರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ೭೨ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಭಾಗಗಳು ರಿ೨ (ಮತ್ತು ಅಂತಹುದೇ ಸ್ವರಗಳು ) ದ್ವಿಗುಣ ಎಣಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾರ್ಕಿಕತೆಯಿಲ್ಲದ ( ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಗಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಸಂಪೂರ್ಣ ಮೇಳಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಮಧ್ಯಮಗಳ ಅವರ ವಿಶೇಷ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದು ೭೨ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳು ವೆಂಕಟಮಖಿಯ ಮಾದರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ಗೋವಿಂಧಾಚಾರ್ಯರು ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮಾಣಿತ ರಾಗಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ವೆಂಕಟಮಖಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಅದೇ ಸ್ವರಗಳು.  ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿನ ಮಾಪಕಗಳು ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವುಗಳಾಗಿವೆ.

 ಮೇಳಕರ್ತ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು 
ವೆಂಕಟಮಖಿಯವರ ಕಾಲದ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕಟಪಯಾದಿ ಸಾಂಖ್ಯ ನಿಯಮವು ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸಾಂಖ್ಯವು ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು ಅಂಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಗದ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲ ಎರಡು ಉಚ್ಚಾರಾಂಶಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಅಂಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ರಾಗದ ಸೂಚಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗದ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಅದರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. "ಸಂಖ್ಯಾನಂ ವಾಮತೋ ಗತಿಹಿ" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಯಮವು ಅಂಕೆಗಳನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ನೀವು ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಓದುತ್ತೀರಿ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹರಿಕಾಂಭೋಜಿ ರಾಗವು ೮ ಮತ್ತು ೨ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹ ಮತ್ತು ರಿ ಎಂಬ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರೆ ನಮಗೆ 28 ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹರಿಕಾಂಭೋಜಿಯು 28ನೇ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಟಪಯಾದಿ ಸಾಂಖ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ.

 ಮೇಳಕರ್ತ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ 
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗವು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೆಳಗಿನ ಸ ( ಕೀಳ್ ಷಡ್ಜ ), ಮೇಲಿನ ಸ ( ಮೇಲ್ ಷಡ್ಜ ) ಮತ್ತು ಪ ( ಪಂಚಮ ) ಸ್ಥಿರ ಸ್ವರಗಳಾಗಿ, ಮಾ ( ಮಧ್ಯಮ ) ಎರಡು ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಸ್ವರಗಳು ರಿ ( ರಿಷಭ ), ಗ ( ಗಾಂಧಾರ ), ಧ ( ಧೈವತ ) ಮತ್ತು ನಿ ( ನಿಶಾದ ) ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಮೂರು ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ೭೨ ಏಳು-ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ (ಮಾಪಕಗಳು) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಮೇಳಕರ್ತಾ ರಾಗಗಳು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಕ್ಟೇವ್ S, R1, R2=G1, R3=G2, G3, M1, M2, P, D1, D2=N1, D3=N2, N3 ಹನ್ನೆರಡು ಸೆಮಿಟೋನ್‌ಗಳಿವೆ (ಈ ಸಂಕೇತಗಳ ವಿವರಣೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ <i id="mwcg">ಸ್ವರಗಳನ್ನು</i> ನೋಡಿ) . ಒಂದು ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗವು ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಸ ಮತ್ತು ಪ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಮ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ರಿ ಮತ್ತು ಗ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಮತ್ತು ದ ಮತ್ತು ನಿ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೆ, ರಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಗ  ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಧ ನಿ ( ಕ್ರಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಗ) ಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಇದು 2 × 6 × 6 = 72 ರಾಗಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಗಣಿತದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಸರಳವಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಾವು ಅನುಗುಣವಾದ ರಾಗವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು.

ಮೇಳಕರ್ತ  ರಾಗದಿಂದ ಸ್ವರಗಳ ಉಪವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಗವು ಆ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗದ ಜನ್ಯ (ಅಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಅಥವಾ ಪಡೆದದ್ದು) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಗವೂ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗದ ಜನ್ಯ . ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಜನ್ಯ ರಾಗಗಳು ಸಾಮ್ಯತೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪೋಷಕ ಮೇಳಕರ್ತವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ (ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿತ) ಏಳು ಸ್ವರಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಅದು ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೇಳಕರ್ತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಿಂದೋಲಂನಲ್ಲಿ ಋಷಭ ಮತ್ತು ಪಂಚಮ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ಶುದ್ಧ ರಿಷಭವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೋಡಿಯ ( ಹನುಮತೋಡಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಅಥವಾ ಚತುಶ್ರುತಿ ರಿಷಭವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಟಭೈರವಿಯ ಜನ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇದು ನಟಭೈರವಿಯೊಂದಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

 ಚಕ್ರಗಳು 
೭೨ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳನ್ನು ಚಕ್ರಗಳು ಎಂದು ೧೨ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ೬ ರಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಚಕ್ರದೊಳಗಿನ ರಾಗಗಳು ಧೈವತಮ್ ಮತ್ತು ನಿಷಾದಮ್ ಸ್ವರ (ಧ ಮತ್ತು ನಿ) ಮಾತ್ರ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ೧೨ ಚಕ್ರಗಳ ಹೆಸರು ಅವುಗಳ ಕ್ರಮಸೂಚಕ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸಹ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. Ragas in Carnatic music by Dr. S. Bhagyalekshmy, Pub. 1990, CBH Publications South Indian Music Book III, by Prof. P Sambamoorthy, Published 1973, The Indian Music Publishing House

 ಇಂದು  ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಇದೆ - ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಮೊದಲ ಚಕ್ರವಾಗಿದೆ .
 ನೇತ್ರ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಅದರಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಎರಡು ಇವೆ - ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಎರಡನೆಯದು.
 ಅಗ್ನಿಯು ಮೂರನೆಯ ಚಕ್ರವಾಗಿದೆ, ಇದು ಮೂರು ರೀತಿಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ (ದಕ್ಷಿಣ, ಆಹವನೀಯಂ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ). ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿ 3 ನೇ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
 ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ವೇದವು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಚಕ್ರದ ಹೆಸರು.
 ಬಾಣವು ಮನ್ಮಥನ ಐದು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ ಐದನೆಯದಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.
 ವಸಂತ, ಗ್ರೀಷ್ಮ, ವರ್ಷ, ಶರತ್, ಹೇಮಂತ ಮತ್ತು ಶಿಶಿರ ಎಂಬ ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ೬ ಋತುಗಳಿಗೆ ನಿಂತಿರುವ ಆರನೇ ಚಕ್ರ ಋತು .
 ಋಷಿ ಎಂದರೆ ಋಷಿ, ಏಳು ಋಷಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಏಳನೇ ಚಕ್ರ .
 ವಾಸು ಎಂದರೆ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಎಂಟು ವಸುಗಳು .
 ಬ್ರಹ್ಮನು ಅದರ ನಂತರ ೯ ಇವೆ.
 ದಿಸಿ ಚಕ್ರವು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ (ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ, ಈಶಾನ್ಯ, ವಾಯುವ್ಯ, ಆಗ್ನೇಯ, ನೈಋತ್ಯ, ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ). ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ೧೦ ನೇ ಚಕ್ರವಾಗಿದೆ .
 ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಚಕ್ರವು ರುದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಇವೆ.
 ಹನ್ನೆರಡನೆಯದು ಆದಿತ್ಯರು ಅದರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.

ಈ ೧೨ ಚಕ್ರಗಳು ವೆಂಕಟಮಖಿಯಿಂದಲೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

 ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ 
೭೨ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು, ಶುದ್ಧ ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಮ ರಾಗಗಳು. ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಶುದ್ಧ ಮಧ್ಯಮ ರಾಗದ ಮ1 ಅನ್ನು ಮ2 ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಿದಾಗ, ನಾವು ಅನುಗುಣವಾದ ಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಮ ರಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ. ರಾಗದ ವಿವಿಧ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಅದರ ಮೇಳಕರ್ತ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಕಟಪಯಾದಿ ಸಾಂಖ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ.

ರಿ1, ಗ2, ನಿ2, ಮತ್ತು ಮುಂತಾದ ಸಂಕೇತಗಳ ವಿವರಣೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ.
''Shuddha MadhyamaPrati MadhyamaNo.RagaScaleNo.RagaScale1. Indu Chakra7. Rishi Chakra1Kanakāngi37Sālagam2Ratnāngi38Jalārnavam3Gānamūrti39Jhālavarāḷi4Vanaspati40Navanītam5Mānavati41Pāvani6Tānarūpi42Raghupriyā2. Netra Chakra8. Vasu Chakra7Senāvati43Gavāmbhodi8Hanumatodi44Bhavapriyā9Dhenukā45Śubhapantuvarāḷi10Nātakapriyā46Śadvidamārgini11Kokilapriyā47Suvarnāngi12Rūpavati48Divyamaṇi3. Agni Chakra9. Brahma Chakra13Gāyakapriyā49Dhavaḻāmbari14Vakuḷābharaṇam50Nāmanārāyaṇi15Māyāmāḻavagowla51Kāmavardhini16Chakravākam52Rāmapriyā17Sūryakāntam53Gamanāśrama18Hātakāmbari54Viśvambari4. Veda Chakra10. Disi Chakra19Jhankāradhvani55Śāmaḻāngi20Naṭabhairavi56Śanmukhapriyā21Kīravāṇi57Simhendramadhyamam22Kharaharapriyā58Hemavati23Gourimanohari59Dharmavati24Varuṇapriyā60Nītimati5. Bana Chakra11. Rudra Chakra25Māraranjani61Kāntāmaṇi26Chārukesi62Riśabhapriyā27Sarasāngi63Latāngi28Harikāmbhōji64Vāchaspati29Dhīraśankarābharaṇam65Mechakalyāni30Nāganandini66Chitrāmbari6. Rutu Chakra12. Aditya Chakra31Yāgapriyā67Sucharitrā32Rāgavardhini68Jyoti svarupini33Gāngeyabhuśani69Dhāthuvardhani34Vāgadhīśvari70Nāsikābhūśaṇi35Śūlini71Kōsalam36Chalanāṭa72Rasikapriyā

 ಪರ್ಯಾಯ ಮೇ ಯೋಜನೆ 
ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು  ಪಂಥವು ೭೨ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳಂತೆ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. Shree Muthuswami Dikshitar Keerthanaigal, Appendix III and IV, by A Sundaram Iyer of Kallidaikurichi, Music Books Publishers, Mylapore, Chennai ಇವುಗಳನ್ನು ವೆಂಕಟಮಖಿನ್ನರು ಕಲಿಸಿದರು. Shree Muthuswami Dikshitar Keertanaigal, by A Sundaram Iyer, Madras Book Publications, Mylapore, Chennai ಅನೇಕ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗಳು ಅಸಂಪೂರ್ಣ ( ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಗಗಳಲ್ಲ )  ರಾಗಗಳು. ಏಕೆಂದರೆ ದೀಕ್ಷಿತರು ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನೇರ ವಿವಾದಿ ಸ್ವರಗಳ ಬಳಕೆಯ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಾಪಿತ ರಚನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. 

 ಸಹ ನೋಡಿ 

 ಜನ್ಯ ರಾಗ
 ಜನ್ಯ ರಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ
 ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮೆಲಕರ್ತ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳ ವಿವರಣೆ
 ಕಟಪಯಾದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
 ರಾಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 ಕಟಪಯಾದಿ ಸಾಂಖ್ಯವು ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ
 ಎರಡು ಮೇಳಕರ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿವರಣೆ
 ಮೇಳಕರ್ತದ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಪಿಯಾನೋ ಕೀಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಗಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ
 ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗ ಚಾರ್ಟ್
 ಶುದ್ಧಾನಂದ ಭಾರತಿ ರಚಿಸಿದ 72 ಮೇಳಕರ್ತಗಳ ವಿವರಣೆ 
 ಮೆಲಕರ್ತಾ ರಾಗಗಳು - "ಪಿಯಾನೋ ಕೀಗಳು" ಜೊತೆಗೆ ವೀಡಿಯೊ ಪ್ರದರ್ಶನ

ವರ್ಗ:ರಾಗಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ರಾಗಗಳು