ನೈನತೀವು ನಾಗಪೂಶನಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯ

ನೈನತಿವು ನಾಗಪೂಶನಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯ ಅಂದರೆ ನೈನತೀವು  (ದ್ವೀಪ/ದೇವಾಲಯವಿರುವ ನಗರ)ದಲ್ಲಿ ನಾಗಪೂಶಣಿ (ಹಾವುಗಳನ್ನು ಆಭರಣವಾಗಿ ಧರಿಸುವ ದೇವತೆ) ಅಮ್ಮನ್ (ದೇವತೆ) ಎಂದು. ಇದು  ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಶದ ನೈನತೀವು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಕ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ. ಇದನ್ನು ನಾಗಪೂಶಣಿ ಅಥವಾ ಭುವನೇಶ್ವರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪತ್ನಿ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ನಯಿನಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣ ದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.  ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ನಾಲ್ಕು ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವು  20-25 ಅಡಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು 108 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ  ಪೂರ್ವದ ರಾಜ ಗೋಪುರ ೧೦೮ ಅಡಿ ಇದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ತಮಿಳು ಜನರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

ಇದನ್ನು ಮಣಿಮೇಕಲೈ ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಕೇಶಿ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾವೆ. 1620ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಪ್ರಾಚೀನ ರಚನೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ ನಂತರ 1720ರಿಂದ 1790ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದೇವಾಲಯವು ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 1000 ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5000 ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ತಿಂಗಳಾದ ಆನಿ (ಜೂನ್/ಜುಲೈ) ಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಾರ್ಷಿಕ 16 ದಿನಗಳ ಮಹೋತ್ಸವವು (ಥಿರುವಿಳಾ) 100,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 10,000 ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ನಯಿನೈ ಶ್ರೀ ನಾಗಪೂಶಣಿ ಅಂಬಾಳ್ ದೇವಾಲಯ ಎಂದೂ  ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನಯಿನೈ ಎಂದರೆ ನೈನತಿವು ಅಥವಾ ಶಿವನ ಹೆಸರು ನಯಿನಾರ್ ಎಂಬ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ನೈನೈ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ನೈನೈ" ಅಥವಾ "ನಯಿನೈ" ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ. ಆದರೆ "ನಯಿನೈ" ಹೆಚ್ಚು ಸರಿಯಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ "ಯ" ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ (ಇದು ಇಂಗ್ಲೀಷಿನ "y" ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ).

 ಪುರಾಣ. 

 ದಂತಕಥೆ 
ಗೌತಮ ಋಷಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇಂದ್ರ ನಾಗಪೂಶಣಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಂದ್ರನು ಗೌತಮನ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಅಹಲ್ಯಳನ್ನು ಋಷಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿದನು. ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಸಾವಿರ ಯೋನಿಯ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ ಋಷಿ ಶಾಪಿಸಿದನು. ಅವಮಾನವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಆತ ನೈನತಿವು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ತಲೆಮೆರೆಸಿಕೊಂಡನು. ಅಲ್ಲಿ, ಆತ ತನ್ನ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಲೆಂದು ಭುವನೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಮೂಲಸ್ಥಾನದ ಮೂರ್ತಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಪೂಜಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸನ್ನಳಾದ ದೇವಿಯು ಅವನ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಆಕೆ "ಇಂದ್ರಕ್ಷಿ" (ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಕಣ್ಣನ್ನಿತ್ತವಳು ) ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಮತ್ತೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಒಂದು ನಾಗರಹಾವು (ನಾಗ) ಭುವನೇಶ್ವರಿಯ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಪುಲಿಯಾಂತಿವು ದ್ವೀಪದಿಂದ ಸಮುದ್ರದಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕಮಲದ ಹೂವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನೈನಾತಿವು ಕಡೆಗೆ ಈಜುತ್ತಿತ್ತು. ಹದ್ದು (ಗರುಡ) ನಾಗರಹಾವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಹದ್ದಿನಿಂದ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ  ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ ನಾಗರಹಾವು ಒಂದು ಬಂಡೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು (ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಬು ಸುತ್ರಿಯಾ ಕಲ್ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಹಾವು ತನ್ನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ). ಈ ಪ್ರದೇಶ ನೈನತಿವು ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿದೆ.  ಹದ್ದು ನಿಂತಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂಡೆ ಗರುಡನ್ ಕಲ್ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಾಣಿಕನ್-ಭುವನೇಶ್ವರಿಯ ಭಕ್ತ-ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಕಾ ನಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಪಾಕ್ ಜಲಸಂಧಿಯನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಹದ್ದು ಮತ್ತು ನಾಗರಹಾವು ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ನಾಗರಹಾವು ತನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಲು ಬಿಡುವಂತೆ ಅವನು ಹದ್ದುಗಳನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೈನತಿವು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಭುವನೇಶ್ವರಿಗೆ ಸುಂದರವಾದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ನಾಗಪೂಶಣಿ ಅಮ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಒಂದು ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಹದ್ದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಆತ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸುಂದರವಾದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಹದ್ದು ನಾಗಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ತನ್ನ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಲು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮುಳುಗಿತು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ, ಗರುಡ ಮತ್ತು ನಾಗರು ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವೈಷಮ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದರು.

 ಶಕ್ತಿ ಪೀಠ 

ತನ್ನ ತಂದೆ ದಕ್ಷನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಸತಿ ವಿವಾಹವಾದಳು. ದಕ್ಷನು ಮಹಾ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸತಿ ಮತ್ತು ಶಿವನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಶಿವನು ತನ್ನನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಸತಿಯು ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ದಕ್ಷನು ಶಿವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ವಾದಿಸಿದನು. ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಸತಿ ಆ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿಕೊಂಡಳು.

ಶಿವನು ಕೋಪಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ವೀರಭದ್ರ ಮತ್ತು ಭದ್ರಕಾಳಿಯರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಉಗ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಯಜ್ಞದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿನಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ನೈನಾಯಿ ವಿರಭದ್ರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ನೈನಾಯಿ ಕಾಳಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿರಭದ್ರನು ದಕ್ಷನನ್ನು ಕೊಂದನು.

ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಪಗೊಂಡ ಶಿವನು ತನ್ನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಸತಿಯ ಸುಟ್ಟ ದೇಹವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಭಯಂಕರವಾದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿ ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು. ಈ ನೃತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯ ದೇಹವು ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಆ ತುಣುಕುಗಳು ಭೂಮಿಯ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವು. ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವನು ಸತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ತನ್ನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ ದುಃಖದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಓಡಿದನು. ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸತಿಯ ಶವವನ್ನು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸಿದನು. ಅದರ ನಂತರ ಶಿವನು ತನ್ನ ಸಮಚಿತ್ತತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು. ಎರಡೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಸತಿಯ ದೇಹವು 64 ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ 64 ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು ದೇವಿಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ದೇವಿಯ-ಆಧಾರಿತ ಶಾಕ್ತ ಪಂಥದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.

ನೈನತಿವು ನಾಗಪೂಶನಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯವು ಸತಿಯ ಸಿಲಂಬುವು (ಕಾಲ ಗೆಜ್ಜೆ) ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಕಾಲಗೆಜ್ಜೆಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆಭರಣವನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಮಿಳು ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ಸಿಲಪತಿಕಾರಂನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ-ಅಲ್ಲಿ ಕಥೆಯು ಒಂದು ಗೆಜ್ಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

 ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ 

 ದೇವತೆಗಳು 
ಮೂಲಸ್ಥಾನಂ ಅಥವಾ ಗರ್ಭಗೃಹ, ನಾಗಪೂಶಣಿ ಅಮ್ಮನ ಕೇಂದ್ರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪತ್ನಿ ನಯಿನಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ (ಶಿವ) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದ್ರಾವಿಡ ಹಿಂದೂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳ ಗೋಡೆಯು ಕೇಂದ್ರ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಗರ್ಭಗೃಹದ ಸುತ್ತಲೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾ (ಪಥ) ವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ತೈಲ ದೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲೆ 10 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ವಿಮಾನ (ಗೋಪುರ) ಇದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹ ಎರಡು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮೂಲಮೂರ್ತಿಯನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು) ನೋಡಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ದ್ವಾರದಿಂದ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು (ಹಬ್ಬದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು) ನೋಡಬಹುದು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ನಾಯಿನಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ನಾಗಪೂಶನಿ ಅಮ್ಮನ್ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶಿವ-ಶಾತಕಿ (ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಕ್ತಿಗಳು) ಆಗಿ ದರ್ಶನ ನೀಡುವಂತೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಉಪದೇವರನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

(ಅಧೀನ ದೇವತೆಗಳುಃ ಗಣೇಶ (ಗಣಪತಿ) ಭುವನೇಶ್ವರಿ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ) ವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇವಯಾನ, ನವಗ್ರಹ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಭೈರವ, 63 ನಯನಾರ್ಗಳು, ನಲ್ವಾರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರಿ.

 ಗೋಪುರಗಳು 
ನೈನತಿವು ನಾಗಪೂಶನಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯವು ನಾಲ್ಕು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮತ್ತು ವರ್ಣರಂಜಿತ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವ ಮೂರು ಗೋಪುರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ ಗೋಪುರಂ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗೋಪುರ.  ಇದು 108 ಅಡಿ (33 ಮೀ) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ 2000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 9 ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು 9 ಚಿನ್ನದ ಕಲಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೂರದಿಂದ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪೂರ್ವ ಗೋಪುರಂಗೆ  ಕಿರೀಟವಿಟ್ಟಂತೆ  ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.  ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು "ರಾಜ ರಾಜ ಗೋಪುರಂ" (ರಾಜನ ಗೋಪುರದ ರಾಜ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 2010ರಿಂದ 2012ರವರೆಗೆ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 2012ರ ಜನವರಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಕುಂಭಾಭಿಷೇಕ (ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಸಮಾರಂಭ) ನಡೆಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾರತ, ಯುರೋಪ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ 2,00,000 ಭಕ್ತರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಪೂರ್ವ ಗೋಪುರಂ ಆಧುನಿಕ ರಚನೆಯ ಮೂರು ಗೋಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು. ಇದು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಾದ್ಯಂತ ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಮುಖಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ತಳದಿಂದ 54 ಅಡಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಈ ಗೋಪುರಂ ಮೂಲತಃ ಕಡಿಮೆ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನವೀಕರಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರಾಜ ರಾಜ ಗೋಪುರಂಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಗೋಪುರಂ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ, ಒಬ್ಬರು ನೇರವಾಗಿ ಮೂಲಮೂರ್ತಿಯ (ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳು) ಮುಖವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಪುರಂ ಅನ್ನು 1970ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ತಳದಿಂದ 54 ಅಡಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ನವೀಕರಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರಾಜ ರಾಜ ಗೋಪುರಂ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಈ ಗೋಪುರಂನ ಮೇಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಗೋಪುರಂ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ, ಒಬ್ಬರು ನೇರವಾಗಿ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು (ಹಬ್ಬದ ದೇವತೆಗಳು) ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಗೋಪುರಂ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಆಗ್ನೇಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿದೆಯಾದರೂ, ಆಗ್ನೇಯ ಗೋಪುರಂ ಸಹ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದೆ. 2011ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಇದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವು, ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ದ್ವೀಪದೊಳಗಿಂದ ಬರುವವರನ್ನು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ನಾಗ ವಿಹಾರದ (ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ) ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದು. ಇದು ಸುಮಾರು 20-25 ಅಡಿ ಎತ್ತರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಗೋಪುರಂ ಆಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಗೋಪುರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮತ್ತು ರೋಮಾಂಚಕ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

 ಮಂಟಪಗಳು 
ವಸಂತ ಮಂಟಪವನ್ನು ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಉಪವಾಸದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ (ಹಬ್ಬದ ದೇವತೆಗಳು) ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದದ್ದು. ದೇವಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಮಾನಿನ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡಬಹುದು.

ವಾಹನ ಮಂಟಪವು ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯ ವಿವಿಧ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ದೇವಾಲಯದ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಮೆರವಣಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ವಾಹನಗಳು). ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 50 ವಿವಿಧ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು ಎಂದರೆ ರಾವಣ-ಕೈಲಾಸ ವಾಹನ. ಈ ವಾಹನವು ರಾಕ್ಷಸನಾಗಿದ್ದ ಲಂಕಾ ರಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಉತ್ಕಟ ಭಕ್ತ ರಾವಣ  ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತನ್ನ ತಲೆ ಮತ್ತು ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವೀಣೆಯನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ನುಡಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ರಾಕ್ಷಸರ ಒಡೆಯನಾದ ರಾವಣನು ನಯನಾರ್ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪ್ರೀತಿ ಗಳಿಸಲು ಬೇಕಾದ ವೀಣೆಗಾಗಿ ರಕ್ತನಾಳಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಧಮನಿಗಳನ್ನು ಕೀಳುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಹನದೊಳಗೆ ರಾವಣ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಜನ ನಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರನಿಗೆ (ರಾಕ್ಷಸರ ದೇವರು, ಶ್ರೀ ಕೈಲಾಸ-ನಯನಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ) ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ರಾವಣನು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಪುರಾಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಈ ದೇವಾಲಯದ  ಜನಸೆಳೆವ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಕಲ್ಯಾಣ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು  ಇಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇವಾಲಯದ  ಉತ್ತರದ ಆವರಣದಲ್ಲಿದೆ.

ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ಅನ್ನಧಾನ ಮಂಟಪವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣ ಸಮಾರಂಭಗಳ ನಂತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಔತಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕಲಾಯಣ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೂಗಳ ಪೋಷಣೆಯ ದೇವತೆಯಾದ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ಅಮ್ಮನ್  ಸನ್ನಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾದ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಮುತಸುರಾಬಿ ಅನ್ನಧಾನ ಮಂಟಪವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರತಿದಿನ ಉಚಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 1960ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ನೈನತಿವು ಶ್ರೀ ನಾಗಪೂಶಣಿ ಅಮುತಸುರಭಿ ಅನ್ನಧಾನ ಸೊಸೈಟಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ಬಡಿಸಲು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಆಸ್ತಿಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಆವರಣದಿಂದ 2 ನಿಮಿಷಗಳ ನಡಿಗೆ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಮಂಟಪವು ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ಮಣಿಮೇಕಲೈ ನಲ್ಲಿ  ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಆಧುನಿಕ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಪುಹಾರ್ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವಾದ ಕಾವೇರಿಪಟ್ಟಿನಮ್ ಮತ್ತು ಜಾಫ್ನಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಸಣ್ಣ ಮರಳಿನ ದ್ವೀಪವಾದ ನೈನಾಟಿವುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಕಥಾ ವಸ್ತು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯುಲ್ಲಿ  ನರ್ತಕಿ-ವೇಶ್ಯೆ ಮಣಿಮೇಕಲೈ ಅವರನ್ನು ಪ್ರೇಮಭರಿತ ಚೋಳ ರಾಜಕುಮಾರ ಉದಯಕುಮಾರನ್ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಜೀವನಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಸಮುದ್ರ ದೇವತೆ ಮಣಿಮೇಕಲಾ ಥೀವಮ್ (ಮಣಿಮೇಕಲೈ ದೇವಿ) ಅವಳನ್ನು ಮಲಗಿಸಿ ಮಣಿಪಲ್ಲವಂ (ನೈನತಿವು) ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾಳೆ. ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ದ್ವೀಪದ ಸುತ್ತಲೂ ಅಲೆದಾಡಿದ ನಂತರ ಮಣಿಮೇಕಲೈ ಧರ್ಮ ಪೀಠವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಇಂದ್ರನು ಇರಿಸಿದ್ದನು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಬುದ್ಧ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ನಾಗಾ ರಾಜಕುಮಾರರಿಗೆ ಕಲಿಸಿ ಬೋಧಿಸಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದ್ದನು. ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಪವಾಡಸದೃಶವಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.  ಮಣಿಮೇಕಲೈ ಅದನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಅವಳು ಧರ್ಮ ಪೀಠದ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆಯಾದ ದೀವಾ-ತೀಲಕೈಯನ್ನು (ದ್ವಿಪಾ ತಿಲಕ) ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಧರ್ಮ ಪೀಠವು ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವದ್ದೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಗೆ ಎಂದಿಗೂ ವಿಫಲವಾಗದ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು (ಅಮುರ್ತಾ ಸುರಭಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಕಾರ್ನ್ಯುಕೋಪಿಯಾ) ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಹಸಿವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಊಟವನ್ನು ಆನಂದಿಸಲು ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀ ಭುವನೇಶ್ವರಿ ಕಲೈ ಅರಂಗ ಮಂಟಪ ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರಾಜ ರಾಜ ಗೋಪುರಂನ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2011 ರಲ್ಲಿ ಮರು ಬಣ್ಣ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯ, ಮೃದಂಗ, ನಾದಸ್ವರಂ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ತನಗಳು ಸೇರಿವೆ.

 ಅಂಬಾಲಾ ವೀಧಿ 
ಇದು ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಯ ಹೊರಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಹೊರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು (ಪಥ) ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ನಂದಿ (ಸಂಸ್ಕೃತಃ ನಂದೀ, ತಮಿಳುಃ ನಂದೀ) ಈಗ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಶಿವನ ವಾಹನ ಮತ್ತು ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ದ್ವಾರಪಾಲಕನೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ನಂದಿಯ ಈ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಸುಮಾರು 8 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಪೂರ್ವ ಗೋಪುರಂನ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ಮೂಲಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಏಕೈಕ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ನಂದಿಯಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತವು 2011 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಲೇಪಿತ ದ್ವಜಸ್ಥಂಭವನ್ನು (ಕೋಡಿ ಮರಮ್ ಧ್ವಜ ಪೋಸ್ಟ್) ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾದ ಹೊಸ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಲೇಪಿತ ದ್ವಜಸ್ಥಂಭವನ್ನು ಜೂನ್ 2012ರ ಮೊದಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲ.

ನೈನಾಟಿವು ನಾಗಪೂಶನಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯದ ರಥವನ್ನು ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು (ಸಂಸ್ಕರಣಾ ದೇವತೆಗಳು) ಸಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಥೋತ್ಸವವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ  ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಥರ್ ಥಿರುವಿಝಾ, "ರಥ ಉತ್ಸವ")  ರಥವನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ (ಪಥ) ಸುತ್ತಲೂ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಭಕ್ತರು ಸೇರಿ ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು 35 ಅಡಿ ಎತ್ತರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ವಿವಿಧ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ರಥದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾದ (30 ಅಡಿ) ಎರಡು ರಥಗಳು ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯನಿಗೆ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಕೈಲಾಸ-ರೂಪ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ ದೇವಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕಲ್ಯಾಣಿ. ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2011 ರಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾವಣ-ಕೈಲಾಸ ವಾಹನದ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀ ಕೈಲಾಸ-ನಯನಾರ್ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಶ್ರೀ ನಾಗಪೂಶಣಿ ಅಮ್ಮನ 15 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ, ತೆರೆದ ಹೆಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಗರಹಾವುಗಳು ಕಾರಂಜಿಗೆ ಹೋಲುವಂತೆ ಇದರಿಂದ ನೀರನ್ನು ಉಗುಳಿ ಹಾಕುತ್ತವೆ. ನವೀಕರಣವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅದರ ನೀರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮತ್ತೊಂದು ದೇವಾಲಯದ ತೀರ್ಥವೆಂದರೆ ಅಮೃತ ಗಂಗಾಧರಣಿ ತೀರ್ಥಂ. ಇದು ನೈನತಿವು ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಸುಮಾರು 1 ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.  ಇದನ್ನು 1940ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೈನತಿವುವಿನ ನಿವಾಸಿ ಸಂತನಾದ ಮುತ್ತುಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ನೈನಾಯಿ ಶಿವ-ಗಂಗೈ ದೇವಾಲಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಹೋಗುವ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.

 ಆಚರಣೆಗಳು 

 ಪೂಜೆ. 
ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15 ಅರ್ಚಕರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಮಿಳಕಮ್ನ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆ ಅರ್ಚಕರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪಜಾತಿಯಾದ ಶಿವ ಆದಿಶಿವರಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಚಕರು ದೇವಾಲಯದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮುಚ್ಚಿದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಆರು ಬಾರಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ನಾಲ್ಕು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಅಭಿಷೇಕ (ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನ) ನೈವೇದ್ಯ (ಅಲಂಕಾರ) ನೈವೇದ್ಯ (ಆಹಾರ ಸಮರ್ಪಣೆ) ಮತ್ತು ದೀಪಾ ಆರಾದನೈ (ಶ್ರೀ ನಾಗಪೂಶಣಿ (ಭುವನಶ್ವರಿ ಅಮ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ನಯನಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ದೀಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುವುದು) . ಪೂಜೆ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಾದಸ್ವರ (ಪೈಪ್ ವಾದ್ಯ) ಮತ್ತು ತವಿಲ್ (ತಾಳವಾದ್ಯ) ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತರು  ವೇದಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬದ ಮುಂದೆ ಆರಾಧಕರು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಬೀದಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಬೃಹತ್ ಮಂಡಲವನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ವೃತ್ತದ ಮಾದರಿ) ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ ದೇವಾಲಯದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

 ಹಬ್ಬಗಳು 
ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವೆಂದರೆ 16 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಮಹೋಸ್ತವಂ (ಥಿರುವಿಝಾ), ಇದನ್ನು ತಮಿಳು ತಿಂಗಳಾದ ಆನಿ (ಜೂನ್/ಜುಲೈ) ನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ವರ್ಣ ರಥೋತ್ಸವ (ಮಾಂಜಾ ತಿರುವುಳಾ ಸುವರ್ಣ ರಥ ಉತ್ಸವ) ರಥೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಪೂಂಗವನಂ (ತೆಪ್ಪ ತಿರುವುಳಾ ಫ್ಲೋಟ್ ಉತ್ಸವ) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿವೆ. ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಶಿವರಾತ್ರಿ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು. ಇವು ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ತಮಿಳಕಂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆ, ತಮಿಳು ತಿಂಗಳುಗಳಾದ ಆದಿ (ಜುಲೈ-ಆಗಸ್ಟ್) ಮತ್ತು ಥಾಯ್ (ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರವರಿ) ತಿಂಗಳುಗಳ ಶುಕ್ರವಾರಗಳಿಗೆ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ವತಿ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತರಿಗೆ ತಾಯಿಯಾದ ದಿನವಾದ ಆದಿ ಪೂರಂ ಅನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

 ಇತಿಹಾಸ 

 ಸಾಹಿತ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಕಾ ನಾಡು ಎಂಬುದು ಇಡೀ ಜಾಫ್ನಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳದ ಜನರು ಬುದ್ಧನೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಸಂವಹನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಬೌದ್ಧ ಪುರಾಣಗಳಿವೆ. ಎರಡು ಸಂಗಮ್ ತಮಿಳು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾದ ಮಣಿಮೇಕಲೈ ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಕೇಶಿ ಜಾಫ್ನಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ನೈನತಿವು ದ್ವೀಪವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ ನಾಕಾನಾಡಿನ ಮಣಿಪಲ್ಲವಂ ದ್ವೀಪವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಮಣಿಮೇಕಲೈ ಪ್ರಾಚೀನ ದ್ವೀಪವಾದ ಮಣಿಪಲ್ಲವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಶಂಖ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಹಿಂದೂಗಳು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ದ್ವೀಪವು ಮಣಿಮೇಕಲಾ ಥೀವಮ್ ದೇವಿಯ (ಮಣಿಮೇಕಲೈ ದೇವಿ) ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಣಿಮೇಕಲೈ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

 ಶಾಸನಗಳು 
ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ 12ನೇ ಶತಮಾನದ ತಮಿಳು ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಇದು ಸಿಂಹಳ ರಾಜ ಒಂದನೇ ಪರಾಕ್ರಮಬಾಹು (′ಐಡಿ1] ಎ. ಡಿ. ′ ಜಾಫ್ನಾ ತನ್ನ ಸ್ಥಳೀಯ ತಮಿಳು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಅವರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಶಾಸನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ನೈನತಿವುವಿನ "ಹಾವು ಆರಾಧಕರು" ಟಾಲೆಮಿಯ ವಿವರಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮಿಳು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಯರ್ ಮತ್ತು ನಾಕಾ ಅಥವಾ ನಾಗ ಎಂಬ ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಹೆಸರುಗಳು. ಅಂದರೆ ನಾಗರಹಾವು ಅಥವಾ ಸರ್ಪವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ಹಾವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಜನರು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಗ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಯನಿಕಾದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಆರಂಭಿಕ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ನಯಾ ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು-ಇದು ಸಾ. ಶ. ಪೂ. 150ರ ನಾನಾಘಾಟ್ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಜಾಫ್ನಾ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗದ ವಾಸದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಾಗಾ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಪಾಷಾಣ ಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಜಾಫ್ನಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸರ್ಪ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ನಾಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ನಯನಾರ್ ಪದದ ಭ್ರಷ್ಟ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವರ ಸರ್ಪದ ದೇವತೆಗಳಾದ ಶ್ರೀ ನಾಯಿನಾರ್ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ನಾಗಪೂಶನಿ ಅಮ್ಮನ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರ ತಲೆ ಹೊದಿಕೆಯು ಹೈಡ್ರಾ-ತಲೆಯ ನಾಗರಹಾವಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಿರಬಹುದು. ನೈನತಿವುವಿನ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ವಳ್ಳಿಪುರಂ ಚಿನ್ನದ ಫಲಕದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ನಾಗರಿಕತೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು "ಪ್ರಾಚೀನ ಸಿಲೋನ್" ನ ಲೇಖಕ ಎಚ್. ಪಾರ್ಕರ್ ಅವರು ಈ ನಾಕಾ ಅನ್ನು ಕೇರಳದ ನಾಯರ್ಗಳ ಒಂದು ಉಪಶಾಖೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅನೇಕ ಇತರ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸನಗಳು ಚೋಳ-ನಾಕಾ ಮೈತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ವಿವಾಹವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಲ್ಲವ ರಾಜವಂಶ ಪೂರ್ವಜರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಪುರಂ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಆಕಾರದ ಕಲ್ಲು-ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಲಂಗರು ಇದೆ. ಅರಬ್ ಹಡಗುಗಳು ಅಂತಹ ಲಂಗರುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು..

 ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ 
ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಷವಿಡೀ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಮಯವೆಂದರೆ ತಮಿಳು ತಿಂಗಳಾದ ಆನಿ (ಜೂನ್/ಜುಲೈ) ಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ 16 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಮಹೋತ್ಸವ (ಥಿರುವಿಝಾ ಹಬ್ಬ).

 ಇಂದು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಸಮುದಾಯ 
alt=Nainai Nagapooshani Amman Temple inside the Megapolis video game - view from south east|thumb|ನೈನಾಯಿ ನಾಗಪೂಶನಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯವು ಮಹಾನಗರದ ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ-ಆಗ್ನೇಯದಿಂದ ನೋಟ
ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಅನೇಕ ಜನರು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದೇವತೆಗಳ ಗೌರವದಿಂದಾಗಿ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಭಕ್ತರು ನಾಗಪೂಶಣಿ ಅಂಬಲ್ಗೆ ಮೀಸಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಕ್ತರು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ 2 ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ೫ ದೇಗುಲಗಳಿವೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲೂ ೨ ದೇಗುಲಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು "ಎನ್ಫೀಲ್ಡ್ ನಾಗಪೂಶನಿ ಅಂಬಾಳ್ ದೇವಾಲಯ" ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.  ಇಟಲಿಯಲ್ಲೂ ದೇವಿಯ 1 ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ದೇವಿಯು ಅನೇಕರ ಕುಲದೈವಂ ( ಕುಟುಂಬದ ದೇವತೆ). ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5000 ಜನರು (ನೈನತಿವು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ)ಗೆ ಈಕೆ ಕುಲದೇವರು.  ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೨೫೦೦೦ ಜನರಿಗೆ ಈಕೆ ಇಷ್ಟದೇವತೆ (ಜಾಫ್ನಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಸುತ್ತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ).

ಈ ದೇಗುಲವನ್ನು  Megabuck Specials 2016 ಎಂಬ ಮೆಗಾಪೋಲಿಸ್ ವೀಡಿಯೋ ಗೇಮಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು..[citation needed] 

 ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ 
ಶಕ್ತಿ ಪೂಜೆಯ ಇತರ ಪೂಜ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳುಃ

 ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯ-ಮಧುರೈ
 ಕಾಮಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯ-ಕಾಂಚೀಪುರಂ
 ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯ-ಕಾಶಿ
 ನಾಗದೀಪ ಪುರಾಣ ವಿಹಾರ

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪