ಖಮಾಜ್

ಖಮಾಜ್ ( IAST   ) ಎಂಬುದು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ  ರಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಖಮಾಜ್ ಥಾಟ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ರಾಗ. ಅಂತೆಯೆ ಅದನ್ನು ಖಮಾಜ್ ಎಂದೇ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅನೇಕ ಗಜಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಠುಮ್ರಿಗಳು ಖಮಾಜ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಇದು ಆರೋಹಣದಲ್ಲಿ ನಿ ಯ ಶುದ್ಧ (ಶುದ್ಧ) ರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣದಲ್ಲಿ ನಿ ಯ ಕೋಮಲ (ಫ್ಲಾಟ್) ರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದುದರಿಂದ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಸಮತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಗವನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಹಗುರವಾದ ರೂಪಗಳಾದ ಠುಮ್ರಿ, ಟಪ್ಪಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಧ್ರುಪದ್ ಮತ್ತು ಖಯಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ  ಕೂಡಾ ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹರಿಕಾಂಭೋಜಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾದ ರಾಗವಾಗಿದೆ.

 ಸಿದ್ಧಾಂತ [ರಾಗ ಶಾಸ್ತ್ರ] 
ಆರೋಹಣ : ಸ  ಗ ಮ ಪ ದ ನಿ ಸ   

ಅವ್ರೋಹ : ಸ ನಿ ದ ಪ ಮ ಗ ರಿ ಸ    SWAAI SANGEET (Part 1) Theory of Indian Classical Music by Prem Jialal Vasant

ವಾದಿ ಸ್ವರ : ಗ 

ಸಮಾವಾದಿ ಸ್ವರ :ನಿ 

 ಸಂಯೋಜನೆಗಳು 
ಧ್ರುಪದ್, ಸದ್ರಾ, ಖಯಾಲ್, ಠುಮ್ರಿ ಮತ್ತು ಟಪ್ಪಾ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ :

 ಸುಧಿ ಬಿಸರ ಗಯೀ... ( ಸದ್ರಾ ರೂಪ - ಜಪ್ತಾಲ್ನ 10 ಬೀಟ್ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ. ಕಿರಾನಾ ಘರಾನಾದ ಅಬ್ದುಲ್ ಕರೀಂ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ)
 "ಬನ್ ಬನ್ ಧುಂಡ ಲಿಯೋ ಬನ್ವಾರಿ......" ( ಆಚಾರ್ಯ ಡಾ. ಪಂಡಿತ್ ಗೋಕುಲೋತ್ಸವಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತೀನ್ ತಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ) 
 "ನಂದ್ ಘರ್ ಆಜ್ ಬಜೆ ಬಾಧೈ......" ( ಆಚಾರ್ಯ ಡಾ. ಪಂಡಿತ್ ಗೋಕುಲೋತ್ಸವಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತೀನ್ ತಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ) 
 ಪಿಯಾ ತೋರಿ ತಿರ್ಚಿ ನಜರ್ ಲಾಗೇ ಪ್ಯಾರಿ ರೇ... ( ಬೋಲ್ ಬನವ್ ಕಿ ಠುಮ್ರಿ ರೂಪ. ಆಗ್ರಾ ಘರಾನಾದ ಫಯಾಜ್ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ)
 ಕೊಯಲಿಯಾನ್ ಕುಹುಕ್/ಕೂಕ್ ಸುನಾವೆ... (ಖಯಾಲ್/ಬಂದಿಶಿ ಠುಮ್ರಿ ರೂಪ - ತೀನ್ ತಾಲ್ 16 ಬಡಿತ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ. ರಾಂಪುರ ಘರಾನಾದ ನಿಸಾರ್ ಹುಸೇನ್ ಖಾನ್, ಪಟಿಯಾಲ ಘರಾನಾದ ಅಜೋಯ್ ಚಕ್ರಬರ್ತಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ
 ಶ್ಯಾಮ್ ರಂಗ್ ದಾರಿ... ( ಧ್ರುಪದ ರೂಪ - ಧಮರ್ ತಾಳದ 14 ಬಡಿತ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ. N. ಜಹಿರುದ್ದೀನ್ ದಾಗರ್ ಮತ್ತು F. ವಾಸ್ಫುದ್ದೀನ್ ದಾಗರ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ)
 ಅಬ್ ಮಾನ್ ಜಾವೋ ಸೈಯಾನ್... (ದಾದ್ರಾ) ರಾಂಪುರ ಸಹಸ್ವಾನ್ ಘರಾನಾದ ಉಸ್ತಾದ್ ಗುಲಾಮ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ
 ಸುಧ್ ನಾ ಲಿನಿ ಜಬ್ಸೆ ಗಯೇ... ( ದಾದ್ರಾ ರೂಪ - ಆಗ್ರಾ ಘರಾನಾದ ಫೈಯಾಜ್ ಖಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ನಾರಾಯಣ ಭಾತಖಂಡೆ ಅವರ ಕ್ರಮಿಕ ಪುಸ್ತಕ ಮಾಲಿಕಾ ಸಂಪುಟ 2 ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ)

ರಾಗ ಖಮಾಜ್ ಆಧಾರಿತ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು:

 ಬಡಾ ನತ್ಖತ್ ಹೈ...ಕಾ ಕರೇ ಯಶೋದಾ ಮೈಯಾ, "ಕುಚ್ ತೋ ಲೋಗ್ ಕಹೆಂಗೆ" ಮತ್ತು ರೈನಾ ಬೀಟ್ ಜಾಯೆ (ಮುಖಾರಾದಲ್ಲಿ ತೋಡಿಯೊಂದಿಗೆ ) – ಅಮರ್ ಪ್ರೇಮ್ 
 ಅಯೋ ಕಹಂಸೆ ಘನಶ್ಯಾಮ್ - ಬುದ್ಧ ಮಿಲ್ ಗಯಾ
 ವೋ ನಾ ಏಂಗೆ ಪಾಲಟ್ಕರ್ - ದೇವದಾಸ್
 ಎ ದಿಲ್ಸೆ ದಿಲ್ ಮಿಲಾ ಲೆ - ನವರಂಗ್
 ಧಲ್ ಚುಕಿ ಶೇಮ್ ಗಾಮ್ - ಕೊಹಿನೂರ್
 ಖತ್ ಲಿಖ ದೇ ಸವಾರಿಗೆ ನಮ್ ಬಾಬು
 ಗಿರಿಧರಗೋಪಾಲನಿಗೆ ಮೇರೆ – ಮೀರಾ
 ತೇರೆ ಬಿನಾ ಸಜ್ನಾ ಲಗೇ ನಾ ಜಿಯಾ ಹಮರ್ – ಆರತಿ
 ತೇರೆ ಮೇರೆ ಮಿಲನ್ ಕಿ ಯೇ ರೈನಾ - ಅಭಿಮಾನ್
 ಖಮಾಜ್ - ಫುಜಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದು ಶಫ್ಕತ್ ಅಮಾನತ್ ಅಲಿ
 ಮಿತ್ವಾ – ಕಭಿ ಅಲ್ವಿದಾ ನಾ ಕೆಹನಾ

ನರಸಿಂಹ ಭಜನ್ " ವೈಷ್ಣವ್ ಜನ ತೋ " ಕೂಡ ಖಮಾಜ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.

ಸರಗಂ ಗೀತೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ: ತೀನ್‌ತಾಲ್‌ಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಹದಿನಾರು ಆವರ್ತ:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 ಗ ಗ ಸ ಗ ಮ ಪ ಗ ಮ  ದ _ ಮ ಪ ದ _ ಮ ಗ _ _ _ ದ ನಿ ಸ' _ ಸ '  ದ ಪ ಮಗ ರಿ ಸ
ಇದು ಸರ್ಗಂ ಗೀತೆಗೆ ಮುನ್ನುಡಿಯಾಗಿದೆ, ಅಂಡರ್‌ಸ್ಕೋರ್ ಅವಗ್ರಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ತಕ್ಷಣದ ಹಿಂದಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಒಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬೀಟ್‌ನಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು _ ಮತ್ತು</br> ___ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬೀಟ್‌ಗಳು

 ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು 

 ಭಾಷೆ: ತಮಿಳು 
SongMovieComposerSingerKaakum KarangalK. V. Mahadevanಟಿ.ಎಮ್.ಸೌಂದರ್‍ರಾಜನ್, ಪಿ. ಸುಶೀಲKalviya Selvama VeeramaSaraswati Sabathamಟಿ.ಎಮ್.ಸೌಂದರ್‍ರಾಜನ್Ennirandhu 16 VayathuAnnai IllamAnbulla MaanvizhiyeKuzhandaiyum DeivamumM. S. ViswanathanOre Padal Unnai AzhaikkumEngirundho VandhaalSumaithaangi SaaindhaalThanga PathakkamMellapo MellapoKaavalkaaranಟಿ.ಎಮ್.ಸೌಂದರ್‍ರಾಜನ್, ಪಿ. ಸುಶೀಲKungamapottin MangalamKudiyirundha KoyilVizhiye VizhiyePuthiya BhoomiMannadhi MannanViswanathan–Ramamoorthyಟಿ.ಎಮ್.ಸೌಂದರ್‍ರಾಜನ್Malargalai Pol ThangaiPasamalarKelvi PiranthathuPachai VilakkuSilar Siripaar Silar AzhuvaarPaava MannippuKalangalil Aval Vasanthamಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್Anbumanam KanindhapinneAalukkoru Veeduಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಪಿ. ಸುಶೀಲUnnai Ondru KetpenPuthiya Paravaiಪಿ. ಸುಶೀಲAthaimadi MethaiyadiKarpagamMuthana MuthallavoNenjil Or AalayamKavalaigal KidakattumBandha Pasamಟಿ.ಎಮ್.ಸೌಂದರ್‍ರಾಜನ್, ಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್Odam NadhiyinileKathiruntha KangalSirkazhi GovindarajanDevankoyil ManiyosaiMani OsaiThookam Un KangalaiAalayamaniಎಸ್. ಜಾನಕಿAmmavuku ManasukulleManapanthalS.C.KrishnanAmaithiyaana NathiyinileAandavan Kattalaiಟಿ.ಎಮ್.ಸೌಂದರ್‍ರಾಜನ್, ಪಿ. ಸುಶೀಲNaan Malarodu ThaniyagaIru VallavargalVedhaNaane NaanaAzhage Unnai AarathikkirenಇಳಯರಾಜಾVani JairamManasukkulle NayanaMallu Vetti MinorArunmozhi, ಎಸ್. ಜಾನಕಿMegam KarukayilaeVaidehi Kathirunthalಇಳಯರಾಜಾ, Uma RamananAdukku Malli YeduthuAavarampooಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ, ಎಸ್. ಜಾನಕಿMandhiram IdhuK. J. YesudasKanavu KaanumNeengal KettavaiPottu Vaitha Oru Vatta NilaIdhayamPazhamuthir CholaiVarusham PadhinaaruAdi Kaana KarunkuyilePoonthotta KaavalkaaranVaana MalaiIdhu Namma BhoomiEduthu VechaNinaive Oru Sangeethamಎಸ್. ಜಾನಕಿ, ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ(Pathos)Sandhu PottuThevar Maganಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ, Kamal HaasanEnna Paada SollatheyAan Paavamಎಸ್. ಜಾನಕಿNadhi Odum KaraiyoramAavarampooChinna Kuyil Paadum PattuPoove Poochooda Vaaಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾThenmadurai SeemaiyileThangamana RaasaOru Naal Oru KanavuKannukkul NilavuK. J. Yesudas, Anuradha SriramThendral VarumFriendsHariharan, BhavathariniDiana DianaKaadhal KavithaiHariharanEnnavendru SolvathammaRajakumaranಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂEn KadhaleDuetA. R. RahmanChinna Chinna Aasai(Shankarabaranam traces too)RojaMinminiUyire Uyire(charanam in Charukesi)BombayHariharan, ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾKannukku Mai AzhaguPudhiya MugamUnni Menon, ಪಿ. ಸುಶೀಲMaya MachindraIndianಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ, SwarnalathaNenje NenjeRatchaganK. J. Yesudas, Sadhana SargamAathangara MarameKizhakku CheemayileMano, Sujatha MohanAdi NenthikkittenStarKarthik, Chitra SivaramanSandakkozhiAaytha EzhuthuMadhushree,A.R.RahmanKummi AdiSillunu Oru KaadhalSirkazhi G. Sivachidambaram, Swarnalatha, Naresh Iyer, Theni Kunjarammal, Vignesh, ChorusMaduraikku PogathadeeAzhagiya Tamil MaganBenny Dayal, Archith, Darshana KTPutham Puthu OlaiVedham PudhithuDevendranಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾPullankuzhal Mozhi TamilOorum UravumShankar–Ganeshಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ, Vani JairamKambangade KambangadeVaaname EllaiMaragadha ManiMaragadha Mani, ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾVannathi PoochiPaatti Sollai ThattatheChandraboseಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ, ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾAathu Mettu ThopukulleManasukketha MaharasaDevaಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ, P. SusheelaVayakkaaduParambaraiMano, ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾKannukulleDhillVidyasagarManikka VinayagamLesa LesaLesa LesaHarris JayarajAnuradha Sriram

 ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 

 ಗಮನಾರ್ಹ ಹಾಡುಗಳು 

 ಕುಚ್ ತೊ ಲೋಗ್ ಕಹೆಂಗೆ
 ತೇರೆ ಮೇರೆ ಮಿಲನ್ ಕಿ ಯೇ ರೈನಾ
 ಮೋರ ಸೈಯ್ಯನ ಮೋಸೆ ಬೋಲೆ
 ವೈಷ್ಣವ ಜನ ತೋ (ಮಿಶ್ರಾ ಖಮಾಜ್‌ನಲ್ಲಿ)

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 ಮೂಲಗಳು 

 ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 ರಾಗ ಖಮಾಜ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು

ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಗಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ