ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ.ಇದು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಹಣದ ನಿಕಟ ಬದಲಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಹಣಕಾಸು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಂತೆಯೇ ಭಾರತೀಯ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಜಾನೆ ಮಸೂದೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾಗದದಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಕರೆ ಮಾಡುವುದು, ಠೇವಣಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು, ರೆಪೊಗಳು, ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ದರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಡ್ಡಿದರದ ವಿನಿಮಯದಿಂದ ಅನೇಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಉಪ-ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ನಿಧಿಗಳ ಪೂರೈಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಎರವಲು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಸಮತೋಲನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ನಿಧಿಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗೆ ಇದು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಸಂಘಟಿತ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ವಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹಣದಾಸೆದಾರರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು (ಉದಾ. ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಗಳು, ಚಿಟ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು, ನಿಧಿಗಳು) ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯಗಳು. ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಗಳು (ಎನ್‌ಬಿಎಫ್‌ಸಿ) ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಲೈಫ್ ಇನ್ಶುರೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಎಲ್‌ಐಸಿ), ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ಐಡಿಬಿಐ, ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಿ ವಲಯಗಳು ಸಂಘಟಿತ ವಲಯಗಳು.

ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
ಭಾರತೀಯ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರಭಾವವು ಬಹುತೇಕ ಸಂಘಟಿತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ರಚನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿಯಂತ್ರಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ನಿಯಮಿತ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾದ ಕೆಲವು ದರಗಳು ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ಇವೆ. ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಲ್ಲದ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯವು ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಉಳಿದ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.

ಸಹ ನೋಡಿ
ವಾಣಿಜ್ಯ ಪತ್ರ
ಠೇವಣಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ
ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ