ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ

ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ (ಹಿಂದೆ ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯ), ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಸಚಿವಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕೃಷಿ, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ. ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಕೃಷಿ ಸಚಿವರಾದ ನರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ತೋಮರ್ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಭಿಷೇಕ್ ಸಿಂಗ್ ಚೌಹಾನ್, ಕೃಷ್ಣ ರಾಜ್ ಮತ್ತು ಪರಸೊತ್ತಮಭಾಯ್ ರೂಪಾಲ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 

ಭಾರತದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಕೃಷಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಯೇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೂಲಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ಬಹುಪಾಲು ಕೃಷಿಮೂಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ - ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 52.1% ರಷ್ಟು ಜನರು 2009-10ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. | ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ | 2010 ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು 2010-11ರಲ್ಲಿ 244.78 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ದಾಖಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೇರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಕೃಷಿ ನಿಯೋಗ  ಯೋಜನೆಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ರೈತರಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ದಾಖಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಾಖಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಇತರ ಕಾರಣಗಳು ವರ್ಧಿತ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ದರಗಳು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿರುವುದು. 

 ಮೂಲಗಳು 
ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 1871 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವರೆಗೆ, ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು ಗೃಹ ಇಲಾಖೆಯ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.  

ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಕೃಷಿ, ಆದಾಯದ ಒಟ್ಟು ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು 1881 ರಲ್ಲಿ ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1947 ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಎಂದು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.  

ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯದ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2015 ರಂದು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. https://www.thehindu.com/news/national/69th-independence-day-prime-minister-narendra-modis-independence-day-speech/article7544397.ece 

 ರಚನೆ ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳು 
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಎರಡು ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  

 ಕೃಷಿ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ. ಈ ಇಲಾಖೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ (ವ್ಯವಹಾರ ಹಂಚಿಕೆ) ನಿಯಮಗಳು, 1961 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೈತರ ಸಹಕಾರ ಆಂದೋಲನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  ಕೃಷಿ ಎಮ್‌ಎಂಪಿ ಈ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೃಷಿ ಇ-ಆಡಳಿತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. 
 ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ. ಈ ಇಲಾಖೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮೂಲ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಇಲಾಖೆಯು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  

ಈ ಎರಡೂ ಇಲಾಖೆಗಳ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಡಳಿತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 

 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು 
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ಮಂಡಳಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಮೇರೆಗೆ 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷ್ಣ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆಯು ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಬಲವಾದ ಯೋಜನೆ, ಉತ್ತಮ ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕೃಷಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. 2009-10ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಟ್ಟು ಬಜೆಟ್ ಕೇವಲ 38,000 ಕೋಟಿ ರೂ.  

 ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು 
ಸಚಿವಾಲಯವು "ಕೃಷಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನೋಟ" ಎಂಬ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆ (ರಾಜ್ಯವಾರು ಮತ್ತು ಬೆಳೆವಾರು ವಿಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ಸೂಚಕಗಳಾದ ಸಾಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ವಿವರವಾದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಯನ್ನು 2014 ಕ್ಕೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.  

 ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವರ ಪಟ್ಟಿ 

ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ದರ್ಜೆ

  ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಿಧನ 

 ಚಿತ್ರಸಚಿವರುಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಪಕ್ಷಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದಿನ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದ ದಿನ  ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ 70px ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1947 14 ಜನವರಿ 1948 ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು 70px ಜೈರಾಮದಾಸ್ ದೌಲತರಾಮ್ 19 ಜನವರಿ 1948 13 ಮೇ 1950 70px ಕೆ. ಎಂ. ಮುನ್ಶಿ 13 ಮೇ 1950 13 ಮೇ 1952 70px ರಫಿ ಅಹಮದ್ ಕಿದ್ವಾಯಿ 13 ಮೇ 1952 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1954 70px ಪಂಜಾಬ್‌ರಾವ್ ದೇಶಮುಖ್ 29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1954 25 ನವೆಂಬರ್ 1954 70px ಅಜಿತ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಜೈನ್ 25 ನವೆಂಬರ್ 1954 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 1957 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 1957 24 ಆಗಸ್ಟ್ 1959 70px ಎಸ್. ಕೆ. ಪಾಟೀಲ್ 24 ಆಗಸ್ಟ್ 1959 10 ಏಪ್ರಿಲ್ 1962 10 ಏಪ್ರಿಲ್ 1962 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1963 70px ಸ್ವರಣ್ ಸಿಂಗ್ 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1963 27 ಮೇ 1964 27 ಮೇ 1964 9 ಜೂನ್ 1964 ಗುಲ್ಜಾರಿ ಲಾಲ್ ನಂದಾ 70px ಸಿ. ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಮ್ 9 ಜೂನ್ 1964 24 ಜನವರಿ 1966 ಲಾಲ್ ಬಹಾದುರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಗುಲ್ಜಾರಿ ಲಾಲ್ ನಂದಾ ಆಹಾರ, ಕೃಷಿ, ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರ ಇಲಾಖೆ  70px ಸಿ. ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಮ್ 24 ಜನವರಿ 1966 13 ಮಾರ್ಚ್ 1967 ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ 70px ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ ರಾಮ್ 13 ಮಾರ್ಚ್ 1967 27 ಜೂನ್ 1970 70px ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಅಲಿ ಅಹ್ಮದ್ 27 ಜೂನ್ 1970 2 ಮೇ 1971  ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್  Minister of Agriculture 70px Fakhruddin Ali Ahmed 2 May 1971 3 July 1974  Indian National Congress (R) Indira III Indira Gandhi 70px Chidambaram Subramaniam 3 July 1974 10 October 1974  Minister of Agriculture and Irrigation 70px Jagjivan Ram 10 October 1974 2 February 1977  Indian National Congress (R) Indira III Indira Gandhi 70px Indira Gandhi(Prime Minister) 3 February 1977 24 March 1977  70px Morarji Desai(Prime Minister) 24 March 1977 28 March 1977  Janata Party Desai Morarji Desai 70px Parkash Singh Badal 28 March 1977 17 June 1977  Shiromani Akali Dal 70px Surjit Singh Barnala 18 June 1977 28 July 1979  70px Brahm Prakash 28 July 1979 14 January 1980  Indian National Congress (Urs) Charan Charan Singh Minister of Agriculture 70px Rao Birender Singh 14 January 1980 31 December 1984  Indian National Congress Indira IV  Indira Gandhi Rajiv I  Rajiv Gandhi 70px Buta Singh 31 December 1984 12 May 1986  Rajiv II 70px Gurdial Singh Dhillon 12 May 1986 14 February 1988  70px Bhajan Lal 14 February 1988 2 December 1989  70px Chaudhary Devi Lal(Deputy Prime Minister) 2 December 1989 1 August 1990  Janata Dal Vishwanath Vishwanath Pratap Singh 70px Vishwanath Pratap Singh(Prime Minister) 1 August 1990 10 November 1990  70px Chaudhary Devi Lal(Deputy Prime Minister) 21 November 1990 21 June 1991  Samajwadi Janata Party (Rashtriya) Chandra Shekhar Chandra Shekhar 70px Balram Jakhar 21 June 1991 17 January 1996  Indian National Congress Rao  P. V. Narasimha Rao 70px P. V. Narasimha Rao(Prime Minister) 17 January 1996 7 February 1996  70px Jagannath Mishra 7 February 1996 16 May 1996  70px Suraj Bhan 16 May 1996 1 June 1996  Bharatiya Janata Party Vajpayee I Atal Bihari Vajpayee 70px H. D. Deve Gowda(Prime Minister) 1 June 1996 29 June 1996  Janata Dal Deve Gowda H. D. Deve Gowda 70px Chaturanan Mishra 29 June 1996 21 April 1997  Communist Party of India 21 April 1997 19 March 1998 Gujral Inder Kumar Gujral 70px Atal Bihari Vajpayee(Prime Minister) 19 March 1998 13 October 1999  Bharatiya Janata Party Vajpayee II Atal Bihari Vajpayee 13 October 1999 22 November 1999 Vajpayee III 70px Nitish Kumar 22 November 1999 3 March 2000  Samata Party 70px Atal Bihari Vajpayee(Prime Minister) 3 March 2000 6 March 2000  Bharatiya Janata Party 70px Sundar Lal Patwa 6 March 2000 27 May 2000  70px Nitish Kumar 27 May 2000 22 July 2001  Samata Party 70px Ajit Singh 22 July 2001 24 May 2003  Rashtriya Lok Dal 70px Rajnath Singh 24 May 2003 22 May 2004  Bharatiya Janata Party 70px Sharad Pawar 23 May 2004 26 May 2014  Nationalist Congress Party Manmohan I Manmohan Singh Manmohan II 70px Radha Mohan Singh 27 May 2014 27 August 2015  Bharatiya Janata Party Modi I Narendra Modi Minister of Agriculture and Farmers' Welfare 70px Radha Mohan Singh 27 August 2015 30 May 2019  Bharatiya Janata Party Modi I Narendra Modi 70px Narendra Singh Tomar 31 May 2019 7 December 2023  Modi II 70px Arjun Munda 7 December 2023 9 June 2024  70px Shivraj Singh Chouhan 10 June 2024 Incumbent  Modi III

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು 

 ಕೃಷಿ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ 
 ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ 
 ಇಂಡಿಯಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ರಿಸರ್ಚ್ (ಐಸಿಎಆರ್) 
 ಕೃಷಿ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳ ಆಯೋಗ 
 ಪ್ಲಾಂಟ್ ಕ್ಯಾರೆಂಟೈನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ 
 ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೀಡ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ 
 ಕೃಶಿ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ  
 ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಡ್ ಪೋರ್ಟಲ್ 
 ರಸಗೊಬ್ಬರ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಎಫ್‌ಕ್ಯೂಸಿಎಸ್) 
 ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಖಾತರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ