ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರುಪಾಯಿ

ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರೂಪಾಯಿ (    / ALA-LC : Rūpiyah ; ಚಿಹ್ನೆ : ₨ ; ಕೋಡ್ : PKR ) 1948 ರಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧಿಕೃತ ಕರೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ. ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಅಂದರೆ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

1971 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್ ಅಮಾನತುಗೊಂಡ ನಂತರ ಕಾಗದದ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಲೋಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರೂಪಾಯಿಯು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಫಿಯೆಟ್ ಹಣವಾಗಿದೆ. ಬ್ರೆಟ್ಟನ್ ವುಡ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪತನದ ಮೊದಲು ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್ಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿರೋ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾವಿರಗಳಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ (100,000); ಕೋಟಿ (ಹತ್ತು-ಮಿಲಿಯನ್); ಅರಬ್ (ಶತಕೋಟಿ); ಖರಾಬ್ (ಟ್ರಿಲಿಯನ್ಗಳು).

 ಇತಿಹಾಸ 
ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕರೆನ್ಸಿಯಾದ "ರೂಪಿಯ" ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ "ರೂಪ್ಯ" ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ "ಕೆತ್ತಿದ ಬೆಳ್ಳಿ, ಬೆಳ್ಳಿಯ ನಾಣ್ಯ" ..1540 ರಿಂದ 1545 CE ವರೆಗೆ ಶೇರ್ ಶಾ ಸೂರಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ರೂಪಾಯವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.

1947 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು "ಪಾಕಿಸ್ತಾನ" ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು. ಹೊಸ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನೋಟುಗಳನ್ನು 1948 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ ಯಂತೆ ಇದನ್ನು ತಲಾ ನಾಲ್ಕು ಪೈಸೆಗಳ ಅಥವಾ ೧೨ ಪೈಗಳ 16 ಆಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು 1 ಜನವರಿ 1961 ರಂದು ದಶಮಾಂಶೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು 100 ಪೈಸೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೈಸೆ (ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಪೈಸೆಯ ಏಕವಚನ ಪೈಸಾ ) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1994 ರಿಂದ ಪೈಸೆ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ.

 ನಾಣ್ಯಗಳು 
1948 ರಲ್ಲಿ, ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 1 ಪೈಸೆ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 1 ಮತ್ತು 2 ಅನ್ನ/ಆಣೆಗಳು,   ಮತ್ತು 1 ರೂಪಾಯಿ. 1 ಪೈ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 1951 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1961 ರಲ್ಲಿ, 1, 5 ಮತ್ತು 10 ಪೈಸ್‌ಗಳಿಗೆ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷ 1 ಪೈಸೆ, 5 ಮತ್ತು 10 ಪೈಸೆ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1963 ರಲ್ಲಿ 10 ಮತ್ತು 25 ಪೈಸೆ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ 2 ಪೈಸೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.

₨.1/- ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 1979 ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.  1998 ರಲ್ಲಿ ₨.2/- ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ₨.5/- ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು.

ಪೈಸೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಸ್ಥಗಿತ 
2 ಪೈಸೆ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 1976 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. 1 ಪೈಸೆ ನಾಣ್ಯಗಳು 1979 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು. 5, 10, 25 ಮತ್ತು 50 ಪೈಸೆಗಳೆಲ್ಲವೂ 1996 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು.
ಪೈಸಾ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ನಾಣ್ಯಗಳು 2013 ರಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.  ₨.1/- ನಾಣ್ಯವೇ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕನಿಷ್ಠ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನಾಣ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಣ್ಯಗಳು
₨.2/- ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಬಾದಶಾಹಿ ಮಸೀದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ₨.1/- ಮತ್ತು ₨.2/- ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 

15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015 ರಂದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಷ್ಕೃತ ₨.5/- ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ತೂಕದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು ತಾಮ್ರ-ನಿಕಲ್-ಸತುವು ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2016 ರಲ್ಲಿ ₨.10/- ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು. 

2019 ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಶ್ರೀ ಗುರುನಾನಕ್ ಅವರ 550 ನೇ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕರ್ತಾರ್‌ಪುರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಹೊಸ ಗುರುದ್ವಾರವನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ₨.50/- ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮುಮ್ಮುಖ ಹಿಮ್ಮುಖ ಮೌಲ್ಯ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಷ ಸಂಯೋಜನೆ ಮುಮ್ಮುಖ ವಿವರಣೆ ಹಿಮ್ಮುಖ ವಿವರಣೆ ₨.1/- 1998 - ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಂಚು (1998-2006) ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ (2007–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ಕ್ವೈಡ್-ಎ-ಅಜಮ್, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಹಜರತ್ ಲಾಲ್ ಶಹಬಾಜ್ ಖಲಂದರ್ ಸಮಾಧಿ,ಸೆಹ್ವಾನ್ ಶರೀಫ್ ₨.2/- 1998 - ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಿತ್ತಾಳೆ (1998-1999) ನಿಕಲ್-ಹಿತ್ತಾಳೆ (1999-2006) ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ (2007-) ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ ಬಾದಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ, ಲಾಹೋರ್ ₨.5/- 2002 - ಪ್ರಸ್ತುತ ಕುಪ್ರೊನಿಕಲ್ (2002-2011) ತಾಮ್ರ - ಸತು - ನಿಕಲ್ (2015–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ ಸಂಖ್ಯೆ "5"  ₨.10/- 2016 - 2018 ನಿಕಲ್-ಹಿತ್ತಾಳೆ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ ಫೈಸಲ್ ಮಸೀದಿ, ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ₨.50/- 2019 ತಾಮ್ರ - ಸತು - ನಿಕಲ್ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ ಶ್ರೀ ಗುರುನಾನಕ್ ಗುರುದ್ವಾರ, ಕರ್ತಾರ್‌ಪುರ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ, ನಾಣ್ಯ ವಿವರಣೆ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ.

 ನೋಟುಗಳು 
1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1948 ರಂದು  ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಸೋ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಳಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಳಸಲು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.  ನಾಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡಿಯಾ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ನೋಟುಗಳು ಭಾರತೀಯ ನೋಟು  ಫಲಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.  ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ GOVERNMENT OF PAKISTAN ಮತ್ತು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ "ಹುಕುಮಾತ್-ಎ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್" ಪದಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೀರುಗುರುತು(water mark) ಪ್ರದೇಶ ಇದೆ.  ಈ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಹಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಹಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿವೆ.

ಸರ್ಕಾರಿ ಟಂಕಸಾಲೆಯಿಂದ ₨.1/-, ₨.5/-, ₨.10/- ಮತ್ತು ₨.100/- ಮುಖಬೆಲೆಯ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಮುದ್ರಣ 1948 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವು 1980 ರ ದಶಕದವರೆಗೆ 1  ₨  ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತ್ತು.  ಆದರೆ 1953 ರಲ್ಲಿ ₨.2/-, ₨.5/-, ₨.10/- ಮತ್ತು ₨.100/- ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ನೋಟು-ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕೆಲವು ₨.2/- ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ₨.50/- ನೋಟುಗಳನ್ನು 1957 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ₨.2/- ನೋಟುಗಳನ್ನು 1985 ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 1986 ರಲ್ಲಿ, ₨.500/- ನೋಟುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ₨.1,000/-. ₨.2/- ಮತ್ತು ₨.5/- ನೋಟುಗಳನ್ನು 1998 ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ₨.20/- ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ 2006 ರಲ್ಲಿ ₨.5,000/-. 1971 ರವರೆಗೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನೋಟುಗಳು ದ್ವಿಭಾಷಾವಾಗಿದ್ದು, ಉರ್ದು ಪಠ್ಯದ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷಾಂತರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು (ಅಲ್ಲಿ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ರೂಪಾಯಿ ಬದಲಿಗೆ ಟಾಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಏಕೆಂದರೆ ಬಂಗಾಳಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ (ಈಗ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ) ರಾಜ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.

₨.1/- ಮತ್ತು ₨.2/- ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟುಗಳು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ನೋಟುಗಳ ಹಿಮ್ಮುಖ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಏಕೈಕ ಉರ್ದು ಪಠ್ಯವೆಂದರೆ ಪ್ರವಾದಿ ಹದೀಸ್‌ನ ಉರ್ದು ಅನುವಾದ, "ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಆರಾಧನೆಯ ಕ್ರಿಯೆ." ಅದು  (ಹಸೂಲ್-ಎ-ರಿಜ್ಕ್-ಎ-ಹಲಾಲ್ ಇಬಾದತ್ ಹೈ).

ನೋಟುಗಳು ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ದೊಡ್ಡ ಪಂಗಡಗಳು ಚಿಕ್ಕದಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಬಹು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರತಿ ಪಂಗಡವು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುವ ಒಂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ನೋಟುಗಳು ಭದ್ರತಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಣ್ಣ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ನೋಟಿನಲ್ಲೂ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಥ್ರೆಡ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.
2005 ರ ಸರಣಿಯ ಹಿಂದಿನ ನೋಟುಗಳು  ಚಿತ್ರ ಮೌಲ್ಯ ಆಯಾಮಗಳು ಮುಖ್ಯ ಬಣ್ಣ ವಿವರಣೆ - ಹಿಮ್ಮುಖ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಮ್ಮುಖ ಹಿಮ್ಮುಖ₨.1/- 95 × 66 ಮಿಮೀ ಕಂದು ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಕ್ಬಾಲ್ ಸಮಾಧಿ ಇನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ₨.2/- 109 × 66 ಮಿಮೀ ನೇರಳೆ ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಾದಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ ₨.5/- 127 × 73 ಮಿಮೀ ಬರ್ಗಂಡಿ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಖೋಜಕ್ ಸುರಂಗ ₨.10/- 141 × 73 ಮಿಮೀ ಹಸಿರು ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ ಲಾರ್ಕಾನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ ಇನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ₨.50/- 154 × 73 ಮಿಮೀ ನೇರಳೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಲಾಹೋರ್‌ನ ಲಾಹೋರ್ ಕೋಟೆಯ ಅಲಂಗಿರಿ ಗೇಟ್ ₨.100/- 165 × 73 ಮಿಮೀ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಪೇಶಾವರದ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ ಕಾಲೇಜು₨.500/- 175 × 73 ಮಿಮೀ ಹಸಿರು, ಕಂದು, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಇನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ₨.1,000/- 175 × 73 ಮಿಮೀ ನೀಲಿ ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಹಾಂಗೀರನ ಸಮಾಧಿ
ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಸ ನೋಟುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.  ಹೊಸ, ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ನೋಟುಗಳಿಗಾಗಿ ಹಳೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ.
2005 ಸರಣಿ  ಚಿತ್ರ ಮೌಲ್ಯ ಆಯಾಮಗಳು ಮುಖ್ಯ ಬಣ್ಣ ವಿವರಣೆ ಅವಧಿ ಮುಮ್ಮುಖ ಹಿಮ್ಮುಖ ಮುಮ್ಮುಖ ಹಿಮ್ಮುಖ₨.5/- 115 × 65 ಮಿಮೀ ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಿತ ಬೂದು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಗ್ವಾದರ್ ಬಂದರು , ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ) ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆ 8 ಜುಲೈ 2008 - 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012₨.10/- 115 × 65 ಮಿಮೀ ಹಸಿರು ಗುಲಾಬಿ ಬಾಬ್ ಉಲ್ ಖೈಬರ್, ಖೈಬರ್ ಪಾಸ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ 27 ಮೇ 2006 - ಪ್ರಸ್ತುತ₨.20/- 123 × 65 ಮಿಮೀ ಕಂದು/ಕಿತ್ತಳೆ ಹಸಿರು ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ ಲರ್ಕಾನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ 22 ಮಾರ್ಚ್ 2008 - ಪ್ರಸ್ತುತ₨.50/- 131 × 65 ಮಿಮೀ ನೇರಳೆ K2, ಉತ್ತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ 8 ಜುಲೈ 2008 - ಪ್ರಸ್ತುತ ₨.100/- 139 × 65 ಮಿಮೀ ಕೆಂಪು ಕ್ವೈಡ್-ಇ-ಅಜಮ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ರಲ್ಲಿ ಜಿಯಾರತ್ 11 ನವೆಂಬರ್ 2006 - ಪ್ರಸ್ತುತ ₨.500/- 147 × 65 ಮಿಮೀ ಶ್ರೀಮಂತ ಆಳವಾದ ಹಸಿರು ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಾದಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ ₨.1,000/- 155 × 65 ಮಿಮೀ ಗಾಡವಾದ ನೀಲಿ ಪೇಶಾವರದ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ ಕಾಲೇಜು 26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 - ಪ್ರಸ್ತುತ ₨.5,000/- 163 × 65 ಮಿಮೀ ಸಾಸಿವೆ ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಫೈಸಲ್ ಮಸೀದಿ 27 ಮೇ 2006 - ಪ್ರಸ್ತುತ

 ಹಜ್ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ನೋಟುಗಳು 
1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಕ್ಕೆ ಹೋಗೋ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು  ಹೆಚ್ಚಿದರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಹಜ್ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು  ಸರಳ ವಿನಿಮಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು . ಯಾತ್ರಿಕರ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ನೋಟುಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇತರ ವಿನಿಮಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಅನಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚಗಳು ಈ ವಿನಿಮಯ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಈ "ಹಜ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು" ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದೇಶವನ್ನು ಮೇ 1950 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಹಜ್ ನೋಟುಗಳ ಬಳಕೆ 1978 ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹಜ್ ನೋಟುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಉಳಿದ ನೋಟುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಟಾಕ್ ನಾಶವಾಯಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟ್ ಡೀಲರ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅನೇಕ ನೋಟುಗಳು ಸಂಗ್ರಾಹಕರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು.
ಹಜ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನೋಟುಗಳು ಚಿತ್ರ ಮೌಲ್ಯ ಮುಖ್ಯ ಬಣ್ಣ ವಿವರಣೆ - ಹಿಮ್ಮುಖ ಬಳಕೆಯ ದಿನಾಂಕ ಮುಖಮುಖ ಹಿಮ್ಮುಖ₨.10/- ಗಾಢ ನೇರಳೆ ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲಿಮಾರ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ 1960–1969 ₨.10/- ಗಾಡವಾದ ನೀಲಿ ಲರ್ಕಾನಾದಲ್ಲಿ ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ 1970–1976₨.100/- ಗಾಢ ಕಿತ್ತಳೆ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ ಕಾಲೇಜು (ಪೇಶಾವರ) 1970–1976 For table standards, see the ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಟೇಬಲ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿ.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ 50 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ವಿಶೇಷ ನೋಟು ಚಿತ್ರ ಮೌಲ್ಯ ಮುಖ್ಯ ಬಣ್ಣ ವಿವರಣೆ - ಹಿಮ್ಮುಖ ಬಳಕೆಯ ದಿನಾಂಕ ಮುಮ್ಮುಖ ಹಿಮ್ಮುಖ₨.5/- ಗಾಢ ನೇರಳೆ ಬಹಾ-ಉದ್-ದಿನ್ ಜಕರಿಯಾ ಸಮಾಧಿ ಮುಲ್ತಾನ್ 1997 ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಟೇಬಲ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿ.

 ವಿನಿಮಯ ದರ 
1982 ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಜಿಯಾ-ಉಲ್-ಹಕ್ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಫ್ಲೋಟ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗುವವರೆಗೆ ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1982-83 ಮತ್ತು 1987-88 ರ ನಡುವೆ ರೂಪಾಯಿಯು 38.5% ರಷ್ಟು ಅಪಮೌಲ್ಯಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಆಮದು ವೆಚ್ಚವು ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ದೊಡ್ಡ ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯು ಡಾಲರ್ ವಿರುದ್ಧ ರೂಪಾಯಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರೂಪಾಯಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್ ವಿರುದ್ಧ ಕುಸಿಯಿತು. ನಂತರ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ದೇಶದ ರಫ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬಡ್ಡಿದರಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿನಿಮಯ ದರವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿತು.

2008 ಅನ್ನು ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ ರೂಪಾಯಿಗೆ ವಿನಾಶಕಾರಿ ವರ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು: ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ 2008 ರ ನಡುವೆ ಅದು ತನ್ನ ಮೌಲ್ಯದ 23% ನಷ್ಟು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು US ಡಾಲರ್‌ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ 79.2 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಈ ಸವಕಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ 2002 ರ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಉತ್ಕರ್ಷದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬೃಹತ್ ಚಾಲ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಖಾತೆಗಳ ಕೊರತೆ. NWFP ಮತ್ತು FATA ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಉಗ್ರಗಾಮಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಯು ಕುಸಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪಾವತಿಯ ಸಮತೋಲನದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡವು; ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು US$ 2 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ದುರಂತವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಿದೇಶೀ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲುಗಳು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು $17 ಶತಕೋಟಿಯ ಹೊಸ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಆ US$17 ಶತಕೋಟಿಯಲ್ಲಿ, US$10 ಶತಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 

ಫೆಬ್ರವರಿ 2016 ರಲ್ಲಿ US ಡಾಲರ್ ವಿರುದ್ಧ ರೂಪಾಯಿ ₨.104.66 ಆಗಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017 ರಲ್ಲಿ, IMF ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ (SBP) ಈಗ ಕರೆನ್ಸಿ ವಿನಿಮಯ ದರವನ್ನು ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. USD ವಿರುದ್ಧ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರೂಪಾಯಿ ₨.110.67 ರ ಹೊಸ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 18 ಜುಲೈ ರಂದು ಇದು USD ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತೊಂದು ದಾಖಲೆಯ ಹೊಸ ಕನಿಷ್ಠ ₨.128.26 ಅನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. ಇದು 26 ಜೂನ್ 2019 ರಂದು ಡಾಲರ್ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತೊಂದು ಕನಿಷ್ಠ ₨.161.50 ಅನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. . 12 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರಂದು (1USD=157.15PKR). ಅಂದಿನಿಂದ ಇದು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

 ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

  AA ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ PAK ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಕರೆನ್ಸಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು SBP ಯ ಅಧಿಕೃತ ಏಜೆಂಟ್
 ಹೊಸ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ SBP ಯ ವೆಬ್‌ಪುಟ
 ಬಿಸಿನೆಸ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್: ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೊದಲ ಹಣಕಾಸು ಪತ್ರಿಕೆ
 ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರೂ.5000/- ಮತ್ತು ಹೊಸ ರೂ.10/- ನೋಟುಗಳನ್ನು 27 ಮೇ 2006 ರಿಂದ ವಿತರಿಸಲಿದೆ: ಗವರ್ನರ್
 ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಹಜ್ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು http://www.aaexchange.com.pk/
 AED ಗೆ PKR : ಉಚಿತ AED ಗೆ PKR ಕರೆನ್ಸಿ ಪರಿವರ್ತಕ | ಉಚಿತ ಧೀರಮ್ ಟು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಕರೆನ್ಸಿ ಪರಿವರ್ತಕ 

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

PKR
ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೧