ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)

ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಎರಡು ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಇಲಾಖೆ (ಹಿಂದೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಇಲಾಖೆ). ಸಚಿವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಚಿವರು. 

 ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವ 
 ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಂತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವ ಶ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಮುಖರ್ಜಿ . ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಚಿವರು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಪಿಯೂಷ್ ಗೋಯಲ್ . 31 ಮೇ 2019 ರಂದು ಸುರೇಶ್ ಪ್ರಭು ಅವರಿಂದ ಗೋಯಲ್ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.  

 ಹಿಂದಿನ ಮಂತ್ರಿಗಳು: ಕೈಗಾರಿಕಾ  
NamePortraitTerm of officePartyPrime MinisterSyama Prasad Mukherjee90x90px15 August 194719 April 1950Indian National CongressJawaharlal NehruHarekrushna Mahtabcenter|frameless13 May 195026 December 1950Nityanand Kanungo19 July 19639 June 1964Ram Subhag Singh84x84px9 June 196413 June 1964Lal Bahadur ShastriH. C. Dasappa19 July 196429 October 1964Tribhuvan Narain Singh30 October 196424 January 1966Damodaram Sanjivayya60x60px24 January 196613 March 1967Indira GandhiF. A. Ahmed(Industrial Development)80x80px13 March 196727 June 1970Dinesh Singh (Industrial Development and Internal Trade)27 June 197018 March 1971Moinul Hoque Choudhury(Industrial Development)18 March 197122 July 1972C Subramaniam(Industrial Development)60x60px22 July 197210 October 1974T. A. Pai(Industry)10 October 197423 March 1977Brij Lal Verma28 March 19776 July 1977Janata PartyMorarji DesaiGeorge Fernandes77x77px6 July 197715 July 1977Kasu Brahmananda Reddy80x80px30 July 197927 November 1979Charan SinghT. A. Pai27 November 197914 January 1980N. D. Tiwari60x60px8 August 19813 August 1984Indian National CongressIndira GandhiKotla Vijay Bhaskar Reddy7 September 198431 December 1984Veerendra Patil14 January 198525 September 1985Rajiv GandhiN. D. Tiwari60x60px25 September 198522 October 1986J. Vengala Rao22 October 19862 December 1989Ajit SinghArun Nehru was Minister of Commerce, while Ajit Singh was in charge of Industry5 December 198910 November 1990Janata DalV. P. SinghK. Karunakaran84x84px11 June 199516 May 1996Indian National CongressP. V. Narasimha RaoSuresh Prabhu60x60px16 May 19961 June 1996Bharatiya Janata PartyAtal Bihari VajpayeeMurasoli Maran72x72px1 June 199619 March 1998DMKH. D. Dewe GowdaSikandar Bakht19 March 199813 October 1999Bharatiya Janata PartyAtal Bihari Vajpayee

 ಹಿಂದಿನ ಮಂತ್ರಿಗಳು: ವಾಣಿಜ್ಯ 
NamePortraitTerm of officePartyPrime MinisterI. I. Chundrigar60x60px2 September 194614 August 1947All-India Muslim LeagueJawaharlal Nehru(as Vice President of the Executive Council)Cooverji Hormusji Bhabha (Commerce)15 August 19476 April 1948Indian National CongressJawaharlal NehruKshitish Chandra Neogy (Commerce)6 April 194819 April 1950Jawaharlal Nehru(Commerce and Industry)86x86px19 April 195013 May 1950Sri Prakasa (Commerce)60x60px29 May 195026 December 1950Harekrushna Mahtab (Commerce and Industry)80x80px26 December 195013 May 1952T T Krishnamachari (Commerce and Industry)60x60px13 May 195230 August 1956Morarji Desai (Commerce and Industry)81x81px1 January 195728 March 1958Lal Bahadur Shastri(Commerce and Industry)77x77px28 March 19585 April 1961KC Reddy (Commerce and Industry)5 April 196119 July 1963Manubhai Shah (As MoS till 24 January 1966)(Commerce)9 June 196413 March 1967Lal Bahadur ShastriDinesh Singh(Commerce)13 March 196714 February 1969Indira GandhiBali Ram Bhagat(Foreign Trade and Supply)60x60px14 February 196927 June 1970Lalit Narayan Mishra(Foreign Trade and Supply)81x81px27 June 19705 February 1973D. P. Chattopadhyay(Commerce)(as MoS till 23 December 1976)5 February 197324 March 1977Mohan Dharia(Commerce)26 March 197728 July 1979Janata PartyMorarji DesaiHitendra Desai(Commerce)30 July 197914 January 1980Charan SinghPranab Mukherjee(Commerce)82x82px14 January 198015 January 1982Indian National Congress (Indira)Indira GandhiShivraj Patil (MoS, Independent Charge)(Commerce)80x80px15 January 198229 January 1983Pranab Mukherjee(Commerce)82x82px7 September 198431 December 1984V. P. Singh80x80px29 January 198325 September 1985Indian National CongressRajiv GandhiArjun Singhcenter|100x100px]|100x100px15 November 198520 January 1986P Shiv Shankar (Commerce)20 January 198625 July 1987N. D. Tiwari (Commerce)60x60px25 July 198725 June 1988Dinesh Singh  (Commerce and Industry)25 June 19882 December 1989Arun Nehru (Commerce)5 December 198910 November 1990Janata DalV. P. SinghSubramanian Swamy (Commerce)67x67px21 November 199021 June 1991Chandra ShekharP Chidambaram(MoS, Independent Charge) (Commerce)74x74px21 June 19919 July 1992Indian National CongressP. V. Narasimha RaoP. V. Narasimha Rao9 July 199218 January 1993Pranab Mukherjee (Commerce)82x82pxJanuary 1993February 1995P Chidambaram (MoS, Independent Charge) (Commerce)74x74px10 February 19953 April 1996P. V. Narasimha Rao3 April 199615 May 1996Devendra Prasad Yadav(Commerce)1 June 199629 June 1996Janata DalH. D. Dewe GowdaBolla Bulli Ramaiah(Commerce)29 June 199619 March 1998Telugu Desam PartyH. D. Dewe GowdaInder Kumar GujralRamakrishna Hegde(Commerce)19 March 199813 October 1999Lok ShaktiAtal Bihari VajpayeeMurasoli Maran(Commerce and Industry)72x72px13 October 19999 November 2002DMKArun Shourie(Commerce and Industry)60x60px9 November 200229 January 2003Bharatiya Janata PartyArun Jaitley(Commerce and Industry)89x89px29 January 200322 May 2004Kamal Nath(Commerce and Industry)80x80px23 May 200422 May 2009Indian National CongressManmohan SinghAnand Sharma(Commerce and Industry)93x93px22 May 200926 May 2014Nirmala Sitharaman(Commerce and Industry)(MoS, Independent Charge)78x78px26 May 20143 September 2017Bharatiya Janata PartyNarendra ModiSuresh Prabhu(Commerce and Industry)60x60px3 September 201730 May 2019Piyush Goyal(Commerce and Industry)83x83px31 May 2019Incumbent

 ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ 
ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಮತ್ತು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು, ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ, ರಫ್ತು ಉತ್ತೇಜನ ಕ್ರಮಗಳು, ಕೆಲವು ರಫ್ತು ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರಕುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಇಲಾಖೆಗೆ ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಸುಗಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು, ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಎಂಟು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:  

 ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಭಾಗ alt=Ministry of Commerce and Industries India|thumb| ಭಾರತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯ 
 ಹಣಕಾಸು ವಿಭಾಗ 
 ಆರ್ಥಿಕ ವಿಭಾಗ 
 ವ್ಯಾಪಾರ ನೀತಿ ವಿಭಾಗ 
 ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಭಾಗ 
 ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಿಭಾಗ 
 ಸರಬರಾಜು ವಿಭಾಗ 
 ತೋಟಗಾರಿಕೆ ವಿಭಾಗ 

ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳು:  

 ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ 
 ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ 
 ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ 
 ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಸೇವೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ 
 ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು 

 ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಇಲಾಖೆ 
ಈ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು 1995 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು 2000 ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ರಮಗಳ ಸೂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಈ ಇಲಾಖೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಡಳಿತ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಅವರಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ವಿತರಣೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಇಲಾಖೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ದೇಶಕ್ಕೆ ಎಫ್‌ಡಿಐ ಹರಿವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಇದೆ. WPI - Wholesale Price Index (ಅಂದರೆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡುವುದು ಸಹ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಸಗಟು ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ). 

ಸ್ವಾಮ್ಯಪ್ರಮಾಣ, ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸರಕುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರವು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು 

 ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ 
 ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಇಲಾಖೆ 
 ಕರಡು ರಫ್ತು ನೀತಿಯನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದೆ