ಬಾಣಾಸುರ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು

ಕಬಿನಿ ನದಿಯ ಕರಮನತೋಡು ಎಂಬ ಉಪನದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ನದಿಗೆ  ಬಾಣಾಸುರ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಭಾರತೀಯ ಕಾಲುವೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಗುರಿಯು ಕಕ್ಕಯಂ ಜಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಾಲೋಚಿತ ಶುಷ್ಕ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದು ಆಗಿದೆ. ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ ಆಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್ ಮುಖ್ಯ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ೩೮.೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು ಮತ್ತು ೬೮೫ ಮೀಟರ್ ನಷ್ಟು ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಜಲಾಶಯವು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿದಾಗ ರೂಪುಗೊಂಡ ದ್ವೀಪಗಳ ಗುಂಪಿದೆ.  ಬಾಣಾಸುರ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನೋಟದಲ್ಲಿವೆ.  ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಅಣೆಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ಬೃಹತ್ ರಾಶಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ ವರ್ಧನೆ ಯೋಜನೆಯು ಬಾಣಾಸುರಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮುಖ್ಯ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಭೂಮಿ ತುಂಬುವ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಸ್ಪಿಲ್ವೇ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಆರು ಸ್ಯಾಡಲ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಎ) ಕೊಸಾನಿ (ಭೂಮಿಯನ್ನು ತುಂಬುವ ಅಣೆಕಟ್ಟು) ೧೩.೮ ಮೀ ಎತ್ತರ, ಬಿ) ಕೊಟ್ಟಗಿರಿ ಹತ್ತಿರ (ಭೂಮಿ ತುಂಬುವ ಅಣೆಕಟ್ಟು) ೧೧.೦ ಮೀ ಎತ್ತರ,ಸಿ) ಕೊಟ್ಟಗಿರಿ (ಭೂಮಿ ತುಂಬುವ ಅಣೆಕಟ್ಟು) ೧೪.೫ ಮೀ ಎತ್ತರ, ಡಿ) ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ (ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು) ೧೬.೫ ಮೀ ಎತ್ತರ, ಇ) ನಾಯನಮೂಲ (ಭೂಮಿ ತುಂಬುವ ಅಣೆಕಟ್ಟು) ೩.೫ ಮೀ ಎತ್ತರ, ಎಫ಼್) ಮಂಜೂರ (ಭೂಮಿ ತುಂಬುವ ಅಣೆಕಟ್ಟು) ೪.೦ ಮೀ ಎತ್ತರ. ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ ತಡಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಭೂಮಿ ತುಂಬುವ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಆಗಿದೆ. ಮೂಲ ನದಿಯ ಹಾದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಿಲ್ವೇ ಇದೆ. ಎಫ಼್.ಆರ್.ಎಲ್ / ಎಮ್.ಡಬ್ಲೂ.ಎಲ್ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹರಡುವಿಕೆ ಪ್ರದೇಶವು ೧೨.೭೭ ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ. ಬಾಣಾಸುರಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೬೧.೪೪ ಕಿ.ಮೀ ಆಗಿದೆ.

 ವಿಶೇಷಣಗಳು 
ಸ್ಥಳ
 ಅಕ್ಷಾಂಶ:೧೧⁰೪೦'೧೫”ಎನ್
 ರೇಖಾಂಶ:೭೫⁰೫೭'೨೧”ಇ
 ಪಂಚಾಯತ್ : ಪಡಿಂಜರಥರ
 ಗ್ರಾಮ : ಪಡಿಂಜರಥರ
 ಜಿಲ್ಲೆ : ವಯನಾಡು
 ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ : ಕಬಿನಿ ನದಿ
 ನದಿ : ಕರಮಂತೋಡು, ಕಬಿನಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿ
 ಅಣೆಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ನದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ : ಕರಮಂತೋಡು
 ಬಿಡುಗಡೆ ಹರಿಯುವ ತಾಲೂಕು : ವೈತಿರಿ, ಮಾನಂತವಾಡಿ
 ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವರ್ಷ : ೨೦೦೪
 ಯೋಜನೆಯ ಹೆಸರು : ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ ವರ್ಧನೆ ಯೋಜನೆ
 ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶ : ಬಹು ಉದ್ದೇಶ
 ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ವಿಧ : ಏಕರೂಪದ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡ ಭೂಮಿಯ ಭರ್ತಿ
 ವರ್ಗೀಕರಣ : ಹೆಚ್ ಹೆಚ್ (ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರ)
 ಗರಿಷ್ಠ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ (ಎಮ್ ಡಬ್ಲೂ ಎಲ್) : ಇಎಲ್ ೭೭೫.೬೦ ಮೀ
 ಪೂರ್ಣ ಜಲಾಶಯ ಮಟ್ಟ (ಎಫ಼್ ಆರ್ ಎಲ್) : ಇಎಲ್ ೭೭೫.೬೦ ಮೀ
 ಎಫ಼್ ಆರ್ ಎಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ : ೨೦೯.೨೫ ಎಂಎಂ೩
 ಆಳವಾದ ಅಡಿಪಾಯದಿಂದ ಎತ್ತರ : ೩೮.೫ ಮೀ (ಬೆಡ್ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಎತ್ತರ)
 ಉದ್ದ : ೬೮೫.೦೦ ಮೀ
 ಸ್ಪಿಲ್ವೇ : ಸ್ಪಿಲ್ ವೇ ಇಲ್ಲ
 ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಮಟ್ಟ : ಎನ್ / ಎ
 ನದಿಯ ಔಟ್ಲೆಟ್ : ಶೂನ್ಯ
 ಪ್ರಭಾರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ :೯೪೪೬೦೦೮೪೧೫
 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸುರಕ್ಷತಾ ವಿಭಾಗ ಸಂಖ್ಯೆ. ವಿ, ಥರಿಯೋಡ್, ಪಿನ್- ೬೭೩೧೧೨ ದೂರವಾಣಿ – ೯೪೪೬೦೦೮೪೧೫
 ಸಹಾಯಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸುರಕ್ಷತಾ ಉಪ ವಿಭಾಗ, ತಾರಿಯೋಡ್ ಪಿನ್- ೬೭೩೧೧೨ ದೂರವಾಣಿ- ೯೪೯೬೦೦೪೪೮೦
 ಯೋಜನೆಯ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ : ೨೩೧.೭೫ ಮೆ.ವ್ಯಾ
 ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಐಡೆಂಟಿಫಿಕೇಶನ್ ಕೋಡ್ (ಪಿಕ್) : ಕೆ ಎಲ್ ೨೯ ಹೆಚ್ ಹೆಚ್ ೦೦೪೪

 ಸ್ಥಳ 
ಬಾಣಾಸುರ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ೨೧ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲ್ಪೆಟ್ಟಾದಿಂದ ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ  ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವಾಗಿದೆ.  ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.  ಬಾಣಾಸುರ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಬಾಣಾಸುರ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದೆ.

 ಸ್ಪಿಲ್ವೇ ಅಣೆಕಟ್ಟು 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Banasurasagar-Spillway.jpg/250px-Banasurasagar-Spillway.jpg|right|thumb|250x250px| ಬಾಣಾಸುರ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಪಿಲ್ವೇ ಅಣೆಕಟ್ಟು
ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ ಆಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್ ಸ್ಪಿಲ್ವೇ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಬಾಣಾಸುರಸಾಗರ (ಕುಟ್ಯಾಡಿ ಆಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್) ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಸ್ಪಿಲ್ವೇಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುವಾಗಿದೆ. ಸ್ಪಿಲ್ವೇ ಅಣೆಕಟ್ಟು ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ ವರ್ಧನೆ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಬನಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಕರಮಂತೋಡು ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಬಾಣಾಸುರಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿ ತುಂಬುವ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಸ್ಪಿಲ್ವೇ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಆರು ಸ್ಯಾಡಲ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

 ಜಲಾಶಯ 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Kutyadi_augmentation_Reservoir.jpg/220px-Kutyadi_augmentation_Reservoir.jpg|thumb| ಕುಟ್ಯಾಡಿ ಜಲಾಶಯದ ಬಡಾವಣೆ
ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ ಆಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್ (ಬಾಣಾಸುರ ಸಾಗರ) ಜಲಾಶಯದ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ೨೦೯ ಎಮ್ ಎಮ್೩ ಮತ್ತು ನೇರ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ೧೮೫ ಎಮೆಮ್೩. ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ನೀರನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುವು ಸುರಂಗದ ಸಿಲ್ ಮಟ್ಟವು ೭೫೦.೮೩ ಮೀ. ಸುರಂಗದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕಾರವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು ೨.೩೫ ಮೀ ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ೮೯೦ ಮೀ ಮತ್ತು ೨.೮೫ ಮೀ ಉದ್ದದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರೇಖೆಯ ಸುರಂಗ ೩೮೭೩ ಮೀ ಉದ್ದದ ಡಿ ಆಕಾರದ ಗೆರೆಯಿಲ್ಲದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ತಿರುವು ೧೧.೬ ಎಮ್೩/ಎಸ್ ಆಗಿದೆ. ತಿರುಗಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಲಾಶಯದ ಎಫ್ಆರ್ಎಲ್ ೭೭೫.೬೦ ಮೀ. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟ ೭೭೮.೫೦ ಮೀ. ನಾಲ್ಕು ರೇಡಿಯಲ್ ಗೇಟ್‌ಗಳಿವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ೧೦.೯೭ ಮೀ X ೯.೨೦ ಮೀ. ಸ್ಪಿಲ್ವೇಯ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಮಟ್ಟ ೭೬೭.೦೦ ಮೀ. ಸ್ಪಿಲ್ವೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ೧೬೬೪ ಎಮ್೩/ಎಸ್. ನೀರಾವರಿ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ೧.೧೦ ಮೀ X ೧.೭೫.೭೫ ಮೀ ಗಾತ್ರದ ೭೫೦.೭೫ ಮೀ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಿಲ್‌ವೇ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆಳ ಹಂತದ ಔಟ್‌ಲೆಟ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

 ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ 
ಸ್ಥಳೀಯ ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಮಹಾಬಲಿಯ ಮಗನಾದ ಬಾಣಾಸುರನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಾಣಾಸುರ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

 ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ 
ಅಣೆಕಟ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಬಾಣಾಸುರ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಬಾಣಾಸುರ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪೀಡ್ ಬೋಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಾಣಾಸುರ ಹಿಲ್ ರೆಸಾರ್ಟ್, ಸುಮಾರು ೨೦ ಕಿಮೀ ನಲ್ಲಿ  ಇದೆ .ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಎಂದು ಬಿಬಿಸಿ ರೇಟ್ ಮಾಡಿದೆ. ಸ್ಪೀಡ್ ಮತ್ತು ಪೆಡಲ್ ಬೋಟ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಟ್ ಆಗಿವೆ. ಸ್ಪೀಡ್ ಬೋಟ್ ರೈಡ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಆಹ್ಲಾದಕರ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ.

 ಗ್ಯಾಲರಿ 

 ಪ್ರಸ್ತುತ ಸನ್ನಿವೇಶ 
ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿಜವಾದ ಮಿಷನ್‌ಗಳು ಕಕ್ಕಯಂ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. ಇದು ಕೋಯಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಮತ್ತು ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಲು, ಈ ಎರಡೂ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಹೈಡಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸೋಲಾರ್ ಅಟಾಪ್ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

 ಇದನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡಿ 
 ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ

 ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಹತ್ತನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ 2002-07 'ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ - ಅಪ್ರೋಚ್, ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳು' (PDF) ಕುರಿತು ವರ್ಕಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ವರದಿ
 ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಜಲಾಶಯಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ