ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿನ್ಹೆಗಳು

ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆ, ಧ್ವಜ, ಲಾಂಛನ, ಗೀತೆ, ಸ್ಮಾರಕ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೀರರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಧಿಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ೧೯೪೭ ರ ಜುಲೈ ೨೨ ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮರ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಇವೆ.

 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು 
ವಿಭಾಗಚಿಹ್ನೆ ಚಿತ್ರಟಿಪ್ಪಣಿರಾಷ್ಟ್ರ ಧ್ವಜತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ200x200pxಸಮನಾಂತರ ಆಯತಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜವು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ೨೪ ಗೆರೆಗಳುಳ್ಳ ಅಶೋಕನ ಚಕ್ರವಿದೆ ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಪಿಂಗಳಿ ವೆಂಕಯ್ಯನವರು ರಚಿಸಿದರು.ರಾಷ್ಟ್ರ ಧ್ವಜಅಶೋಕನ ನಾಲ್ಕು ಸಿಂಹಗಳ ಲಾಂಛನ340x340pxಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ ದಿನವಾದ ಜನವರಿ ೨೬, ೧೯೫೦ ರಂದು ಸಾರನಾಥದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನ ಸಿಂಹದ ಲಾಂಛನವನ್ನು  ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಂಛನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಲಾಂಛನದ ಕೆಳಗೆ "ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೆ"  ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ
ಇದನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಹಿಂದೂ ವೇದಗಳ ಮುಕ್ತಾಯದ ಭಾಗವಾದ ಮುಂಡಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂಚಾಂಗಶಕ ಪಂಚಾಂಗಶಕಾ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಅನ್ನು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಸಮಿತಿಯು ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ೧ ಚೈತ್ರ ೧೮೭೯ ಶಕಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ೨೨ ಮಾರ್ಚ್ ೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.ರಾಷ್ಟ್ರ ಗೀತೆಜನ ಗಣ ಮನalt=|282x282pxರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಜನ ಗಣ ಮನವನ್ನು ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೫೦ ರಂದು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಡುವಂದೇ ಮಾತರಂ 200pxಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟರ್ಜಿ ಅವರ ವಂದೇ ಮಾತರಂನ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೮೯೬ರ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರು "ವಂದೇ ಮಾತರಂ" ಹಾಡಿದರು.ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಇದನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಪಿಡಿಮರಿ ವೆಂಕಟ ಸುಬ್ಬ ರಾವ್ ಅವರು ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೇಂದ್ರ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಈ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ೨೬ ಜನವರಿ ೧೯೬೫ ರೊಳಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣ್ಣುಮಾವು200x200pxಮಾವು (ಮ್ಯಾಂಗಿಫೆರಾ ಇಂಡಿಕಾ) ಇದರ ಮೂಲ ಭಾರತ ಮತ್ತು ದೇಶವು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಗೆಯ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿಗಂಗಾ ನದಿ200x200pxವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಗಾ ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ನದಿಯನ್ನು ಹಿಂದೂಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ನದಿ ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮರಆಲದ ಮರ200x200pxpositಆಲದ (ಫಿಕಸ್ ಬೆಂಗಲೆನ್ಸಿಸ್) ಹೊಸ ಮರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ತಮ್ಮನ್ನು ಬೇರೂರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅದರ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಮರವನ್ನು ಅಮರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಗಳ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿಬಂಗಾಳದ ಹುಲಿ200x200pxಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಟೈಗ್ರಿಸ್) ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಚರಗಂಗಾ ನದಿಯ ಡಾಲ್ಫಿನ್200x200pxನದಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಎಂಬುದು ಸಿಹಿನೀರು ಅಥವಾ ನದಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಗಂಗಾ ನದಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಎಂದು ಎರಡು ಉಪಜಾತಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗಾ ನದಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ, ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ದೊಡ್ಡ ಫ್ಲಿಪ್ಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಹ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತ್ರಿಕೋನ ಡಾರ್ಸಲ್ ಫಿನ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ತೂಕ ೧೫೦ ಕೆ.ಜಿ. ಕರುಗಳು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಯವಾದ ಮತ್ತು ಕೂದಲುರಹಿತ ಚರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಬೂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡುಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬದುಕಬಲ್ಲದು.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಿನವಿಲು267x267pxನವಿಲು (ಪಾವೊ ಕ್ರಿಸ್ಟಾಟಸ್) ಅನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಪಖಂಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ ಪಕ್ಷಿ, ನವಿಲು ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಬಣ್ಣಗಳ ಏಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಫೆಬ್ರವರಿ ೧, ೧೯೬೩ ರಂದು, ನವಿಲನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.
ಮೇ ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಂಡಳಿಯ ಟೋಕಿಯೊ ಸಮ್ಮೇಳನದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿಯು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಕೇಳಲಾಯಿತು . ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಇತರ ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್, ಸರಸ್ ಕ್ರೇನ್, "ಗರುಡ" ಮತ್ತು ಸ್ವಾನ್ (ಹಮ್ಸಾ).ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ295x295pxಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ (ಐಎಸ್‌ಒ ಕೋಡ್: ಐಎನ್‌ಆರ್) ಭಾರತದ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಕರೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕರೆನ್ಸಿಯ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ದೇವನಾಗರಿ ವ್ಯಂಜನ "र" (ರಾ) ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಕ್ಷರ "ಆರ್" ಅನ್ನು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.ಉದಯ ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಲಿಂಗಂ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦, ೧೯೭೮ ರಂದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಲ್ಲಕುರಿಚಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಇವರು ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ ಚಿಹ್ನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ. ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಐದು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉದಯ ಕುಮಾರ್ ಪ್ರಕಾರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಭಾರತೀಯ ತ್ರಿವರ್ಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಲ್ಯಾಕ್ಟೋಬಾಸಿಲಸ್ ಡೆಲ್ಬ್ರೂಕಿ ಉಪವರ್ಗ. ಬಲ್ಗರಿಕಸ್200x200pxಲ್ಯಾಕ್ಟೋಬಾಸಿಲಸ್ ಡೆಲ್ಬ್ರೂಕಿ ಉಪವರ್ಗ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮, ೨೦೧೨ ರಂದು ಭಾರತದ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವರಾದ ಜಯಂತಿ ನಟರಾಜನ್ ಅವರು "ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ - ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಕಲಿಯುವುದು" ಎಂಬ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಬಲ್ಗರಿಕಸ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಕೋಪ್ -೧೧ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ರೈಲು ಸೈನ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ವಿಶೇಷಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಮಕ್ಕಳು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಿಸೃಪಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ215x215pxಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರೀಸೃಪವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಾಣಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಾಣಿಏಷ್ಯಾದ ಆನೆ200x200pxಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೨, ೨೦೧೦ ರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಆನೆ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಸುಮಾರು ೨೯,೦೦೦ ಆನೆಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪರಿಸರ ಸಚಿವಾಲಯವು ಆನೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಾಣಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. "ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಂಪರೆ ಪ್ರಾಣಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವುದರಿಂದ ಅದು ಸರಿಯಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಪರಿಸರ ಸಂವೇದನೆಯ ಲಾಂಛನವಾಗಿ ಇರಿಸಿ. ಇದು ನಮ್ಮ ಬಹುವಚನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಕೇಂದ್ರೀಯತೆಗೆ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ "ಎಂದು ಕಾರ್ಯಪಡೆ ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದೆ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತರಕಾರಿಕುಂಬಳಕಾಯಿthumbಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಭಾರತೀಯ ಆಹಾರದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೂಕಮಲborder|center|thumbಕಮಲವು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೂವಾಗಿದೆ.

 ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ 

 ಕರ್ನಾಟಕ
 ಗಂಢಭೇರುಂಡ

 ಉಲ್ಲ್ಲೇಖಗಳು 

 ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 

 National Symbols 
 National Symbols Govt. of India Official website.
 National Symbols of India Quiz 
ವರ್ಗ:ಭಾರತ
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು