ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರ

ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ಅಜ್ಮೇರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುಷ್ಕರ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವು ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ  ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು ಇದನ್ನು "ತೀರ್ಥ- ಗುರು" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ - ಇದು ಜಲರಾಶಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಂಥದ್ದು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ-ದೇವರಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುರಾಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇವನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವು ಪುಷ್ಕರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವು ಕ್ರಿ.ಪೂ 4 ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಮುಂಚಿನ ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವು 52 ಸ್ನಾನಘಟ್ಟಗಳಿಂದ (ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಸರಣಿ) ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಗಳು ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನಮಾಡಲು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮಾದ (ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್) ಸುತ್ತ, ಆಗ ಇಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ್ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದರಿಂದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಂಡು ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಗುಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲಿನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

 ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರ 
ಪುಷ್ಕರ್ ಪಟ್ಟಣವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವು ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಾವಳಿ ಶ್ರೇಣಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ನಾಗ್ ಪರ್ಬತ್ ("ಹಾವಿನ ಪರ್ವತ") ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು ಅಜ್ಮೀರ್ ನಗರದಿಂದ ಸರೋವರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣಿವೆಯು ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ( ಎತ್ತರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿದೆ. City Development Plan for Ajmer and Pushkar p. 196 ಈ ಸರೋವರವನ್ನು "ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸರೋವರಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ" ಪಟ್ಟಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ "ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರ" ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಭೂಗೋಳವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮರಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಪುಷ್ಕರ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿನ ಭೂ ಬಳಕೆಯ ಮಾದರಿಯು ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಬರಿದಾಗುವ ಪ್ರದೇಶವು 30% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮರಳಿನ ದಿಬ್ಬಗಳು, 30% ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕೆಳಗೆ (ಕೆಳಗಿದ ಮತ್ತು ಬಂಜರು) ಮತ್ತು ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು 40% ಪ್ರದೇಶವು ಕೃಷಿಯಾಗಿದೆ.ಅಜ್ಮೀರ್ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕರ್‌ಗಾಗಿ ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ p. 201

ಪುಷ್ಕರ್ ನಗರದ ಗಡಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಅಜ್ಮೀರ್ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅಜ್ಮೀರ್‌ನಿಂದ 27 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಿಶನ್‌ಗರವು ತನ್ನ ಚಿಕಣಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬನಿ ಥಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

 ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ 
 ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರ 
ಪುಷ್ಕರದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರ. ಇದನ್ನು ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಮಾನಸರೋವರ ಸರೋವರದಂತೆ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರದಿಂದಾಗಿ ಪುಷ್ಕರ್ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗಾಗಿ ಈ ಸರೋವರವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗ ಕಮಲವು ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಕಣಿವೆಗೆ ಬಿದ್ದಿತು.  ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರೋವರವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.

 ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ಸ್ಥಳ 
ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯಸ್ತ ಸ್ಥಳವು ಪುಷ್ಕರ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಸ್ಥಳವೂ ಇದಾಗಿದೆ. 

 ಹಳೆಯ ಪುಷ್ಕರ್ಹ 
ಹಳೆಯ ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇದು ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರದಿಂದ ಸುಮಾರು 5 ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.  ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹಳೆಯ ಪುಷ್ಕರ್ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

 ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
 Pancha Sarovar  Five holy Ponds
 Govt's facelift plan leaves Pushkar without a lake 
 http://tourism.rajasthan.gov.in/pushkar

ವರ್ಗ:ರಾಜಸ್ಥಾನ
ವರ್ಗ:ಸರೋವರಗಳು
ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ