ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ

ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಚಿವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಸಚಿವಾಲಯವು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಚಿವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಚಿವ ರಾಮ್ ವಿಲಾಸ್ ಪಾಸ್ವಾನ್.

 ಇಲಾಖೆಗಳು 
ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

 ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಇಲಾಖೆ 
ಇಲಾಖೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು:-

 ರೈತರಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ದರಗಳು. 
 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾದ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವುದು.

 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ 
ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಪಿಡಿಎಸ್) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಹಾರ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಬಡವರಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ, ಅಕ್ಕಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ ಸೇರಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೆಳೆ ಇಳುವರಿಯಿಂದ ( ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ) ಆಹಾರದ ಹೆಚ್ಚುವರಿವನ್ನು ಆಹಾರ ನಿಗಮ ಕಾಯ್ದೆ 1964 ರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಆಹಾರ ನಿಗಮವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಬೆಲೆ ಬೆಂಬಲ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಗಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿಡಿಎಸ್ ಸುಮಾರು 478,000 ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ಬೆಲೆ ಅಂಗಡಿಗಳ (ಎಫ್‌ಪಿಎಸ್) ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಬಹುಶಃ ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿತರಣಾ ಜಾಲವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

 ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ 
ಗ್ರಾಹಕ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು, ಬೆಲೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಅಗತ್ಯ ಸರಕುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಭಾರತೀಯ ಮಾನಕ ಬ್ಯೂರೋ (ಬಿಐಎಸ್) ಮತ್ತು ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಇಲಾಖೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಲಾಖೆಯು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ:

 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರೀಕ್ಷಣಾ ಘಟಕ 
 ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳ ಮಾನದಂಡಗಳು 
 ಭಾರತೀಯ ಮಾನಕ ಬ್ಯೂರೋ 
 ಗ್ರಾಹಕ ಸಹಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 
 ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಕಮಿಷನ್, ಮುಂಬೈ 
 ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ 
 ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1986 
 ಗ್ರಾಹಕ ಕಲ್ಯಾಣ ನಿಧಿ 
 ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ 
 ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ: ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು (ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ) ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ, 1955 (1955 ರಲ್ಲಿ 39). 
 ಭವಿಷ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ(ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್) ಆಕ್ಟ, 1952 (1952 ರ 74).

ಇಲಾಖೆಯು ಆಹಾರ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ಜನರ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಘನತೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಗೋಚರತೆ, ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಬದಲಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಈ ಉದ್ದೇಶ.

 ಮಂತ್ರಿಗಳು 
 ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ  1  ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು  15 ಆಗಸ್ಟ್ 1945  15 ಆಗಸ್ಟ್ 1946  2  ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್  15 ಆಗಸ್ಟ್ 1946  11 ಆಗಸ್ಟ್ 1947  3  ಲಾರ್ಡ್ ವೇವೆಲ್  11 ಆಗಸ್ಟ್ 1947  15 ಆಗಸ್ಟ್ 1947  4  ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ 122x122px 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1947  15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1947  5  ಸೈಯದ್ ಅಲಿ ಜಹೀರ್  15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1947  15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1948  6  ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್ ಬ್ಯಾಟನ್  15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1948  15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1949  7  ಲಾರ್ಡ್ ಪೆಥಿಕ್-ಲಾರೆನ್ಸ್  15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1949  15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1950  1  ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು  15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1950  15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1961  8  ಸರ್ವೆಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್  1 ಮಾರ್ಚ್ 1961  21 ಮಾರ್ಚ್ 1961  9  ವಿಲಿಯಂ ಹರೇ  21 ಮಾರ್ಚ್ 1961  ಮಾರ್ಚ್ 25 
1962  10  ಗುಲ್ಜಾರಿಲಾಲ್ ನಂದಾ  ಮಾರ್ಚ್ 25 
1962  21 ಮಾರ್ಚ್ 1967  11  ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ 113x113px 21 ಮಾರ್ಚ್ 1967  6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1969  12  ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ  6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1969  6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1969  13  ಚರಣ್ ಸಿಂಗ್  6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1969  24 ಮಾರ್ಚ್ 1970  14  ಬಿ.ಡಿ ಜಟ್ಟಿ  24 ಮಾರ್ಚ್ 1970  24 ಮಾರ್ಚ್ 1971  15  ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ  24 ಮಾರ್ಚ್ 1971  24 ಮಾರ್ಚ್ 1975  16  ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಿದಾಯತುಲ್ಲಾ  24 ಮಾರ್ಚ್ 1975  24 ಮಾರ್ಚ್ 1977  17  ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್  24 ಮಾರ್ಚ್ 1977  28 ಜುಲೈ 1979  18  ಯಶವಂತರಾವ್ ಚವಾಣ್ 120x120px 28 ಜುಲೈ 1979  1980  19  ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ  1980  1982  20  ಚಂದ್ರಶೇಖರ್  2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1989  21 ಜೂನ್ 1991  21  ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್  21 ಜೂನ್ 1991  5 ಫೆಬ್ರವರಿ 1999  22  ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಡ್ವಾಣಿ 120x120px 5 ಫೆಬ್ರವರಿ 1999  2001  23  ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ  2001  2002  24  ಶರದ್ ಯಾದವ್  2002  15 ಮೇ 2004  25  ಶರದ್ ಪವಾರ್  15 ಮೇ 2004  2014  26  ರಾಮ್ ವಿಲಾಸ್ ಪಾಸ್ವಾನ್  2014 

 ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು 
 ಕ್ರ.ಸಂ.  ಹೆಸರು  ಇಂದ  ಗೆ  1  ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು  1947  1948  2  ಎಡ್ವಿನಾ ಮೌಂಟ್ ಬ್ಯಾಟನ್  1948  1952  3  ಪೆಟ್ರೀಷಿಯಾ ನ್ಯಾಚ್‌ಬುಲ್,  1955  1957  4  ಲೇಡಿ ಪಮೇಲಾ ಹಿಕ್ಸ್  1957  1962  5  ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ  1962  1966  6  ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಿದಾಯತುಲ್ಲಾ  1970  1974  7  ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ  ಡಿಸೆಂಬರ್ 21, 1974  ಮಾರ್ಚ್ 24, 1977  8  ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ  1977  1982  9  ಜಾನಕಿ ವೆಂಕಟರಮಣ  1982  1984  10  ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ  1985  1987  11  ಸೀತಾ ಕುಮಾರಿ  1987  1990  12  ಇಳಾ ಪಂತ್  1987  1989  13  ಚಂದ್ರ ಶೇಖಾ ಸಿಂಗ್  21 ನವೆಂಬರ್ 1990  26 ಜೂನ್ 1991  14  ಪುಷ್ಪಾ ಷಾ  26 ಜೂನ್ 1991  6 ಮಾರ್ಚ್ 1993  15  ವಿಮಲಾ ಶರ್ಮಾ  6 ಮಾರ್ಚ್ 1993  16 ಮೇ 1996  16  ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಡ್ವಾಣಿ  16 ಮೇ 1996  1 ಜೂನ್ 1996  17  ಮಾಯಾವತಿ  1 ಜೂನ್ 1996  19 ಮಾರ್ಚ್ 1998  18  ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಡ್ವಾಣಿ  1998  2001  19  ಕಾಂತಿಲಾಲ್ ಭೂರಿಯಾ  2001  2004  20  ಸುವ್ರಾ ಮುಖರ್ಜಿ  22 ಮೇ 2004  29 ಜನವರಿ 2006  21  ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಡ್ವಾಣಿ  1 
ಜನವರಿ 2006  1 ಜನವರಿ 2006  22  ರೇಣುಕಾ ಚೌಧರಿ  1 ಜನವರಿ 2006  22 ಮೇ 2009  23  ಕೆ.ವಿ.ಥಾಮಸ್  22 ಮೇ 2009  22 ಮೇ 2014  24  ರಾವಸಾಹೇಬ್ ದಾನ್ವೆ  22 ಮೇ 2014  31 ಮೇ 2019  25  ರಾವಸಾಹೇಬ್ ದಾನ್ವೆ  31 ಮೇ 2019  ಸ್ಥಾನಿಕ 

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ