ಚಂದ್ರಹಾಸ(ರಾಜ)

Category:Articles having same image on Wikidata and Wikipedia
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Prince_Chandrahasa_and_a_Goddess%2C_Folio_from_a_Razmnama%2C.jpg/220px-Prince_Chandrahasa_and_a_Goddess%2C_Folio_from_a_Razmnama%2C.jpg|thumb| ಚಂದ್ರಹಾಸನು ಕಾಳಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರಹಾಸ   ಕುಂತಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು.  ಮಹಾಭಾರತದ ಅಶ್ವಮೇಧಿಕ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಅಶ್ವಮೇಧ ಸಮಾರಂಭದ ಅಂಗವಾಗಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗೆ ಚಂದ್ರಹಾಸ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ. ಚಂದ್ರಹಾಸನು ತನ್ನ ಮಗ ಮಕರಾಕ್ಷನನ್ನು ರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಅರ್ಜುನನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ ಕವಿಯ ಕನ್ನಡ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಕುಮಾರ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

 ಬಾಲ್ಯ 
ರಾಜಕುಮಾರ ಚಂದ್ರಹಾಸನು ಡೆಕ್ಕನ್‌ನ ರಾಜನಿಗೆ ಜನಿಸಿದನು. ಇವನ ಎಡ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಆರು ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದುಇದು ಅಶುಭ ಚಿಹ್ನೆಯಾದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಅವನ ರಾಣಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಚಿತಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಳು. ಇದು ಅವರ ಮಗನನ್ನು ನಿರ್ಗತಿಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಮಗುವಿನ ಸೇವಕಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಕುಂತಲ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋದಳು. ಆದರೆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ರಾಜಕುಮಾರನ ಗುರುತನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ ನಿಧನರಾದರು.   ತಾಲಿಸ್ಮನ್ ಆಗಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಂದ್ರಹಾಸನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪವಿತ್ರ ಅಮೃತಶಿಲೆಯಾದ ಶಾಲಿಗ್ರಾಮವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು. 

ಒಂದು ದಿನ, ಕುಂತಲ ರಾಜನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿ (ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು) ಜನರಿಗೆ ಅನ್ನಸಂತರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಪುರೋಹಿತರು ಚಂದ್ರಹಾಸನ ರಾಜವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಬಾಲಕನ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವಂತೆ ಸಚಿವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯು ದುಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದನು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಹುಡುಗನನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಕೆಲವು ಕೂಲಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಹುಡುಗನನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಕೊಳಕು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಅವರು ಅವನ ಆರನೇ ಬೆರಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಗೆ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಮರಣದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಕುಂತಲದ ಸಾಮಂತನಾದ ಕಾಳಿಂದನು ಮಗುವನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವನು ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತಂದು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಗನಂತೆ ಬೆಳೆಸಿದನು. ಅವನು ನಗುವಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅವನ ಮುಖವು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ 'ಚಂದ್ರಹಾಸ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು. ಚಂದ್ರಹಾಸನು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಲಿತನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾಕು ತಂದೆಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ದುಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯು ಕಾಳಿಂದನ ರಾಜ್ಯವಾದ ಚಂದ್ರಾವತಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಚಂದ್ರಹಾಸನು ತಾನು ಮೋಸಹೋದೆನೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡನು. ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಮದನನಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ತನ್ನ ದೂತನಾಗಿಸಲು ಕೇಳಿದನು. 

 ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ 
ಚಂದ್ರಹಾಸ ಕುಂತಲ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ ಪಟ್ಟಣದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ತೋಟದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯ ಮಗಳು ವಿಷಯಾ, ತನ್ನ ದಾಸಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಳು, ಮಲಗಿದ್ದ ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ನೋಡಿದಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೌಹಾರ್ದತೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತಳಾದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರವನ್ನು ತೆರೆದಳು ಮತ್ತು ಅದು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದಳು. ಮದನನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಬರೆದ ಪತ್ರವು ಸಂದೇಶವಾಹಕನ ಶ್ರೇಣಿ ಅಥವಾ ಯುವಕರ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಬಾರದು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ವಿಷ  ನೀಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು. ಯುವಕರಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತಳಾದ ವಿಷಯಾ, ತನ್ನ ತಂದೆ ತನ್ನ ಆತುರದಲ್ಲಿ ವಿಷಯವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು, ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಮತ್ತು ಕಾಂಡವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಳು. 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/SHAMAL_Bikhya_finds_Chandrahasa_asleep%2C_reads_and_alters_his_letter.jpg/220px-SHAMAL_Bikhya_finds_Chandrahasa_asleep%2C_reads_and_alters_his_letter.jpg|thumb| ವಿಷಯಾ ರಜಮ್ನಾಮದ ಅಕ್ಷರ, ಫೋಲಿಯೊವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಂದ್ರಹಾಸನು ಆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯ ಮಗ ಮದನನಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದನು, ಅವನು ಅದೇ ಸಂಜೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದನು. ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ತನ್ನ ಸುಂದರ ತಂಗಿಗೆ ಮದುವೆಯಾದನು.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/DHANU_madana_explination_Dhustabuddhi_about_marriage_of_chandrahasa_and_Bisaya.jpg/220px-DHANU_madana_explination_Dhustabuddhi_about_marriage_of_chandrahasa_and_Bisaya.jpg|thumb| ಮದನನು ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಗೆ ಧನು ಮಾಡಿದ ಚಂದ್ರಹಾಸನೊಂದಿಗಿನ ವಿಷಯದ ಮದುವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ್ಮನಾಮದ ಫೋಲಿಯೊ.
ದುಸ್ತಬುದ್ಧಿಯು ಕುಂತಲಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು, ಮತ್ತು ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಂತಹ ಪ್ರಮಾದವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡುತ್ತಾ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಂಡನು. ಅವನು ಮತ್ತೊಂದು ಹತ್ಯೆಯ ಸಂಚು ರೂಪಿಸಿದನು. ಚಂದ್ರಹಾಸನು ಆ ಸಂಜೆ ಕುಟುಂಬದ ಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸಿದನು, ಅದು ಅವರ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು. ಇದರ ಮಧ್ಯೆ ಕುಂತಲ ರಾಜನು ತನ್ನ ಒಂದು ಕನಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ತನ್ನ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು, ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗಳಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/KANHAR_chandrahasa_knee_before_king_of_kuntala.jpg/220px-KANHAR_chandrahasa_knee_before_king_of_kuntala.jpg|thumb| ಕನ್ಹರನು ಮಾಡಿದ ಕುಂತಲ ರಾಜನ ಮುಂದೆ ಚಂದ್ರಹಾಸನು ತನ್ನ ಮೊಣಕಾಲು ಬಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ್ಮನಾಮದ ಫೋಲಿಯೊ.
ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಮದನನನ್ನು ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಮದನನು ಚಂದ್ರಹಾಸನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿಲು ಅವನನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅರಮನೆಗೆ ಧಾವಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡನು. ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅವನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಕಳುಹಿಸಿದ ಕೊಲೆಗಡುಕರಿಂದ ಅವನನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ಚಂದ್ರಹಾಸನು ಅರಮನೆಗೆ ಹೋದನು ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಚಂಪಕಮಾಲಿನಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾದನು. ತನ್ನ ಮಗನ ದುರಂತ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿಯು ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಅವನು ದುಃಖಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು ಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಶಿರಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಿದನು. ಈ ಅವಳಿ ದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದ ಚಂದ್ರಹಾಸ ಅವರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕಾಳಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಬದುಕಿಸಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲು ಮುಂದಾದನು. ಕಾಳಿ ಅವನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದಳು. ಚಂದ್ರಹಾಸನು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ರಾಣಿಯರೊಂದಿಗೆ ಕುಂತಲ ಮತ್ತು ಚಂದನಾವತಿಯ ರಾಜನಾಗಿ ಆಳಿದನು. 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/QABIL_%28_MAQBUL_son_%29_chandrahasa_sacrifice_himself_at_chandrika_Temple.jpg/220px-QABIL_%28_MAQBUL_son_%29_chandrahasa_sacrifice_himself_at_chandrika_Temple.jpg|thumb| ಚಂದ್ರಹಾಸನ ತ್ಯಾಗ, ಖಾಬಿಲ್ ಮಾಡಿದ. ರಾಜ್ಮನಾಮದ ಫೋಲಿಯೊ

 ಅಶ್ವಮೇಧ 
ಚಂದ್ರಹಾಸ ಕುಳಿಂದನನ್ನು ಕುಂತಲಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ಅವನಿಗೆ ಚಂಪಕಮಾಲಿನಿಯಿಂದ ಪದ್ಮಾಕ್ಷ ಎಂಬ ಮಗನೂ, ಮಂತ್ರಿಯ ಮಗಳಾದ ವಿಷಯಾದಿಂದ ಮಕರಾಕ್ಷನೂ ಇದ್ದನು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರು ಒಂದು ದಿನ ಪಟ್ಟಣದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಯುಧಿಷ್ಟಿರನ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ಸ್ಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಕಂಡರು; ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡ ಅವರು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದು ತಮ್ಮ ತಂದೆಗೆ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಿದರು. ಚಂದ್ರಹಾಸನು ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಹೇರಳವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪುರುಷರನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ರಾಜಮನೆತನದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಚರಿಸಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಮಕರಾಕ್ಷನನ್ನು ರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡನು. 

 ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ 
ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಚಂದ್ರಹಾಸ (೧೯೨೧) ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಹಾಸ (೧೯೨೮) ಕಾಂಜಿಭಾಯಿ ರಾಥೋಡ್, ಚಂದ್ರಹಾಸ (೧೯೨೯) ಧುಂಡಿರಾಜ್ ಗೋವಿಂದ್ ಫಾಲ್ಕೆ, ಚಂದ್ರಹಾಸ (೧೯೩೩) ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಬಾದಾಮಿ, ಚಂದ್ರಹಾಸನ್ (೧೯೩೬) ಪ್ರಫುಲ್ಲ ಘೋಷ್ ಅವರಿಂದ, ಚಂದ್ರಹಾಸ (೧೯೪೧) ಎಂ.ಎಲ್.ರಂಗಯ್ಯ, ಚಂದ್ರಹಾಸ (೧೯೪೭) ಗುಂಜಾಲ್, ಚಂದ್ರಹಾಸ (೧೯೪೭) ಶಾಂತೇಶ್ ಪಟೇಲ್, ಚಂದ್ರಹಾಸ (೧೯೬೫) [ಬಿ.ಎಸ್. ರಂಗ] ಅವರಿಂದ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ (ಹರ ನಾಧ್ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರಿ ಜೊತೆ, ಗುಮ್ಮಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ (ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಲೀಲಾವತಿಯೊಂದಿಗೆ)] 

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ

 ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ, ಷಟ್ಪದಿ ೫೦ ೫೯, ಕನ್ನಡ
 ಹವ್ಯಕರ ಇತಿಹಾಸ, ವಿದ್ವಾನ್ ಮಂಜಪ್ಪ ಕಲಾಸಿ, ೧೯೯೩.
 ಮಹಾಭಾರತ, ಅಶ್ವಮೇಧಿಕ ಪರ್ವ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾಕಾವ್ಯ.
 ಕುಂತಲದ ನಾಣ್ಯಗಳು 

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು