ಭಾರತೀಯ ಒಪ್ಪಂದ ಕಾಯಿದೆ, ೧೮೭೨

ಭಾರತೀಯ ಒಪ್ಪಂದ ಕಾಯಿದೆ, ೧೮೭೨ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತೀಯ ಒಪ್ಪಂದ ಕಾನೂನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಯಿದೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇದು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.https://www.toppr.com/guides/business-laws/indian-contract-act-1872-part-i/https://indiankanoon.org/doc/171398/#:~:text=This%20Act%20may%20be%20called,Saving. ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷಗಳು ನೀಡಿದ ಭರವಸೆಗಳು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆಕ್ಷನ್ ೨(ಹೆಚ್) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಒಪ್ಪಂದ ಕಾಯಿದೆಯು "ಒಪ್ಪಂದ"ವನ್ನು "ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಒಪ್ಪಂದ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ರಚನೆ
ಈ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ೧೮೭೨ ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೫ ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೮೭೨ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧ ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮೂಲತಃ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಕಾಯಿದೆಯು ೨೬೬ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೧೧ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.https://www.toppr.com/guides/business-laws/indian-contract-act-1872-part-i/

 ಒಪ್ಪಂದದ ಕಾನೂನಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ವಗಳು-ವಿಭಾಗಗಳು(ಸೆಕ್ಷನ್ಸ್) ೦೧ ರಿಂದ ೭೫ (ಅಧ್ಯಾಯ ೧ ರಿಂದ ೬)
 ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಪ್ಪಂದ (ಅಧ್ಯಾಯ ೮ ರಿಂದ ೧೦)
 ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು-ಸೆಕ್ಷನ್ಸ್(ವಿಭಾಗಗಳು) ೨೩೯ ರಿಂದ ೨೬೬ (ಅಧ್ಯಾಯ ೧೧)

ನಂತರ, ೭ ಮತ್ತು ೧೧ ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ವಿಭಾಗಗಳು ಸರಕುಗಳ ಮಾರಾಟ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೩೦ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೩೨ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಗವಾದ ಕಾರಣ ಅವುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತೀಯ ಗುತ್ತಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದುಃ
 ಭಾಗ ೧: ಒಪ್ಪಂದದ ಕಾನೂನಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ವಗಳು - ವಿಭಾಗಗಳು ೧ ರಿಂದ ೭೫ (ಅಧ್ಯಾಯ ೧ ರಿಂದ ೬)
 ಭಾಗ ೨: ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು:
ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಖಾತರಿಯ ಒಪ್ಪಂದ (ಅಧ್ಯಾಯ ೮)
ಜಾಮೀನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಒಪ್ಪಂದ (ಅಧ್ಯಾಯ ೯)
ಏಜೆನ್ಸಿಯ ಒಪ್ಪಂದ(ಅಧ್ಯಾಯ ೧೦)

ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು (ಸೆಕ್ಷನ್(ವಿಭಾಗ) ೨)

೧. ಪ್ರಸ್ತಾಪ ೨(ಎ): ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಆರಂಭಿಕ ಭರವಸೆ(ವಾಗ್ದಾನ)ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯ, ಭರವಸೆ ಅಥವಾ ಸಹನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಭರವಸೆ(ವಾಗ್ದಾನ)ಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.https://unacademy.com/content/ca-foundation/study-material/business-laws/acceptance-of-offer/#:~:text=The%20Indian%20Contract%20Act%2C%201872%20defines%20an%20offer%20as%20a,its%20terms%20bind%20both%20parties.

೨. ಸ್ವೀಕಾರ ೨(ಬಿ): ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು, ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.https://unacademy.com/content/ca-foundation/study-material/business-laws/acceptance-of-offer/#:~:text=The%20Indian%20Contract%20Act%2C%201872%20defines%20an%20offer%20as%20a,its%20terms%20bind%20both%20parties.https://www.toppr.com/guides/business-laws/indian-contract-act-1872-part-i/acceptance/

೩. ಭರವಸೆ(ವಾಗ್ದಾನ) ೨(ಬಿ): ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಅದು ವಾಗ್ದಾನ ಅಥವಾ ಭರವಸೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಅದು ಭರವಸೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

೪. ಭರವಸೆ ನೀಡುವವನು ಮತ್ತು ಭರವಸೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ೨(ಸಿ): ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುವವ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಾಗ್ಧಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

೫. ಪರಿಗಣನೆ ೨(ಡಿ): ಭರವಸೆ ನೀಡಿದವರ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಭರವಸೆ ಪಡೆದವರು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಾಗ, ಅಥವಾ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಅಥವಾ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದಾಗ, ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಅಥವಾ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಭರವಸೆಗಾಗಿ ಪರಿಗಣನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

೬. ಒಪ್ಪಂದ ೨(ಇ): ಪ್ರತಿ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಭರವಸೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ,

ಒಪ್ಪಂದ = ಭರವಸೆ + ಪರಿಗಣನೆ

೭. ಪರಸ್ಪರ ಭರವಸೆಗಳು ೨(ಎಫ್): ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಗಣನೆ ಮತ್ತು ಪರಿಗಣನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು 'ಪರಸ್ಪರ ಭರವಸೆಗಳು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

೮. ಶೂನ್ಯ/ಅನೂರ್ಜಿತ ಒಪ್ಪಂದ ೨(ಜಿ): ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗದ ಒಪ್ಪಂದವು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

೯. ಒಪ್ಪಂದ ೨(ಹೆಚ್): ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಒಪ್ಪಂದವು ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಪ್ಪಂದವಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕು.

೧೦. ಅನೂರ್ಜಿತ ಒಪ್ಪಂದ ೨(ಐ): ಒಪ್ಪಂದವು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಕ್ಷಗಳ (ಅಂದರೆ ಬಾಧಿತ ಪಕ್ಷ) ಆಯ್ಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾದರೆ ಅದು ಅನೂರ್ಜಿತವಾದ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಇತರರು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

೧೧. ಶೂನ್ಯ ಒಪ್ಪಂದ ೨(ಜೆ): ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜಾರಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಾನೂನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಅದು ನಿರರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸ್ತಾಪ
ವಿಭಾಗ ೨(ಎ) ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯ, ಭರವಸೆ ಅಥವಾ ಆರಂಭಿಕ ಭರವಸೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸ್ತಾಪದ ವಿಧಗಳು
 ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಸ್ತಾಪ: ಮಾತನಾಡುವ ಅಥವಾ ಬರೆಯುವ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.(ವಿಭಾಗ ೯)
 ಸೂಚಿತ ಪ್ರಸ್ತಾಪ: ಪಕ್ಷಕಾರರ ನಡವಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಕರಣದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ.
 ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪ: ಇದು ಯಾವುದೇ ಸಮಯ ಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿದೆ.
 ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಸ್ತಾಪ: ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿದೆ.
 ನಿರಂತರ ಪ್ರಸ್ತಾಪ: ಇದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ತೆರೆದಿಡಲಾದಾಗ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ 
ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿದೆ.
 ಅಡ್ಡ ಪ್ರಸ್ತಾಪ: ಯಾರೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವನು ತನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
 ಕೌಂಟರ್‌ಆಫರ್/ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ತಾಪ: ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಬದಲು, ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಅಥವಾ ಬದಲಿಸುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕಾರ
೧. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಅನರ್ಹವಾಗಿರಬೇಕು. ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಮ್ಮತಿಸದಿದ್ದರೆ, ಯಾವುದೇ ಮಾನ್ಯ ಒಪ್ಪಂದವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಎ"ಯು "ಬಿ" ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ- "ನಾನು ನನ್ನ ಕಾರನ್ನು ರೂ. ೫೦,೦೦೦/- ಗೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇದಕ್ಕೆ "ಬಿ"ಯು ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ, "ನಾನು ಅದನ್ನು ೪೫,೦೦೦/- ರೂಗೆ ಖರೀದಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವೀಕಾರವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಕೌಂಟರ್ ಆಫರ್(ಪ್ರತಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪ)ಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.

೨. ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು. ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಲು, ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಕೆಲವು ನಿಗದಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರ ಕಡೆಯಿಂದ ಕೇವಲ ಮಾನಸಿಕ ದೃಢನಿಶ್ಚಯವು ಮಾನ್ಯವಾದ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

೩. ಸ್ವೀಕಾರವು ಸೂಚಿಸಿದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಸ್ವೀಕಾರವು ನಿಗದಿತ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಂಜಸವಾದ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ (ಯಾವುದೇ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ) ಅನುಗುಣವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ನೀಡುವವರು ಸಮಂಜಸವಾದ ಸಮಯದೊಳಗೆ ಸ್ವೀಕಾರವು ಸೂಚಿಸಿದ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಬಹುದು. ಅವನು ಕೊಡುಗೆದಾರ ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನಿಗೆ ತಿಳಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಎ"ಯು "ಬಿ" ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ, "ನೀವು ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ, ಧ್ವನಿ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರಿಸಿ" ಎಂಬ ವಿಧಾನವನ್ನು "ಬಿ" ಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "ಬಿ" ಯು ಅಂಚೆ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವೀಕಾರವು ಸೂಚಿಸಿದ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು "ಎ"ಯು "ಬಿ "ಗೆ ತಿಳಿಸದ ಹೊರತು ಇದು ಮಾನ್ಯ ಸ್ವೀಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

೪. ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಸಮಂಜಸವಾದ ಸಮಯದೊಳಗೆ ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ಸಮಯದ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದರೆ, ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಸಮಯದೊಳಗೆ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸಮಯದ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾದ ಸಮಯದೊಳಗೆ ನೀಡಬೇಕು.

೫. ಸ್ವೀಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿರಬಾರದು. ಸ್ವೀಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಮಾನ್ಯವಾದ ಸ್ವೀಕಾರವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಂಪನಿಯ ಷೇರುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವುದು. ತರುವಾಯ, ಅವರು ಷೇರುಗಳಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಜಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾದ ಷೇರು ಮಾನ್ಯವಲ್ಲ.

೬. ನಡವಳಿಕೆಯ ವಿಧಾನದಿಂದ ಸ್ವೀಕಾರ.

೭. ಕೇವಲ ಮೌನವು ಸ್ವೀಕಾರವಲ್ಲ.

ಮೌನವು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ
ಮೌನವು ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ-ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವರ್ಸಸ್ ರುಸ್ತುಂ ಕೋವಾಸ್ಜಿ- ಏರ್ ೧೯೫೫ ಬೊಮ್. ೪೧೯ ಪಿ. ೪೩೦; ೫೭ ಬೊಮ್. ಎಲ್. ಆರ್. ೮೫೦- ಕೇವಲ ಮೌನವು ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವವರು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾದ ಹೊರತು, ಯಾವುದೇ ಮನವಿಯು ಕಂಡುಬರುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಸಮನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
೧. ಸ್ವೀಕಾರವು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಖಚಿತವಾಗಿರಬೇಕು.
೨. ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪರಿಗಣನೆ
"ಪರಿಚ್ಛೇದ ೨(ಡಿ) ಪ್ರಕಾರ," "ಭರವಸೆ ನೀಡಿದವರ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಭರವಸೆ ಪಡೆದವರು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಾಗ, ಅಥವಾ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಅಥವಾ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದಾಗ, ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಅಥವಾ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಭರವಸೆಗಾಗಿ ಪರಿಗಣನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ." ಪರಿಗಣನೆ ಎಂದರೆ 'ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಏನಾದರೂ' ಎಂದರ್ಥ.

ಮಾನ್ಯ ಪರಿಗಣನೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳು
ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪರಿಗಣನೆಯಿಂದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬೇಕು. ಮಾನ್ಯವಾದ ಪರಿಗಣನೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು:-

 ಇದು ಭರವಸೆ(ವಾಗ್ದಾನ) ನೀಡುವವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆಯಬೇಕು. ಭರವಸೆ ನೀಡುವವನ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅಥವಾ ಭರವಸೆ ನೀಡುವವರ ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ಉತ್ತಮ ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಎ"ಯು "ಬಿ" ಯ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. "ಎ" ತನ್ನ ಸೇವೆಗೆ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
 ಪರಿಗಣನೆಯು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದವನಿಂದ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪರಿಗಣನೆಯು ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಅಪರಿಚಿತರಿಂದಲೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಇದರರ್ಥ, ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದವನ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಗಣನೆಯಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಯಾರು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ.
 ಪರಿಗಣನೆಯು ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆ, ಸಂಯಮ ಅಥವಾ ತಾಳ್ಮೆ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾದ ಭರವಸೆಯಾಗಿರಬೇಕು.
 ಪರಿಗಣನೆಯು ಹಿಂದಿನದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಥವಾ ಭವಿಷ್ಯದ್ದಾಗಿರಬಹುದು. ಹಿಂದಿನ ಪರಿಗಣನೆಯು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಪರಿಗಣನೆಯಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಪರಿಗಣನೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, "ಎ" ಯು "ಬಿ" ಯ ಇಚ್ಛೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ "ಬಿ", ಈ ಹಿಂದೆ ಆತನಿಗೆ "ಎ" ನೀಡಿದ ಸೇವೆಗೆ ಸರಿದೂಗಿಸಲು "ಎ" ಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭರವಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಗಣನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಎ" ಗೆ ೫೦/- ರೂಪಾಯಿಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅವನು ಕೆಲವು ಸರಕುಗಳನ್ನು "ಬಿ" ಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. "ಎ" ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಹಣವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಗಣನೆಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ತರುವಾಯ ಒಪ್ಪಂದದ ತಯಾರಕರಿಗೆ ರವಾನಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪರಿಗಣನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಎ" ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ ಕೆಲವು ಸರಕುಗಳನ್ನು "ಬಿ" ಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. "ಬಿ" ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಪರಿಗಣನೆಯು ಭವಿಷ್ಯವಾಗಿದೆ.
 ಪರಿಗಣನೆಯು ನೈಜವಾಗಿರಬೇಕು. ಪರಿಗಣನೆಯು ನೈಜವಾಗಿರಬೇಕು, ಸಮರ್ಥವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಎ" ಯು "ಬಿ" ಯ ಮೃತ ಪತ್ನಿಗೆ ೧೦೦೦/- ರೂಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದರೆ ಜೀವ ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. "ಎ" ಯ ವಾಗ್ದಾನವು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ನಿಜವಾದ ಪರಿಗಣನೆಯಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಗಣನೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ನೈಜವಾಗಿರಬೇಕು.
 ಪರಿಗಣನೆ ಎಂಬುದು ವಾಗ್ದಾನದಾರನು ಈಗಾಗಲೇ ಮಾಡಲು ಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಒಬ್ಬರು ಈಗಾಗಲೇ ಮಾಡಲು ಬದ್ಧರಾಗಿರುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುವ ಭರವಸೆಯು ಉತ್ತಮವಾದ ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹಿಂದಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಾನೂನು ಪರಿಗಣನೆಗೆ ಏನನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
 ಪರಿಗಣನೆಯು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಪರಿಗಣನೆಯು, ನೀಡಲಾದ ಯಾವುದೋ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಪರಿಗಣನೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಮರ್ಪಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಕೆಲವು ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ.

ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಪರಿಗಣನೆ
ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಹೊರತು, ಒಪ್ಪಂದದ ಪರಿಗಣನೆ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶವು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ:

೧. ಕಾನೂನಿನಿಂದ ನಿಷೇಧ: ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದದ ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಪರಿಗಣನೆಯು ಕಾನೂನಿನಿಂದ ನಿಷೇಧಿತವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ಒಪ್ಪಂದವು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಎ" ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯಲು "ಬಿ" ಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ "ಬಿ" ಯು "ಎ" ಗೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ರೂ. ನೀಡುವ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿದೆ.

೨. ಇದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಆಸ್ತಿಗೆ ಗಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಎ" ಯು "ಬಿ" ಯಿಂದ ೧೦೦/- ಎರವಲು ಪಡೆದು, ೨ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ವೇತನವಿಲ್ಲದೆ "ಬಿ" ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವನು ಈ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಅಸಫಲನಾದರೆ, "ಎ" ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಮೂಲ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಗಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

೩. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಅದನ್ನು ಅನೈತಿಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ: ಯಾವ ಒಪ್ಪಂದದ ಪರಿಗಣನೆ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶವು ಅನೈತಿಕವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗಂಡ ಮತ್ತು ಹೆಂಡತಿಯ ನಡುವಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದವು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

೪. ಅನುಮತಿಸಿದರೆ, ಅದು ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ರೀತಿಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು.

೫. ವಂಚನೆ, ಅಥವಾ 

೬. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗೆ ವಿರೋಧ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಒಳಿತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಒಪ್ಪಂದವು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಿದೇಶಿ ಶತ್ರುವಿನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ಅಪರಾಧವನ್ನು ಮಾಡುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ನ್ಯಾಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ನ್ಯಾಯದಾನದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳು.

೭.ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಿರ್ಬಂಧದಲ್ಲಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳುಃ ಇದು ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಒಂದು, ಹಕ್ಕುಗಳ ಜಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಮಿತಿಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.

೮. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಚೇರಿಗಳ ಮಾರಾಟ ಅಥವಾ ವರ್ಗಾವಣೆಗಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಅಥವಾ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಮುಂತಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ಪಡೆಯುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

೯. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳುಃ ಪಕ್ಷಕಾರರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಯಿಂದ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

೧೦. ಮದುವೆ ದಲ್ಲಾಳಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳು: ಮದುವೆಗಳು ಪಕ್ಷಗಳ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ನಿರ್ಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಮದುವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿವೆ.

೧೧. ವೈವಾಹಿಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳು: ವೈವಾಹಿಕ ಕರ್ತವ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದರಿಂದ ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಂಡತಿ ತನ್ನ ಪೋಷಕರ ಮನೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಗಂಡ ಮತ್ತು ಹೆಂಡತಿಯ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದ.

೧೨. ಪರಿಗಣನೆಯು ಯಾವುದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು-ಹಣ, ಸರಕು, ಸೇವೆಗಳು, ಮದುವೆಯಾಗುವ ಭರವಸೆ, ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭರವಸೆ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಒಪ್ಪಂದವು ಒಪ್ಪಂದದ ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕಾನೂನಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು- ಯಾವ ಪರಿಗಣನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಅಲ್ಲ- ನೆವಾರ್ ಮಾರ್ಬಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಪ್ರೈ. ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಿ. ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಳಿ, ಜೈಪುರ, ೧೯೯೩ ಸಿಆರ್. ಎಲ್. ಜೆ. ೧೧೯೧ ರಲ್ಲಿ ೧೧೯೭, ೧೧೯೮ [ರಾಜ್.]- ಯಾವ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಪರಿಗಣನೆಯ ಒಪ್ಪಂದವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮತ್ತು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿದೆ-ಕಾಯಿದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ ೩೯ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರ-ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಅಪರಾಧದಿಂದ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮಂಡಳಿಯು ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಪರಿಗಣನೆ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿಯು ಅಪರಾಧವನ್ನು ಲಾಭದ ಮೂಲವಾಗಿ ಅಥವಾ ಲಾಭದ ಮೂಲವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಏನು? ಈ ಪರಿಗಣನೆ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಯಿದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ ೨೩ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದವು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿದೆ. ಅರ್ಜಿದಾರ-ಕಂಪನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ
ಭಾರತೀಯ ಒಪ್ಪಂದ ಕಾಯಿದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೧, ಈ ಕೆಳಗೆ ಒದಗಿಸಿದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ:

೧. ಅವನು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕನಾಗಿರಬಾರದು ಅಂದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ೧೮ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪೋಷಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರೆ ೨೧ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತಲುಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಬಾರದು.

೨. ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅವನು ಸ್ವಸ್ಥ ಮನಸ್ಸಿನವರಾಗಿರಬೇಕು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥ ಮನಸ್ಸಿನವನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಮನಸ್ಸಿನವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಉತ್ತಮ ಮನಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾಗ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಮನಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಸ್ವಸ್ಥ ಮನಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಅಸ್ವಸ್ಥ ಮನಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾಗ ಮಾನ್ಯವಾದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡದಿರಬಹುದು.

೩. ಆತನು ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲು ಅನರ್ಹನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುವ ಭೂಮಿಯ ಇತರ ಕಾನೂನುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:-
 ವಿದೇಶಿ ಶತ್ರು
 ವಿದೇಶಿ ಸಾರ್ವಭೌಮರು, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇತ್ಯಾದಿ.
 ಕೃತಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಂದರೆ, ನಿಗಮ, ಕಂಪನಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ.
 ದಿವಾಳಿದಾರರು
 ಅಪರಾಧಿಗಳು
 ಪರ್ದನಾಶಿ ಮಹಿಳೆಯರು

ಸ್ವತಂತ್ರ ಒಪ್ಪಿಗೆ
ಸೆಕ್ಷನ್/ವಿಭಾಗ ೧೩ ರ ಪ್ರಕಾರ, "ಇಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಒಂದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ(ಕನ್ಸೆನ್ಸಸ್-ಆಡ್-ಐಡೆಮ್) ಒಂದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ ಸಮ್ಮತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ".

ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೪ ರ ಪ್ರಕಾರ, "ಸಮ್ಮತಿಯು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಅನಗತ್ಯ ಪ್ರಭಾವ ಅಥವಾ ವಂಚನೆ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ನಿರೂಪಣೆ ಅಥವಾ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗದಿದ್ದಾಗ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ".

ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮ್ಮತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅಂಶಗಳು:
೧. ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ (ವಿಭಾಗ ೧೫): "ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ" ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ (೪೫,೧೮೬೦) ನಿಷೇಧಿಸಲಾದ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುವುದು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಬಂಧಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುವುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಎ" ಯು "ಬಿ" ಗೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಸಾಲದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ "ಬಿ" ಯನ್ನು ಶೂಟ್ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. "ಬಿ" ಬೆದರಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ "ಎ" ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ತಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅಂತಹ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಮಾನ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.

೨. ಅನುಚಿತ ಪ್ರಭಾವ (ವಿಭಾಗ ೧೬): "ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರವು ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಪುರಾವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿದರೆ, ಅಂತಹ ಒಪ್ಪಂದವು ಅನುಚಿತ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಹೊರೆಯು ಇತರರ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ".

(ವಿಭಾಗ ೧೬(೨)) "ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ;
 ಅವನು ಇತರರ ಮೇಲೆ ನಿಜವಾದ ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಉದ್ಯೋಗದಾತನು ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಮೌಲ್ಯಮಾಪಕನಿಗೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಹೀಗೆ.
 ಅವನು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿರುವಾಗ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಕಕ್ಷಿದಾರ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ಭಕ್ತನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ.
 ವಯಸ್ಸು, ಅನಾರೋಗ್ಯ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಯಾತನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ.

೩. ವಂಚನೆ (ವಿಭಾಗ ೧೭): "ವಂಚನೆ"ಯು, ಯಾವುದೇ ಕೃತ್ಯ ಅಥವಾ ವಸ್ತು ಸತ್ಯದ ಮರೆಮಾಚುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ, ಪಕ್ಷದಿಂದ ಅಥವಾ ಅವನ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಅಥವಾ ಅವನ ಏಜೆಂಟ್ ಮೂಲಕ ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷವನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಥವಾ ಅವನ ಏಜೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಅವನನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು, ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಮೌನ ವಂಚನೆ ಅಲ್ಲ. ಗುತ್ತಿಗೆ ಪಕ್ಷವು ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಇತರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಮೌನವೂ ವಂಚನೆಯಾಗಬಹುದಾದ ಎರಡು ಅಪವಾದಗಳಿವೆ- ಒಂದು ಮಾತನಾಡುವ ಕರ್ತವ್ಯವಿರುವಾಗ, ಮೌನವಾಗಿರುವುದು ವಂಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಅಥವಾ ಮೌನವು ಮಾತಿಗೆ ಸಮಾನವಾದಾಗ, ಅಂತಹ ಮೌನವು ವಂಚನೆಯಾಗಿದೆ.

೪. ತಪ್ಪು ನಿರೂಪಣೆ (ವಿಭಾಗ ೧೮): "ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಲು ಒಂದು ಪಕ್ಷವು ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಮುಗ್ಧ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪು ನಿರೂಪಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರೆ, ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿರಪರಾಧಿ, ಮತ್ತು ಅವರು ಇತರ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವಂಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ."https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2187/2/A187209.pdf

೫. ವಾಸ್ತವದ ತಪ್ಪು (ವಿಭಾಗ ೨೦): "ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ, ಒಪ್ಪಂದವು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ". ಒಪ್ಪಂದದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಒಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರೂ ಪಕ್ಷಗಳು ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಇದನ್ನು ತಪ್ಪು ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ವಾಸ್ತವದ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಪ್ಪು, ಒಪ್ಪಂದದ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬೇಕು.https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2187/2/A187209.pdf

ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಜಾರಿ
ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ದಾವೆಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಜಾರಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸುಲಭದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ ೧೯೧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ೧೬೩ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಕಾನೂನು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ