ಬ್ರಹ್ಮೇಸ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಬ್ರಹ್ಮೇಸ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಒರಿಸ್ಸಾದ  ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು 9 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲತಃ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ನಿಖರತೆಯಿಂದ ದಿನಾಂಕ ಮಾಡಬಹುದು. ಅವು ಈಗ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ಸುಮಾರು 1058 CE ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಭುವನೇಶ್ವರದಿಂದ ಕಲ್ಕತ್ತಾಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾದ ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 11 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೊಮಾವಂಶಿ ರಾಜ ಉದಯೋಟಾ ಕೇಸರಿಯ ತಾಯಿ ಕೊಲವತಿದೇವಿಯವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಶಾಸನವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಏಕಾಮದಲ್ಲಿ (ಆಧುನಿಕ ಭುವನೇಶ್ವರ) ಸಿದ್ಧಿತೀರ್ಥ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನಾಟ್ಯಸಾಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1060 ಸಿಇಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ Udyotha Kesari ನ 18 ನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶಾಸನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಾಸನವು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತೊಂದು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉಲ್ಲೇಖದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಇತರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಶಾಸನವು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿಯಿಂದ ಬೆಳೆದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ನಾಲ್ಕು ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಆಂಗಸಲಗಳು (ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ದೇವಾಲಯಗಳು) ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯಸಲಗಳು (ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳು) ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿವೆ. 
ವಿನ್ಯಾಸ
ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪಂಚತಂತ್ರ ದೇವಸ್ಥಾನವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಉಪಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಅದರ ನಂತರದ ಮೂಲದ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವಾಲಯವು ಅದರ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ರಚನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ವಿನಾನಾವು ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆ ವಿಧಾನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಮಾಣ ಪಿರಮಿಡ್ನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.ಒರಿಸ್ಸಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆಯು ಎರಡು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಣ್ಣದು ಜಗ್ಮೋಹನ , ಅಥವಾ ಸಭೆ ಹಾಲ್. ಇದರ ಹಿಂದೆ ಶಿಖರ , ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮುಂದೆ ಎರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಭಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ- ನೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಔತಣಕೂಟಗಳಿಗೆ. 
ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರ ಜಗ್ಮೋಹನ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ ಆಂತರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಹಿಂದಿನ ಮುಕ್ತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಆಕರ್ಷಣ ಬಲವನ್ನು, ಸ್ವಲ್ಪ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪ ಮೂರ್ತಿಚಿತ್ರಣದಲ್ಲೂ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮುಕ್ತೇಶ್ವರಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಸಿಂಹದ ತಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟ, ಮಾಹಿತಿ  ಇದೆ . ಸಾಕಷ್ಟು ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳಿವೆ,  ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿಯರ ಪರಿಚಯ, ಬಾಹ್ಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಹಿಡುವಳಿ ದೀಪಗಳು ಸೇರಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಿರಣಗಳ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಳಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. 

ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತಹ ದೇವರ ರೀತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆ ಇದೆ . ಬಾಗಿಲು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರುವ ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಾಜರಾಣಿಯಂತೆ , ಎಂಟು ದಿಕ್ಕಿನ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ದೇವತೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಇವೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ತಾಂತ್ರಿಕ-ಸಂಬಂಧಿತ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಸಹ ಇವೆ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಶವದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ತಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳೂ ಸಹ ಅವರ ಭೀಕರವಾದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
http://ignca.nic.in/asp/all.asp?projectid=orkhr0270001
http://ignca.nic.in/or_asi_video003.htm 
http://ignca.nic.in/asi_reports/orkhurda027.pdf

ವರ್ಗ:ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು