ಹಣದ ಸೃಷ್ಟಿ

ಹಣದ ಸೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಹಣ ನೀಡುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಒಂದು ದೇಶ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಅಥವಾ ವಿತ್ತೀಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಣದ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ, ಹಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ರಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ಹಣವು ಒಂದು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೀಸಲು ಠೇವಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಖಾತೆದಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.

ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಮೀಸಲು ಠೇವಣಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಇವು ಖಾತೆದಾರರಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಖಾತೆದಾರರಿಂದ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಹಾಗೂ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಬಳಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣದ ಪೂರೈಕೆಯು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಠೇವಣಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನೀಡುವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಠೇವಣಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ.

ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲಗಳ ಮರುಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನೀಡುವ ಸಾಲಗಳ ಮೊತ್ತವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಹಣದ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. 

ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ
ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸಲು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹಣದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಿಧಿಸಿದರೆ, ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಣದ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲಿನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಠೇವಣಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೂಡಿಕೆ, ಷೇರು ಬೆಲೆಗಳು, ಖಾಸಗಿ ಬಳಕೆ, ಹಣದ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಕರೆನ್ಸಿಯ ವಿನಿಮಯ ದರವು ಅದರ ನಿವ್ವಳ ರಫ್ತು ಮೌಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ತಮ್ಮ ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಿರ ವಿನಿಮಯ ದರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತತ್ವವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.  ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿನಾಯಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳು ಒಂದೇ ಘಟಕದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಧ್ಯ ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸೇರಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (Central Bank of Central African States) ಹೊಂದಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಯುರೋಜೋನ್‌ನಂತಹ ವಿತ್ತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ನೀತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು, ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಠೇವಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪಾವತಿಸುವ ಬಡ್ಡಿ ದರವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅಥವಾ ಭಾಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಖಿತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸಂಕೇತ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಠೇವಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿ ದರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದೇ ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದೇ ಎಂಬ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಬಾಂಡ್‌ಗಳು ಎನ್ನುವ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಗೆ ಖರೀದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಡ್ಡಿದರಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ವಿತ್ತೀಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅಥವಾ ವಿತ್ತೀಯ ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಮೂಲಕ ದರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದನ್ನು ವಿತ್ತೀಯ ಸಂಕೋಚನ ಅಥವಾ ಬಿಗಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಣ ಪೂರೈಕೆ

"ಹಣ ಪೂರೈಕೆ" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಒಟ್ಟು, ಸುರಕ್ಷಿತ, ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.Money supply, FRS ಹಣದ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು "ವಿತ್ತೀಯ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ದ್ರವ್ಯತೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ:

M0: ಎಂದರೆ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಭೌತಿಕ ಕರೆನ್ಸಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್ ಅನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, M0 = ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು + ಯುಎಸ್ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು + ನಾಣ್ಯಗಳು. 

M1: ಎಂದರೆ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೊರಗಿನ M0 (ನಗದು/ನಾಣ್ಯ) ನ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ, ಜೊತೆಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಠೇವಣಿಗಳ ಮೊತ್ತ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಚೆಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದಾದ ಠೇವಣಿಗಳು (ವಿತ್‌ಡ್ರಾವಲ್ ಖಾತೆಯ ನೆಗೋಶಬಲ್ ಆರ್ಡರ್‌ಗಳು) ಸೇರಿರುವ ಮೊತ್ತ. 

M2: M1 + ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಗಳು, ಹಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಖಾತೆಗಳು, ಚಿಲ್ಲರೆ ಮನಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಸಮಯ ಠೇವಣಿಗಳು (ಯಾವುದೇ ಠೇವಣಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು $100,000 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಸೇರಿರುವ ಮೊತ್ತ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಖಜಾನೆ ಅಥವಾ ಇತರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಭೌತಿಕ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೋಹದ ನಾಣ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. 

ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಭೌತಿಕ ಕರೆನ್ಸಿಯು ವಿಶಾಲವಾದ ಹಣದ ಪೂರೈಕೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಠೇವಣಿಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಭೌತಿಕ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ೩೦ ರಿಂದ ೧ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಶದಿಂದ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಹಿವಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳು ೮ ರಿಂದ ೧ ರ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿವೆ.

ಸಾಲದ ಹಣಗಳಿಕೆ
"ಸಾಲದ ಹಣಗಳಿಕೆ" ಎಂಬ ಪದವು, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣವನ್ನು ರಚಿಸುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುಎಸ್ ಖಜಾನೆಯಂತಹ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಂತಹ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ವೆಚ್ಚಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣದ ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಸಾಲದ ಸರಿಸುಮಾರು ೭೦% ಅನ್ನು "ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ" ಖರೀದಿಸುತ್ತದೆ.Fiscal policies, ECB ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸರಿಸುಮಾರು ೪೪೦ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ JP¥ (ಅಂದಾಜು $೪ ಟ್ರಿಲಿಯನ್) ಅಥವಾ ೪೦% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಲ್ಲಾ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಾಂಡ್‌ಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು
ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು, ಇದನ್ನು ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಂತಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದಾಗ, ಅವರ ಖಾತೆಯಿಂದ ಮೀಸಲು ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಠೇವಣಿಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದು. ಮೀಸಲು ಠೇವಣಿಗಳಿಗೆ ಬಾಂಡ್‌ಗಳಂತಹ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. 

ಹಣದ ಗುಣಕ
ಹಣದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಣೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಣದ ಗುಣಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ.

ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹಣವನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಠೇವಣಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ.  ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ದೇಶದ ಹಣದ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಮೀಸಲು ಠೇವಣಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು.

ಬಂಡವಾಳದ ಸಮರ್ಪಕತೆಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಲಗಳನ್ನು (ಆಸ್ತಿಗಳು) ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸಿದಾಗ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬಂಡವಾಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. 

ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮಟ್ಟ
ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಭೌತಿಕ ಕರೆನ್ಸಿಯ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. 
ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣದ ಗುಣಕವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಮೀಸಲು ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ರಚಿಸುವ ಹಣದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿವೆ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮೀಸಲುಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿವೆ.

ಹಣದ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ
ಜೋಸೆಫ್ ಶುಂಪೀಟರ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಹಣದ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವು, ಹಣ ಪೂರೈಕೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆದಾರರಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಉತ್ಪಾದಕ ಸಾಲ ಸೃಷ್ಟಿ" (ಪೂರ್ಣ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅನುಮತಿಸುವ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು) ಮತ್ತು "ಅನುತ್ಪಾದಕ ಸಾಲ ಸೃಷ್ಟಿ" (ಗ್ರಾಹಕ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿ-ಬೆಲೆಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ) ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮೊದಲು ಸಾಲ ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಂತರ ತಮ್ಮ ಮೀಸಲು ಅನುಪಾತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ: ಸಾಲ ನೀಡಬೇಕೆ ಅಥವಾ ಬೇಡವೇ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಮೀಸಲು ಅಥವಾ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಅವರ ಠೇವಣಿಗಳಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕರ ವ್ಯವಹಾರದ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಲದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಂತಹ ಸಾಲ ನೀಡುವ ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಸಾಲ ನೀಡುತ್ತವೆ.BoE (2019): How is money createdFrank Decker, Charles A.E. Goodhart: Wilhelm Lautenbach’s credit-mechanics – a precursor to the current money supply debate, Taylor & Francis, 2021, DOI=10.1080/09672567.2021.1963796.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ

Federal Reserve historical statistics (11 June 2009) 

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
"The Role of Central Bank Money in Payment Systems", Bank for International Settlements, August 2003
Mitchell, William (2009) "Deficit spending 101: Part 1"; "Part 2"; "Part 3"

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ವರ್ಗ:ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್