ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವ

thumb
ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವ ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದ ಹದಿನೆಂಟು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಆರನೆಯದು. ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವ ೪ ಉಪ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗು ೧೨೪ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವವು ೧೮ ದಿನದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಮೊದಲ ೧೦ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವ ( ಮಹಾಭಾರತದ ಹದಿನೆಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರನೆಯದು . ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು 117 ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು 15,884 ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಮಹಾಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದ್ದು , ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನಾಯಕ ಅರ್ಜುನನಲ್ಲ, ಆದರೆ ಭೀಷ್ಮ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ . ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ದೈವಿಕ ವಿಶ್ವ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ .  ಮಹಾಭಾರತದ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾದ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ . ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಯುದ್ಧದ ಉದ್ದೇಶ, ಹಿಂಸೆಯ ಅಂತಿಮ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅರ್ಥದ ಬಗ್ಗೆ ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾದಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.ಅರ್ಜುನನ ಅನುಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಕೃಷ್ಣ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ .Flood, Gavin (1996) An Introduction to Hinduism. Cambridge: Cambridge University Press, Hiltebeitel, Alf (1990), The Ritual of Battle: Krishna in the Mahabharata, SUNY Press, ]]
ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ  ಯುದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು  ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ . ಈ ಪರ್ವವು ಯುದ್ಧದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ( ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಸೋದರ ಮಾವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರನ ಸಹೋದರ) ಮರಣ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮನ ಪತನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ . ಭೀಷ್ಮನ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಕರ್ಣ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಹೋರಾಡಲಿಲ್ಲ
 ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು 
ಈ ಸಂಚಿಕೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 4 ಉಪ-ಕಂತುಗಳು ಮತ್ತು 124 ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಉಪ-ಕಂತುಗಳು: Ganguli, K.M. (1883-1896) "Bishma Parva" in The Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa (12 Volumes). Calcutta

 ಕರ್ಣ ಖಾಂಡ ವಿನಿರ್ಮಾಣ ಪರ್ವ(ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: 1-10) 
ಕರ್ಣನು ಕೌರವರು ಮತ್ತು ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನು.

ಈ ಕಂತು ಯುದ್ಧದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪುವ ಎರಡು ಕಡೆಯ ಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೌರವರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರಿಬ್ಬರ ಅಜ್ಜ ವ್ಯಾಸ ಋಷಿ , ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ದೈವಿಕ ದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ . ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ವ್ಯಾಸನು ಸಂಜಯನಿಗೆ ದೈವಿಕ ದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ , ಅದು ಅವನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ಎರಡೂ ಎಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕುರುಡ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.  ನಂತರ ವ್ಯಾಸನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂತಿಮ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಯುದ್ಧವು ಅಶುಭಕರವಾಗಿದೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾರು ಗೆದ್ದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯವರಿಗೆ ದುಃಖ ಮತ್ತು ವಧೆ ಖಚಿತ ಎಂದು ವ್ಯಾಸನು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. Ganguli, K.M. (1883-1896) "Bishma Parva" in The Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa (12 Volumes). Calcutta

 ಭೂಮಿ ಪರ್ವ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: 11-12) 
ಸಂಜಯನು ಜಗತ್ತನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾನೆ. ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ರಾಜರಿಲ್ಲದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಬಿಳಿಯರಿರುವ ದೇಶಗಳು, ಕಪ್ಪು ಜನರು, ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗದ ಜನರು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳು, ಹಾಲು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದ ಸಾಗರಗಳನ್ನು ಅವನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಗೋಳಗಳು ಎಂದು ಏಕೆ ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಆರ್ಕ್‌ನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವ ಸೂರ್ಯ ಕೂಡ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಗೋಳವಾಗಿದೆ, ಗ್ರಹಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಆವರಿಸಿದಾಗ ಗ್ರಹಣಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ . ಸಂಜಯ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದು ನಾವು ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಪಂಚದ ಪುಣ್ಯ.

 ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಪರ್ವ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: ,. 25-42) 

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಯುದ್ಧದ ವಿವರವನ್ನು ಸಂಜಯನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. "ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಯುವುದು ಜೀವನ ವ್ಯರ್ಥ, ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವ ಅವಕಾಶವು ಮನುಷ್ಯನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವವಾಗಬಹುದು" ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಭೀಷ್ಮನು ಕೌರವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮುನ್ನಡೆಸಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಜಯ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೌರವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಜುನನು 1,00,000 ಆನೆಗಳು, ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ರಥಗಳು,ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ  ಕುದುರೆ ಸವಾರರು, ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೈನಿಕರು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿಶಾಲ ಸೈನ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದಾನೆ. ಧರ್ಮವಿರುವಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನಿರುವಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಿದೆ ಎಂದು ನಾರದನು ತನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಅರ್ಜುನನು ಅವನಿಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ . ದೇವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ಮನೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಬೇಕು ಎಂದು ವೇದಗಳು ಭಗವಂತನಿಂದ ಹೇಳಿವೆ ಎಂದು ಅರ್ಜುನನು ನಂಬಿದ್ದನು. ಕೃಷ್ಣನು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ಐದು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಬೇಡಿದ್ದರಿಂದ, ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ರಥಾಧಿಕಾರಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಹೋರಾಡಬೇಕೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು (ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಅಧ್ಯಾಯ 1, ಶ್ಲೋಕ 36).

ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಯಾರು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ನೋಡಲು, ಎರಡು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಸೈನ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ರಥವನ್ನು ತರಲು ಅರ್ಜುನ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಆಂತರಿಕವಾಗಿ, ಅರ್ಜುನನು ಅವರ ಕಾರಣವು ರಕ್ತಪಾತವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಯುದ್ಧವು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಅದು ಜನರಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, "ನನಗೆ ಗೆಲುವು ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಬೇಡ." ಯುದ್ಧವು ಎಂದಿಗೂ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ಅರ್ಜುನನು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನ ಅನುಮಾನಗಳಿಗೆ, ಕೃಷ್ಣನು ವಿವಿಧ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಉತ್ತರಗಳು ಜೀವನದ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ನ್ಯಾಯದ ಬೇಡಿಕೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚಿತ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು, ಮಾನವ ಕರ್ತವ್ಯದವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. 

ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ತನ್ನ ಅಸಾಧಾರಣ ದೈವಿಕ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ . ತನ್ನನ್ನು ದೈವಿಕನೆಂದು ಗುರುತಿಸದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಏನನ್ನಾದರೂ ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ತನಗೆ ತೋರಿದ ಅಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜುನನು ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ದೈವಿಕ ಬಿಲ್ಲು ಗಾಂಡೀವವನ್ನು ಎತ್ತುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪಾಂಡವರು ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಮಹಾ ಸಂಹಾರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಯಸಿ ಬರುತ್ತಾರೆ.

ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ತೆಗೆದು ತನ್ನ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ನಮಸ್ತೆ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ಕಡೆಗೆ ನಡೆದನು. ಅವನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾದ ಅವನ ಸಹೋದರರು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಶೂನ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು  ದಾಟಿದರು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಶತ್ರು ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಗುರುಗಳಾದ ಭೀಷ್ಮ, ದ್ರೋಣ, ಕೃಪ ಮತ್ತು ಶಲ್ಯರ  ಮುಂದೆ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಹೋರಾಡಲು ಅವರ ಅನುಮತಿ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಈ ಮಾನವೀಯ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಭೀಷ್ಮನು ಅವರ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸಿದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೋಲಿಸುತ್ತೀರಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು? ಭೀಷ್ಮನು ತನ್ನ ಸಮಯ ಇನ್ನೂ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಅದೇ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದ್ರೋಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ದ್ರೋಣನು ಅವನಿಗೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಹೋರಾಡುವವರೆಗೂ ಅವರು ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಅದೇ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೃಪನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಕೃಪನು ಸಹ ಅವನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಕಷ್ಟ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಗೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪುತ್ರ ಕರ್ಣನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ತಾನು ನೀಡಿದ ವರವನ್ನು ಅವನು ಶಲ್ಯನಿಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಲ್ಯನು ಅವನ ವಿಜಯವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಆಸೆ ಈಡೇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿದ ಧ್ವನಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರಿನೊಂದಿಗೆ, ಅವರ ಸೈನಿಕರು ಪಾಂಡವ ಸಹೋದರರನ್ನು ನಮಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲಿನ ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹುರಿದುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವ ಸಹೋದರರು ತಮ್ಮ ಕಡೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ವಾಸುದೇವ ರಾಧೆಯ ಮಗನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರೆಗೂ ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಬರಲು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಣನು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಣನಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೃಷ್ಣನು ನಿಂತು ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಮಾತಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಯುಜುತ್ಸು ತನ್ನ ಕೌರವ ಸಹೋದರರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಂಖವು ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

 ಭೀಷ್ಮ-ವಧಾ ಪರ್ವ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: 43-124) 

 ಯುದ್ಧದ 1 ನೇ ದಿನ 
ಮೊದಲ ದಿನ, ಹಾರುವ ಬಾಣಗಳು ಆಕಾಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಮೋಡಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಆವರಿಸಿದವು. ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಕೂಗುಗಳು ಶಬ್ದದ ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು. ಅರ್ಜುನನು ಗಂಗಾ ಮಗನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋದನು. ಸತ್ಯಕಿ ಕೃತವರ್ಮನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮಸೇನನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದನು. ದುಶ್ಶಾಸನನು ನಕುಲನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸಿದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸ್ವತಃ ಮದ್ರಾಸಿನ ಆಡಳಿತಗಾರ ಶಲ್ಯನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು. ದುಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸಿದನು. ಘಟೋತ್ಕಚ ಮತ್ತು ಅಲಂಭೂಷ ಇಬ್ಬರೂ ರಾಕ್ಷಸರು ಪರಸ್ಪರ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದರು. ಶಿಖಂಡಿ ದ್ರೋಣನ ಮಗ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸಿದನು. ಭಗದತ್ತನು ವಿರಾಟನ ಜೊತೆ ಹೋರಾಡಿದನು. [[[ದ್ರುಪದ]]ನು ಜಯದ್ರಥನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸಿದನು. ಮತ್ತು ಉಳಿದವರೆಲ್ಲರ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಆ ಭಯಾನಕ ಮತ್ತು ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಭೀಷ್ಮನು ಪಾಂಡವರ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣನಾದನು. ಐದು ಬಲಿಷ್ಠ ರಥ-ಯೋಧರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭೀಷ್ಮನು ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅಭಿಮನ್ಯು ಕೋಪದಿಂದ ಆ ಎಲ್ಲಾ ರಥವಾಹಕರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದನು. ಆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಪರಾಕ್ರಮಿ ಭೀಷ್ಮನು ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಕೆಳಮಟ್ಟದ, ವಾಯುಗಾಮಿ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಿಟ್ಟನು, ಆಗ ಅವನನ್ನು ಹತ್ತು ಮಹಾನ್ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಾರಥಿಗಳು ರಕ್ಷಿಸಿದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಭೀಮ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಯಕಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರನು ಶಲ್ಯನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಶಲ್ಯನ ರಥವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಶಲ್ಯನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾಣವನ್ನು ಎಸೆದು ಉತ್ತರನನ್ನು ಕೊಂದನು. ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನು ನೋಡಿದ ಶ್ವೇತನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಶಲ್ಯನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಧಾವಿಸಿದನು. 

ಶ್ವೇತನು ನೂರಾರು ಕೌರವ ಉದಾತ್ತ ರಾಜಕುಮಾರರನ್ನು ಕೊಂದನು. ಈ ವಿನಾಶವನ್ನು ನೋಡಿದ ಭೀಷ್ಮನು ಶ್ವೇತನ ವಿರುದ್ಧ ಆ ಕಡೆಗೆ ಬೇಗನೆ ಧಾವಿಸಿದನು. ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರರ ರಥಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು, ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಚುಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. ಭೀಷ್ಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ, ಸಾತ್ಯಕಿ, ಭೀಮಸೇನ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಅಭಿಮನ್ಯು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರಥ ಚಾಲಕರು ಶ್ವೇತನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಂದರು. ಭೀಷ್ಮನೊಬ್ಬನೇ ಆ ಎಲ್ಲಾ ರಥ ಚಾಲಕರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು, ದ್ರೋಣ, ಕೃಪ ಮತ್ತು ಶಲ್ಯ ಭೀಷ್ಮನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು, ನಂತರ ಭೀಷ್ಮನು ಬಾಣವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ತಳ್ಳಿದಾಗ ಅದು ಶ್ವೇತನ ಕವಚ ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ  ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು.ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಧನಂಜಯನು ತನ್ನ ಪಾಂಡವ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಆ ಕಡೆಯಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು. ನಂತರ, ವಿರಾಟನ ಮಗ ಶಂಖನು ಶಲ್ಯನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಓಡಿ ಬಂದನು. ಭೀಷ್ಮನು ನಡುಗುತ್ತಿರುವ ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಅದರ ಕಡೆಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ಶಂಖನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅರ್ಜುನನು ಬೇಗನೆ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮನು ಶಂಖನ ರಥವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ಪಾಂಚಾಲರ ರಾಜನಾದ ದ್ರೌಪದನ ಕಡೆಗೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮನು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪಾಂಡವ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಆ ದಿನದ ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಶಂಖಗಳು ಮತ್ತು ಡೋಲುಗಳನ್ನು ಊದಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಭೀಷ್ಮನು ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ. ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಜನಾರ್ಧನನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಮರುದಿನ ಕ್ರೌನ್ಚಾರುಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದ ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಚಾಲರ ರಾಜ. ಭೀಷ್ಮನು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪಾಂಡವ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಆ ದಿನದ ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಶಂಖಗಳು ಮತ್ತು ಡೋಲುಗಳನ್ನು ಊದಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಭೀಷ್ಮನು ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ ಜನಾರ್ಧನನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಮರುದಿನ ಕ್ರೌನ್ ಚಾರುಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದ ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. 

 ಯುದ್ಧದ 2 ನೇ ದಿನ 
ಎರಡನೇ ದಿನ, ಶಂಖಗಳು ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಭೀಷ್ಮನು ಅಭಿಮನ್ಯು, ಅರ್ಜುನ, ವಿರಾಟ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವರ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳ ಸುರಿಮಳೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಪ್ರಬಲ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡವರ ರಥ ವಿಭಾಗವು ಹಾರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಭೀಷ್ಮನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅರ್ಜುನನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮ, ದ್ರೋಣ ಮತ್ತು ಕರ್ಣನನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಸಂಜಯನು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ಗಾಂಡೀವವಾಹಕನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಜುನನು ಭೀಷ್ಮನ ಕಾವಲುಗಾರರ ಗುಂಪನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸಾತ್ಯಕಿ, ವಿರಾಟ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ, ದ್ರೌಪದಿಯ ಐದು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಅಭಿಮನ್ಯು ಅವನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಅರ್ಜುನನ ಬಗ್ಗೆ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮೊಮ್ಮಗನಿಗೆ ನೋವುಂಟು ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದ, ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಘರ್ಷವು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಡೆಯಿತು, ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 

ದ್ರೋಣನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಅವನ ರಥವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಗುರಾಣಿ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ದ್ರೋಣನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು, ಆದರೆ ದ್ರೋಣನು ಅವನನ್ನು ಓಡಿಸಿದನು. ಭೀಮನು ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಕಳಿಂಗ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ದ್ರೋಣನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ವಿರಾಟ ಮತ್ತು ದ್ರುಪದನನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಎದುರಿಸಿದನು. ಭೀಮನು ಇಡೀ ಕಳಿಂಗ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದನು. ಭೀಮನ ರಥ ನಾಶವಾದಾಗ, ಅವನು ಶತ್ರು ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಗದೆಯಿಂದ ಕೊಂದನು. ನಂತರ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಭೀಮನು ಪೊದೆಯಿಂದ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾರಿ, ತನ್ನ ಬೃಹತ್ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಸವಾರನನ್ನು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭಾಗಿಸಿ, ಆನೆಯು ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದರ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಅಶ್ವಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಳುಪಡೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು, ಅವನ ಜಾಡು ಹಿಡಿದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೊಂದನು. ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಭೀಮನನ್ನು ಮನುಷ್ಯನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅಶೋಕನು ಭೀಮನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ರಥದ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಭೀಮನು ಉಳಿದ ಯೋಧರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮುಂದಾದನು. ಭೀಮನು 2700 ಯೋಧರನ್ನು ಮರಣ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಳಿಂಗ ಸೈನ್ಯವು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ, ಭೀಮನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಶಿಖಂಡಿ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಯಕಿ ಭೀಮನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಯುದ್ಧದ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೀಷ್ಮನು ಬೇಗನೆ ಭೀಮನ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮನು ಯೋಧರ ಗುಂಪನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮನು ಭೀಮನ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಕುರು ಪ್ರಭುವಿನ ಸಾರಥಿಯಾದ ಸಾತ್ಯಕಿಯನ್ನು ಕಂದಕದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಯಭೀತನಾದ ಭೀಷ್ಮನ ಕುದುರೆ ಅವನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿಜಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ದ್ರೋಣನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕೃಪರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣನ ಮಗನ ರಥದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಪಾಂಚಾಲರ ರಾಜಕುಮಾರನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ತನ್ನ ಮಗನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅರ್ಜುನನು. ಅವನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಯೋಧರನ್ನು ಅರ್ಜುನನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮನು ದ್ರೋಣನೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಜುನನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಯುದ್ಧದ ಎರಡನೇ ದಿನದಂದು ಪಾಂಡವರು ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. 

 ಯುದ್ಧದ 3 ನೇ ದಿನ 
ಭೀಷ್ಮನು ಗರುಡ ಎಂಬ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಅರ್ಜುನನ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ರಥಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಸಾತ್ಯಕಿ ಶಕುನಿಯ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ದ್ರೋಣ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮ ಪಾಂಡವರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಭೀಮ ಮತ್ತು ಘಟೋತ್ಕಚ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಹೆದರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ರಥವು ಅವನನ್ನು ಬೇಗನೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ದಯೆ ತೋರಿಸಬಾರದೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮನು ಪಾಂಡವರ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮನು ಪಾಂಡವರ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವು ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಸೋಲುತ್ತದೆ. ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಪಾರ್ಥನು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ಭೀಷ್ಮನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಾಸುದೇವ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಚಕಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿ ಕೃಷ್ಣನು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವೀರರ ಗುಂಪು ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾದ ಮತ್ತು ಭಯಭೀತನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಮಹೇಂದ್ರ ಆಯುಧವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಕೌರವ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಗರೆಯುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ರಕ್ತದಿಂದ ಆವೃತವಾಗುವಂತೆ ಅನೇಕ ಕೌರವ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವ ಸೈನಿಕರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ರಾತ್ರಿಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ತಮ್ಮ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯವು ತಮ್ಮ ವಿಜಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ದಿನದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಧರನ್ನು ಕೊಂದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ. 

 ಯುದ್ಧದ 4 ನೇ ದಿನ 
ಯುದ್ಧದ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಭೀಷ್ಮನು ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಪಾರ್ಥನನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನೊಂದಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಆಶಿಸುತ್ತಾ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಸೈನ್ಯವು ಅವನ ಮಗ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತದೆ. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ತನ್ನ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಶಲ್ಯನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಗಲಾಟೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭೀಮನು ಕೌರವ ಸಹೋದರರನ್ನು ಹೆದರಿಸಿ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು 10,000 ಆನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮಗಧ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಭೀಮನ ಮೇಲೆ ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದ ಭೀಮನು ತನ್ನ ರಥದಿಂದ ಹಾರಿ ಆನೆ ವಿಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ಘರ್ಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಆ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲಂಭೂಷಣ (ರಾಕ್ಷಸ) ಸತ್ಯಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು. ನಂತರ, ಭೂರಿಶ್ರವ ಸತ್ಯಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು. 

ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಮುರಿದು, ಅವನ ಸಾರಥಿ ವಿಶೋಕನನ್ನು ತನ್ನ ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದನು, ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಮುರಿದನು. ಕೋಪದಲ್ಲಿ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮಸೇನನ ಮೇಲೆ ಮಾರಕ ಬಾಣವನ್ನು ಗುರಿಯಿಡುತ್ತಾನೆ, ಅದು ಅವನ ಎದೆಗೆ ತಗುಲುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅವನು ಆಳವಾಗಿ ಚುಚ್ಚಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಭೀಮನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿದ ಭೀಮನು 14 ಕೌರವ ಸಹೋದರರನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿ 8 ಜನರನ್ನು ಸಾವಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ, ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಆಘಾತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇತರ ಸಹೋದರರು ಭೀಮನಿಗೆ ಹೆದರಿ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಗದತ್ತನು ತನ್ನ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿ ಭೀಮಸೇನನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡವ ಸೈನಿಕರ ಗುಂಪು ಭಗದತ್ತನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ದಾಳಿಯು ಅವನ ಆನೆಯಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೋಪಗೊಂಡ ರಾಜ ಭಗದತ್ತನು ತನ್ನ ಬಾಣದಿಂದ ಭೀಮಸೇನನ ಎದೆಗೆ ಹೊಡೆದನು, ಇದರಿಂದ ಭೀಮನು ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗಟೋತ್ಕಚನು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ಭಯಾನಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಾವತವನ್ನು ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಇತರ ಮೂರು ಆನೆಗಳೊಂದಿಗೆ. ಆ ನಾಲ್ವರು ಭಗದತ್ತನ ಆನೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದಂತಗಳಿಂದ ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆನೆ ಜೋರಾಗಿ ಕಿರುಚುತ್ತದೆ. ಆ ಆನೆಯ ಭಯಾನಕ ಮತ್ತು ಜೋರಾದ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿದ ಭೀಷ್ಮ - ದ್ರೋಣ, ಸುಯೋಧನ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜರೊಂದಿಗೆ - ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಭೀಷ್ಮನು ಗಟೋತ್ಕಚನೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ವೀರರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ: ಭೀಮ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ. ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರ ಮರಣದಿಂದ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಕಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಆನೆಯ ಭಯಾನಕ ಮತ್ತು ಜೋರಾದ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿದ ಭೀಷ್ಮ - ದ್ರೋಣ, ಸುಯೋಧನ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜರೊಂದಿಗೆ - ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಭೀಷ್ಮನು ಗಟೋತ್ಕಚನೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಗಿದರು ಮತ್ತು ಭೀಮ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರ ಮರಣದಿಂದ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಕಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಆ ಆನೆಯ ಭಯಾನಕ ಮತ್ತು ಜೋರಾದ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೀಷ್ಮ - ದ್ರೋಣ, ಸುಯೋಧನ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜರೊಂದಿಗೆ - ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದರು. ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಭೀಷ್ಮನು ಗಟೋತ್ಕಚನೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಗಿದರು ಮತ್ತು ಭೀಮ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗನಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿದರು. ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರ ಮರಣದಿಂದ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. 
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಮಹಾಭಾರತ