ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವ

ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವ ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದ ಹದಿನೆಂಟು ಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದು. ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವ ೧೦ ಉಪ ಪರ್ವಗಳು ಹಾಗು ೧೯೮ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವವು ಪಾಂಡವರ ವನವಾಸ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.  ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸ ಮತ್ತು ಒಂದು ವರ್ಷದ ವನವಾಸದ ನಂತರ, ಪಾಂಡವರು ಕೌರವರಿಂದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಕೇಳಿದರು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೌರವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರು ಕುರು ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

 ಸಲಹೆಗಳು 
ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ರಾಜ್ಯದ ಅರ್ಧವನ್ನು ಕೌರವರು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ರಾಜನ ತಾಯಿ ಸತ್ಯವತಿ, ತನ್ನ ಮಗ ವೇದವ್ಯಾಸನನ್ನು ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿ, ಮಹಾರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದಳು. ನಂತರ, ವ್ಯಾಸನು ಮಹಾರಾಜ  ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಕರೆಸಿ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ರಾಜ್ಯದ ಅರ್ಧವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನ ಒತ್ತಾಯದಿಂದಾಗಿ, ಮಹಾರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತಾನು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವ್ಯಾಸನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವನ ಅಜ್ಜ ಭೀಷ್ಮನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದನು, ಆದರೆ ಅವನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕೌರವರಾಗಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಅರ್ಧವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ.

 ಸಂಜಯ ದೂತ್ಯ 
ಕೌರವರು ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಜಯನನ್ನು ಉಪಪ್ಲಾವ್ಯ ಕ್ಕೆ ದೂತನಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಸಂಜಯನನ್ನು ದುರ್ಯೋಧನ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರೂ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಅವನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳಲು ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಅರ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂಜಯ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು. ಅಹಿತಕರವಾದದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ದುಃಖದಿಂದ ಹಸ್ತಿನಾಪುರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಸಂಜಯ, ರಾಜನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಕೌರವರ ನಾಶವನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಿಸಿದನು.  .

 ವಿದುರ ನ್ಯಾಯ 
ಸಂಜಯನ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಇದರಿಂದ ದುಃಖಿತನಾದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಆ ರಾತ್ರಿಯೇ ವಿದುರನನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದುರ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿದುರನು ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನು ಅಪಾಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಕೌರವರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನು. ಅವನು ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಅವನನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರೂ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಮಗನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ  .

ಮಹರ್ಷಿ ಸನಕ್‌ಕುಮಾರ ಅವರ ಸಲಹೆ 
ಮಹಾ ತಪಸ್ವಿ ಸನಕ್ಕುಮಾರ ಮಹರ್ಷಿಯೂ ಪಾಂಡವರ ಪರವಾಗಿ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಮಹಾಯುದ್ಧವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಹಲವು ವಿನಂತಿಗಳಿದ್ದರೂ, ಕೌರವರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ.

 ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ 
ಕೌರವ ಸಭೆಗೆ ಅನೇಕ ಜನರು ಬಂದು ಪಾಂಡವರ ಪರವಾಗಿ ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ, ಕೃಷ್ಣನು ಸ್ವತಃ ಪಾಂಡವರ ದೂತನಾಗಿ ಕೌರವ ಸಭೆಗೆ ಬಂದನು . ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ದೂತನಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡವನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರ . ಕೃಷ್ಣನು ಕೌರವ ಸಭೆಗೆ ದೂತನಾಗಿ ಬರುತ್ತಾನೆಂದು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಶಕುನಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಯೋಧನರು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನಿಗಾಗಿ ರಾಜ ಶಂತನುವಿನ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು . (ಸಿಂಹಾಸನದ ಶಾಪ: ಅನರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತರೆ ಅವನ ತಲೆ ಸೀಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ರಾಜ ಶಂತನು ಶಪಿಸಿದ್ದನು. ಶಂತನುವಿನ ನಂತರ, ಶಾಪಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ಯಾರೂ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿಲ್ಲ.) ಕೃಷ್ಣನು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅರ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೀಡದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದ ಕೌರವ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಐದು ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು, ಅಥವಾ ಐದು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು, ಅಥವಾ ಐದು ಮನೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಐದು ಜನರು ವಾಸಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಮನೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ದುರ್ಯೋಧನನಾಗಲಿ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಕೃಷ್ಣನ ಸಂಧಾನವು ವಿಫಲವಾಯಿತು.

 ಯುದ್ಧ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು 
ಭಗವದತ್ತನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ, ಪಾಂಡವ-ಕೌರವ ಯುದ್ಧವು ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಧರ್ಮಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ದುರ್ಯೋಧನರು ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಲು ತಮ್ಮ ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳ ಬಳಿಗೆ ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಆಳುವ ರಾಜನ ಮಗ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದವು.  ಪಾಂಡವ ಕಡೆಯಿಂದ , ಈ ಕೆಳಗಿನ ದೇಶಗಳು ಹೋರಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು: ವಿರಾಟ , ಪಾಂಚಾಲ , ಕಾಶಿ , ಮತ್ಸ್ಯ , ಚೇದಿ , ಪಾಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಮಗಧ , ಆದರೆ ಕೌರವ ಕಡೆಯಿಂದ , ಈ ಕೆಳಗಿನ ದೇಶಗಳು ಹೋರಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು: ಹಸ್ತಿನಾಪುರಿ , ಅಂಗ, ಸಿಂಧು , ಅವಂತಿ , ಮಹಿಷ್ಮತಿ ,ಗಾಂಧಾರ , ಮದ್ರ, ಕಾಂಬೋಜ , ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷ , ಕಳಿಂಗ ಮತ್ತು ವಲ್ಹಿಕಂ .

ಕೇಕೇಯ, ದ್ವಾರಕ, ಮಥುರಾ, ವಿದರ್ಭ ಮತ್ತು ಮಗಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವು. ಕೇಕೇಯ ಸೈನ್ಯ: ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿತು; ದ್ವಾರಕ ಸೈನ್ಯ: ಕೃತವರ್ಮನ ನೇತೃತ್ವದ ಒಂದು ಸೈನ್ಯವು ಕೌರವ ಕಡೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತಟಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು; ಮಥುರಾ ಸೈನ್ಯ: ಉಗ್ರಸೇನನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಸೈನ್ಯವು ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿತು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಕೃತವರ್ಮನ ಜೊತೆ ಹೋರಾಡಿದರು. ವಿದರ್ಭ ಸೈನ್ಯ: ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಸಹೋದರ ರಾಜಕುಮಾರ ರುಗ್ಮಿ ಕೌರವ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು, ಆದರೆ ಅವನ ತಂದೆ ವಿದರ್ಭನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಮಗಧ ಸೈನ್ಯ: ಜರಾಸಂಧನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವನ ಮಕ್ಕಳು ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಇದ್ದರು. ಮಗಧ ರಾಜಕುಮಾರನು ತನ್ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪಾಂಡವ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದನು. ಜರಾಸಂಧನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಕಂಸನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಸಹ ಕೌರವ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
 Kisari Mohan Ganguli, Udyoga Parva The Mahabharata, Translation in English (1886)
 Manmatha Nath Dutt, Udyoga Parva The Mahabharata, Translation in English (1896)
 J. A. B. van Buitenen, 
 Udyoga Parva in Sanskrit by Vyasadeva and commentary by Nilakantha (Editor: Kinjawadekar, 1929)
 H. Fauche, Le Mahabharata, Translation in French (Paris, 1868)

ವರ್ಗ:ಮಹಾಭಾರತ