ಕಾರ್ಲ್ ಗುಸ್ತಾವ್ ಮೊಸೆಂಡರ್

ಕಾರ್ಲ್ ಗುಸ್ತಾವ್ ಮೊಸೆಂಡರ್(10 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 1797 – 15 ಒಕ್ಟೋಬರ್ 1858)ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಇವರು ಲ್ಯಾಂಥಾನಮ್,ಎರ್ಬಿಯಮ್ ಹಾಗೂ ಟೆರ್ಬಿಯಮ್ ಎಂಬ ಮೂಲಧಾತುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.

 ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ 
ಕಲ್ಮಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮೊಸಾಂಡರ್, 1809 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ಗೆ ತೆರಳುವವರೆಗೂ ಅಲ್ಲೇ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋದರು. ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಉಗ್ಲಾನ್ ಔಷಧಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ಆದರು. ಅವರು 1817 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಔಷಧಾಲಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರಾದರೂ  ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು 1820 ರಲ್ಲಿ ಕರೋಲಿನ್ಸ್ಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಅವರು 1825 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು. ಅವರು ಜಾನ್ಸ್ ಜಾಕೋಬ್ ಬೆರ್ಜೆಲಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಸಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ವೊಹ್ಲರ್ ಅವರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರಾದರು. 
ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ
1832 ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸ್ ಜಾಕೋಬ್ ಬೆರ್ಜೆಲಿಯಸ್ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮೊಸಾಂಡರ್ ಪರವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು, ಅವರು ಕರೋಲಿನ್ಸ್ಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಔಷಧಾಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.  1845 ರಿಂದ ಮೊಸಾಂಡರ್ ಔಷಧೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದರು.  ಮೊಸಾಂಡರ್ 1819 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ  ನ ಖನಿಜ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಸಹಾಯಕ ಕ್ಯಟದ್ದರು. 

ಮೊಸಾಂಡರ್ 1838 ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಥನಮ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಇದು ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಬಾಸ್ಟ್ನೇಸ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಸೆರೈಟ್-(Ce) ನಿಂದ ಬಂದಿತು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು "ಸೀರಿಯಮ್" ನ ಏಕೈಕ ಹೇರಳವಾದ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಬರ್ಜೆಲಿಯಸ್ ಮತ್ತು ರುಸಿಂಗರ್ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕ್ಲಾಪ್ರೋತ್ 1803 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಖನಿಜ ಯ್ಟರ್‌ಬೈಟ್‌ನ (ನಂತರ ಗ್ಯಾಡೋಲಿನೈಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು) ಎರಡು ತಿಳಿದಿರುವ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಿರಿಯಾ ಎಂಬ ಬಿಳಿ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿತ್ತು. ಮೊಸಾಂಡರ್ ಸಿರಿಯಾವನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕ ಲವಣವನ್ನು ದುರ್ಬಲ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾಗಶಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಸೀರಿಯಮ್ನ ಒಂದು ಅಂಶವಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಬೆರ್ಜೆಲಿಯಸ್‌ಗೆ ಮುಜುಗರ ಉಂಟಾಗುವ ಭಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಅವನು ಸ್ವತಃ ಸೀರಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವನಿಗೇ ಖಚಿತವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಅವರು ತನ್ನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು "ಮರೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ" ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ ಬೆರ್ಜೆಲಿಯಸ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೂಲಧಾತುವಿಗೆ "ಲ್ಯಾಂಥನ್" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು.

1840 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮೊಸಾಂಡರ್ ಸೀರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಹಳದಿ ಸೀರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸೈಡ್, ಬಿಳಿ ಲ್ಯಾಂಥನಮ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಮೂರನೇ ಘಟಕವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಅವರು "ಡೈಡೈಮಿಯಮ್" ಅಂದರೆ "ಅವಳಿ" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಡಿಡಿಮಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಮೆಂಡಲೀವ್ ಅವರ ಆವರ್ತಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 95 ನೇ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿ, ಡಿ ಚಿಹ್ನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1874 ರಲ್ಲಿ, ಪರ್ ಟಿಯೋಡರ್ ಕ್ಲೀವ್ ಡಿಡಿಮಿಯಂ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದರು. 1879 ರಲ್ಲಿ, ಲೆಕಾಕ್ ಡಿ ಬೋಯಿಸ್‌ಬೌಡ್ರನ್ ಸಮರಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದರು,ಆದರೆ 1885 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್ ಔರ್ ವಾನ್ ವೆಲ್ಸ್‌ಬಾಚ್ ಉಳಿದ ಎರಡು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಭಾಗಶಃ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದರು. ವೆಲ್ಸ್‌ಬಾಚ್ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಸಿಯೋಡಿಡೈಮಿಯಮ್ (ಹಸಿರು ಡಿಡೈಮಿಯಮ್) ಮತ್ತು ನಿಯೋಡಿಡೈಮಿಯಮ್ (ಹೊಸ ಡಿಡೈಮಿಯಮ್) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಸಿಯೋಡೈಮಿಯಮ್ ಮತ್ತು ನಿಯೋಡೈಮಿಯಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. 

1843 ರಲ್ಲಿ ಮೊಸಾಂಡರ್ ಯಟ್ರಿಯಾದ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಟೆರ್ಬಿಯಂ ಮತ್ತು ಎರ್ಬಿಯಂ ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಆದರೂ, ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಸ್ಟ್ ನಿಲ್ಸ್ ಜೋಹಾನ್ ಬರ್ಲಿನ್ ಎರಡು ಅಂಶಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, "ಎರ್ಬಿಯಾ" ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲು ವಿಫಲರಾದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು "ಟೆರ್ಬಿಯಾ" ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. 1864 ರಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಕ್ ಡೆಲಾಫಾಂಟೈನ್ ಯಟ್ರಿಯಮ್, ಟೆರ್ಬಿಯಂ ಮತ್ತು ಎರ್ಬಿಯಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಶಗಳು ಎಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು.[ಆದರೂ, ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಹೆಸರುಗಳ ನಡುವೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಗೊಂದಲ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಮೊಸಾಂಡರ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮೂಲತಃ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದಂತೆ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿ ಅಮೆಥಿಸ್ಟ್ ಸಂಯುಕ್ತಕ್ಕೆ "ಎರ್ಬಿಯಮ್" ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ವಸ್ತುವಿಗೆ "ಟೆರ್ಬಿಯಮ್" ಆಕ್ಸೈಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿತು.

1833 ರಲ್ಲಿ ಮೊಸಾಂಡರ್ ರಾಯಲ್ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

 ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ