យីជីង (ព្រះសង្ឃ)

យីជីង (៦៣៥–៧១៣គ.ស.) ដែលពីមុន ត្រូវបានសរសេរជាភាសារ៉ូម៉ាំង ថា  ឬ  . កើត Zhang Wenming គឺជា ព្រះសង្ឃ ចិន សម័យថាង ដែលល្បីល្បាញជាអ្នកធ្វើដំណើរនិងអ្នកបកប្រែ។ គណនីរបស់គាត់អំពីការធ្វើដំណើររបស់គាត់គឺជាប្រភពដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃនគរមជ្ឈិមសម័យតាម បណ្តោយផ្លូវសមុទ្រ រវាងប្រទេសចិន និងឥណ្ឌា ជាពិសេស ស្រីវិជ័យ ក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ។ គាត់ក៏បានផ្តល់គណនីនៃសម័យ គុប្ត ។ ជានិស្សិតនៃសកលវិទ្យាល័យពុទ្ធសាសនិកនៅ Nālandā (ឥឡូវនៅ Bihar ប្រទេសឥណ្ឌា) គាត់ក៏ទទួលខុសត្រូវចំពោះការបកប្រែ អត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនា ជាច្រើនពី សំស្រ្កឹត និង បាលី ទៅជា ភាសាចិន ផងដែរ។

 ដំណើរ 

 ទៅ ស្រីវិជ័យ និង នាលន្ដា 
យីជីង ឈ្មោះកើត  ។ គាត់បានក្លាយជាព្រះសង្ឃនៅអាយុ 14 ឆ្នាំហើយជាអ្នកកោតសរសើររបស់ Faxian ដែលជាព្រះសង្ឃដ៏ល្បីល្បាញដែលបានធ្វើដំណើរទៅប្រទេសឥណ្ឌានៅសតវត្សទី 4 និងទី 5 នៃគ.ស។ ដោយបានផ្តល់មូលនិធិដោយអ្នកមានគុណដែលមិនស្គាល់ម្នាក់ឈ្មោះ Fong គាត់បានសម្រេចចិត្តទៅទស្សនាសកលវិទ្យាល័យពុទ្ធសាសនាដ៏ល្បីល្បាញ នាលន្ដា នៅ ទីក្រុង Bihar ប្រទេសឥណ្ឌា ដើម្បីសិក្សាបន្ថែម អំពីព្រះពុទ្ធសាសនា ។ ដោយធ្វើដំណើរតាមទូកចេញពី ក្វាងចូវ គាត់បានទៅដល់ ស្រីវិជ័យ ( Palembang នៅ កោះស៊ូម៉ាត្រា ) បន្ទាប់ពី 22 ថ្ងៃ ជាកន្លែងដែលគាត់បានចំណាយពេល 6 ខែបន្ទាប់ដើម្បីរៀនវេយ្យាករណ៍ សំស្រ្កឹត និង ភាសាម៉ាឡេ ។ គាត់​បាន​បន្ត​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ប្រជាជាតិ ​ម៉ាឡាយូ និង​កិតេ ( កេដា )។

នៅឆ្នាំ 673 បន្ទាប់ពីដប់ថ្ងៃនៃការធ្វើដំណើរបន្ថែមគាត់បានទៅដល់ "នគរអាក្រាត" (ភាគនិរតីនៃ ស៊ូ ) ។ យីជីង បានកត់ត្រាចំណាប់អារម្មណ៍របស់គាត់ចំពោះ "ប្រជាជន កុនលុន" ដោយប្រើពាក្យចិនបុរាណសម្រាប់ជនជាតិម៉ាឡេ។ ជន​ជាតិ​កុនលុន​មាន​សក់​រួញ សប្បុរខ្មៅ ជើង​ទទេ និង​ស្លៀក ​សារុង ។ បន្ទាប់​មក​លោក​បាន​ទៅ​ដល់​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ខាង​កើត​នៃ ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ជា​កន្លែង​ដែល​លោក​បាន​ជួប​នឹង​ព្រះសង្ឃ​មួយ​អង្គ ហើយ​ស្នាក់​នៅ​មួយ​ឆ្នាំ​ដើម្បី​សិក្សា ​ភាសា​សំស្ក្រឹត ។ ក្រោយមក​អ្នក​ទាំងពីរ​បាន​ដើរ​តាម​ក្រុម​ឈ្មួញ​មួយ​ក្រុម ហើយ​បាន​ទៅ​មើល​នាយក​សាលា​ចំនួន ៣០ ផ្សេង​ទៀត។ ពាក់​កណ្តាល​ផ្លូវ​ទៅនាលន្ដា, យីជីង បាន​ធ្លាក់​ខ្លួន​ឈឺ​និង​មិន​អាច​ដើរ​បាន។ បន្តិចម្ដងៗគាត់ត្រូវបានក្រុមទុកចោល។ ទ្រង់​បាន​យាង​ទៅ​ស្រុក​នាលន្ដា ដែល​ទ្រង់​គង់​នៅ​អស់ ១១ ឆ្នាំ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

យីជីង ហាក់ដូចជាបានបញ្ជាក់ផងដែរថាអធិរាជមួយដែលមានឈ្មោះថា "Che-li-ki-to" បានសាងសង់វត្តព្រះពុទ្ធនៅ បេងហ្គាល់ កាលពី 500 ឆ្នាំមុន Che-li-ki-to ត្រូវបានកំណត់ថាជា ស្រីគុប្ត ប៉ុន្តែគណនីរបស់ យីជីងភាគច្រើន។ ខុសព្រោះវាផ្ទុយនឹងកាលបរិច្ឆេទដែលបានស្នើឡើងសម្រាប់ ស្រីគុប្ត ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គាត់មិនគួរត្រូវបានគេយកតាមព្យញ្ជនៈទេ ព្រោះគាត់គ្រាន់តែ "និយាយប្រពៃណីប្រាប់គាត់ដោយមនុស្សចាស់"  ដូច្នេះធ្វើឱ្យគាត់មិនគួរទុកចិត្ត។   អ្នកប្រាជ្ញសម័យទំនើបជាច្រើនបានច្រានចោលគណនីរបស់គាត់អំពីវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាផងដែរ។  

 ត្រឡប់ទៅ ស្រីវិជ័យ វិញ 
នៅឆ្នាំ 687 យីជីងបានឈប់នៅ ស្រីវិជ័យ តាមផ្លូវរបស់គាត់ត្រលប់ទៅ ថាង ។ នៅពេលនោះ ប៉ាឡឹមបាង ជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលអ្នកប្រាជ្ញបរទេសបានប្រមូលផ្តុំគ្នា ហើយ យី ជីង បានស្នាក់នៅទីនោះអស់រយៈពេលពីរឆ្នាំ ដើម្បីបកប្រែគម្ពីរពុទ្ធសាសនាសំស្ក្រឹតដើមទៅជាភាសាចិន។ នៅឆ្នាំ ៦៨៩ គាត់បានត្រលប់ទៅក្វាងចូវវិញ ដើម្បីទទួលបានទឹកថ្នាំ និងក្រដាស[ ត្រូវការដកស្រង់ ] ( ស្រីវិជ័យ មិនមានក្រដាស និងទឹកខ្មៅនៅពេលនោះ។ ) ហើយបានត្រឡប់ទៅ  ស្រីវិជ័យ ម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំដដែល។

 ត្រឡប់ទៅប្រទេសចិនវិញ 
នៅឆ្នាំ 695 គាត់បានបំពេញការងារបកប្រែទាំងអស់ ហើយទីបំផុតបានត្រឡប់ទៅប្រទេសចិនវិញនៅឯ ទីក្រុង Luoyang ហើយទទួលបានការស្វាគមន៍យ៉ាងក្រៃលែងពីអធិរាជ Wu Zetian ។ ការធ្វើដំណើរសរុបរបស់គាត់បានចំណាយពេល 25 ឆ្នាំ។ គាត់បាននាំយកអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនាចំនួន ៤០០ មកបកប្រែជាភាសាចិនវិញ។  

កំណត់ត្រានៃការអនុវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាដែលបានផ្ញើមកផ្ទះពីសមុទ្រភាគខាងត្បូង និង ដំណើរធម្មយាត្រារបស់ព្រះសង្ឃនៃរាជវង្សថាង គឺជាសៀវភៅកំណត់ហេតុការធ្វើដំណើរដ៏ល្អបំផុតចំនួនពីររបស់យីជីង ដោយពិពណ៌នាអំពីដំណើរផ្សងព្រេងរបស់គាត់ទៅកាន់  ស្រីវិជ័យ និងប្រទេសឥណ្ឌា ដោយរាយការណ៍អំពីសង្គមនៃប្រទេសឥណ្ឌា របៀបរស់នៅរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់ផ្សេងៗគ្នា។, និងច្រើនទៀត។

 ការចែកចាយប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនា 
នៅតំបន់ភាគច្រើនក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា លោក យី ជីង សរសេរថា មានអ្នកដើរតាម "យាន" ទាំងពីរ (Skt. Yana ) ដោយមានពុទ្ធសាសនិកមួយចំនួនប្រតិបត្តិតាមលទ្ធិ ហិនយាន និងខ្លះទៀតប្រតិបត្តិតាម មហាយាន ។ Yijing. Takakusu, J. (tr.) A Record of the Buddhist Religion As Practiced in India and the Malay Archipelago. 1896. p. xxv គាត់បានពិពណ៌នាអំពីភាគខាងជើងនៃប្រទេសឥណ្ឌា និងកោះភាគច្រើននៃសមុទ្រខាងត្បូង (ឧទាហរណ៍ ស៊ូម៉ា ត្រា ជ្វា ជាដើម) ថាជា "ហីនយាន" ។ ផ្ទុយទៅវិញ ពុទ្ធសាសនិកនៅប្រទេសចិន និងម៉ាឡាយូ ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជាចម្បងតាមមហាយាន។ Yijing. Takakusu, J. (tr.) A Record of the Buddhist Religion As Practiced in India and the Malay Archipelago. 1896. p. xxv

យីជីងបានសរសេរអំពីទំនាក់ទំនងរវាង "យានជំនិះ" ផ្សេងៗ និង សាលាពុទ្ធសាសនាដំបូងបង្អស់ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ គាត់បានសរសេរថា "មាននៅភាគខាងលិចជាច្រើននៃសាលាដែលមានដើមកំណើតខុសៗគ្នា ប៉ុន្តែមានសាលាបឋមសិក្សាចំនួនបួនប៉ុណ្ណោះដែលបន្តប្រពៃណី"។ សាលាទាំងនោះមានឈ្មោះថា មហាសាំឃិក, Stavira, Mulasarvastivada, និង Saṃmitīyanikāyas ។ Walser, Joseph (2005) Nagarjuna in Context: Mahayana Buddhism and Early Indian Culture: pp. 41 ដោយពន្យល់អំពីទំនាក់ទំនងនៃលទ្ធិរបស់ពួកគេនោះ ព្រះអង្គក៏សរសេរថា "សាលាណាក្នុងចំនោមសាលាទាំងបួនដែលគួរដាក់ជាក្រុមជាមួយមហាយាន ឬជាមួយហិនយានមិនកំណត់ទេ"។ ពោល​គឺ​មិន​មាន​ការ​ឆ្លើយឆ្លង​សាមញ្ញ​រវាង​និកាយ ​ព្រះសង្ឃ និង​ថា​តើ​សមាជិក​របស់​ខ្លួន​បាន​រៀន​ពាក្យ "ហិនយាន" ឬ "មហាយាន" ទេ។ Walser, Joseph (2005) Nagarjuna in Context: Mahayana Buddhism and Early Indian Culture: pp. 41-42

 ពុទ្ធសាសនានៅស្រីវិជ័យ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| រូបភាព​នៃ​យីជីង​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​នៅ​ការ​តាំង​ពិព័រណ៍​បណ្ដោះ​អាសន្ន Kedatuan ស្រីវិជ័យ សារមន្ទីរ​ជាតិ​ឥណ្ឌូណេស៊ី (ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៧)។
យីជីងបានសរសើរដល់កម្រិតខ្ពស់នៃអាហារូបករណ៍ព្រះពុទ្ធសាសនានៅ ស្រីវិជ័យ ( កោះស៊ូម៉ា ត្រាសម័យទំនើប) ហើយបានណែនាំព្រះសង្ឃចិនឱ្យសិក្សានៅទីនោះមុនពេលធ្វើដំណើរទៅកាន់ នាលន្ដា ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។

ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ យីជីង ទៅកាន់ ស្រីវិជ័យ បានផ្តល់ឱ្យគាត់នូវឱកាសដើម្បីជួបជាមួយអ្នកផ្សេងទៀតដែលបានមកពីកោះជិតខាងផ្សេងទៀត។ យោងទៅតាមគាត់ នគរ ជ្វា Ho-ling ( នគរកលិង្គ ) ស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃទីក្រុង Bhoga នៅចម្ងាយដែលអាចត្រូវបានលាតសន្ធឹងដោយការធ្វើដំណើរបួនឬប្រាំថ្ងៃតាមសមុទ្រ។ លោក​ក៏​បាន​សរសេរ​ថា ព្រះពុទ្ធសាសនា​បាន​រីក​ចម្រើន​ពេញ​កោះ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ “ស្តេច និងចៅអធិការជាច្រើននាក់នៅកោះសមុទ្រខាងត្បូង កោតសសើរ និងជឿលើព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយចិត្តរបស់ពួកគេបានតាំងចិត្តក្នុងការប្រមូលអំពើល្អ”។

 ការបកប្រែជាភាសាចិន 
យីជីង បានបកប្រែអត្ថបទជាង 60 ទៅជាភាសាចិន រួមមាន:

 មុលសវ៌ាស្តិវាទ វិន័យ ()
 ពន្លឺមាសនៃសូត្រ  () ក្នុងឆ្នាំ 703
 ពេជ្រ សូត្រ (, T. 239) ក្នុង 703
 សូត្រ នៃពាក្យសច្ចាដើមនៃឱសថព្រះពុទ្ធ Lapis Lazuli Radiance និងព្រះពុទ្ធទាំងប្រាំពីរអតីតកាល (, T. 451), ក្នុង 707
 អាវ៉ាដាណាស () ក្នុងឆ្នាំ 710
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន