ភ្នំតៃ

ភ្នំតៃ ឬ ភ្នំថៃសាន (  泰山     ) គឺជាភ្នំនៃសារៈសំខាន់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងនៃទីក្រុង តៃអាន ។ វាជាចំណុចខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងខេត្ត សានទុង ប្រទេសចិន។ កំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតគឺ កំពូល ឥន្ទ្រាធិរាជ  ដែលត្រូវបានគេរាយការណ៍ជាទូទៅថាមាន  កម្ពស់។ 

ភ្នំ តៃ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាភ្នំភាគខាងកើតនៃ ភ្នំពិសិដ្ឋនៃប្រទេសចិន ។ វាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងថ្ងៃរះ កំណើត និងការបន្ត ហើយជារឿយៗត្រូវបានចាត់ទុកថាសំខាន់បំផុតក្នុងចំណោមប្រាំ។ ភ្នំតៃគឺជាកន្លែងគោរពបូជាយ៉ាងហោចណាស់ ៣០០០ ឆ្នាំមកហើយ ហើយបានបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលប្រារព្ធពិធីដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់ប្រទេសចិន  ក្នុងអំឡុងពេលផ្នែកធំនៃសម័យកាលនេះ។ ដោយសារតែសារៈសំខាន់ដ៏ពិសិដ្ឋ និងទេសភាពដ៏អស្ចារ្យរបស់វា វាត្រូវបានគេដាក់បញ្ចូលក្នុង បញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក របស់អង្គការយូណេស្កូ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៧ ។ វាបំពេញតាមស្តង់ដារវាយតម្លៃចំនួន ៧ ក្នុងចំណោម ១០ សម្រាប់តំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក ហើយត្រូវបានចុះបញ្ជីជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកដែលបំពេញតាមស្តង់ដារច្រើនបំផុត រួមជាមួយនឹង តំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក Tasmanian Wilderness នៅ ប្រទេសអូស្ត្រាលី ។

ការរញ្ជួយដី   ឬព្យុះផ្គររន្ទះ  បានកើតឡើងនៅជុំវិញភ្នំតៃក្នុងឆ្នាំ ១៨៣១ មុនគ  ឬ ១៦៥២ មុនគ.ស  ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ការរញ្ជួយដីភ្នំតៃ ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានកត់ត្រាជាលើកដំបូងនៅក្នុង Bamboo Annals ហើយនាពេលបច្ចុប្បន្នវាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនថាជាការរញ្ជួយដីដែលបានកត់ត្រាជាលើកដំបូងនៅក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រចិន ។  

 ទីតាំង 
រូបភាពតូច| ឥន្ទាធានិរាជ កំពូលភ្នំតៃ
រូបភាពតូច| ផ្លូវទៅកាន់កំពូល
ភ្នំ តៃ ស្ថិតនៅភាគខាងលិច សានទុង ភាគខាងជើងនៃទីក្រុង តៃអាន និងនៅភាគខាងត្បូងនៃខេត្ត ជីណាន ។ វាលាតសន្ធឹងពី  ពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ និងគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី    នៅមូលដ្ឋានរបស់វា។ Jade Emperor Peak ដែលមានកំពស់  } ពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ មានទីតាំងនៅ 36° 16′N និង 117° ៦′អ៊ី។

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ដាន​នៃ​វត្តមាន​មនុស្ស​នៅ​ភ្នំ​តៃ មាន​អាយុកាល​តាំងពី​សម័យ​ Paleolithic ។ ភ័ស្តុតាងនៃការតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សនៃតំបន់នេះអាចបញ្ជាក់បានចាប់ពីសម័យ យុគថ្មរំលីង តទៅ។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ វប្បធម៌ពីរបានលេចឡើងនៅជិតភ្នំ វប្បធម៌ ដាវេនកូ នៅភាគខាងត្បូង និង វប្បធម៌ ឡុងសាន នៅភាគខាងជើង។

ក្នុង រាជវង្ស សៀ (គ. ២០៧០ – ១៦០០ មុនគ.ស) ភ្នំនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាភ្នំថៃសាន  ហើយស្ថិតនៅជាប់ព្រំប្រទល់នៃ  ឈីងចូវ  ដែលជាខេត្តមួយក្នុងចំណោម ខេត្តទាំងប្រាំបួននៃប្រទេសចិនបុរាណ ។ 

ការ​ថ្វាយ​បង្គំ​សាសនា​លើ​ភ្នំ​តៃ​មាន​ទំនៀម​ទំលាប់​មាន​អាយុកាល​៣.០០០​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ចាប់​តាំង​ពី​សម័យ ​សាង  ដល់ រាជវង្ស ឈីង  យូរ ៗ ទៅការថ្វាយបង្គំនេះបានវិវត្តទៅជា ការបូជា ហ្វេង និង សាន ។ ការបូជាគឺជាពិធីផ្លូវការរបស់អធិរាជ ហើយភ្នំតៃបានក្លាយជាកន្លែងសំខាន់មួយដែលអធិរាជនឹងធ្វើយញ្ញបូជាដើម្បីថ្វាយបង្គំនៅស្ថានសួគ៌ (នៅលើកំពូលភ្នំ) និងផែនដី (នៅជើងភ្នំ) នៅ ហ្វេង និង សាន លះបង់រៀងៗខ្លួន។ ការ​លះបង់​ទាំង​ពីរ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​រួម​គ្នា​ជា​ញឹក​ញាប់​ថា​ជា​ការ​បូជា​របស់ ហ្វេងសាន។ ការឆ្លាក់​សិលាចារឹក​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​បូជា​បាន​សម្គាល់​ការ​សម្រេច​បាន​នូវ «​សន្តិភាព​ដ៏​អស្ចារ្យ​» ។ Lewis, Mark Edward (18 March 1999). Writing and Authority in Early China. ISBN 9780791441145. Retrieved 31 January 2015.

នៅសម័យ រាជវង្សចូវ  ការបូជានៅភ្នំតៃបានក្លាយជាពិធីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលស្តេចសក្តិភូមិក្នុងស្រុកនឹងធ្វើដំណើរទៅទីនោះ ដើម្បីបូជានូវអាហារ និងវត្ថុធ្វើពិធីពីត្បូង។ បន្ទាប់​មក វត្ថុ​ទាំង​នេះ​នឹង​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​តាម​លំនាំ​ប្រពៃណី​ត្រឹមត្រូវ មុន​នឹង​គេ​បញ្ចុះ​នៅ​លើ​ភ្នំ។ នៅ និទាឃរដូវ និងសរទរដូវ  រដ្ឋដែលគ្រប់គ្រង ដោយ ស៊ី និង លូ មានព្រំប្រទល់ជាប់ភ្នំ តៃ នៅខាងជើង និងខាងត្បូងរៀងៗខ្លួន ពីកន្លែងដែលចៅហ្វាយសក្តិភូមិទាំងពីរបានធ្វើពលិកម្មឯករាជ្យនៅលើភ្នំ តៃ ។ យោងទៅតាមជំនឿនៃពិធីសាសនា ស៊ូ វិញ្ញាណនៃភ្នំ តៃ នឹងទទួលយកតែការបូជាដែលផ្តល់ដោយស្តេចសក្តិភូមិដែលដឹកនាំ ខុងជឺ (នៅក្នុង Analects 3.6 របស់គាត់) ដើម្បីរិះគន់រដ្ឋមន្រ្តីដែលបានថ្វាយយញ្ញបូជារបស់រដ្ឋនៅទីនេះបន្ទាប់ពីការដណ្តើមអំណាច។  នៅ​ក្នុង ​សម័យ​សង្គ្រាម​រដ្ឋ ​ដែល​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ (475 – 221 BC) ដើម្បីការពារខ្លួនពីការឈ្លានពាន រដ្ឋ ស៊ី បានសាងសង់ចម្ងាយ  - ជញ្ជាំងវែង ដែលជាប្រាសាទដែលនៅមានសព្វថ្ងៃ។ ឈ្មោះ តៃអាន នៃទីក្រុងជិតខាងត្រូវបានសន្មតថា "ប្រសិនបើភ្នំ តៃ មានស្ថេរភាព, ប្រទេសទាំងមូលគឺដូចគ្នា" (តួអក្សរទាំងពីរនៃ តៃអាន, "泰" និង "安" មានអត្ថន័យឯករាជ្យនៃ "សន្តិភាព") ។

នៅឆ្នាំ ២១៩មុនគ.ស ព្រះចៅអធិរាជ ជីនស៊ីហួង ដែលជា អធិរាជទីមួយនៃប្រទេសចិន បានធ្វើពិធីមួយនៅលើកំពូលភ្នំ ហើយបានប្រកាសពីការរួបរួមនៃចក្រភពរបស់ទ្រង់នៅក្នុងសិលាចារឹកដ៏ល្បីមួយ។ ក្នុង រាជវង្សហាន (២០៦ មុនគ.ស – ២២០ គ.ស) ការបូជា ហ្វេង និង សាន ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាយញ្ញបូជាខ្ពស់បំផុត។ 

អធិរាជ​នៃ​រាជវង្ស​ពី​មុន​បាន​ទៅ​ភ្នំ​តៃ​ដើម្បី​ថ្វាយ​បង្គំ​មេឃ​និង​ប្រាប់​ផែនដី​។ ពុទ្ធសាសនា ខុងជឺ ការអធិប្បាយ និងបទពិសោធន៍ និងតួរអង្គវប្បធម៌បានឡើងលើភ្នំ ដោយបន្សល់ទុកនូវផ្ទាំងសិលាចារឹកដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល ច្រាំងថ្មចោទ និងចម្លាក់ថ្ម។ ចម្លាក់ច្រាំងថ្មចោទនៅលើភ្នំតៃក៏ជាភ្នំដ៏ល្បីល្បាញបំផុតផងដែរ។ មានសិលាចារឹកជាង 1,800 នៅភ្នំ Tai រួមទាំងសិលាចារឹកជាង 800 និងសិលាចារឹកច្រាំងថ្មចោទចំនួន 1,000 ដែលត្រូវបានចែកចាយនៅក្នុង 157 នៅ Daimiao, 215 នៅ Dailu, 576 នៅ Shantou East Road, 258 នៅ Daiding, ច្រើនជាង 80 នៅ Daixi, ច្រើនជាង 40 នៅប្រាសាទ Daiy, 40 ជាងនៅ Daiy ។ 100 ទីតាំងនៅក្នុងប្រាសាទ Shentong ។ វារួមបញ្ចូលជាចម្បងនូវពិធីបូជាចំនួន 5 ប្រភេទរបស់ព្រះចៅអធិរាជនៃរាជវង្សអតីតកាល ការបង្កើត និងការស្ដារឡើងវិញនូវប្រាសាទ សិលាចារឹកផ្នូរនៃគម្ពីរថ្ម កំណាព្យសូត្រធម៌ ទេសភាព និងផ្ទាំងគំនូរ ដែលភាគច្រើនជាសិលាចារឹកធម្មជាតិ។ 

ជប៉ុន ឥណ្ឌា តុលាការពែរ្សនិរទេសខ្លួន ហ្គោហ្គូរី យ៉ូ បាកជេ ស៊ី ឡា ទួក ខូតាន់ ខ្មែរ និង Umayyad Caliphate សុទ្ធតែមានអ្នកតំណាងចូលរួមក្នុងការបូជា ហ្វេង និង សាន ដែលធ្វើឡើងដោយ អធិរាជ ចៅសង នៃ ថាង ក្នុងឆ្នាំ ៦៦៦ នៅភ្នំ តៃ ។ Skaff 2012 , pp. 146-7.

មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ្នកថ្វាយបង្គំជនជាតិចិននៅលើភ្នំដែលមិនមែនជាពួកអភិជន ក៏បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសហគមន៍នៅជិតភ្នំ និងធម្មយាត្រានៅទូទាំងប្រទេសចិនផងដែរ។ 

នៅឆ្នាំ ២០០៣ ភ្នំតៃបានទាក់ទាញអ្នកទស្សនាប្រហែល ៦ លាននាក់។ គម្រោងជួសជុលមួយត្រូវបានបញ្ចប់នៅចុងខែតុលា ឆ្នាំ ២០០៥ ដែលមានគោលបំណងស្ដារឡើងវិញនូវសារីរិកធាតុវប្បធម៌ និងជួសជុលអគារដែលខូចខាតដែលមានសារៈសំខាន់ខាងវប្បធម៌។ ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ពិធីពិសេស និងការបូជារបស់ខ្លួន ភ្នំតៃបានឃើញការទៅលេងដោយកវី និងអ្នកប្រាជ្ញអក្សរសាស្ត្រជាច្រើនដែលបានធ្វើដំណើរទៅទីនោះដើម្បីស្វែងរកការបំផុសគំនិត។ មានប្រាសាទធំៗ មានសិលាចារឹក និងផ្ទាំងថ្មជាច្រើន ដែលមានភ្នំដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង សាសនាតាវ ។ 

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន