ជម្លោះទឹកដីនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង

ជម្លោះដែនដីនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង ពាក់ព័ន្ធនឹងការទាមទារដែនកោះ និងដែនសមុទ្រក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដោយរដ្ឋអធិបតេយ្យមួយចំនួន រួមមាន សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (PRC), តៃវ៉ាន់ (សាធារណៈរដ្ឋចិន/ROC), ប្រ៊ុយណេ, ម៉ាឡេស៊ី, ហ្វីលីពីន និង វៀតណាម ។ វិវាទពាក់ព័ន្ធនឹងកោះ ថ្មប៉ប្រះទឹក ធនាគារ និងលក្ខណៈពិសេសផ្សេងទៀតនៃតំបន់ រួមទាំង កោះស្ព្រាតលី កោះប៉ារ៉ាសែល ច្រាំងថ្មចោទស្កាបោរូត និងព្រំដែនផ្សេងៗនៅឈូងសមុទ្រតុងកឹង ។ ដែនទឹកនៅជិតប្រជុំកោះណាទូណា របស់ឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលខ្លះចាត់ទុកថាជាផ្នែកភូមិសាស្ត្រនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូង ក៏មានជម្លោះផងដែរ។ ជម្លោះ​ដែនសមុទ្រ​ក៏​លាតសន្ធឹង​ហួស​ពី​សមុទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង​ដែរ ដូចជា​ករណី ​ប្រជុំ​កោះសេនកាគុ និង ថ្មសូកូត្រា ដែល​ស្ថិតនៅ​សមុទ្រ​ចិន​ខាងកើត ​។ **

ការប៉ាន់ប្រមាណនៃពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក មានតម្លៃ ៣.៣៧ពាន់ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកឆ្លងកាត់សមុទ្រចិនខាងត្បូងជារៀងរាល់ឆ្នាំ  ដែលស្មើនឹងមួយភាគបីនៃពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រពិភពលោក។  ៨០ភាគរយនៃការនាំចូលថាមពលរបស់ចិន និង ៣៩,៥ ភាគរយនៃពាណិជ្ជកម្មសរុបរបស់ចិនឆ្លងកាត់សមុទ្រចិនខាងត្បូង។  រដ្ឋទាមទារមានចំណាប់អារម្មណ៍ក្នុងការរក្សា ឬទទួលបានសិទ្ធិក្នុងការស្តុកនេសាទ ការរុករក និងការកេងប្រវ័ញ្ចសក្តានុពលនៃ ប្រេងឆៅ និង ឧស្ម័នធម្មជាតិ នៅក្នុងបាតសមុទ្រនៃផ្នែកផ្សេងៗនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងការគ្រប់គ្រងជាយុទ្ធសាស្ត្រនៃផ្លូវដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗ។ សន្តិសុខដែនសមុទ្រ ក៏ជាបញ្ហាមួយដែរ ដោយសារជម្លោះដែលកំពុងកើតមានជាបញ្ហាប្រឈមសម្រាប់ការដឹកជញ្ជូន។ 

នៅឆ្នាំ១៩៣២ បារាំងបានទាមទារជាផ្លូវការទាំងកោះប៉ារ៉ាសែល និង ស្ព្រាតលី ។  ចិន​និង​ជប៉ុន​បាន​តវ៉ា។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៣៣ បារាំងបានកាន់កាប់កោះស្ព្រាតលី បានប្រកាសការបញ្ចូលរបស់ពួកគេ ហើយបញ្ចូលពួកគេជាផ្លូវការនៅក្នុងឥណ្ឌូចិនបារាំង ។ Stein Tonnesson, International Peace Research Institute, Oslo, The South China Sea in the Age of European Decline , pp. 2–4, 12, 40–41, Modern Asian Studies, Cambridge University Press, United Kingdom, 2006. Retrieved 2009-4-13. 

នៅឆ្នាំ១៩៤៧ សាធារណៈរដ្ឋចិនដែលជារដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសចិនបានប្រកាសថាភាគច្រើននៃសមុទ្រចិនខាងត្បូងគឺជាទឹកដីរបស់ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៩ រដ្ឋាភិបាលចូលនៃប្រទេសចិនដែលបានផ្តួលរំលំសាធារណរដ្ឋចិននៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលចិន បានប្រកាសថាខ្លួនបានទទួលមរតកការទាមទារនេះ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

ក្នុងឆ្នាំ២០១៣ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន បានចាប់ផ្តើមសាងសង់កោះ នៅកោះស្ព្រាតលី និងតំបន់កោះប៉ារ៉ាសែល ។  ក្នុងអំឡុងពេលសវនាការរបស់ព្រឹទ្ធសភានៅខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១៥ បន្ទាប់មកជំនួយការរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក លោក ដាវីត សៀ បានរាយការណ៍ថា នៅប្រជុំកោះស្ព្រាតលី វៀតណាមបានបង្កើតប៉ុស្តិ៍ចំនួន៤៨ ហ្វីលីពីនមាន ៨ ចិនមាន ៨ ម៉ាឡេស៊ីមាន ៥ និងតៃវ៉ាន់មានមួយ។ លោកសៀ ក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៩ ដល់ ២០១៤ វៀតណាមគឺជាអ្នកទាមទារសកម្មបំផុតក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវប៉ុស្តិ៍ និងការទាមទារដីឡើងវិញ ជាមួយនឹងផ្ទៃដីប្រមាណ ៦០ ហិចតា។   យោង​តាម រ៉យទ័រ ( Reuters ) ការ​សាងសង់​កោះ​នៅ​សមុទ្រ​ចិន​ខាង​ត្បូង ជា​ចម្បង​ដោយ​ប្រទេស​វៀតណាម និង​ហ្វីលីពីន បាន​និង​កំពុង​បន្ត​អស់​រយៈពេល​ជាច្រើន​ទសវត្សរ៍​ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយ​តូច។ ហើយវៀតណាម តៃវ៉ាន់ និងហ្វីលីពីន សុទ្ធតែបានដាក់ពង្រាយកម្លាំងយោធានៅលើកោះមួយចំនួនរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែវៀតណាមមិនបានដាក់កងទ័ពណាមួយនៅលើកោះសិប្បនិម្មិតអណ្តែតទឹករបស់ខ្លួនឡើយ។ ខណៈពេលដែលប្រទេសចិនបានយឺតយ៉ាវក្នុងការលេងល្បែងសាងសង់កោះ ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ខ្លួនបានស្ថិតក្នុងកម្រិតដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៤ ដល់ឆ្នាំ ២០១៦ វាបានសាងសង់លើផ្ទៃដីកោះថ្មីច្រើនជាងប្រទេសដទៃទៀតដែលបានសាងសង់ពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយ (មិនដូចអ្នកទាមទារផ្សេងទៀត) បានដាក់ឧបករណ៍យោធាយ៉ាងហោចណាស់សម្រាប់រយៈពេលខ្លីមួយនៅលើកោះសិប្បនិម្មិតមួយរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំ២០១៦។  ដូចគ្នាដែរ របាយការណ៍ឆ្នាំ២០១៩ ពី VOA ដែលប្រៀបធៀបយុទ្ធនាការសាងសង់កោះរបស់ចិន និងវៀតណាមនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង បានបញ្ជាក់ថា មូលហេតុដែលវៀតណាម (ធៀបនឹងចិន) ទទួលរងការរិះគន់ ឬការគាំទ្រពីអន្តរជាតិតិចតួច គឺដោយសារតែល្បឿនយឺតជាង និងត្រូវបានគេយល់ឃើញយ៉ាងទូលំទូលាយនូវការការពារ។ ធម្មជាតិនៃគម្រោងសាងសង់កោះរបស់ខ្លួន។ 

សកម្មភាពរបស់ចិននៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាផ្នែកនៃយុទ្ធសាស្ត្រ " ចម្រៀកសាឡាមី "/" ការរុំស្ពៃក្តោប " របស់ខ្លួន។   ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៥មក សហរដ្ឋអាមេរិក និងរដ្ឋផ្សេងទៀតដូចជា ប្រទេសបារាំង និង ចក្រភពអង់គ្លេស បានធ្វើ ប្រតិបត្តិការនាវាចរណ៍សេរី (FONOP) នៅក្នុងតំបន់។  នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១៦ តុលាការមជ្ឈត្តកម្មដែលបង្កើតឡើងក្រោមឧបសម្ព័ន្ធទី៧ នៃ អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) បានកាត់សេចក្តីប្រឆាំងនឹងការទាមទារដែនសមុទ្ររបស់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន នៅក្នុង មជ្ឈត្តកម្មសមុទ្រចិនខាងត្បូង ។  សាលាក្តី​មិន​បាន​គ្រប់គ្រង​លើ​កម្មសិទ្ធិ​លើ​កោះ ឬ​កំណត់​ព្រំដែន​សមុទ្រ​ទេ។   ទាំងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន និងតៃវ៉ាន់ បាននិយាយថា ពួកគេមិនទទួលស្គាល់សាលាក្តីនេះទេ ហើយបានទទូចថា បញ្ហានេះគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈការចរចាទ្វេភាគីជាមួយអ្នកទាមទារផ្សេងទៀត។  នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក បានហៅការទាមទាររបស់ចិននៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូងថា "ខុសច្បាប់"។ 

 ឯកសារយោង