វជ្របាណិ

Vajrapāṇi ( សំស្រ្កឹត ; បាលី៖ 'អ្នកកាន់រន្ទះ។ មានន័យថា " វជ្រ នៅក្នុងដៃ") គឺជា ព្រះពោធិសត្វ ដែលលេចឡើងដំបូងបំផុតនៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ព្រះអង្គ​ជា​អ្នក​ការពារ​និង​ជា​អ្នក​ណែនាំ​របស់ ​ព្រះពុទ្ធ​ គោត្តម ហើយ​បាន​ក្រោក​ឡើង​ដើម្បី​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​អំណាច​របស់​ព្រះពុទ្ធ​។

វជ្របាណិ ត្រូវបានគេហៅផងដែរថា Chana Dorji និង Chador ហើយត្រូវបានតំណាងយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង រូបតំណាងព្រះពុទ្ធសាសនា ថាជាអាទិទេពការពារឬព្រះពោធិសត្វបីដំបូងបំផុតដែលនៅជុំវិញព្រះពុទ្ធ។ វត្ថុនិមួយៗតំណាងឱ្យគុណធម៌របស់ព្រះពុទ្ធៈ មញ្ជុស្រី បង្ហាញនូវបញ្ញារបស់ព្រះពុទ្ធទាំងអស់, អវលោកេស្វរ បង្ហាញ សេចក្តីមេត្តា ដ៏ធំធេងរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងអស់ និង វជ្របាណិ ការពារព្រះពុទ្ធ និងបង្ហាញនូវអំណាចរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងអស់ [1] ព្រមទាំងអំណាចនៃ ព្រះតថាគត ទាំងប្រាំ។ ( ពុទ្ធ ​ឋានៈ ) ។ [2]

 និរុត្តិសាស្ត្រ 
វជ្របាណិ«អ្នកកាន់ រន្ទះ », Alfred J. Andrea, Andrew Holt (2021), Violence: Holy War in World History, Hackett Publishing, p.65  Charles Russell Coulter, Patricia Turner (2021), Encyclopedia of Ancient Deities, McFarnad, p.489 គឺជាពាក្យផ្សំជា ភាសាសំស្ក្រឹត ដែល 'វជ្រ' មានន័យថា "ពេជ្រ ឬកាំរន្ទះ" ហើយ 'បាណិ' មានន័យថា "នៅក្នុងដៃ" ។ [6]

 រូបរាង និងអត្តសញ្ញាណ 

 នៅគន្ធរ 
alt=Vajrapāni as Herakles or Zeus|ស្តាំ|រូបភាពតូច| វជ្របាណិ ជា Heracles ឬ Zeus សតវត្សទី 2
នៅពេលដែលពុទ្ធសាសនាបានពង្រីកនៅអាស៊ីកណ្តាល ហើយបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយឥទ្ធិពល Hellenistic ទៅក្នុងសាសនាគ្រិច-ពុទ្ធសាសនា វីរបុរសក្រិក ហេរាក្លេស ត្រូវបានគេយកទៅធ្វើជាតំណាងរបស់ វជ្របាណិ។    ពុទ្ធឃោស បានភ្ជាប់ វជ្របាណិ ជាមួយទេវគឺ ឥន្ទ្រ ។  អ្នកនិពន្ធខ្លះជឿថា អាទិទេពដែលបង្ហាញគឺពិតជា ស៊ូស ដែលគុណលក្ខណៈបុរាណរបស់វាគឺជារន្ទះ។

 នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា 

ក្នុងសម័យ អាណាចក្រ កុសន សិល្បៈ គន្ធរ បានបង្ហាញពីរូបភាពរបស់ វជ្រយាន ដែលគាត់ត្រូវបានបង្ហាញជាចម្បងជាអ្នកការពារ សក្យមុនី ហើយមិនមែនជាតួនាទីរបស់ព្រះពោធិសត្វទេ។ នៅក្នុងឈុតឆាក ឥន្ទ្រសលគុហ ភ្នំបង្កើតបានជាផ្នែកមួយនៃបរិយាកាសរបស់គាត់ ដែលវត្តមានរបស់គាត់ក្នុងអំឡុងពេលបំប្លែងនាគ Apalala ត្រូវបានបង្ហាញ។ នៅក្នុងការពណ៌នាទាំងនេះ គាត់ត្រូវបានបង្ហាញឱ្យឃើញស្លៀកសម្លៀកបំពាក់លោកខាងលិចផ្តាច់មុខ ហើយតែងតែមានវត្តមានរបស់អាទិទេពដទៃទៀត។ ភាពធូរស្រាលក្នុងទម្រង់សិល្បៈនេះបង្ហាញអំពី  តែងតែមានវត្តមាននៅក្នុងឈុតដែលព្រះពុទ្ធកំពុងផ្លាស់ប្តូរមនុស្ស។ វត្តមានរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានបង្ហាញនៅពេលដែលព្រះពុទ្ធប្រឈមមុខនឹងគូប្រជែងនៃ ធម៌ ដូចជាមារមុនពេលការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះអង្គ។ ឈុត​ឆាក​នៃ​សក្យមុនី​ប្រជែង​នឹង​អ្នក​ខុសឆ្គង​ក៏​ជា​ផ្នែក​នៃ​ប្រពៃណី​សិល្បៈ​នេះ​ដែរ។ ឈុត​ឆាក​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដែល​ប្រើ​វជ្ររបស់វជ្របាណិ ជា​«​អាវុធ​វេទមន្ត​» ដើម្បី​ធ្វើ ​អព្ភូតហេតុ និង​ផ្សព្វផ្សាយ​«​ឧត្តមភាព​នៃ ​លទ្ធិ ​ទ្រង់​» ក៏​ជា​រឿង​ធម្មតា​ដែរ ។ [19]

 នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន 

នៅក្នុងប្រទេសចិន វជ្របាណិដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ព្រះដែលកាន់វជ្រ" (執金剛神Zhíjīngāng shén ) ត្រូវបានគេគោរពយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងការសម្ដែងពីររបស់គាត់ថាជា "អ្នកចម្បាំងវជ្រ" (金剛力士Jīngāng Lìángéng " (" ស្តេច ") អាទិទេព​ដែល​មាន​សាច់ដុំ​ពីរ​អង្គ ដែល​ជា​ធម្មតា​ឈរ​នៅ​សងខាង​នៃ ​សាមណេរ ​ក្នុង​វត្ត និង​វត្ត​អារាម។ រូបសំណាក​នៅ​ខាង​ស្តាំ​មាន​ឈ្មោះ​តាម​ប្រពៃណី​ថា “ គុហ្យបាទ ” (密跡金剛Mìjī jīngāng ) ចំណែក​ឯ​រូប​ខាង​ឆ្វេង​វិញ​មាន​ឈ្មោះ​តាម​ប្រពៃណី​ថា “ នារាយណ” (那羅延天 Nàluóyán tiān) ដែល ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ​ទាំង​ពីរ​ស្ថិត​ក្នុង ​ពុទ្ធសាសនា​ចិន។ . នៅក្នុង សាសនាប្រពៃណីចិន គេក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "  ហេង និង ហា " (哼哈二將Hēnghā èrjiàng ) ដែរ ពីព្រោះរូបសំណាកខាងស្តាំតែងតែបើកមាត់ដើម្បីបញ្ចេញសំឡេង "ក" ចំណែកឯរូបចម្លាក់ផ្សេងទៀតជាធម្មតាបិទ។ បញ្ចេញសំឡេង "ហេង" ។ សំឡេងទាំងពីរគឺជាសំឡេង ចាប់ផ្តើម និងសំឡេង ជាភាសាសំស្រ្កឹត ដែលតំណាងឱ្យមូលដ្ឋាននៃសំឡេង និងជាទ្រឹស្ដីដ៏ជ្រាលជ្រៅនៃព្រះធម៌។  ជាពិសេស គុហ្យបាទ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទេវតាមួយក្នុងចំណោម ទេវទាំងម្ភៃ ឬ ម្ភៃបួន នៅក្នុងពុទ្ធសាសនាចិន។ នៅក្នុងប្រពៃណី សៅលិញ, វជ្របាណិត្រូវបានគេគោរពថាជា រូបតំណាង នៃ អវលោកេស្វរ ដែលបានបង្ហាញខ្លួនដើម្បីការពារវត្តអារាមក្នុងរាជវង្ស យួន ។ [22]

 នៅប្រទេសជប៉ុន 
នៅក្នុង ប្រទេសជប៉ុន ត្រូវបានគេហៅថា   ដែលជាការអាន យោមិ នៃឈ្មោះចិនរបស់គាត់។ ដូចនៅក្នុងប្រទេសចិនដែរ រូបភាពរបស់គាត់គឺជាការបំផុសគំនិតសម្រាប់   ដែលជាអាណាព្យាបាលដែលពោរពេញដោយកំហឹង និងសាច់ដុំរបស់ព្រះពុទ្ធ ដែលបានរកឃើញនៅច្រកចូលប្រាសាទពុទ្ធសាសនាជាច្រើន។

 នៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធ វៃរោចន (កណ្តាល) អមដោយ បទ្មបាណិ (ឆ្វេង) និង វជ្របាណិ (ស្តាំ) ។ Mendut, សតវត្សទី 8
នៅ ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី វ៉ារ៉ាផានី ត្រូវបានបង្ហាញថាជាផ្នែកនៃត្រីភាគីជាមួយ វៃរោចន និង បទ្មបាណិ ។ រូបសំណាកថ្មដ៏ល្បីមួយកម្ពស់ 3 ម៉ែត្រ អាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងបន្ទប់កណ្តាលនៃប្រាសាទ Mendut ដែលមានទីតាំងប្រហែល 3 គីឡូម៉ែត្រខាងកើតពី Borobudur, ជ្វាកណ្ដាល។ ត្រូវបានបង្ហាញថាជាបុរសសង្ហាម្នាក់ដែលមានការបញ្ចេញមតិដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ដែលតុបតែងដោយមកុដនិងគ្រឿងអលង្ការដ៏ប្រណិត។ រូបសំណាកទាំងនេះគឺជាគំរូដ៏ល្អនៃសិល្បៈជ្វាភាគកណ្តាល  សតវត្សទី 9 ដែលមានឥទ្ធិពលលើសិល្បៈព្រះពុទ្ធសាសនានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងសិល្បៈ ស្រីវិជ័យ នៃកោះស៊ូម៉ាត្រា និងឧបទ្វីបម៉ាឡេ (ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ)។

 នៅកម្ពុជា 
នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា សិលាចារឹកប្រាសាទបាតជុំ(K. 266, K. 267 និង K. 268)ដែលចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ 953 នៃគ.ស. ត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ការបូជានៃព្រះបីនៃព្រះពុទ្ធគឺ ប្រជ្ញាបារមិតា និង វជ្របាណិ; រូបភាពរបស់ វជ្របាណិដែលមានដៃបួនត្រូវបានគេគោរពនៅក្នុងវត្តមួយក្នុងចំណោមវត្តទាំងនេះ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត រូបចម្លាក់វជ្របាណិ ដែលឆ្លាក់ដោយដៃបួន ឬពីរនៅលើមុខនីមួយៗនៃរូបចម្លាក់មនោរម្យដែលរកឃើញនៅ ភាគខាងលិចប្រទេសកម្ពុជា ។ [23]

សិលាចារឹកវត្ត ស៊ីធរ (K. 111) និយាយពីការកសាងឡើងវិញនូវរូបព្រះពោធិសត្វវជ្របាណិ (គេប្រើពាក្យ «វជ្រិន») និងព្រះពោធិសត្វលោកេសូរ ដែលបាក់បែក។ សិលាចារឹកថ្មពួក (K. 225) និយាយពីអាចារ្យម្នាក់ដែលសាងរូបទេពព្រះពុទ្ធសាសនាប្រាំំមួយអង្គគឺ ៖ ព្រះពុទ្ធ, ព្រះប្រាជា្ញបារមី, ព្រះលោកេសូរ, ព្រះស្រីអារ្យមេត្រីយ, ព្រះវជ្របាណិ (គេប្រើពាក្យ «វជ្រិន») និង ព្រះឥន្ទ។ គួរឱ្យកត់សម្គាល់ថា សិលាចារឹកទាំងប្រាំនេះចារនៅក្នុងសតវត្សទី១០ ហើយសុទ្ធតែតាក់តែងឡើងជាកាព្យសំស្ក្រឹត។

 នៅវៀតណាម 
នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាវៀតណាម ត្រូវបានចាត់ទុកថាជា ព្រះធម៌ ហើយត្រូវបានគេនិយាយថាមាន វជ្របាណិប្រាំបី ហៅថា បាត ប៊ូគីមឈឿង។ Sung Thiện Diên Linh stele (កសាងឆ្នាំ 1122) នៅប្រាសាទ Long Đọi ពី រាជវង្សលី បានរៀបរាប់ប្រាំបី។  អ្នកការពារព្រះធម៌ទាំង ៨ នេះច្រើនតែរៀបចំនៅក្នុងវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាវៀតណាម ដើម្បីការពារព្រះធម៌ អ្នកកាន់តាម និងកន្លែងគោរពបូជាព្រះពុទ្ធសាសនា។ អ្នក​ការពារ​ព្រះ​ធម៌​ទាំង ៨ អង្គ​មាន​ឈ្មោះ​ដូច​តទៅ៖

 ថាញ់ ទ្រា តៃ
 ទីច Độc Thần
 ហ័ងទុយស៊ី
 បាឈិញថី
 ស៊ីច ថាញ់ ហ៊ា
 Định Trừ Tai
 ថូ ហ៊ីន ថន
 Đại Thần Lực
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text