ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន

ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន   គឺជាឧបករណ៍ធាតុផ្សំនៃ សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន)។ វាត្រូវបានអនុម័តនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី១៣ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៧។ "Indonesian ministers asked to follow up ASEAN summit results", Xinhua, 22 Nov 2007.

គោលបំណងនៃសេចក្តីព្រាងធម្មនុញ្ញនេះត្រូវបានស្នើឡើងជាផ្លូវការនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន លើកទី១១ ដែលបានប្រារព្ធឡើងក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៥ នៅ ទីក្រុងគូឡាឡាំពួ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ។ មេដឹកនាំអាស៊ានទាំងដប់ ដែលម្នាក់មកពីរដ្ឋសមាជិកនីមួយៗ ហៅថា ក្រុមបុគ្គលលេចធ្លោអាស៊ាន (EPG) ត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យបង្កើតអនុសាសន៍សម្រាប់ការតាក់តែងធម្មនុញ្ញ។
រូបភាពតូច|សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍
នៅឯកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី១២ ដែលធ្វើឡើងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០០៧ នៅទីក្រុងសេប៊ូ ប្រទេសហ្វីលីពីន សំណើជាមូលដ្ឋានមួយចំនួនត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈ។ មេដឹកនាំអាស៊ានបានព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងអំឡុងកិច្ចប្រជុំកំពូលដើម្បីបង្កើត "ក្រុមការងារកម្រិតខ្ពស់លើការព្រាងធម្មនុញ្ញអាស៊ាន" ដែលមានសមាសភាពមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលជាន់ខ្ពស់ចំនួនដប់រូបមកពីប្រទេសសមាជិកទាំងដប់។ បន្ទាប់មកក្រុមការងារបានបើកកិច្ចប្រជុំចំនួន១៣ ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ២០០៧។

 ធម្មនុញ្ញ 
គោលការណ៍ដែលមានចែងក្នុងធម្មនុញ្ញរួមមាន៖

 ការសង្កត់ធ្ងន់លើភាពជាកណ្តាលរបស់អាស៊ានក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់។
 គោរពគោលការណ៍ បូរណភាពទឹកដី អធិបតេយ្យភាព ការមិនជ្រៀតជ្រែក និងអត្តសញ្ញាណជាតិរបស់សមាជិកអាស៊ាន។
 ការលើកកម្ពស់សន្តិភាព និងអត្តសញ្ញាណក្នុងតំបន់ ការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធីតាមរយៈការសន្ទនា និងការពិគ្រោះយោបល់ និងការលះបង់ការឈ្លានពាន។
 គោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ដោយគោរព សិទ្ធិមនុស្ស យុត្តិធម៌សង្គម និងពាណិជ្ជកម្មពហុភាគី។
 ជំរុញសមាហរណកម្មពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់។
 ការតែងតាំង អគ្គលេខាធិការ និង តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍ របស់អាស៊ាន។
 បង្កើត​ស្ថាប័ន​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង​យន្តការ​ជម្លោះ​ដែល​មិន​អាច​ដោះស្រាយ​បាន ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​ផ្លូវការ​ក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន ។
 ការអភិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងមិត្តភាពខាងក្រៅ និងជំហរជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិ (ដូច សហភាពអឺរ៉ុប )
 បង្កើន​ចំនួន​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន​ដល់​ពីរ​ដង​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ និង​លទ្ធភាព​កោះប្រជុំ​សម្រាប់​ភាពអាសន្ន។
 ការរំលឹកឡើងវិញនូវការប្រើប្រាស់ ទង់ជាតិអាស៊ាន ភ្លេងជាតិ និមិត្តសញ្ញា និង ទិវាជាតិអាស៊ាន  នៅថ្ងៃទី ៨ ខែសីហា។

រដ្ឋសមាជិក ការផ្តល់សច្ចាប័ន របស់រដ្ឋាភិបាល ការដាក់ប្រាក់</br> ឧបករណ៍នៃការផ្តល់សច្ចាប័ន ចុះហត្ថលេខា​ដោយ ១៨ ធ្នូ ២០០៧ ថ្ងៃទី 7 ខែមករា ឆ្នាំ 2008 នាយករដ្ឋមន្ត្រី ៣១ មករា ២០០៨ ១៥ កុម្ភៈ ២០០៨ ស៊ុលតង់ ថ្ងៃទី ១៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៨ ថ្ងៃទី 20 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 2008 ប្រធាន ថ្ងៃទី ១៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៨ ថ្ងៃទី 20 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 2008 រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស ១៤ មីនា ២០០៨ ១៩ មីនា ២០០៨ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស ២៥ កុម្ភៈ ២០០៨  ១៨ មេសា ២០០៨ រដ្ឋសភា​ជាតិ ថ្ងៃទី 21 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2008 ថ្ងៃទី 21 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2008  រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស ថ្ងៃទី 7 ខែតុលា ឆ្នាំ 2008 "Philippine Senate ratifies ASEAN Charter", 7 Oct 2008. ១២ វិច្ឆិកា ២០០៨  ព្រឹទ្ធសភា ២១ តុលា ២០០៨ "ASEAN Secretariat: ASEAN Charter fully ratified", 21 Oct 2008. ១៣ វិច្ឆិកា ២០០៨  ប្រធាន និងក្រុមប្រឹក្សាតំណាងប្រជាជននៃសាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី ១៦ កញ្ញា ២០០៨ "Surin welcomes Thailand's ratification of Asean charter" , 16 Sep 2008. ១៤ វិច្ឆិកា ២០០៨  សភា

 ការអនុម័ត 
ធម្មនុញ្ញនេះបានចូលជាធរមាននៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៨ គឺសាមសិបថ្ងៃបន្ទាប់ពីការផ្តល់សច្ចាប័នឧបករណ៍ចុងក្រោយរបស់ប្រទេសថៃ។ តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍របស់ប្រទេសថៃប្រចាំនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ឯកអគ្គរដ្ឋទូត ដន ប្រម័ត្ថវិន័យ បានដាក់ឯកសារនេះជាមួយអគ្គលេខាធិការអាស៊ានសុរិន្ទ្រ៍ ពិសសុវណ្ណ នៅបេសកកម្មថៃនៅទីក្រុងញូវយ៉កកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែវិច្ឆិកា។ លោក​បាន​ចេញ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​មួយ​ដោយ​និយាយ​ថា “នេះ​ពិត​ជា​ឱកាស​មួយ​ដើម្បី​អបអរ​សម្រាប់​ប្រជាជន​អាស៊ាន​ចំនួន ៥៧០ លាន​នាក់។ នេះ​មាន​ន័យ​ថា នៅ​ពេល​មេដឹកនាំ​អាស៊ាន​ជួប​ប្រជុំ​គ្នា​ក្នុង​កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ខែ​ធ្នូ ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន​នឹង​ចូល​ជា​ធរមាន»។ លោក​បាន​សំដៅ​ទៅ​លើ​ធម្មនុញ្ញ​ដែល​ចូល​ជា​ធរមាន​បន្ទាប់​ពី​កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​លើក​ទី១៤ នៅ​ខេត្ត​ឈៀងម៉ៃ ប្រទេស​ថៃ ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​ទី១៣ ដល់ ១៨ ខែ​ធ្នូ។ ក្នុងការធ្វើដូច្នេះ លោកបានបន្ថែមថា ការប្រារព្ធពិធីនឹងធ្វើឡើងមិនត្រឹមតែសម្រាប់ការផ្តល់សច្ចាប័នពេញលេញនៃធម្មនុញ្ញប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការចូលជាធរមាននៃច្បាប់មូលដ្ឋានថ្មីរបស់អាស៊ានផងដែរ “វានឹងជាអង្គការផ្អែកលើច្បាប់ និងតម្រង់ទិសមនុស្ស ជាមួយនឹងបុគ្គលិកលក្ខណៈផ្លូវច្បាប់របស់ខ្លួន។ "។ 

 បើកដំណើរការ 
នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៨ សមាជិកអាស៊ានបានជួបប្រជុំគ្នានៅរដ្ឋធានីហ្សាកាតា របស់ ឥណ្ឌូនេស៊ីដើម្បីចាប់ផ្តើមធម្មនុញ្ញដែលបានចុះហត្ថលេខាក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៧ ដោយមានគោលបំណងផ្លាស់ទីទៅជិត "សហគមន៍រចនាប័ទ្មសហភាពអឺរ៉ុប" ។   ធម្មនុញ្ញបានប្រែក្លាយអាស៊ានទៅជានីតិបុគ្គល និងមានគោលបំណងបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីតែមួយសម្រាប់តំបន់ដែលគ្របដណ្តប់ប្រជាជនចំនួន ៦០០លាននាក់។ ប្រធានាធិបតី​ឥណ្ឌូណេស៊ី ស៊ូស៊ីឡូ បាមបាង យូដូយូណូ បាន​ថ្លែង​ថា៖ «នេះ​គឺ​ជា​ការ​អភិវឌ្ឍ​ដ៏​សំខាន់។ . . អាស៊ានកំពុងប្រែក្លាយខ្លួនទៅជាសហគមន៍។ លោកបានបន្ថែមថា វាត្រូវបានសម្រេចខណៈពេលដែលអាស៊ានស្វែងរកតួនាទីកាន់តែខ្លាំងក្លានៅក្នុងកិច្ចការអាស៊ី និងពិភពលោក នៅពេលដែលប្រព័ន្ធអន្តរជាតិកំពុងជួបប្រទះនឹងការរញ្ជួយដី” លោកបានបន្ថែមដោយសំដៅទៅលើការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងចលាចលសេដ្ឋកិច្ច។ អាស៊ីអាគ្នេយ៍​លែង​ជា​តំបន់​ដែល​បែកបាក់​គ្នា​យ៉ាង​ជូរចត់​ដោយ​សង្គ្រាម​ទៀត​ហើយ​ដែល​វា​មាន​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ១៩៦០ និង ១៩៧០»។

វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុសកលដែលកំពុងបន្ត ត្រូវបានកំណត់ថាជាការគំរាមកំហែងដល់គោលដៅដែលរំពឹងទុកដោយធម្មនុញ្ញ។  ផ្នែកដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតនៃធម្មនុញ្ញគឺស្ថាប័នសិទ្ធិមនុស្សដែលបានស្នើឡើង ដែលព័ត៌មានលម្អិតនឹងត្រូវដាក់ចេញនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៩។ ស្ថាប័ននេះនឹងមិនមានអំណាចក្នុងការដាក់ទណ្ឌកម្ម ឬដាក់ទណ្ឌកម្មប្រទេសដែលរំលោភសិទ្ធិពលរដ្ឋទេ ដូច្នេះហើយនឹងមានប្រសិទ្ធភាពមានកម្រិត នេះត្រូវបានគេនិយាយថាជាឥទ្ធិពលនៃធម្មនុញ្ញអាស៊ានដែលចែងថា វាត្រូវបានសន្មត់ថាមិនជ្រៀតជ្រែកក្នុងបញ្ហានយោបាយក្នុងស្រុករបស់ រដ្ឋជាសមាជិក។ 

 ឯកសារយោង