កូរ៉េ

ប្រទេសកូរ៉េ គឺជាតំបន់មួយនៅអាស៊ីបូព៌ា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1945 ត្រូវបានបែងចែករវាងប្រទេសទាំងពីរនៅឬជិតប៉ារ៉ាឡែលទី 38 គឺប្រទេសកូរ៉េខាងជើង (សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតកូរ៉េ) និងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង (សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ) ប្រទេសកូរ៉េមានឧបទ្វីបកូរ៉េ កោះជេជូ និងកោះតូចៗជាច្រើននៅជិតឧបទ្វីប មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសចិននៅភាគពាយព្យ និងរុស្ស៊ីនៅភាគឦសាន បំបែកចេញពីប្រទេសជប៉ុនទៅខាងកើតដោយច្រកសមុទ្រកូរ៉េនិងសមុទ្រជប៉ុន (សមុទ្រខាងកើត)

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រជាជាតិកូរ៉េបានចាប់ផ្តើមនៅម៉ាន់ជូរី និងឧបទ្វីបកូរ៉េ នៅពេលដែលមនុស្សចាប់ផ្តើមតាំងទីលំនៅនៅទីនោះកាលពី 700,000 ឆ្នាំមុន។ បណ្ឌិតសភាកូរ៉េបានអះអាងថា ហ្វូស៊ីល hominid បុរាណដែលមានដើមកំណើតពីប្រហែល 100,000 មុនគ.ស. នៅក្នុងកម្អែភ្នំភ្លើងនៅឯទីតាំងទីក្រុងថ្មមួយក្នុងប្រទេសកូរ៉េ។ ការវិភាគ fluorescent និងម៉ាញ៉េទិចខ្ពស់បង្ហាញថាហ្វូស៊ីលភ្នំភ្លើងអាចមានចាប់ពី 300,000 មុនគ.ស.។ គ្រឿងស្មូនកូរ៉េដែលត្រូវបានរក្សាទុកយ៉ាងល្អបំផុត ត្រលប់ទៅសម័យបុរាណវិញនៅប្រហែល 10,000 មុនគ.ស. ហើយសម័យយុគថ្មរំលីងចាប់ផ្តើមប្រហែល 6000 មុនគ.ស.។ ​ចាប់ផ្តើមនៅប្រហែលឆ្នាំ 300 មុនគ.ស ប្រជាជន Yayoi ដែលនិយាយភាសាជប៉ុនពីឧបទ្វីបកូរ៉េបានចូលទៅក្នុងកោះជប៉ុន ហើយបានផ្លាស់ទីលំនៅ ឬលាយឡំជាមួយប្រជាជនដើម Jōmon។ស្រុកកំណើតភាសានៃជនជាតិ Proto-Koreans មានទីតាំងនៅកន្លែងណាមួយនៅភាគខាងត្បូងស៊ីបេរី/ម៉ាន់ជូរី ដូចជាតំបន់ទន្លេ Liao ឬតំបន់ Amur ។ ជនជាតិ Proto-Koreans បានមកដល់ផ្នែកខាងត្បូងនៃឧបទ្វីបកូរ៉េនៅប្រហែលឆ្នាំ 300 មុនគ.ស ដោយជំនួស និងបញ្ចូលអ្នកនិយាយភាសាជប៉ុន ហើយទំនងជាបង្កឱ្យមានការធ្វើចំណាកស្រុក Yayoi ។

 អាណាចក្រទាំង៣ 
នគរទាំងបីរបស់កូរ៉េមាន Goguryeo, Silla, និង Baekje ។ Silla និង Baekje បានគ្រប់គ្រងពាក់កណ្តាលភាគខាងត្បូងនៃឧបទ្វីបកូរ៉េ ដោយរក្សាអតីតទឹកដី Samhan ខណៈពេលដែល Goguryeo គ្រប់គ្រងពាក់កណ្តាលភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបកូរ៉េ Manchuria និង Liaodong Peninsula ដោយបង្រួបបង្រួម Buyeo, Okjeo, Dongye និងរដ្ឋផ្សេងទៀតនៅក្នុងអតីតទឹកដី Gojoseon ។ .

 រាជ្ជកាល ​Goryeo 
នៅចុងសតវត្សទី 8 ស៊ីឡាត្រូវបានចុះខ្សោយដោយការតស៊ូផ្ទៃក្នុងដើម្បីអំណាចក្នុងចំណោមពួកអភិជន។ នៅសតវត្សទី 10 មេដឹកនាំនៃបក្សពួកក្នុងស្រុកដ៏មានឥទ្ធិពលដូចជា Gyeon Hwon និង Gungye បានបង្កើតរបបផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។ នៅឆ្នាំ 892 Gyeon Hwon បានបង្កើតរាជាណាចក្រមួយឈ្មោះថា ក្រោយមក Baekje ដោយមាន Wansanju ជារាជធានី ហើយបានទទួលការគ្រប់គ្រងរបស់ Jeolla-do និង Chungcheong-do នាពេលបច្ចុប្បន្ន។

 រាជ្ជកាល​ Joseon 
រាជវង្ស Joseon (1392–1910) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមេទ័ពដ៏មានអំណាច Goryeo (918–1392) Yi Seong-gye ដែលបានដាក់ឈ្មោះវាថា Joseon ។ Yi Seong-gye បានផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅ Hanyang (ឥឡូវនេះទីក្រុងសេអ៊ូល) ហើយបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយក្រុមអ្នកប្រាជ្ញខុងជឺដែលមានគំនិតកែទម្រង់ ដែលបានរៀបចំសង្គមកូរ៉េឡើងវិញដោយប្រើការបង្រៀនរបស់ខុងជឺជាគោលការណ៍ណែនាំរបស់ពួកគេ។ ការបង្រៀនទាំងនេះបានសង្កត់ធ្ងន់លើសណ្តាប់ធ្នាប់ និងសន្តិភាពដោយផ្អែកលើការដាំដុះនៃទំនាក់ទំនងរវាងបុគ្គលប្រកបដោយសុខដុមរមនា និងការប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ។

រាជវង្ស Joseon ជារឿយៗត្រូវបានកំណត់ថាជាសង្គម yangban ។ Yangban មានន័យថា «បញ្ជាពីរ»សំដៅទៅលើសាខាស៊ីវិល និងយោធានៃមុខងារផ្លូវការ ដែលគ្រប់គ្រងរដ្ឋដោយយោងតាមច្បាប់ និងបទប្បញ្ញត្តិដែលមានចែងក្នុងក្រមជាតិ។ ការតែងតាំងមុខតំណែងរបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលជាច្រកឆ្ពោះទៅរកភាពជោគជ័យ ត្រូវបានសម្រេចតាមរយៈការប្រឡងថ្នាក់រដ្ឋ។ បុរសនៃថ្នាក់ yangban មានឯកសិទ្ធិទទួលបានការអប់រំខ្ពស់មួយចំនួន។

សម្រាប់ផ្នែកភាគច្រើនសិល្បៈនៃរាជវង្ស Joseon បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីរសជាតិ yangban ។ បុរសនៃថ្នាក់នេះបានសង្កត់ធ្ងន់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើគុណភាពនៃការអត់ធ្មត់ និងភាពសាមញ្ញដែលមិនអាចទទួលយកបាន។ ប្រភេទគំនូរដែលពេញនិយមបំផុតក្នុងរជ្ជកាលនេះគឺគំនូររបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ និងបុព្វបុរស ជាក់ស្តែងជាជាងការស្រមើលស្រមៃ និងប្រភេទគំនូរពណ៌នាពីជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សសាមញ្ញ។ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1700 តទៅ វិចិត្រករជាច្រើនបានប្រើបច្ចេកទេសលោកខាងលិចមួយចំនួន នៃការរៀបចំលំហ និងទម្រង់។ ផ្ទុយទៅនឹងស្នាដៃសិល្បៈ yangban ដែលត្រូវបានហាមឃាត់នោះ គំនូរប្រជាប្រិយដែលផលិតសម្រាប់មហាជនគឺមានភាពច្នៃប្រឌិតថ្មីក្នុងការប្រើប្រាស់ពណ៌ដិត និងទម្រង់លេង។

 អាណាចក្រកូរ៉េ 
ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1871 ប្រទេសជប៉ុនបានចាប់ផ្តើមបញ្ចេញឥទ្ធិពលកាន់តែច្រើននៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េ ដោយបង្ខំវាចេញពីតំបន់នៃឥទ្ធិពលប្រពៃណីរបស់ប្រទេសចិន។ ជាលទ្ធផលនៃសង្រ្គាមចិន-ជប៉ុន (1894-95) រាជវង្ស Qing ត្រូវបោះបង់តំណែងបែបនេះ យោងតាមមាត្រា 1 នៃសន្ធិសញ្ញា Shimonoseki ដែលត្រូវបានបញ្ចប់រវាងចិន និងជប៉ុនក្នុងឆ្នាំ 1895។ នៅឆ្នាំដដែលនោះ ព្រះចៅអធិរាជ Myeongseong នៃប្រទេសកូរ៉េត្រូវបានធ្វើឃាតដោយភ្នាក់ងារជប៉ុន។

នៅឆ្នាំ 1897 រាជវង្ស Joseon បានប្រកាសចក្រភពកូរ៉េ (1897-1910) ។ ស្តេច Gojong បានក្លាយជាអធិរាជ។ ក្នុងអំឡុងពេលដ៏ខ្លីនេះ ប្រទេសកូរ៉េបានទទួលជោគជ័យខ្លះៗក្នុងការធ្វើទំនើបកម្មយោធា សេដ្ឋកិច្ច ច្បាប់អចលនទ្រព្យ ប្រព័ន្ធអប់រំ និងឧស្សាហកម្មផ្សេងៗ។ រុស្សី ជប៉ុន បារាំង និងអាមេរិក សុទ្ធតែបានបណ្តាក់ទុនក្នុងប្រទេសនេះ ហើយស្វែងរកឥទ្ធិពលនយោបាយ។

ជនជាតិរុស្ស៊ីត្រូវបានរុញច្រានចេញពីការប្រយុទ្ធដើម្បីកូរ៉េបន្ទាប់ពីការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមរុស្ស៊ី - ជប៉ុន (1904-1905) ។ កូរ៉េ​បាន​ក្លាយ​ជា​អាណាព្យាបាល​របស់​ជប៉ុន​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន។ នៅទីក្រុងម៉ាន់ជូរីនៅថ្ងៃទី 26 ខែតុលាឆ្នាំ 1909 លោក An Jung-geun បានធ្វើឃាតអតីតឧត្តមសេនីយជនកូរ៉េ Itō Hirobumi សម្រាប់តួនាទីរបស់គាត់ក្នុងការព្យាយាមបង្ខំឱ្យកូរ៉េចូលកាន់កាប់។

 ការកាន់កាប់របស់ប្រទេសជប៉ុន 
នៅឆ្នាំ 1910 កូរ៉េដែលកាន់កាប់ដោយយោធារួចហើយគឺជាភាគីបង្ខំឱ្យសន្ធិសញ្ញាឧបសម្ព័ន្ធជប៉ុន-កូរ៉េ។ សន្ធិសញ្ញានេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយលោក Lee Wan-Yong ដែលត្រូវបានផ្តល់អំណាចទូទៅនៃមេធាវីដោយអធិរាជ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អធិរាជត្រូវបានគេនិយាយថាមិនបានផ្តល់សច្ចាប័នលើសន្ធិសញ្ញានេះបើយោងតាម ​​យី តេជិន។ មានជម្លោះជាយូរមកហើយថាតើសន្ធិសញ្ញានេះស្របច្បាប់ ឬខុសច្បាប់ដោយសារតែការចុះហត្ថលេខាក្រោមការបង្ខិតបង្ខំ ការគំរាមកំហែងនៃកម្លាំង និងការសំណូក។

ការតស៊ូរបស់កូរ៉េចំពោះការកាន់កាប់របស់ជប៉ុនដ៏ឃោរឃៅ ត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងចលនាអហិង្សាថ្ងៃទី 1 ខែមីនា ឆ្នាំ 1919 ក្នុងអំឡុងពេលដែលបាតុករ 7,000 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយប៉ូលីស និងយោធាជប៉ុន។​ ចលនារំដោះកូរ៉េក៏បានរីករាលដាលដល់ប្រទេសជិតខាង Manchuria និង Siberia។

ជនជាតិកូរ៉េជាងប្រាំលាននាក់ត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការងារចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1939 ហើយបុរសរាប់ម៉ឺននាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យចូលទៅក្នុងយោធារបស់ប្រទេសជប៉ុន។ ពលករកូរ៉េជិត 400,000 នាក់បានស្លាប់។ ក្មេងស្រី និងស្ត្រីប្រហែល 200,000 នាក់ ភាគច្រើនមកពីប្រទេសចិន និងកូរ៉េ ត្រូវបានបង្ខំឱ្យធ្វើជាទាសករផ្លូវភេទសម្រាប់យោធាជប៉ុន។ ក្នុងឆ្នាំ 1993 ប្រធានខុទ្ទកាល័យជប៉ុនលោក Yohei Kono បានទទួលស្គាល់ភាពអយុត្តិធម៌ដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចដែលប្រឈមមុខដោយឈ្មោះដ៏គួរឱ្យអស់សំណើចទាំងនេះថា "ស្ត្រីលួងលោម" ។

ក្នុងអំឡុងពេលឧបសម្ព័ន្ធរបស់ជប៉ុន ភាសាកូរ៉េត្រូវបានគាបសង្កត់ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីលុបបំបាត់អត្តសញ្ញាណជាតិកូរ៉េ។ ជនជាតិកូរ៉េត្រូវបានបង្ខំឱ្យយកនាមត្រកូលជប៉ុន ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា Sōshi-kaimei ។ វប្បធម៌ប្រពៃណីកូរ៉េបានរងការខាតបង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារវត្ថុបុរាណវប្បធម៌កូរ៉េជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញ ឬយកទៅប្រទេសជប៉ុន។ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ វត្ថុបុរាណកូរ៉េដ៏មានតម្លៃអាចត្រូវបានរកឃើញជាញឹកញាប់នៅក្នុងសារមន្ទីរជប៉ុន ឬក្នុងចំណោមបណ្តុំឯកជន។ ការស៊ើបអង្កេតមួយរបស់រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េខាងត្បូងបានរកឃើញទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌ចំនួន 75,311 ដែលត្រូវបានដកហូតពីប្រទេសកូរ៉េ 34,369 នៅប្រទេសជប៉ុន និង 17,803 នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកជំនាញប៉ាន់ប្រមាណថាវត្ថុបុរាណជាង 100,000 ពិតជានៅតែមាននៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន។ មន្ត្រីជប៉ុនបានចាត់ទុកការប្រគល់សម្បត្តិវប្បធម៌កូរ៉េមកវិញ ប៉ុន្តែរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ វាមិនបានកើតឡើងទេ។ កូរ៉េ និង ជប៉ុន នៅតែ ជម្លោះ កម្មសិទ្ធិ នៃ កូន កោះ Dokdo ដែល ស្ថិតនៅ ភាគ ខាងកើត នៃ ឧបទ្វីបកូរ៉េ។

មានការធ្វើចំណាកស្រុកដ៏សំខាន់ទៅកាន់ទឹកដីក្រៅប្រទេសនៃចក្រភពជប៉ុនក្នុងកំឡុងការកាន់កាប់របស់ជប៉ុន រួមទាំងប្រទេសកូរ៉េផងដែរ។ នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 មានប្រជាជនជប៉ុនជាង 850,000 នាក់ដែលតាំងលំនៅនៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ភាគច្រើននៃជនជាតិជប៉ុននៅក្រៅប្រទេសទាំងនេះបានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ទៅប្រទេសជប៉ុន។ ជនអន្តោរប្រវេសន៍ដែលនៅតែអង្គុយនៅក្នុងកន្លែងតាំងទីលំនៅក្រៅផ្លូវការ។

 ការបែកបាក់ជាពីរ 
នៅឆ្នាំ 1945 ជាមួយនឹងការចុះចាញ់របស់ប្រទេសជប៉ុន អង្គការសហប្រជាជាតិបានបង្កើតផែនការសម្រាប់រដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងដោយសហភាពសូវៀតគ្រប់គ្រងឧបទ្វីបភាគខាងជើងនៃប៉ារ៉ាឡែលទី 38 និងសហរដ្ឋអាមេរិកគ្រប់គ្រងភាគខាងត្បូង។ នយោបាយ​នៃ​សង្រ្គាម​ត្រជាក់​បាន​បណ្តាល​ឱ្យ​មាន​ការ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ពីរ​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា​នៅ​ឆ្នាំ 1948 គឺ​កូរ៉េ​ខាង​ជើង និង​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។

ផលវិបាកនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បានធ្វើឱ្យប្រទេសកូរ៉េបែងចែកតាមខ្សែប៉ារ៉ាឡែលទី 38 នៅថ្ងៃទី 2 ខែកញ្ញាឆ្នាំ 1945 ដោយភាគខាងជើងស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់សូវៀត និងភាគខាងត្បូងស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកដែលគាំទ្រដោយរដ្ឋសម្ព័ន្ធមិត្តផ្សេងទៀត។ អាស្រ័យហេតុនេះ កូរ៉េខាងជើង ដែលជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមបែបសូវៀត ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅភាគខាងជើង ហើយប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ដែលជារបបបែបលោកខាងលិច ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅភាគខាងត្បូង។

ប្រទេសកូរ៉េខាងជើងគឺជារដ្ឋឯកបក្ស ដែលឥឡូវនេះផ្តោតលើមនោគមវិជ្ជា Juche របស់លោក Kim Il-sung ជាមួយនឹងសេដ្ឋកិច្ចឧស្សាហកម្មដែលបានគ្រោងទុកនៅកណ្តាល។ កូរ៉េខាងត្បូងគឺជារដ្ឋពហុភាគីដែលមានសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារមូលធននិយម រួមជាមួយនឹងសមាជិកភាពនៅក្នុងអង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច និងក្រុមទីម្ភៃ។ រដ្ឋទាំងពីរបានបង្វែរគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទាំងផ្នែកវប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ច ចាប់តាំងពីការបែងចែករបស់ពួកគេ ទោះបីជាពួកគេនៅតែចែករំលែកវប្បធម៌ប្រពៃណីទូទៅ និងប្រវត្តិសាស្រ្តមុនសង្គ្រាមត្រជាក់ក៏ដោយ។

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 មក សេដ្ឋកិច្ចកូរ៉េខាងត្បូងបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង ហើយរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង។ នៅឆ្នាំ 1957 ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងមាន GDP របស់មនុស្សម្នាក់ៗទាបជាងប្រទេសហ្គាណា ហើយនៅឆ្នាំ 2008 វាមាន 17 ដងខ្ពស់ជាងប្រទេសហ្គាណា។

យោងទៅតាម R. J. Rummel ការងារបង្ខំ ការប្រហារជីវិត និងជំរុំប្រមូលផ្តុំគឺជាការទទួលខុសត្រូវចំពោះការស្លាប់ជាងមួយលាននាក់នៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងជើងពីឆ្នាំ 1948 ដល់ឆ្នាំ 1987; ការប៉ាន់ប្រមាណដោយផ្អែកលើជំរឿនរបស់កូរ៉េខាងជើងថ្មីៗបំផុតបានបង្ហាញថាមនុស្សពី 240,000 ទៅ 420,000 នាក់បានស្លាប់ដោយសារគ្រោះទុរ្ភិក្សក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ហើយថាមានការស្លាប់ខុសពីធម្មជាតិពី 600,000 ទៅ 850,000 នាក់នៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងជើងពីឆ្នាំ 1993 ដល់ឆ្នាំ 2008។ នៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង នៅពេលដែលសកម្មភាពទ័ពព្រៃបានពង្រីក រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េខាងត្បូងបានប្រើវិធានការខ្លាំងៗប្រឆាំងនឹងកសិករ ដូចជាការបង្ខំឱ្យផ្លាស់ប្តូរគ្រួសាររបស់ពួកគេចេញពីតំបន់ទ័ពព្រៃ។ យោងតាមការប៉ាន់ប្រមាណមួយ វិធានការទាំងនេះបានបណ្តាលឱ្យមនុស្ស 36.000 នាក់បានស្លាប់ មនុស្ស 11.000 នាក់បានរងរបួស និង 432.000 នាក់ត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅ។

 សង្គ្រាមកូរ៉េ និងសន្តិភាព 
សង្គ្រាមកូរ៉េបានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលកូរ៉េខាងជើងដែលគាំទ្រដោយសូវៀតបានឈ្លានពានកូរ៉េខាងត្បូង ទោះបីជាភាគីទាំងពីរមិនបានទទួលបានទឹកដីច្រើនជាលទ្ធផលក៏ដោយ។ ឧបទ្វីបកូរ៉េនៅតែបែងចែក តំបន់គ្មានយោធាកូរ៉េ ជាព្រំដែនជាក់ស្តែងរវាងរដ្ឋទាំងពីរ។

នៅខែមិថុនាឆ្នាំ 1950 កូរ៉េខាងជើងបានឈ្លានពានភាគខាងត្បូងដោយប្រើរថក្រោះនិងអាវុធរបស់សូវៀត។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមកូរ៉េ (1950-53) មនុស្សជាង 1.2 លាននាក់បានស្លាប់ ហើយរយៈពេលបីឆ្នាំនៃការប្រយុទ្ធគ្នាទូទាំងប្រទេសបានបំផ្លាញទីក្រុងភាគច្រើនយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ សង្រ្គាមបានបញ្ចប់នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់នៅប្រហែលបន្ទាត់កំណត់ព្រំដែនយោធា ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលទាំងពីរកំពុងមានសង្រ្គាមជាផ្លូវការ។ នៅក្នុងឆ្នាំ 2018 មេដឹកនាំកូរ៉េខាងជើង និងកូរ៉េខាងត្បូងបានចុះហត្ថលេខាជាផ្លូវការនូវសេចក្តីប្រកាស Panmunjom ដោយប្រកាសថាពួកគេនឹងធ្វើការដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះ។

កាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២០ កូរ៉េខាងត្បូង និងចិនបានព្រមព្រៀងគ្នាធ្វើការរួមគ្នា ដើម្បីជួសជុលទំនាក់ទំនងរបស់កូរ៉េខាងត្បូងជាមួយកូរ៉េខាងជើង។ ក្នុងជំនួបរវាងប្រធានាធិបតី Moon និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន លោក Wang Yi លោក Moon បានសម្តែងការដឹងគុណចំពោះប្រទេសចិនចំពោះតួនាទីរបស់ខ្លួនក្នុងការជួយជំរុញសន្តិភាពនៅឧបទ្វីបកូរ៉េ។ លោក Moon ត្រូវបានដកស្រង់សម្តីប្រាប់លោក Wang ក្នុងអំឡុងពេលកិច្ចប្រជុំរបស់ពួកគេថា "រដ្ឋាភិបាល [កូរ៉េខាងត្បូង] នឹងមិនបញ្ឈប់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅលើឧបទ្វីបកូរ៉េជាផ្លូវការ និងសម្រេចបាននូវការរំសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរពេញលេញ និងសន្តិភាពអចិន្ត្រៃយ៍រួមគ្នាជាមួយសហគមន៍អន្តរជាតិ រួមទាំងប្រទេសចិនផងដែរ។" 

 ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ 

 អាកាសធាតុ 
ប្រទេសកូរ៉េមានអាកាសធាតុក្តៅ ដោយមានព្យុះទីហ្វុងតិចជាងប្រទេសដទៃទៀតនៅអាស៊ីបូព៌ា។ ដោយសារតែទីតាំងរបស់ឧបទ្វីបនេះ វាមានអាកាសធាតុប្លែកពីគេ ដែលទទួលឥទ្ធិពលពីស៊ីបេរី នៅភាគខាងជើង មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក នៅភាគខាងកើត និងនៅសល់នៃអឺរ៉ាស៊ី នៅភាគខាងលិច។ ឧបទ្វីបនេះមានរដូវបួនផ្សេងគ្នា៖ និទាឃរដូវ រដូវក្តៅ រដូវស្លឹកឈើជ្រុះ និងរដូវរងា។

 ជីវចំរុះ 
ជីវិតសត្វនៅឧបទ្វីបកូរ៉េ រួមមានប្រភេទសត្វស្លាបជាច្រើន និងត្រីទឹកសាបដែលមានដើមកំណើត។ ប្រភេទសត្វដើម ឬជាពូជនៃឧបទ្វីបកូរ៉េ រួមមាន ទន្សាយកូរ៉េ ក្តាន់កូរ៉េ កណ្ដុរកូរ៉េ កង្កែបត្នោតកូរ៉េ ស្រល់កូរ៉េ និងស្ពឺកូរ៉េ។ តំបន់គ្មានយោធាកូរ៉េ (DMZ) ដែលមានព្រៃឈើ និងតំបន់ដីសើមធម្មជាតិ គឺជាកន្លែងជីវចម្រុះតែមួយគត់ ដែលផ្ទុកប្រភេទសត្វជិតផុតពូជចំនួន 82 ក្បាល។ ប្រទេសកូរ៉េធ្លាប់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះសត្វខ្លាស៊ីបេរីជាច្រើន ប៉ុន្តែនៅពេលដែលចំនួនប្រជាជនដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយសត្វខ្លាបានកើនឡើង សត្វខ្លាត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងរាជវង្ស Joseon ហើយសត្វខ្លាស៊ីបេរីនៅកូរ៉េខាងត្បូងបានផុតពូជក្នុងសម័យអាណានិគមជប៉ុន។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់ថា សត្វខ្លាស៊ីបេរី មានតែនៅខាងកូរ៉េខាងជើងទេឥឡូវនេះ។

វាក៏មានរុក្ខជាតិសរសៃឈាមប្រមាណ 3,034 ប្រភេទផងដែរ។

 ប្រជាសាស្រ្ត 
ប្រជាជនកូរ៉េសរុបមានប្រហែល 76 លាននាក់ (កូរ៉េខាងជើង: 25 លាននាក់, កូរ៉េខាងត្បូង: 51 លាននាក់) ។ ប្រទេសកូរ៉េមានប្រជាជនច្រើនជាងគេដោយក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលមានភាពដូចគ្នាខ្លាំងគឺជនជាតិកូរ៉េដែលនិយាយភាសាកូរ៉េ។ ចំនួនជនបរទេសដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េក៏បានកើនឡើងជាលំដាប់ចាប់តាំងពីចុងសតវត្សទី 20 ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងដែលមានជនបរទេសជាង 1 លាននាក់រស់នៅ។ វាត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណក្នុងឆ្នាំ 2006 ថាមានតែ 26,700 នៃសហគមន៍ចិនចាស់ដែលឥឡូវនេះនៅសល់ក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ អន្តោប្រវេសន៍ពីប្រទេសចិនដីគោកបានកើនឡើង។ មនុស្ស 624.994 នាក់ដែលមានសញ្ជាតិចិនបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ទៅកូរ៉េខាងត្បូង រួមទាំង 443.566 នៃជនជាតិកូរ៉េ។ សហគមន៍តូចៗនៃជនជាតិចិន និងជប៉ុនត្រូវបានរកឃើញផងដែរនៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងជើង។

 ភាសា 
ភាសាកូរ៉េគឺជាភាសាផ្លូវការរបស់កូរ៉េខាងជើង និងកូរ៉េខាងត្បូង និង (រួមជាមួយភាសាចិនកុកងឺ) នៃខេត្តស្វយ័ត Yanbian របស់កូរ៉េនៅក្នុងខេត្ត Jilin ប្រទេសចិន។ នៅទូទាំងពិភពលោក មានអ្នកនិយាយភាសាកូរ៉េរហូតដល់ 80 លាននាក់។ កូរ៉េខាងត្បូងមានវាគ្មិនប្រហែល 50 លាននាក់ ខណៈកូរ៉េខាងជើងមានប្រហែល 25 លាននាក់។ ក្រុមអ្នកនិយាយកូរ៉េធំៗផ្សេងទៀតតាមរយៈជនភៀសខ្លួនកូរ៉េត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងប្រទេសចិន សហរដ្ឋអាមេរិក ជប៉ុន អតីតសហភាពសូវៀត និងកន្លែងផ្សេងទៀត។

ភាសាកូរ៉េសម័យទំនើបត្រូវបានសរសេរស្ទើរតែទាំងស្រុងនៅក្នុងអក្សរនៃអក្ខរក្រមកូរ៉េ (ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Hangul នៅកូរ៉េខាងត្បូង និង Chosungul នៅក្នុងប្រទេសចិន និងកូរ៉េខាងជើង) ដែលត្រូវបានបង្កើតនៅសតវត្សទី 15 ។ ភាសាកូរ៉េជួនកាលត្រូវបានសរសេរជាមួយនឹងការបន្ថែមតួអក្សរចិនមួយចំនួនហៅថា Hanja; ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះគ្រាន់តែឃើញម្តងម្កាលប៉ុណ្ណោះ។

 វប្បធម៌ 
ក្នុង​អត្ថបទ​ចិន​បុរាណ កូរ៉េ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ជា «ទន្លេ និង​ភ្នំ​ដែល​ប៉ាក់​លើ​សូត្រ» និង «ប្រជាជាតិខាងកើតនៃការតុបតែង»។

 កំណត់ចំណាំ 

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កូរ៉េ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តំបន់បែងចែក