ខ្មែរបុរាណ

ខ្មែរចាស់ គឺជាដំណាក់កាលបញ្ជាក់ដ៏ចំណាស់បំផុតនៃ ភាសាខ្មែរ ដែល ជា ភាសាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបច្ចុប្បន្ននិយាយនៅទូទាំង ប្រទេសកម្ពុជា, វៀតណាមខាងត្បូង និងផ្នែកខ្លះនៃ ប្រទេសថៃ និង ឡាវ ។ វាត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុង សិលាចារឹក ដែលមានតាំងពីដើមសតវត្សទី 7 រហូតដល់ពីរបីទសវត្សរ៍ដំបូងនៃសតវត្សទី 15 ។ សិលាចារឹកបែបនេះ ដែលមានរយៈពេលជិតមួយសហសវត្ស និងរាប់ចំនួនជាងមួយពាន់ បង្ហាញពីប្រភពឯកសារដ៏ទូលំទូលាយបំផុតមួយនៅក្នុងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

អក្សរខ្មែរបុរាណត្រូវបានសរសេរនៅក្នុងកំណែដំបូងនៃអក្សរខ្មែរបានមកពី ភាសាបល្លវៈ ដែលជាបំរែបំរួលភាគខាងត្បូងនៃ ព្រាហ្មី ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃអក្សរដែលប្រើសម្រាប់ ភាសាថៃ និង ឡាវ ។ ទន្ទឹមនឹងឥទ្ធិពលព្រហ្មីនិងឥណ្ឌាមកលើកម្ពុជា ខ្មែរបុរាណបានឃើញការហូរចូលនៃពាក្យកម្ចី សំស្រ្កឹត នៅក្នុងផ្នែកនៃសាសនា ទស្សនវិជ្ជា និងក្នុងផ្នែកនយោបាយតិចតួច។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី ខ្មែរបុរាណបានរក្សានូវគំរូអក្សរសាស្ត្រអូស្ត្រូអាសៀទិចក្នុងសូរសព្ទ វាក្យសម្ព័ន្ធ និងសរីរវិទ្យារបស់ខ្លួន។ 

ភាសាត្រូវបានបែងចែកតាមទម្លាប់ទៅជាដំណាក់កាលមុនអង្គរ (៦១១–៨០២) និងសម័យអង្គរ (៨០២–១៤៣១) ដោយផ្អែកលើទាំងកាលបរិច្ឆេទ និងការចែកចាយសិលាចារឹកដែលនៅមាន ដោយសិលាចារឹកមុនសម័យអង្គរបានប្រមូលផ្តុំនៅតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ បន្ទាប់ពីការចោលរមណីយដ្ឋានអង្គរជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយនៃនយោបាយនិយាយភាសាខ្មែរ ការអនុវត្តនៃសតវត្សន៍បានថយចុះក្នុងសតវត្សបន្ទាប់ ប៉ុន្តែមិនរលាយបាត់ឡើយ ដោយបន្តរហូតដល់សតវត្សទី 20 ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សិលាចារឹកក្រោយសតវត្សទី 15 ត្រូវបានធ្វើឡើងជាទម្លាប់ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីដំណាក់កាលភាសាខ្មែរ កណ្តាល ។ Jenner, Philip N. (2010). "Old Khmer Grammar" (PDF).

 វាក្យសព្ទ 
រូបភាពតូច| សិលាចារឹកសំបូរ ដែលមានការប្រើប្រាស់កាលបរិច្ឆេទដំបូងបំផុតនៃលេខ សូន្យ ។ សរសេរ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​បុរាណ​ចុះ​កាលបរិច្ឆេទ​ដល់​ឆ្នាំ ៦៨៣ នៃ​គ.ស ហើយ​ពិពណ៌នា​អំពី​បញ្ជី​អំណោយ​ដែល​បាន​បរិច្ចាគ​ដល់​ប្រាសាទ​មួយ។ រកឃើញនៅ ខេត្តក្រចេះ ប្រទេសកម្ពុជា
សំដៅលើប្រជាជន និងភាសា ក្មេរ៑ ( kmér, /kmeː/) ត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងបញ្ជីសិលាចារឹកដែលបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងជនជាតិដែលភ្ជាប់ទៅនឹងប្រាសាទ រួមជាមួយនឹងពាក្យសម្រាប់ក្រុមជនជាតិដទៃទៀត ដូចជា មន, ជង, ប្រុ។ ភ័ស្តុតាងរបស់វាមិនត្រូវបានគេដឹងទេដែលអាចមកពី " មេ " "មេ" ឬ "ម្តាយ" ។ 

 ការបញ្ជាក់ និងប្រវត្តិ 
ខ្មែរបុរាណបានចូលទៅក្នុងសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រភ្លាមៗនៅឆ្នាំ ៦១១ ដោយសិលាចារឹកពីមុនទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន និងដីសណ្ដទន្លេមេគង្គត្រូវបានសរសេរជាសំស្ក្រឹត។  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ សូម្បីតែសិលាចារឹកដំបូងបំផុត បង្ហាញពីកម្រិតខ្ពស់នៃឯកសណ្ឋានក្នុងអក្សរសាស្ត្រ ដែលបង្ហាញពីរយៈពេលនៃការអភិវឌ្ឍន៍មុននឹងការបញ្ជាក់ដំបូង។ Jenner, Philip N. (2010). "Old Khmer Grammar" (PDF). ខ្លឹមសាររបស់ពួកគេ ដូចជាសិលាចារឹកក្រោយៗមក មានទំនោរទាក់ទងនឹងបញ្ហាផ្លូវច្បាប់ ដូចជាដីធ្លី និងទ្រព្យសម្បត្តិ ការបរិច្ចាគដល់ប្រាសាទ និងពង្សាវតារ និងវង្សត្រកូល ដែលបង្ហាញពីសង្គមមួយដែលបានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ បើនិយាយពីភូមិសាស្ត្រ សិលាចារឹកដំបូងបំផុតគឺប្រមូលផ្តុំនៅតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា ហើយសិលាចារឹកជាបន្តបន្ទាប់បង្ហាញពីការបែកខ្ញែកពីខាងត្បូងទៅខាងជើង។ 

ដោយសារលក្ខណៈច្បាប់ជាចម្បងនៃសិលាចារឹក សំណល់ខ្មែរបុរាណដែលនៅតំណាងឱ្យរូបភាពផ្នែកខ្លះនៃភាសាប៉ុណ្ណោះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេផ្តល់នូវភស្តុតាងឯកសារសំខាន់ៗនៃសូរសព្ទ សរីរវិទ្យា និងវាក្យសម្ព័ន្ធរបស់ភាសា ព្រមទាំងតម្រុយអំពីបរិយាកាសធម្មជាតិ និងសង្គមនយោបាយ។ 

 ឥទ្ធិពល 
ដូចភាសាបុរាណដទៃទៀតនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ខ្មែរបុរាណត្រូវរងឥទ្ធិពលសំស្ក្រឹតយ៉ាងខ្លាំង។ នេះបង្ហាញឱ្យឃើញជាពិសេសនៅក្នុងគោលគំនិតសាសនា និងទស្សនវិជ្ជា និងក្នុងលេខប្រតិទិន ដែលខ្មែរមិនមានសមមូលទេ ប៉ុន្តែពេលខ្លះជម្រើសនៃពាក្យសំស្រ្កឹតលើពាក្យសំស្រ្កឹតគឺមានលក្ខណៈស្ទីលនិយមជាជាងការចាំបាច់។ 

 សូរស័ព្ទ 
មាន​ភាព​មិន​ច្បាស់​លាស់​មួយ​ចំនួន​ក្នុង​ការ​ឆ្លើយ​ឆ្លង​សំឡេង និង​ក្រាហ្វិក​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​បុរាណ។ ជាពិសេស សារធាតុបំផ្ទុះធម្មតា /p/ និង /t/ មិនត្រូវបានសម្គាល់ពី implosive /ɓ/ និង /ɗ/ ទេ ឈុតទាំងពីរត្រូវបានតំណាងដោយ p និង t រៀងគ្នា។ ជាពិសេសស្រៈបង្ហាញពីកម្រិតនៃភាពមិនច្បាស់លាស់ខ្ពស់ជាង។ សរសេរ អ តំណាង  ,  , , និង  ; អា អាចតំណាង  , និង ; ឱ អាចតំណាងឱ្យ ,  និង  ; និង e និង ē អាចតំណាងឱ្យ  ,  , /ɛ/, /ɛː/,  , និង . វចនានុក្រម /iːə/ និង /uːə/ ត្រូវបានតំណាងដោយ digraphs ya និង va រៀងគ្នា។ Jenner, Philip N. (2010). "Old Khmer Grammar" (PDF).
+ព្យញ្ជនៈខ្មែរចាស់Labial អាលវីអូឡា ក្រអូមមាត់ វល្លិ៍ ឡូតូ ឈប់​គ្មាន​សំឡេង      សំឡេងឈប់     ការបញ្ឈប់ដោយភាពរំជើបរំជួល /ɓ/ /ɗ/ ច្រមុះ     Semivowel    រាវ ,  កកិត  
+ស្រៈខ្មែរចាស់ កម្ពស់ ខាងមុខ កណ្តាល ត្រឡប់មកវិញ បិទ ,  /ɯː/ ,  បិទពាក់កណ្តាល ,  ,  ,  កណ្តាល /ɛ/, /ɛː/ ,  បើក , 
វចនានុក្រម វែង iːə ɯːə uːə វចនានុក្រមខ្លី ɪə ɯə ʊə

 Morphosyntax 

 អក្ខរក្រម 
បុរេអង្គរ (៦១១–៨០២) និងអង្គរ (៨០២–១៤៣១) បង្ហាញពីភាពខុសគ្នាតិចតួចនៅក្នុងអក្ខរក្រម ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពខុសគ្នានៃគ្រាមភាសារវាងភាគខាងត្បូង និងខាងជើងនៃប្រទេស ឬប្រហែលជាភាពខុសគ្នានៃអនុសញ្ញា។ ភាពខុសគ្នាទាំងនេះរួមមានតំណាងស្រៈ និងព្យញ្ជនៈមួយចំនួន។

 គ្រួសារ 
+បច្ចុប្បន្នមុនអង្គរអង្គរក្រោយអង្គរទួតទោត៑ទោត៑,ទ្វាត៑,ទ្វតជីជិ,ជី,អ្ជិ,អ្ជីជិ,ជីជិ,ជិយ៑,ជីយ៑ជីហតាតាតា,ដាជីតាដូនត្វន៑តូនពុកវុក៑ម៉ែមេ,អ្មេមេ,អ្មេបងច្បោង៑ច្បោង៑,ឆ្បង៑ច្បង៑,បងប្អូនប្ឱន៑ផ្ឱន៑,ផ្អ្វន៑កូនកោន៑,កុន,ក្វន៑ក្វន,ក្វាន,ក្វេងកូន,កូណចៅចៅចៅរ៍,ចោចៅវមាអ្មាអ្មាមីងមេង៑ម្យង៑មិង៑,មីងអ៊ំបេអ្បេ

 សូមមើលផងដែរ។ 

 សិលាចារឹកខ្មែរ
 ខ្មែរកណ្តាល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាខ្មែរ