វត្ត

វត្ត ( ភាសាខ្មែរ:   វត្ត, vôtt [ ʋɔət ] ; ភាសាឡាវ:  ວັດ, vat   ; ភាសាថៃ:วัด, wat [wát]   ; ភាសាតៃលូ:  「ᩅᨯ᩠ᨰ」(waD+Dha) ; ថៃខាងជើង : 「ᩅ᩠ᨯ᩶」 (w+Da2), [wa̋t] ) គឺជាប្រភេទប្រាសាទ ពុទ្ធសាសនា និង ហិណ្ឌូ ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ រដ្ឋសានខាងកើត យូណាន ខេត្តភាគខាងត្បូង នៃប្រទេសស្រីលង្កា និង ប្រទេសថៃ ។

 និរុត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យ ​ថា វត្ត ​ត្រូវ​បាន​គេ​ខ្ចី​មក​ពី​ភាសា ​សំស្ក្រឹត វាដ ( ទេវ​ណា​គរី ​: वाट,vāṭa) ដែល​មាន​ន័យ​ថា​ជា​បរិក្ខារ​។   ពាក្យនេះមានអត្ថន័យខុសៗគ្នានៅតាមតំបន់នីមួយៗ ជួនកាលសំដៅទៅលើប្រភេទជាក់លាក់នៃប្រាសាទដែលទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាល ឬប្រាសាទធំៗ ពេលខ្លះសំដៅទៅលើប្រាសាទពុទ្ធសាសនា ឬហិណ្ឌូណាមួយ។

 ទិដ្ឋភាពទូទៅ 
នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនា វត្ត មួយគឺជាទីសក្ការៈដ៏ពិសិដ្ឋរបស់ពុទ្ធសាសនិក ដែលមាន វិហារ ប្រាសាទមួយ កន្លែងដាក់រូបព្រះពុទ្ធដ៏ធំ និងកន្លែងសម្រាប់មេរៀន។ ទីតាំងដែលមិនមាន ភិក្ខុ និវាសនជនយ៉ាងហោចណាស់បីរូប មិនអាចពិពណ៌នាបានត្រឹមត្រូវថាជាវត្តទេ ទោះបីពាក្យនេះត្រូវបានគេប្រើញឹកញាប់ជាង សូម្បីតែប្រាសាទបុរាណក៏ដោយ។ ជាកិរិយាសព្ទអន្តរកាល ឬវិចារណញ្ញាណ, វត្ត មានន័យថា វាស់, រង្វាស់; ប្រៀបធៀប templum ដែលមកពី ប្រាសាទ ណាដែលមានឫសដូចគ្នានឹង គំរូ ។

នៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា វត្ត គឺជាកន្លែងគោរពបូជា។ " វត្ត " ជាទូទៅសំដៅលើទីសក្ការៈបូជារបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា ប៉ុន្តែពាក្យច្បាស់លាស់គឺ vôtt pŭttsasnéa (  ) ។ " អង្គរវត្ត " (  ângkôr vôtt ) មានន័យថា "ទីក្រុងនៃប្រាសាទ" ។

ជា​ភាសា​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ «វត្ត» ជា​កន្លែង​គោរព​បូជា​ណា​ក៏​ដោយ លើក​លែង​តែ ​វិហារ​ឥស្លាម ( ថៃ:  สุเหร่า, surao ; ឬ มัสยิด ) ឬ សាលាប្រជុំ (โบสถ์ยิว, bot yio ) ។ ដូច្នេះ វត្តចិន ( ) ឬ សានចូវ (  ) គឺជាប្រាសាទចិន (ទាំង ពុទ្ធសាសនា ឬ តាវ ) វត្តខែក ( ;    ) ឬ ទេវសាថាន ( , ទេវស្ថាន ) ជា ប្រាសាទហិណ្ឌូ វត្តស៊ីក ( วัดซิกข์ និង bot khrit (  ) ឬ វត្តបារាំង ( វត្តប្រ័ង;    ) គឺជាព្រះវិហារ គ្រិស្តសាសនា ទោះបី  ថៃក៏ដោយ អាច​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដោយ​ពណ៌នា​ដូច​នឹង​វិហារ​ឥស្លាម។

 ប្រភេទ 

យោងតាមច្បាប់ថៃ ប្រាសាទពុទ្ធសាសនាថៃមានពីរប្រភេទ៖

 វត្ត (วัด; wat ) គឺជាប្រាសាទដែលបានទទួលការយល់ព្រមពីរដ្ឋ ហើយបានទទួល វិសុងខាមសីមា (วิสุงคามสีมา) ឬដីសម្រាប់បង្កើត សាលកណ្តាល ដោយព្រះមហាក្សត្រ។ ប្រាសាទទាំងនេះចែកចេញជា៖ 
 អារាមហ្លួង ( พระอารามหลวง ៖ phra aram Luang ) : បង្កើតឡើង ឬ ឧបត្ថម្ភដោយព្រះមហាក្សត្រ ឬសមាជិកគ្រួសាររបស់ព្រះអង្គ។
 វត្តរាស្ត្រ ( วัดราษฎร์ wat rat ) : បង្កើតឡើងដោយប្រជាពលរដ្ឋឯកជន។ ទោះបីជាពាក្យថា "រាស្ត្រ" ក៏ដោយ ប្រាសាទឯកជនត្រូវបានបើកជាសាធារណៈ និងជាទីតាំងនៃសកម្មភាពសាសនាសាធារណៈ។
 សំណាក់សង្ឃ ( สำนักสงฆ์) គឺជាប្រាសាទ ឬវត្តអារាមដែលគ្មានការយល់ព្រមពីរដ្ឋ និង វិសុងខាំសីមា ។ ឧទាហរណ៍ វត្ត Tham Krabok នៅ Phra Phutthabat ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ជា ​សំណាក់សង្ឃ ​ក្នុង​ឆ្នាំ 1975 ហើយ​ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​ឋានៈ​ជា ​វត្ត ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ2012 

 រចនាសម្ព័ន្ធ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|267x267ភីកសែល| ស្តូបព្រះរាជទ្រព្យ គន្ធបុប្ផា ត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយប្រើ រចនាបថស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ក្នុងសម័យ អង្គរ ក្នុងទម្រង់ជាចេតិយ ប្រាសាទ វត្តប្រាក់ រាជធានីភ្នំពេញ។
ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| ចេតិយ​សំខាន់​នៅ ​វត្ត​ព្រះ​មហាធាតុ នគរ​ស្រីធម្មរាជ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|229x229ភីកសែល| ព្រះធាតុហ្លួង ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ប្រទេសឡាវ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| វត្ត ជ័យមង្គលរាម, George Town, ម៉ាឡេស៊ី
វត្តពុទ្ធសាសនិកធម្មតា មានអាគារដូចខាងក្រោមៈ

 ប៉មជួង ()
 ឧបោសថ
 ចេតិយ 
 Chantakhara (): a room in which fire and water are kept.
 រោងស្គរ 
 Hong Song Nam (): បង្គន់.
 ហោត្រ័យ 
 Kappapiya Kudi () utility and storage room.
 កុដិ 
 មណ្ឌប
 ស្រះ 
 សាលា 
 ឧបស្ថានសាលា ឬ សាលាបុណ្យ ឬ សាលាវត្ត
 សាលាបាលី ឬ សាលាពិទ្ធិកសិក្សា  
 សាលាឆាន់
 សាលាឆទាន 
 Sala Kan Parian () or Ho Chaek (; ): study hall, 
 Sala Song (): the room where monks receive holy water blessings.
 សាលាធម្មសភា ឬ ធម្មសាលា 
 Sala Tha Nam (): pier pavilion.
 វិហារ
 វច្ចកុដិ 

វត្ត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ឡើង​តាម ​រចនាប័ទ្ម​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ ។ វត្ត​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​តុបតែង​យ៉ាង​ប្រណិត​ដោយ បុស្បុក​ (វត្តខ្លះមានបុស្បុកបីឬប្រាំ ខ្លះមិនមាន) នៅលើដំបូល អមដោយ ជហ្វា(ជាគ្រឿងតុបតែងលម្អដែលត្រូវបានដាក់នៅគែមខាងលើនៃដំបូលនីមួយៗ នៅពីលើចុងជើងនីមួយៗ)។ នៅខាងក្រោមគែមដំបូល និងនៅផ្នែកខាងលើនៃសសរខាងក្រៅ តួរលេខ គ្រុឌ ឬ កិន្នរី ត្រូវបានបង្ហាញថាទ្រដំបូល។ មានសត្វតោមួយគូ និងក្បាលមួយ ឬជាច្រើន (បី ប្រាំ ប្រាំពីរ ឬប្រាំបួន) ។ រូបចម្លាក់ នាគ ស្ថិតនៅក្បែរច្រកចូលនីមួយៗនៃវត្ត។ នៅខាងក្នុងវិហារ ( វិហារ ) និងសាលាឆាន់ផ្ទាំងគំនូរពណ៌នាអំពីជីវិតរបស់ ព្រះពុទ្ធ  និងជីវិតមុនរបស់ព្រះអង្គ។

ដំបូល​វត្ត​ថៃ​តែង​ត្រូវ​បាន​តុបតែង​ដោយ ​ជហ្វា ។

 ឧទាហរណ៍ 
វត្ត​ល្បី​មួយ​ចំនួន​រួម​មាន​:

 កម្ពុជា 
នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​២០១៧ មាន​វត្ត​ចំនួន ៤.៨៧២ មាន​ព្រះសង្ឃ ៦៩.១៩៩ អង្គ ដែល​គាំទ្រ ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា ។  នៅឆ្នាំ 2019 វាត្រូវបានបង្ហាញថា 97.1 ភាគរយនៃប្រជាជនកម្ពុជាកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា  ធ្វើឱ្យប្រទេសកម្ពុជាក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានពុទ្ធសាសនិកច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។

 អង្គរវត្ត ខេត្តសៀមរាប
 វត្តព្រះកែវ រាជធានីភ្នំពេញ
 វត្តបទុមវត្តី រាជធានីភ្នំពេញ
 វត្តមហាមន្ត្រី រាជធានីភ្នំពេញ
 វត្តឧណ្ណាលោម រាជធានីភ្នំពេញ
 វត្តភ្នំ រាជធានីភ្នំពេញ
 វត្តបាកាន ពោធិសាត់

 ឡាវ 

 វត្តស៊ីសាកេត ក្រុងវៀងច័ន្ទ
 វត្ត សៀងថង, ហ្លួងព្រះបាង
 វត្ត Mai Suwannaphumaham, ហ្លួងព្រះបាង
 វត្ត មនោរម្យ, ហ្លួងព្រះបាង

 ម៉ាឡេស៊ី 

 វត្តបុប្ផារាម, ប៉េណាំង
 វត្ត​ជ័យមង្គលរាម ក្រុង​ប៉េណាំង
 វត្តជេតពន, Selangor
 វត្ត ពោធិ៍វិហារ ,កាឡាន់តាន់

ទោះបីជាមានពុទ្ធសាសនិកត្រឹមតែ 3.8 ភាគរយនៅក្នុងរដ្ឋ កាឡាន់តាន់ ក៏ដោយ រដ្ឋ កាឡាន់តាន់ ភាគខាងជើងនៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ីមានវត្តថៃជាច្រើន។ 

 សិង្ហបុរី 

 វត្តអានន្ទ
 វត្តបាលេលៃ

 ប្រទេសថៃ 
 ប្រទេសថៃមាន 39,883 វត្ត។ បីរយដប់គឺជាវត្តហ្លួង នៅសល់ជាឯកជន (សាធារណៈ)។ ព្រះសង្ឃថៃមានចំនួន ២៩៨.៥៨០ អង្គ ក្នុងនោះ ២៦៤.៤៤២ អង្គជា មហានិកាយ លំដាប់និង 34,138 នៃ ធម្មយុត្ត ។ ព្រះសង្ឃចំនួន ៥៩.៥៨៧ អង្គ។

 វត្តសុថាត់ ក្រុងបាងកក
 វត្ត​បញ្ចមពោធិ៍ (ប្រាសាទថ្មម៉ាប)
 វត្ត រាជានត្ទរាម
 វត្តព្រះកែវ
 វត្តអរុណ
 វត្ត​បវនិ​វេ​សវិហារ​
 វត្តភូ
 វត្តសាកេត
 វត្ត Phra That Doi Suthep ឈៀងម៉ៃ
 វត្តឈៀងម៉ាន់ ឈៀងម៉ៃ
 វត្តចេតិយហ្លួង ឈៀងម៉ៃ
 វត្តព្រះសិង្ហ ឈៀងម៉ៃ
 វត្តព្រះធាតុឡាំប៉ាងហ្លួង ឡាំប៉ាង
 វត្តភូមិន្ទ, ណាន
 ព្រះបឋមចេតិយ, នគរបឋម
 វត្ត Pah Nanachat (វត្តព្រៃអន្តរជាតិ), ឧប្បលរាជធានី

 វិចិត្រសាល 

 កម្ពុជា 
រូបភាពតូច|វត្តរាជបូព៌, សៀមរាប
រូបភាពតូច|វត្តមហាលាភ

 ឡាវ 

 ប្រទេសថៃ 

 ប្រទេសផ្សេងៗ