ភ្នំកៃលាស

ភ្នំ កៃលាស (សំស្ក្រឹត:कैलास ) គឺជាភ្នំមួយនៅក្នុង ខេត្ត Ngari តំបន់ស្វយ័តទីបេ នៃប្រទេសចិន។ វាស្ថិតនៅក្នុង ជួរ កៃលាស (ភ្នំ Gangdisê) នៃ Transhimalaya នៅភាគខាងលិចនៃ ខ្ពង់រាបទីបេ ។ កំពូលភ្នំ កៃលាស ស្ថិតនៅកម្ពស់  នៅជិត តំបន់ត្រីកោណ ខាងលិចរវាង ប្រទេសចិន ឥណ្ឌា និង នេប៉ាល់ ។

ភ្នំ កៃលាស មានទីតាំងនៅជិតបឹង Manasarovar និង Rakshastal ។ ប្រភពនៃទន្លេបួនគឺ Indus, Sutlej, Brahmaputra, និង Karnali ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ជុំវិញ។ ភ្នំ កៃលាស គឺពិសិដ្ឋនៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ, ព្រះពុទ្ធសាសនា, ជេន និង សាសនា បោន ។ ប្រជាជនមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ចិន នេប៉ាល់ និងប្រទេសដទៃទៀតក្នុងតំបន់ធ្វើ ធម្មយាត្រា ទៅកាន់ភ្នំ។ ធម្មយាត្រាជាទូទៅពាក់ព័ន្ធនឹងការដើរទៅកាន់បឹង Mansarovar និងការឆ្លងកាត់ភ្នំ កៃលាស ។

ខណៈពេលដែលភ្នំនេះត្រូវបានអង្កេតដោយអ្នកឡើងភ្នំកាលពីអតីតកាល មិនទាន់មានកំណត់ត្រានៃការឡើងភ្នំដោយជោគជ័យនោះទេ។ ការឡើងភ្នំនេះត្រូវបានហាមឃាត់ដោយ រដ្ឋាភិបាលចិន ដោយសារតែសារៈសំខាន់ខាងសាសនារបស់វា។

 និរុត្តិសាស្ត្រ 
ភ្នំនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា " កៃលាស " (  ; Kailāśa  ) ជាភាសាសំស្ក្រឹត។   ឈ្មោះនេះអាចមកពីពាក្យ " កេលាស " (  ) ដែលមានន័យថា "គ្រីស្តាល់" ។  

ក្នុង​វចនានុក្រម​ភាសា ​ទីបេ ​- ​អង់គ្លេស សារ៉ាត់ ច័ន្ទដាស ចែង​ថា កៃ ឡា កា ( Wylie   ) មកពីសំស្ក្រឹត កៃលាស ត្រូវបានប្រើដើម្បីសម្គាល់ភ្នំ។  ភ្នំនេះត្រូវបានគេហៅផងដែរថា Gang Rinpoche ( ទីបេ ៖ གངས་རིན་པོ་ཆེ་; simplified Chinese   ) ឬ Gang Tise ក្នុងស្រុក។    Gang Rinpoche មានន័យថា "ភ្នំពេជ្រព្រិល" ជាមួយ Kang (ឬ Gang ) ជាពាក្យទីបេមានន័យថា ភ្នំពណ៌ស (កំពូលភ្នំព្រិល) និង rinpoche គឺជាអត្ថន័យកិត្តិយស "ដ៏មានតម្លៃ" ។    Gang Tise មានន័យថា "ភ្នំទឹកកកឬត្រជាក់" ។ 

 សារៈសំខាន់ខាងសាសនា 
រូបភាពតូច| រូបគំនូរ​ដែល​ពណ៌នា​អំពី​គ្រួសារ​បរិសុទ្ធ ​ហិណ្ឌូ ​របស់ ​ព្រះសិវៈ នៅ កៃលាស (c.1810-1820)
ភ្នំ កៃលាស ត្រូវបានចាត់ទុកថាពិសិដ្ឋនៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ ព្រះពុទ្ធសាសនា សាសនាជេន និងសាសនា បោន ។    

 ព្រហ្មញ្ញសាសនា 
នៅក្នុងសិល្បៈ និងអក្សរសិល្ប៍ ហិណ្ឌូ ភ្នំនេះត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាលំនៅរបស់ ព្រះសិវៈ ដែលត្រូវបានបង្ហាញថាស្នាក់នៅទីនោះរួមជាមួយព្រះមហេសី បវ៌តិ និងកូនរបស់ពួកគេ គណេស និង កត៌ិកេយ ។   នៅក្នុងការពណ៌នាហិណ្ឌូដំបូង កៃលាស ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាភ្នំមួយក្នុងចំណោមភ្នំនៅហិម៉ាឡៃ។  នៅក្នុងទេវកថាហិណ្ឌូ ភ្នំព្រះសុមេរុ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជណ្តើរទៅកាន់ ឋានសួគ៌ ដែល ទេវតា គង់នៅ ហើយ ព្រះវិស្ណុបុរណៈ  ស្ថិតនៅកណ្តាលនៃពិភពលោក ហ៊ុំព័ទ្ធដោយជួរភ្នំចំនួនប្រាំមួយស្រដៀងនឹង ផ្កាឈូក ដែលមួយក្នុងចំណោមនោះគឺជាភ្នំហិមាល័យ។   នៅក្នុងទ្រឹស្ដីហិណ្ឌូនៅពេលក្រោយ កៃលាស ត្រូវបានគេកំណត់អត្តសញ្ញាណជាមួយ មេរុ ។    ព្រះសិវៈ​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជា​កន្លែង​អង្គុយ​ក្នុង​ទីតាំង​ផ្កាឈូក​ដែល​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​សមាធិ​ក្នុង​បរិវេណ​នៃ​ភ្នំ។   កៃលាស និង Mansarovar ត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុង វីរភាពហិណ្ឌូ រាមាយណៈ និង មហាភារត ។ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|301x301ភីកសែល| ព្រះសង្ឃឥណ្ឌាងូតទឹកនៅ Manasarovar
យោងទៅតាមគម្ពីរហិណ្ឌូ និងរូបចម្លាក់ ស្តេចបិសាច រាពណ៌ បានអង្រួនភ្នំ បន្ទាប់ពីគាត់ត្រូវបានបដិសេធមិនអោយចូលទៅក្នុង កៃលាស ។ នេះ​ជា​កំហឹង​របស់​ព្រះ​សិវៈ ដែល​បាន​ដាក់​ម្រាម​ជើង​របស់​ទ្រង់​នៅ​លើ​ភ្នំ ដោយ​ដាក់​អន្ទាក់ រាពណ៌ នៅ​ចន្លោះ​នោះ។ រាពណ៌ បាន​ច្រៀង​សរសើរ​ព្រះ​សិវៈ​មួយ​ពាន់​ឆ្នាំ​មុន​ពេល​គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ដោះលែង។     តំណាងរបស់ព្រះសិវៈនេះក៏ត្រូវបានគេសំដៅថាជា Ravananugraha (មានន័យថា "ទម្រង់បង្ហាញការពេញចិត្តចំពោះ រាពណ៌") ។ 

 សាសនាជេន 
យោងទៅតាមគម្ពីររបស់ជេន Rishabhanatha ដែលជាស្ថាបនិកនៃ សាសនាជិន បានទទួល មោក្ស (រំដោះ) នៅលើភ្នំ កៃលាស ។    វាត្រូវបានជឿដោយ ជេន ថាបន្ទាប់ពី Rishabhanatha បានសម្រេច Moksha កូនប្រុសរបស់គាត់អធិរាជ Bharata បានសាងសង់ចេតិយចំនួន 3 និងទីសក្ការៈបូជាចំនួន 24 នៃ 24 Tirthankaras ក្នុងតំបន់ជាមួយនឹងរូបព្រះរបស់ពួកគេដែលធ្វើពីថ្មដ៏មានតម្លៃហើយដាក់ឈ្មោះថា Sinhnishdha ។  ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​ធ្វើ​សក្ការៈ​មួយ​សន្ទុះ ហៅ​ថា មហាមាគ ហើយ​បាន​ទទួល​នូវ​មោហៈ​ពី​កៃលាស។  រណ្តៅធំៗត្រូវបានជីកជុំវិញភ្នំនៅពេលក្រោយ ហើយទន្លេគង្គាត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីហូរកាត់វា។  តាមទំនៀមទម្លាប់របស់ជេន ទី 24 និង Tirthankara ចុងក្រោយគឺ Mahavira ត្រូវបាននាំទៅកំពូលនៃព្រះមេរុដោយ ព្រះឥន្ទ្រ បន្ទាប់ពីកំណើតរបស់គាត់ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីដាក់ ម្តាយរបស់គាត់ ឱ្យដេកលក់យ៉ាងជ្រៅ។ នៅ​ទី​នោះ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាក់​ប្រេង​តាំង​ដោយ​វត្ថុ​ដ៏​មាន​តម្លៃ។  

 ព្រះពុទ្ធសាសនា និង បោន 
រូបភាពតូច| រូបភាព Thangka នៃភ្នំ កៃលាស
យោងតាមអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនា ភ្នំកៃលាសភ្នំ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ភ្នំព្រះសុមេរុ ។ កៃលាស គឺជាចំណុចកណ្តាលនៃលោហធាតុវិទ្យារបស់វា និងជាកន្លែងធម្មយាត្រាដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាមួយចំនួន។  នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា កៃលាស តំណាងឱ្យបិតានៃពិភពលោក ហើយបឹង Mansarovar តំណាងឱ្យម្តាយ។  ទីតាំងជាច្រើននៅក្នុងតំបន់ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង Padmasambhava ដែលត្រូវបានផ្តល់កិត្តិយសដល់ការបង្កើតព្រះពុទ្ធសាសនា តន្ត្រ នៅទីបេក្នុងសតវត្សទី 8 នៃគ.ស.។    ពុទ្ធសាសនិកជន វជ្រយាន ជឿថា មា លាភន្ត ( c. ១០៥២ – គ. ១១៣៥ ) មានបញ្ហាប្រឈមជាមួយ Naro Böncham អ្នកដើរតាមសាសនា បោន នៃទីបេ។  អ្នក​ទាំង​ពីរ​បាន​ប្រឡូក​ក្នុង​ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​យ៉ាង​ស្វិតស្វាញ​ដោយ​មិន​អាច​ទទួល​បាន​ប្រៀប​ដាច់​ខាត។ ទីបំផុត​គេ​បាន​យល់​ព្រម​ថា អ្នក​ណា​អាច​ឈាន​ដល់​កំពូល​ កៃលាស មុន​គេ​នឹង​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ឈ្នះ។ ខណៈពេលដែល Naro អង្គុយលើ ស្គរ វេទមន្តរបស់គាត់ដើម្បីឡើងលើជម្រាលភ្នំ Milarepa បានទៅដល់កំពូលដោយជិះលើ កាំរស្មីនៃព្រះអាទិត្យ ដូច្នេះឈ្នះការប្រកួត។ គាត់ក៏បានប្រគល់ភ្នំដែលនៅក្បែរនោះ ចាប់តាំងពីគេស្គាល់ថា Bönri ប្រគល់វាទៅឱ្យ បោន។   

សម្រាប់ប្រជាជន បោន ភ្នំគឺជាកន្លែងរស់នៅរបស់ទេពធីតាមេឃ Sipaimen ហើយភ្នំនេះគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃអាណាចក្រ បោន បុរាណរបស់ Zhang Zhung ។    តាមជំនឿរបស់ជនជាតិទីបេ ភ្នំគឺជាចំណុចកណ្តាលនៃចក្រវាឡ មណ្ឌល និងជាប្រភពនៃទេវកថា តោ សេះ ក្ងោក និងទន្លេដំរី ដែលហូរតាមទិសទាំងបួន។ 

 ឯកសារយោង 

 គន្ថនិទ្ទេស