ច្បាប់របស់ម៉ូសេ

ច្បាប់​របស់​ម៉ូសេ ( ហេព្រើ :    Torat Moshe ) ហៅផងដែរថា ច្បាប់ម៉ូសេ គឺជាច្បាប់ដែល ព្រះជាម្ចាស់ បានសំដែងឱ្យ ម៉ូសេ ឃើញ។ ពាក្យ​នេះ​សំដៅ​ទៅ​លើ តូរ៉ា ឬ​សៀវភៅ​ប្រាំ​ដំបូង​នៃ ​ព្រះគម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ ។

 ច្បាប់នៅបូព៌ាជិតបូព៌ា 

 ព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ 

 លោកម៉ូសេ និងភាពជាអ្នកនិពន្ធនៃក្រិត្យវិន័យ 
យោង​ទៅ​តាម​គម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ លោក​ម៉ូសេ​ជា ​មេ​ដឹក​នាំ​របស់​ជន​ជាតិ​អ៊ីស្រាអែល​ជំនាន់​ដើម​ចេញ​ពី​ស្រុក​អេស៊ីប ។ ហើយតាមប្រពៃណី សៀវភៅប្រាំដំបូងនៃ ព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ ត្រូវបានសន្មតថាជាគាត់ ទោះបីជាអ្នកប្រាជ្ញសម័យទំនើបភាគច្រើនជឿថាមានអ្នកនិពន្ធច្រើនក៏ដោយ។ ច្បាប់កំណត់ដោយលោកម៉ូសេ ជាពិសេសច្បាប់ដែលមានចែងក្នុងសៀវភៅ លេវីវិន័យ និង ចោទិយកថា ជាលទ្ធផលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអំណាចកំពូលលើគ្រប់ប្រភពនៃអំណាចផ្សេងទៀត (ស្តេចណាមួយ និង/ឬមន្ត្រីរបស់គាត់) ហើយពួក លេវី ជាអ្នកការពារ និងជាអ្នកបកប្រែច្បាប់។ 

សៀវភៅ​ចោទិយកថា (  ) កត់ត្រា​ដោយ​ម៉ូសេ​ថា « ចូរ​យក​គម្ពីរ​ក្រឹត្យវិន័យ​នេះ​ទៅ​ដាក់​នៅ​ខាង ​ហិប​នៃ​សេចក្ដី​សញ្ញា ​នៃ ព្រះ  »។ ខគម្ពីរស្រដៀងគ្នាដែលសំដៅទៅលើក្រិត្យវិន័យរួមមានឧទាហរណ៍ និក្ខមនំ ១៧:១៤ “ហើយព្រះមានបន្ទូល  ទៅកាន់ម៉ូសេថា ចូរសរសេរនេះទុកក្នុងសៀវភៅមួយ ហើយហាត់សមវាទុកក្នុងត្រចៀករបស់ យ៉ូស្វេ ថាខ្ញុំនឹងលុបបំបាត់ទាំងស្រុងនូវការរំលឹកអំពី អាម៉ាឡេក ពីក្រោម មេឃ ”; និក្ខមនំ ២៤:៤ «លោក​ម៉ូសេ​បាន​សរសេរ​ព្រះបន្ទូល​ទាំង​ប៉ុន្មាន​របស់ព្រះ  ហើយ​ក្រោក​ពី​ព្រលឹម ហើយ​សង់​អាសនៈ​មួយ​នៅ​ក្រោម​ភ្នំ និង​សសរ​ដប់ពីរ តាម ​កុលសម្ព័ន្ធ​ទាំង​ដប់ពីរ​នៃ​សាសន៍​អ៊ីស្រាអែល »។ និក្ខមនំ ៣៤:២៧ ព្រះ  មាន​ព្រះ‌បន្ទូល​មក​កាន់​លោក​ម៉ូសេ​ថា៖ «ចូរ​សរសេរ​ពាក្យ​ទាំង​នេះ​ចុះ ដ្បិត​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ចង ​សម្ពន្ធ‌មេត្រី ​ជាមួយ​អ្នក និង​ជាមួយ​នឹង​ជន‌ជាតិ​អ៊ីស្រា‌អែល»។  «នេះ​ជា​ក្រឹត្យវិន័យ និង​ច្បាប់​ដែលព្រះ  ​បាន​កំណត់​នៅ​លើ ​ភ្នំ​ស៊ីណាយ រវាង​ព្រះអង្គ​និង ​ជន‌ជាតិ​អ៊ីស្រា‌អែល តាម​រយៈ​លោក​ម៉ូសេ»។

 ក្រោយ​មក​យោង​ទៅ​លើ​ច្បាប់​ក្នុង​គម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ 
សៀវភៅ​របាក្សត្រ ​រៀប​រាប់​អំពី​របៀប​ដែល​«ច្បាប់​របស់​ម៉ូសេ»​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង ​ព្រះវិហារ​បរិសុទ្ធ ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ស្ដេច ​យ៉ូសៀស (ឆ្នាំ ៦៤១–៦០៩ មុនគ.ស.)។

ការ​លើក​ឡើង​មួយ​ទៀត​អំពី « គម្ពីរ​ក្រឹត្យវិន័យ​របស់​លោក​ម៉ូសេ » មាន​នៅ​ក្នុង 

 មាតិកា 
ខ្លឹមសារនៃក្រិត្យវិន័យត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយក្នុងចំណោមសៀវភៅ និក្ខមនំ លេវីវិន័យ និង ជនគណនា ហើយបន្ទាប់មកបានរំលឹកឡើងវិញ និងបន្ថែមទៅក្នុង ចោទិយកថា ។ នេះ​រួម​មាន៖

 បញ្ញត្តិដប់ប្រការ
 ច្បាប់សីលធម៌ - ស្តីពីឃាតកម្ម ចោរកម្ម ភាពស្មោះត្រង់ អំពើផិតក្បត់ ការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា ។ល។
 ច្បាប់សង្គម - លើទ្រព្យសម្បត្តិ មរតក អាពាហ៍ពិពាហ៍ និងការលែងលះ។
 ច្បាប់ស្តីពីអាហារ - លើអ្វីដែល ស្អាត និងមិនស្អាត ស្តីពីការចម្អិនអាហារ និងការរក្សាទុកអាហារ។
 ច្បាប់នៃភាពបរិសុទ្ធ - លើ ការមករដូវ ការបញ្ចេញទឹកកាម ជំងឺស្បែក និងជំងឺផ្សិត ។ល។
 បុណ្យ – ថ្ងៃ​នៃ​ដង្វាយ ធួន បុណ្យ ​រំលង បុណ្យ​ឧបោសថ បុណ្យ​នំបុ័ង​ឥត ​មេ បុណ្យ​សប្តាហ៌ ។ល។
 យញ្ញបូជា និង​តង្វាយ​-​តង្វាយ ​រំដោះ ​បាប តង្វាយ​ដុត​ទាំង​មូល តង្វាយ​ឡើង​លើ យញ្ញបូជា​បុណ្យ ​ចម្លង តង្វាយ ​ម្សៅ យញ្ញបូជា ​យញ្ញបូជា យញ្ញបូជា​មេត្រីភាព តង្វាយ​ភេសជ្ជៈ តង្វាយ ​ដឹង​គុណ តង្វាយ​ម្សៅ គ្រឿង​ក្រអូប គោ​ក្របី ពពែ​ពពែ ផ្លែ​ដំបូង ។ ល។
 ការណែនាំសម្រាប់ បព្វជិតភាព និង សម្ដេចសង្ឃ រួមទាំង ដង្វាយមួយភាគដប់ ។
 សេចក្តីណែនាំអំពី ព្រះពន្លា ហើយដែលក្រោយមកបានអនុវត្តចំពោះ ព្រះវិហារបរិសុទ្ធក្នុងក្រុងយេរូសាឡិម រួមទាំងសេចក្តីណែនាំអំពី ព្រះដ៏វិសុទ្ធ ដែលមាន ហិបនៃសេចក្តីសញ្ញា (ក្នុងនោះជាបន្ទះនៃច្បាប់ ដំបងរបស់អើរ៉ុន នំម៉ាណា )។ សេចក្តីណែនាំ និងសម្រាប់ការសាងសង់ អាសនៈផ្សេងៗ ។
 រកមើលការណែនាំសម្រាប់ពេលវេលាដែលអ៊ីស្រាអែលនឹងទាមទារ ស្តេច ។

 ការបកស្រាយរបស់រ៉ាប៊ី 
ខ្លឹមសារនៃការណែនាំ និងការបកស្រាយរបស់វា អូរ៉ាល់ តូរ៉ា ត្រូវបានអនុម័តដោយផ្ទាល់មាត់ ដកស្រង់ និងសរសេរកូដនៅក្នុង លទ្ធិរ៉ាប៊ីនិក យូដា ហើយនៅក្នុង តាលមូដ ត្រូវបានរាប់ជា បញ្ញត្តិ ៦១៣ ។ ច្បាប់​ដែល​បាន​ប្រទាន​ដល់​លោក​ម៉ូសេ​នៅ​ស៊ីណៃ (ភាសាហេព្រើរ Halakhah le-Moshe mi-Sinai הלכה למשה מsini) គឺ​ជា​ការ​ខុស​គ្នា ​របស់​ហាឡាក ។

រ៉ាប៊ីយ៉ូដា  អះអាងថា លោកម៉ូសេបានបង្ហាញច្បាប់ដល់ជនជាតិយូដា ហើយច្បាប់នេះមិនអនុវត្តចំពោះ សាសន៍ដទៃ (រួមទាំងគ្រិស្តបរិស័ទ) លើកលែងតែ ច្បាប់ទាំងប្រាំពីររបស់ណូអេ ដែល (វាបង្រៀន) អនុវត្តចំពោះមនុស្សទាំងអស់។

 ការបកស្រាយគ្រីស្ទាន 
គ្រិស្តអូស្សូដក់  ចាត់ទុកក្រិត្យវិន័យរបស់លោកម៉ូសេនៅតែជាធរមាននៅឡើយ ប៉ុន្តែបានកែប្រែ និងសម្រេចតាមវិធីមួយចំនួន។ គ្រិស្តសាសនិកដទៃទៀតជឿថា មានតែផ្នែកដែលទាក់ទងនឹងច្បាប់សីលធម៌ (ផ្ទុយពីច្បាប់ពិធី) នៅតែអាចអនុវត្តបាន អ្នកផ្សេងទៀតជឿថា គ្មានការអនុវត្តទេ អ្នកទ្រឹស្ដីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងពីរ ជឿថា កតិកាសញ្ញាចាស់នៅតែមានសុពលភាពសម្រាប់តែជនជាតិយូដា ហើយជនជាតិភាគតិចមានទស្សនៈថា គ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៅតែអនុវត្ត ចំពោះអ្នកជឿលើព្រះយេស៊ូវ និងនៅក្នុងកតិកាសញ្ញាថ្មី ដោយគ្មានការផ្លាស់ប្តូរណាមួយនៅក្នុងចរិតរបស់ពួកគេ។ គ្រិស្តបរិស័ទជនជាតិហេព្រើរជឿថា ក្រិត្យវិន័យរបស់ម៉ូសេមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់គ្រីស្ទបរិស័ទទេ ប៉ុន្តែមានប្រយោជន៍ក្នុងការថែរក្សាអត្តសញ្ញាណជនជាតិយូដារបស់ជនជាតិយូដាទាំងនោះដែលបានក្លាយជាកាតូលិក និងជាការគោរពបូជា។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

ក្នុងអំឡុងពេលនៃការត្រាស់ដឹង សង្គមអ៊ឺរ៉ុបបានផ្លាស់ប្តូរពីសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមប្រពៃណីសាសនានៃយុគសម័យកណ្តាលទៅជាយុគសម័យនៃហេតុផល។ ការប្រឆាំងនឹងពួកយូដា ដែលធ្លាប់ត្រូវបានជំរុញដោយជំនឿសាសនា និងជំនឿជាប់លាប់ដែលថាជនជាតិយូដាគួរត្រូវបានស្តីបន្ទោសចំពោះការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះយេស៊ូវ ត្រូវបានកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ។ ឥទ្ធិពលនៃបទគម្ពីរភាសាហេព្រើរ និងការអនុវត្តពិធីសាសនាផ្តាច់ការលើគ្រិស្តបរិស័ទគ្រិស្តអូស្សូដក់ (រួមទាំង ព្រះវិហារកាតូលិក ) បានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការវាយប្រហារលើអាជ្ញាធរសាសនាចក្រ។ ការប្រឆាំងនឹងពួកសាសន៍យូដាប្រឆាំងនឹងច្បាប់ម៉ូសេបានក្លាយជាប្រធានបទទូទៅសម្រាប់ទស្សនវិទូការត្រាស់ដឹងដ៏ល្បីជាច្រើន។ Pierre Bayle ដែលជា deist បានរិះគន់តួរអង្គក្នុងព្រះគម្ពីរពីគម្ពីរសញ្ញាចាស់ និងការប្រកាន់ខ្ជាប់របស់ពួកគេចំពោះច្បាប់សាសនា ដែលគាត់បាននិយាយថា ប្រតិបត្តិការក្នុងលក្ខណៈផ្តាច់ការ ដើម្បីគ្រប់គ្រងអាកប្បកិរិយាសង្គម និងសហគមន៍ ជំនួសឱ្យមនសិការផ្ទាល់ខ្លួនដែលទាមទារភ្នាក់ងារ។

 នៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម 
ប្រជាជនម៉ូស្លីមជឿថា ម៉ូសេ គឺជា ព្យាការីដ៏សំខាន់មួយរូប (និងជាសាវ័ក) របស់ព្រះ ហើយច្បាប់គឺជាគម្ពីរមួយក្នុងចំណោម គម្ពីរ សំខាន់ៗទាំងបី ដែលត្រូវបានគេស្គាល់តាមឈ្មោះ នៅក្បែរ គម្ពីគូរ៉ាន ដែលនិយាយអំពីច្បាប់ ឬ តូរ៉ា សរុបចំនួនដប់ប្រាំបីដង ហើយធ្វើឡើងវិញនូវបញ្ញត្តិពីវា៖
  តើពួកគេ (ពួកយូដា) ធ្វើឱ្យអ្នក (មូហាំម៉ាត់) វិនិច្ឆ័យដោយរបៀបណា នៅពេលដែល [ពួកគេមាន] ច្បាប់ ("តូរ៉ា") នៅជាមួយពួកគេ តើបញ្ញត្តិរបស់ព្រះនៅឯណា? សូម្បី​តែ​ពេល​នោះ ពួក​គេ​បែរ​ចេញ [ពី​ព្រះ] បន្ទាប់​មក។ ពួកគេមិនមែនជាអ្នកជឿទេ។ ពិតប្រាកដណាស់ យើងបានបញ្ជូនក្រឹត្យវិន័យ ("Torah") មក ម្ល៉ោះហើយជាការណែនាំ និងពន្លឺ ដែលពួកហោរាដែលបានដាក់ចូលចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ប្រើដើម្បីគ្រប់គ្រង ("ចៅក្រម") អ្នកដែល [ឥឡូវនេះ] ជាជនជាតិយូដា។ គ្រូបាប៊ីស និងពួកអាចារ្យខាងសាសនាក៏ដូច្នោះដែរ ដោយអ្វីដែលបទគម្ពីររបស់ព្រះត្រូវបានប្រគល់ឱ្យ និងធ្វើជាសាក្សី។ ដូច្នេះ កុំ​ខ្លាច​មនុស្ស​ឡើយ តែ​ត្រូវ​ខ្លាច​ខ្ញុំ ហើយ​កុំ​ជួញដូរ​ខគម្ពីរ​របស់​ខ្ញុំ (បញ្ញត្តិ) ដោយ​តម្លៃ​ដ៏​តូច [នៃជីវិត​លោកិយ​នេះ]។ អ្នក​ណា​ដែល​គ្រប់​គ្រង («ចៅក្រម») មិន​មែន​ដោយ​អ្វី​ដែល​ព្រះ​បាន​ចាត់​ឲ្យ​ចុះ៖ ពួក​គេ​ជា​អ្នក​ដែល​មិន​ជឿ។ យើង​បាន​តែងតាំង​សម្រាប់​ពួកគេ​ក្នុង​ទីនោះ៖ ជីវិត​សម្រាប់​ជីវិត, ភ្នែក​សម្រាប់​ភ្នែក, ច្រមុះ​សម្រាប់​ច្រមុះ, ត្រចៀក​សម្រាប់​ត្រចៀក, ធ្មេញ​សម្រាប់​ធ្មេញ និង​ការ​សងសឹក [សម្រាប់] របួស។ ប៉ុន្តែអ្នកណាដែលមានចិត្តសប្បុរស នោះត្រូវរាប់ថាជាដង្វាយធួនរបស់ខ្លួន។ ហើយអ្នកណាដែលមិនគ្រប់គ្រងដោយអ្វីដែលព្រះជាម្ចាស់បានចាត់ចុះ អ្នកនោះគឺជាអ្នកដែលប្រព្រឹត្តខុស។ ហើយយើងបានដើរតាមគន្លងរបស់ពួកគេ ព្រះយេស៊ូវជាកូនរបស់ម៉ារា ផ្ទៀងផ្ទាត់អ្វីដែលមាននៅចំពោះមុខទ្រង់។ ហើយយើងបានផ្តល់ឱ្យគាត់នូវដំណឹងល្អ ("ផ្សាយដំណឹងល្អ") ដែលជាការណែនាំ និងពន្លឺ ផ្ទៀងផ្ទាត់អ្វីដែលនៅចំពោះមុខគាត់នៃក្រិត្យវិន័យ ការណែនាំ និងការដាស់តឿនសម្រាប់អ្នកគោរពបូជា។

 ឯកសារយោង