សុរិយា

រូបភាពតូច
សុរិយា ( សំស្ក្រឹត:  सूर्य , សូរ្យ   ) គឺជាព្រះអាទិត្យ  ក៏ដូចជា អាទិទេពព្រះអាទិត្យ នៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ ។  ទ្រង់ជាអាទិទេពមួយអង្គក្នុងចំណោមអាទិទេពធំៗទាំងប្រាំនៅក្នុងប្រពៃណី Smarta ដែលព្រះទាំងអស់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអាទិទេពដែលស្មើនឹងនៅក្នុង Panchayatana puja និងជាមធ្យោបាយដើម្បីដឹង អំពីព្រាហ្មណ៍ ។  ឈ្មោះផ្សេងទៀតនៃសុរិយានៅក្នុង អក្សរសិល្ប៍ឥណ្ឌា បុរាណរួមមាន អទិត្យ, អក៌, ភនុ, សវិត្រ, បុសន, រវិ, Martanda, Mitra, Bhaskara, Prabhakara, Kathiravan និង Vivasvan ។   

រូបសំណាក​របស់​សុរិយា​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ជា​ញឹក​ញាប់​ថា​ជិះ​រទេះ​សេះ​ដែល​ជា​ញឹកញាប់​មាន​លេខ​ប្រាំពីរ​ជា​លេខ  ដែល​តំណាង​ឱ្យ​ប្រាំពីរ​ពណ៌​នៃ​ពន្លឺ​ដែល​មើល​ឃើញ និង​ប្រាំពីរ​ថ្ងៃ​នៃ​សប្តាហ៍។   ក្នុងយុគមជ្ឈិមសម័យ ព្រះសុរិយាត្រូវបានថ្វាយបង្គំអមជាមួយនឹង ព្រាហ្មណ៍ នៅពេលថ្ងៃ ព្រះសិវៈ នៅពេលថ្ងៃត្រង់ និង ព្រះវិស្ណុ នៅពេលល្ងាច។   នៅក្នុងអត្ថបទ និងសិល្បៈបុរាណមួយចំនួន ព្រះសុរិយាត្រូវបានបង្ហាញដោយសមកាលកម្មជាមួយ ព្រះឥន្ទ្រ, គណេស និងផ្សេងៗទៀត។   សូរិយា​ជា​អាទិទេព​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​សិល្បៈ និង​អក្សរសាស្ត្រ​នៃ ​ពុទ្ធសាសនា និង ​សាសនា​ជេន ។ សូរិយាក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបិតារបស់ សុគ្រិព និង Karna ដែលដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងវីរភាពហិណ្ឌូពីរគឺ រាមាយណ និង មហាភារត រៀងគ្នា។ ព្រះសុរិយាជាអាទិទេពសំខាន់មួយក្នុងការគោរពបូជាដោយតួអង្គនៃមហាភារត និងរាមាយណៈ។  

ព្រះសូរ្យ​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ដោយ ​ចក្រ ក៏​ត្រូវ​បាន​បក​ប្រែ​ថា ព្រះ​ធម្មចក្រ ​ដែរ។ សូរិយាគឺជាម្ចាស់នៃសិង្ហ (តោ) ដែលជាតារាមួយក្នុងចំណោម តារានិករ ទាំងដប់ពីរនៅក្នុងប្រព័ន្ធ រាសីចក្រ នៃ ហោរាសាស្រ្តហិណ្ឌូ ។ សូរិយា ឬ រាវិ គឺជាមូលដ្ឋាននៃ រាវិវរ ឬ ថ្ងៃអាទិត្យ នៅក្នុងប្រតិទិនហិណ្ឌូ។  ពិធីបុណ្យ និងធម្មយាត្រាសំខាន់ៗក្នុងការគោរពចំពោះព្រះសុរិយា រួមមាន មាឃ សង្ក្រាន្ត បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ Samba Dashami រដ្ឋា Saptami Chath puja និង កុម្ភមេល ។   

 អត្ថបទនិងប្រវត្តិ 

 វេទ 

ទំនុកតម្កើង វេទ ចាស់ជាងគេដូចជាទំនុកតម្កើង 1.115 នៃ Rigveda និយាយអំពី សូរ្យ ដោយការគោរពជាពិសេសចំពោះ "ព្រះអាទិត្យរះ" និងនិមិត្តសញ្ញារបស់វាជាអ្នកបណ្តេញភាពងងឹត អ្នកដែលផ្តល់អំណាចដល់ចំណេះដឹង សេចក្តីល្អ និងជីវិតទាំងអស់។   ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រើប្រាស់មានបរិបទជាក់លាក់។ នៅក្នុងទំនុកតម្កើងខ្លះ ពាក្យសុរិយាគ្រាន់តែមានន័យថា ព្រះអាទិត្យជាវត្ថុគ្មានជីវិត ថ្ម ឬត្បូងនៅលើមេឃ (Rigvedic hymns 5.47, 6.51 និង 7.63); ខណៈពេលដែលនៅក្នុងផ្សេងទៀតវាសំដៅទៅលើអាទិទេព បុគ្គល ។   សូរិយា​មាន​ទំនាក់ទំនង​យ៉ាង​លេចធ្លោ​ជាមួយ​នឹង​ទេពធីតា Ushas ហើយ​ពេល​ខ្លះ​គេ​លើក​ឡើង​ថា​ជា​កូន ឬ​ប្តី​របស់​នាង។ 

ដើមកំណើតរបស់ សូរ្យ មានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុង Rigveda ដោយគាត់ត្រូវបានគេបញ្ជាក់ថាបានកើត រស់ឡើងវិញ ឬបង្កើតឡើងដោយអាទិទេពមួយចំនួនរួមមាន អាទិត្យ, អទិតិ, Dyaush, មិត្រ - វរុណ, អគ្នី, ឥន្ទ្រ, សោម, ឥន្ទ្រ-សោម, ឥន្ទ្រ -វរុណ, ឥន្ទ្រ- វិស្ណុ, Purusha, Dhatri, Angirases និង ព្រះ ជាទូទៅ។ MacDonell, Arthur Anthony (1996) [1897–1898].   ព្រះ​អដ្ឋកថា​ក៏​បាន​លើក​ឡើង​ថា សូរ្យ​មាន​ដើម​កំណើត​ពី ​វ​រិត្រ ។ 
រូបភាពតូច|ភ្នំបាថេ, វៀតណាម
រូបភាពតូច|ភ្នំបាថេ,វៀតណាម
រូបភាពតូច|ស្រីទេព,ថៃ
រូបភាពតូច|រចនាបថព្រៃក្មេង, ប្រាសាទអណ្ដែត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា