សិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅអង្គរ

K. 301 ឬ សិលាចារឹកទំនើបអង្គរវត្ត (IMA) #38 គឺជា សិលាចារឹកខ្មែរ វែងជាងគេនៅ អង្គរវត្ត ។ ចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ ១៧០១ វាស្ថិតនៅលើជញ្ជាំងខាងកើត ចន្លោះ ថែវចម្លាក់បុរាណ និងបែរមុខទៅ ចេតិយ ជ័យនន្ទ។

វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា ​កំណាព្យ ​ខ្មែរ ​សម័យកណ្តាល ​ដែល​ចុះ​កាលបរិច្ឆេទ​តែ​មួយ​គត់។  

 បរិបទ 
សិលាចារឹកអង្គរ និយាយអំពីការវិលត្រឡប់មកអង្គរវិញ របស់ឥស្សរជនគឺ ឧកញ៉ា ជ័យនន្ទ ដើម្បីសម្រេចនូវបុណ្យកុសល។ បន្ទាប់ពីកូនប្រុសទាំងពីររបស់គាត់បានស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិ ហើយការស្លាប់របស់ប្រពន្ធគាត់បានបន្សល់ទុកគាត់ជាពោះម៉ាយ ជ័យនន្ទ មានការសោកស្ដាយយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងនាម​ជា​ឪពុក និង​ស្វាមី​ដ៏​ស្មោះត្រង់ លោក​បាន​សង់​ចេតិយ ​ថ្មបាយក្រៀម ​នៅ​ជិត​ច្រកចូល​ថែវ​ខាងកើត​នៃ​ប្រាសាទអង្គរវត្ត​ដើម្បី​គោរព​ដល់​ពួកគេ​។  វាហាក់បីដូចជាមិនអាចកំណត់បានថា ជ័យនន្ទ បាននិពន្ធសិលាចារឹកដោយខ្លួនឯង ឬថាត្រូវសរសេរដោយអ្នកផ្សេងទៀត។ ដោយមើលឃើញពីរចនាប័ទ្មផ្ទាល់ខ្លួន និងរចនាប័ទ្មផ្ទាល់ខ្លួននៃអត្ថបទ វាហាក់ដូចជាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីចាត់ទុក ជ័យនន្ទ ជាអ្នកនិពន្ធ មិនថាដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោល។ 

 មាតិកា 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ចេតិយ​ជ័យនន្ទ​មិន​ប្រឈម​​នឹង​សិលាចារឹក​នៅ​ខាង​កើត​ថែវ​អង្គរវត្ត។
K.301 គឺជាកំណាព្យ 53 បន្ទាត់ ផ្សំឡើង 152 ខ ដោយប្រើ 3 ម៉ែត្រផ្សេងគ្នា អមដោយ colophon និងឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំងដែលបានកំណត់នៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទអង្គរវត្ត។ ចែកចេញជាបីផ្នែកដោយ "ការបំផុសគំនិតកំណាព្យពិត" យោងតាមប្រវត្តិវិទូខ្មែរ លោក ម៉ក់ ភឿន  វាជាកំណាព្យដែលសំបូរទៅដោយ ពាក្យប្រៀបធៀប អក្សរសាស្ត្រ និងឯកសារយោងព្រះពុទ្ធសាសនា ។  ផ្នែកទី១ ស្ថិតនៅក្នុងបទ ព្រហ្មគិត៌ និង ថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធ និងទេវៈផ្សេងៗ សុំពរជ័យ។ អ្នក​និពន្ធ​រៀបរាប់​លម្អិត​អំពី​អាជីព​របស់​គាត់ ហើយ​សោក​ស្តាយ​ចំពោះ​ការ​ស្លាប់​របស់​ភរិយា​គាត់​ដែល​គាត់​បាន​សង់ ​ស្តូប ​មួយ។ ផ្នែកទីពីរនៅក្នុងបទ ភុជង្គលីលា គឺ apotropaic ។ ចំណែក​ទី​៣ គឺ ​កាកគតិ គឺ​មាន​សេចក្តី​លះបង់​ដោយ​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​មាន​អនាគត​ល្អ​ប្រសើរ ។ ជាមួយនឹងគោលបំណងចុងក្រោយគឺការប្រថ្នាទាន់ ព្រះសិអារ្យមេត្រី ។

កំណាព្យគឺដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងពាក្យដែលប្រើក្នុងកំណាព្យដែលសន្មតថាជាព្រះបាទ ធម្មរាជាទី២ ដែលសោយរាជ្យនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៦២៧ និង ១៦៣១។ 

 ការវិភាគ 

 ឯកសារយោងអក្សរសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| សិលាចារឹក​បង្ហាញ​អក្សរ ​ខ្មែរ ​ដែល​ឆ្លាក់​យ៉ាង​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន។
កំណាព្យនេះ សំដៅលើអត្ថបទផ្សេងៗជាភាសាបាលី និងទំនៀមទម្លាប់ដែលអរិយធម៌ខ្មែរស្គាល់៖  នាគសេន របស់ព្រះបាទមិលិន្ទ នៃមិលិន្ទបញ្ញា រូបនៃ រឿងនិទាន ទាំង វេសន្តរជាតក និង មហានិបទជាតក ដូចជា តេមិយ, មហោសថ, មទ្ទិមជាលី, កញ្ញា . មាន​ឯកសារ​យោង​ទៅ​លើ ព្រះរាម, ស្រីវិក្រម, ហនុមាន, ធនញ្ជ័យ, និង​ព្រះ​កេតុមាលា​ដែល​ជា​អ្នក​កសាង​​រាជវង្ស ដូច​បាន​លើក​ឡើង​ក្នុង ​កំណាព្យ​អង្គរវត្ត ,  ដែល​បង្ហាញ​ថា​រឿងព្រេង​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​យ៉ាង​ល្អ​រួច​ទៅ​ហើយ​នៅ​ក្នុង​ជំនឿ​ដ៏​ពេញ​និយម​។ 

 សញ្ញានៃអស្ថិរភាពនយោបាយ 
អៀន ហារីស អះអាងថា សិលាចារឹកK.301 គឺជាសាក្សីនៃពេលវេលាមិនស្ថិតស្ថេរ ក្នុងអំឡុងពេលដែលមេដឹកនាំជាច្រើនបានប្រកាន់យកអាកប្បកិរិយានៃការដកខ្លួន។ ពេលដែលព្រះបាទ ជ័យជេដ្ឋាទី៣ ចំណាយពេលច្រើនក្នុងការប្រគេនចង្ហាន់នៅវត្តព្រះសុគន្ធាមានបុណ្យនៅ ឧដុង្គ ឆ្ងាយពីកិច្ចការរដ្ឋ សិលាចារឹក ក៏កត់ត្រាថា រដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់ឈ្មោះ ជ័យនន្ទ ត្រូវបានតែងតាំងសរុបចំនួនប្រាំដង។ 

 ការប្រើប្រាស់ប្រាសាទអង្គរវត្តជាបន្តបន្ទាប់ ទោះបីជាមានការបំផ្លិចបំផ្លាញក៏ដោយ។ 
សិលាចារឹក K.301 គឺជាភ័ស្តុតាងមួយនៃភស្តុតាងនៃវត្តមានជាបន្តបន្ទាប់របស់ប្រជាជនខ្មែរនៅក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្ត មុនពេលកន្លែងនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញដោយបេសកជនបារាំង Bouillevaux និងអ្នករុករក ហេនរី ម៉ូហូត ។ អ្នក​និពន្ធ​លើក​ឡើង​អំពី​ការ​ជួសជុល​រូប​សំណាក។ ដូចជាសិលាចារឹកអង្គរវត្តផ្សេងទៀត ដែលរៀបរាប់អំពីការងារជួសជុល និងពិធីបុណ្យនានាដែលបានកើតឡើង។ អ្នកនិពន្ធនៃ សិលាចារឹកK.301 បានលើកឡើងក្នុងចំណោមសកម្មភាពដ៏ល្អរបស់គាត់គឺការស្ដារឡើងវិញនូវ រូបព្រះពុទ្ធ ដែលបាក់បែកជាបំណែកៗ និងបាត់បង់ជាមួយនឹងផ្នែកទាំងនោះ។ ក​បាន​បាក់​ក្បាល​ដល់​ដី ជើង​បាន​ត្រូវ​បាក់​ ហើយ​ដៃ​បាន​ដាច់ចេញ  បង្ហាញ​ពី​ស្ថានភាព​ពុក​ផុយទាំង​នេះ។  ជាងនេះទៅទៀត អដ្ឋិធាតុ​មនុស្ស​ដែល​បាន​ជីក​កកាយ​ពី​ជុំវិញ​ចេតិយ​ជ័យនន្ទ​មិន​បង្ហាញ​ថា កន្លែង​នេះ​បាន​ក្លាយ​ជា​កន្លែង​បញ្ចុះ​សព​ដ៏​អភ័ព្វ​សម្រាប់​អ្នក​ស្រុក​ក្រោយ​សតវត្ស​ទី​១៧។ 

 ការបកប្រែ 
សិលាចារឹក K.301 ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​ជា​លើក​ដំបូង​ដោយ​អ្នក​វិទូ​ជនជាតិ​អាឡឺម៉ង់ ហើយ​បោះពុម្ព​ដោយ Adolf Bastian ក្នុង​ឆ្នាំ 1867។  វាត្រូវបានបោះពុម្ពជាភាសាបារាំងដោយ Etienne Aymonier ក្នុងឆ្នាំ 1900 ហើយបានបកប្រែជាភាសាខ្មែរដោយ ឈឹម ក្រសេម ជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1938 និងបោះពុម្ពឡើងវិញនៅឆ្នាំ 1984 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំណាព្យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ