តុនទីន

តុនទីន ឬ តុងទីន ( tontine ) គឺជាការវិនិយោគដែលភ្ជាប់ជាមួយមនុស្សរស់នៅ ដែលផ្តល់ប្រាក់ចំណូល ដរាបណាបុគ្គលនោះនៅមានជីវិត។ គ្រោងការណ៍បែបនេះមានដើមកំណើតជាផែនការសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការបង្កើនដើមទុននៅសតវត្សទី ១៧ ហើយបានរីករាលដាលយ៉ាងទូលំទូលាយនៅសតវត្សទី ១៨ និង ១៩ ។

តុនទីន អនុញ្ញាតឱ្យអតិថិជនចែករំលែកហានិភ័យនៃការរស់នៅដ៏យូរអង្វែងដោយរួមបញ្ចូលគ្នានូវលក្ខណៈពិសេសនៃ ការប្រាក់ប្រចាំឆ្នាំ ជាក្រុមជាមួយនឹងប្រភេទនៃ ឆ្នោត មរណៈ។ អតិថិជនម្នាក់ៗបង់លុយទៅក្នុងទំនុកចិត្តមួយ ហើយក្រោយមកទទួលបានការទូទាត់តាមកាលកំណត់។ នៅពេលដែលសមាជិកបានស្លាប់ សិទ្ធិក្នុងការសងប្រាក់របស់ពួកគេបានបង្វែរទៅអ្នកចូលរួមផ្សេងទៀត ហើយដូច្នេះតម្លៃនៃការបន្តសងនីមួយៗកើនឡើង។ នៅលើការស្លាប់របស់សមាជិកចុងក្រោយ គ្រោងការណ៍នៃការជឿទុកចិត្តជាធម្មតា ត្រូវបានរុំឡើង ។ 

តុនទីន នៅតែជារឿងធម្មតានៅក្នុងប្រទេសបារាំង។  ពួកគេអាចត្រូវបានចេញដោយក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងអឺរ៉ុបក្រោមការណែនាំ 2002/83/EC នៃសភាអឺរ៉ុប។  បទប្បញ្ញត្តិ សោធននិវត្តន៍ Pan-European ដែលអនុម័តដោយ គណៈកម្មការអឺរ៉ុប ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ក៏មានបទប្បញ្ញត្តិដែលអនុញ្ញាតជាពិសេសនូវផលិតផលសោធននិវត្តន៍ជំនាន់ក្រោយដែលគោរពតាម "គោលការណ៍ តុនទីន" ដែលត្រូវបានផ្តល់ជូននៅក្នុងរដ្ឋសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបទាំង ២៧ ។ 

ការអនុវត្តដែលមានចម្ងល់ដោយក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងអាយុជីវិតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៩០៦ បាននាំឱ្យមាន ការស៊ើបអង្កេត Armstrong នៅសហរដ្ឋអាមេរិកដែលដាក់កម្រិតទម្រង់មួយចំនួននៃ តុនទីន ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយនៅក្នុងខែមីនាឆ្នាំ ២០១៧ កាសែត New York Times បានរាយការណ៍ថា តុនទីន កំពុងទទួលបានការពិចារណាថ្មីជាមធ្យោបាយសម្រាប់មនុស្សដើម្បីទទួលបានប្រាក់ចំណូលចូលនិវត្តន៍ជាលំដាប់។ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ផែនការវិនិយោគនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមធនាគារ Neapolitan Lorenzo de Tonti ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់យ៉ាងពេញនិយមជាមួយនឹងការបង្កើតវានៅក្នុងប្រទេសបារាំងក្នុងឆ្នាំ ១៦៥៣ ។ គាត់ប្រហែលជាគ្រាន់តែកែប្រែគម្រោងវិនិយោគអ៊ីតាលីដែលមានស្រាប់។  ខណៈដែលមុនគេមួយទៀតគឺជាសំណើដែលដាក់ទៅព្រឹទ្ធសភានៃ ទីក្រុង Lisbon ដោយ Nicolas Bourey ក្នុងឆ្នាំ ១៦១៤។  Tonti បាន​ដាក់​សំណើ​របស់​គាត់​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​រាជវង្ស​បារាំង ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​ពី​បាន​ពិចារណា​វា​ត្រូវ​បាន​បដិសេធ​ដោយ ​សភា​ប៉ារីស ។ 

ដូច្នេះ តុនទីនពិតដំបូងគេត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅទីក្រុង កាំប៉ិន ប្រទេសហូឡង់ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ១៦៧០ ហើយមិនយូរប៉ុន្មានត្រូវបានបន្តដោយទីក្រុងបីផ្សេងទៀត។  ទីបំផុតបារាំងបានបង្កើតរដ្ឋថូទីននៅឆ្នាំ ១៦៨៧  (ទោះបីជាវាមិនត្រូវបានពិពណ៌នាដោយឈ្មោះនោះដោយសារតែ Tonti បានស្លាប់ដោយអាម៉ាស់ប្រហែលប្រាំឆ្នាំមុន) ។ រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានរៀបចំតុនទីននៅឆ្នាំ ១៦៩៣។  រដ្ឋាភិបាលចំនួនប្រាំបួនបន្ថែមទៀតត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅប្រទេសបារាំងរហូតដល់ឆ្នាំ ១៧៥៩ ។ បួនបន្ថែមទៀតនៅចក្រភពអង់គ្លេសរហូតដល់ឆ្នាំ ១៧៨៩; និងអ្នកផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេសហូឡង់ និងរដ្ឋមួយចំនួនរបស់អាល្លឺម៉ង់។ អ្នកដែលនៅចក្រភពអង់គ្លេសមិនត្រូវបានចុះឈ្មោះពេញលេញទេ ហើយជាទូទៅគ្រោងការណ៍របស់អង់គ្លេសមាននិន្នាការមិនសូវពេញនិយម និងជោគជ័យជាងសមភាគីទ្វីបរបស់ពួកគេ។ 

នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ តុនទីនបានធ្លាក់ចេញពីការពេញចិត្តជាឧបករណ៍បង្កើនប្រាក់ចំណូលជាមួយរដ្ឋាភិបាល ប៉ុន្តែតូទីនតូច និងមិនសូវផ្លូវការនៅតែបន្តត្រូវបានរៀបចំរវាងបុគ្គល ឬដើម្បីរៃអង្គាសថវិកាសម្រាប់គម្រោងជាក់លាក់នៅទូទាំងសតវត្សទី ១៩ ។ និង​ក្នុង​ទម្រង់​កែប្រែ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ។ "When Others Die, Tontine Investors Win". The New York Times. 2017-03-24. Retrieved 2017-03-27.

 គំនិត 
វិនិយោគិនម្នាក់ៗចំណាយប្រាក់សរុបទៅក្នុងតុនទីន។ បន្ទាប់មក វិនិយោគិនម្នាក់ៗទទួលបានការប្រាក់ប្រចាំឆ្នាំលើ ដើមទុន ដែលបានវិនិយោគ។ នៅពេលដែលវិនិយោគិនម្នាក់ៗស្លាប់ ភាគហ៊ុនរបស់ពួកគេត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងក្នុងចំណោមវិនិយោគិនដែលនៅរស់។ ដំណើរការនេះបន្តរហូតដល់ការស្លាប់របស់អ្នកវិនិយោគចុងក្រោយ នៅពេលដែលគម្រោងការជឿទុកចិត្តត្រូវបានរុំឡើង។ អតិថិជនម្នាក់ៗទទួលបានតែការប្រាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ដើមទុនមិនត្រូវបានសងវិញទេ។ 

និយាយយ៉ាងតឹងរឹង ប្រតិបត្តិការមានតួនាទីបួនផ្សេងគ្នា៖ 

 រដ្ឋាភិបាល ឬស្ថាប័នសាជីវកម្មដែលរៀបចំគម្រោង ទទួលវិភាគទាន និងគ្រប់គ្រងរាជធានី
 អតិថិជនដែលផ្តល់ដើមទុន
 ម្ចាស់ភាគហ៊ុនដែលទទួលបានការប្រាក់ប្រចាំឆ្នាំ
 អ្នកដែលត្រូវបានតែងតាំងនៅលើជីវិតរបស់ពួកគេ កិច្ចសន្យាគឺជាប់ពាក់ព័ន្ធ

នៅក្នុងគ្រោងការណ៍ភាគច្រើននៃសតវត្សទី ១៨ និង ១៩ ភាគីពី ២ ទៅ ៤ គឺជាបុគ្គលដូចគ្នា; ប៉ុន្តែនៅក្នុងគម្រោងមួយចំនួនធំនៃអតិថិជនដំបូង-ម្ចាស់ភាគហ៊ុននីមួយៗត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យវិនិយោគលើឈ្មោះភាគីផ្សេងទៀត (ជាទូទៅកូនរបស់គាត់ ឬនាង) ដែលនឹងទទួលមរតកចំណែកនោះនៅពេលអតិថិជនស្លាប់។ 

ដោយសារតែអ្នកតែងតាំងវ័យក្មេងច្បាស់ជាមានអាយុកាលយូរជាងនេះ តុនទីននៃសតវត្សទី ១៧ និងទី ១៨ ជាធម្មតាត្រូវបានបែងចែកទៅជា "ថ្នាក់" ជាច្រើនតាមអាយុ (ជាធម្មតានៅក្នុងក្រុមអាយុ ៥, ៧ ឬ ១០ ឆ្នាំ)៖ ថ្នាក់នីមួយៗបង្កើតបានជា តុនទីន ដាច់ដោយឡែកដោយ ភាគហ៊ុនរបស់សមាជិកដែលបានទទួលមរណៈភាព ប្រគល់ទៅឱ្យអ្នកដែលត្រូវបានតែងតាំងក្នុងថ្នាក់តែមួយ។ 

ការងារប្រឌិត (សូមមើល នៅក្នុងវប្បធម៌ដ៏ពេញនិយម ខាងក្រោម) ជារឿយៗបង្ហាញពីគំរូបំរែបំរួលនៃ តុនទីន ដែលក្នុងនោះរដ្ឋធានីត្រូវបានបញ្ចូលទៅលើអ្នកដែលត្រូវបានតែងតាំងចុងក្រោយដែលនៅរស់រានមានជីវិត ដោយហេតុនេះអាចរំលាយការទុកចិត្ត និងអាចធ្វើឱ្យអ្នករស់រានមានជីវិតមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន។ វាមិនច្បាស់ទេថាតើគំរូនេះធ្លាប់មាននៅក្នុងពិភពពិតឬយ៉ាងណា។

 ប៉ាតង់ 
ការច្នៃប្រឌិតហិរញ្ញវត្ថុមានប៉ាតង់ ក្រោមច្បាប់របស់បារាំងចាប់ពីខែមករា 1791 រហូតដល់ខែកញ្ញា ១៧៩១។ នៅខែមិថុនាឆ្នាំ ១៧៩២ ប៉ាតង់មួយត្រូវបានចេញឱ្យអ្នកបង្កើត FP Dousset សម្រាប់ប្រភេទថ្មីនៃ តុនទីន រួមជាមួយនឹង ឆ្នោត ។ 

នៅឆ្នាំ ២០២៤ ស្ថាបនិក Tontine Trust លោក Dean McClelland បានទទួលប៉ាតង់នៅ ប្រទេសកាណាដា សម្រាប់ប្រព័ន្ធ និងវិធីសាស្រ្តសម្រាប់ប្រព័ន្ធសន្សំប្រាក់ចូលនិវត្តន៍ជាសកលសម្រាប់ប្រតិបត្តិការនៃតូនីនឌីជីថល។ 

 ការប្រើប្រាស់ និងការបំពាន 
Louis XIV បានប្រើលើកដំបូងនៃតោនក្នុងឆ្នាំ ១៦៨៩ ដើម្បីផ្តល់មូលនិធិដល់ប្រតិបត្តិការយោធានៅពេលដែលគាត់មិនអាចរៃអង្គាសប្រាក់បានបើមិនដូច្នេះទេ។ អ្នកជាវដំបូងម្នាក់ៗដាក់ក្នុង ៣០០ livres ហើយមិនដូចគម្រោងក្រោយៗច្រើនទេ កម្មវិធីនេះដំណើរការដោយស្មោះត្រង់។ អ្នកនៅរស់រានមានជីវិតចុងក្រោយគឺស្ត្រីមេម៉ាយម្នាក់ឈ្មោះ Charlotte Barbier ដែលបានស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៧២៦ នៅអាយុ ៩៦ ឆ្នាំបានទទួល ៧៣,០០០ livres ក្នុងការទូទាត់ចុងក្រោយរបស់នាង។    រដ្ឋាភិបាល​អង់គ្លេស​បាន​ចេញ​ប្រាក់​តោន​ដំបូង​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៦៩៣ ដើម្បី​ផ្តល់​មូលនិធិ​ដល់​សង្រ្គាម​ប្រឆាំង​នឹង​ប្រទេស​បារាំង ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​សង្រ្គាម​ប្រាំបួន​ឆ្នាំ ។  

តុនទីន មិនយូរប៉ុន្មានបានបង្កបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលដែលចេញរបស់ពួកគេ ដោយសារអ្នករៀបចំមានទំនោរមើលស្រាល អាយុវែង របស់ប្រជាជន។ ដំបូងឡើយ អ្នកកាន់ តុនទីន រួមមានបុរស និងស្ត្រីគ្រប់វ័យ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៨ វិនិយោគិនចាប់ផ្តើមយល់ពីរបៀប លេងហ្គេមប្រព័ន្ធ ហើយវាបានក្លាយជារឿងធម្មតាកាន់តែខ្លាំងឡើងក្នុងការទិញភាគហ៊ុន តុនទីន សម្រាប់កុមារតូចៗ ជាពិសេសសម្រាប់ក្មេងស្រីដែលមានអាយុប្រហែល ៥ ឆ្នាំ (ចាប់តាំងពីក្មេងស្រីមានអាយុវែងជាងក្មេងប្រុស និង នៅអាយុនោះ ពួកគេមានហានិភ័យតិចតួចនៃការស្លាប់របស់ទារក)។ នេះបានបង្កើតលទ្ធភាពនៃការត្រឡប់មកវិញដ៏សំខាន់សម្រាប់ម្ចាស់ភាគហ៊ុន ប៉ុន្តែការខាតបង់យ៉ាងសំខាន់សម្រាប់អ្នករៀបចំ។  ជាលទ្ធផល គ្រោងការណ៍ តុនទីន ត្រូវបានបោះបង់ចោលជាយថាហេតុ ហើយនៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៥០ តោនត្រូវបានជំនួសដោយយានជំនិះផ្សេងទៀតដូចជា " គោលនយោបាយកាក់ " ដែលជាអ្នកកាន់តំណែងមុននៃគម្រោងសោធននិវត្តន៍នៅសតវត្សទី ២០ ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

ក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍អចលនទ្រព្យ The Victoria Park Company គឺជាចំណុចស្នូលនៃករណីដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់នៃ Foss v Harbottle នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៩ ប្រទេសអង់គ្លេស។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]