នាងកែវភិមផា

នាងកែវ ភីមផា (  ນາງແກ້ວພິມພາ    ) (១៣៤៣–១៤៣៨) អក្សរសិល្ប៍ ដែលមានន័យថា " ឃោរឃៅ "  គឺជា ព្រះមហាក្សត្រិយានីដែលសោយរាជ្យ ពី ឡានឆាង ក្នុងឆ្នាំ ១៤៣៨ ដោយយកព្រះនាមថា Samdach Brhat-Anya Sadu Chao Nying Kaeva Bhima Fa Mahadevi ( Lao   ) [ ត្រូវការដកស្រង់ ] ព្រះនាងត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយងាររបស់នាងថា មហាទេវី  ហើយប្រហែលជាស្តេចស្រីតែមួយគត់ដែលសោយរាជ្យនៃនគរឡានឆាង។  យោងទៅតាមកាលប្បវត្តិខ្លះ នាងបានកាន់កាប់បល្ល័ង្ករយៈពេលខ្លីពីរបីខែ មុនពេលនាងត្រូវបានគេទម្លាក់ និងសម្លាប់នៅអាយុកៅសិបប្រាំឆ្នាំ។  រជ្ជកាលដ៏ខ្លីរបស់ព្រះនាងគឺជាចំណុចកំពូលនៃរយៈពេលដប់ឆ្នាំនៃ ការចុះបញ្ជី ដែលនាងបានរៀបចំតាមរយៈ ស្តេចអាយ៉ង ជាបន្តបន្ទាប់។  

អត្តសញ្ញាណ​ពិត​របស់​ព្រះ ​មហា​ទេវី ជា​បញ្ហា​ជម្លោះ​ទាំង​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​សម័យ​ក្រោយៗ​មក និង​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បច្ចុប្បន្ន។  នាងត្រូវបានគេពិពណ៌នាផ្សេងៗគ្នាថាជាកូនស្រីច្បង  ប្អូនស្រី  ប្រពន្ធចម្បង  ឬម្តាយចុងរបស់ សាមសេនថៃ ដែលជាបុត្រស្ដេចហ្វាង៉ុមជាមួយបុត្រព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៩នាមកែវកល្យាណ។ Simms, Peter and Sanda (1999). The Kingdoms of Laos: Six Hundred Years of History. Surrey: Curzon Press. pp. 48–50. ISBN 9780700715312.  ក្នុងចំណោមតម្រុយដ៏រឹងមាំមួយចំនួននៃអត្តសញ្ញាណរបស់នាង ឋានៈរបស់នាងជា មហាទេវី ឬ "ព្រះដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម" ត្រូវបានបម្រុងទុកសម្រាប់តែមហេសីជាន់ខ្ពស់នៃព្រះមហាក្សត្រដែលកំពុងកាន់អំណាចប៉ុណ្ណោះ។   អ្នកប្រាជ្ញរួមមាន Martin Stuart-Fox និង Amphay Dore ចង្អុលបង្ហាញថា ទាំងអាយុរបស់នាងនៅពេលប្រហារជីវិត និងឋានន្តរស័ក្តិជា មហាទេវី បង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណពិតរបស់នាងគឺ កែវ ឡុត ហ្វា ម្ចាស់ក្សត្រី ហ្វាង៉ុម ពី អយុធ្យា ដែលនឹងទទួលបានងារជា មហាទេវី បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ម្ចាស់ក្សត្រីកែវ កល្យាណជាបុត្រជ័យវរ្ម័នទី៩ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៦៨ មុនឆ្នាំ ១៣៧១  អត្តសញ្ញាណរបស់នាងនៅតែជាអាថ៌កំបាំង ការយល់ស្របក្នុងចំណោមរាជវាំងនៅតែថានាងគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងក្នុងអំឡុងពេលមានជម្លោះបន្តបន្ទាប់គ្នាយ៉ាងឃោរឃៅរវាងបក្សពួកតុលាការពីការស្លាប់របស់ លានខាំដែង រហូតដល់ការចូលកាន់តំណែងរបស់  ផែនផែវជាបុត្រសាមសែនថៃ ។   Stuart-Fox, Martin (1998). The Lao Kingdom of Lan Xang: Rise and Decline. Bangkok: White Lotus Press. pp. 61–62. ISBN 9748434338.    

 តុលាការ​បក្សពួក​និង​សន្តតិកម្ម 
ចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការស្លាប់មុនអាយុរបស់លានខាំដែងជាបុត្ររបស់សាមសេនថៃ រយៈពេលពីឆ្នាំ ១៤២៨ ដល់ ១៤៣៨ ឡានសាងត្រូវបានសម្គាល់ដោយវិបត្តិបន្តបន្ទាប់គ្នាដែលអូសបន្លាយដែលបង្កើតឡើងដោយក្រុមគូប្រជែងរបស់តុលាការ។  Simms, Peter and Sanda (1999). The Kingdoms of Laos: Six Hundred Years of History. Surrey: Curzon Press. pp. 48–50. ISBN 9780700715312. Stuart-Fox, Martin (1998). The Lao Kingdom of Lan Xang: Rise and Decline. Bangkok: White Lotus Press. pp. 61–62. ISBN 9748434338. Viravong, Sila (1964). History of Laos. New York: Paragon Book Reprint Corp. pp. 41–43. ISBN 0685419630. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
Category:CS1 errors: ISBN date រជ្ជកាលរបស់តុលាការមិនយល់ស្របលើលំដាប់ជាក់លាក់នៃព្រឹត្តិការណ៍ ឬសូម្បីតែរជ្ជកាលពិតប្រាកដរបស់ស្តេច។   វាគឺជាកំឡុងសម័យនៃការច្របូកច្របល់នេះ ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ថារៀបចំឡើងដោយព្រះមហាទេវី ដែលបានឃើញការសោយទិវង្គតរបស់ស្តេចបន្តបន្ទាប់ចំនួនប្រាំពីរ៖ 

 ភូមមាថាត (១៤២៨-១៤២៩) ធ្វើឃាតក្រោយ១០ខែ
 យូខុន (១៤២៩-១៤៣០) ធ្វើឃាតបន្ទាប់ពី ៨ ខែ
 ខុនខាំ (១៤៣០-១៤៣២) ធ្វើឃាតបន្ទាប់ពី ១៨ ខែ
 ខាំតាំសា (១៤៣២) ធ្វើឃាតបន្ទាប់ពី ៥ ខែ
 លុសៃ (១៤៣២-១៤៣៣) ធ្វើឃាតបន្ទាប់ពី ៦ ខែ
 ខៃបួបាន (១៤៣៣-១៤៣៦) ធ្វើឃាតបន្ទាប់ពី ៣ ឆ្នាំ។
 ខាំ កឿត (១៤៣៦–១៤៣៨) អាច​នឹង​ពុល Stuart-Fox, Martin (1998). The Lao Kingdom of Lan Xang: Rise and Decline. Bangkok: White Lotus Press. pp. 61–62. ISBN 9748434338. បន្ទាប់​ពី ២ ឆ្នាំ

វា​មិន​ច្បាស់​ថា​តើ​មាន​បក្សពួក​ប៉ុន្មាន​នាក់​នៅ​តុលាការ​ក្នុងអំឡុងពេល​នេះ​។ Stuart-Fox, Martin (1998). The Lao Kingdom of Lan Xang: Rise and Decline. Bangkok: White Lotus Press. pp. 61–62. ISBN 9748434338. បក្សពួកមួយរួមមានពួកអភិជនចាស់របស់  មឿងស៊ូ ដែលបានប្រឆាំងនឹងហ្វាង៉ុម នៅពេលដែលគាត់បានបង្រួបបង្រួមការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់នៅឆ្នាំ ១៣៤៥ ហើយបានបង្កើតនគរឡានឆាង តាមរយៈការសញ្ជ័យយោធា។ បក្សពួកមួយទៀត រួមមាន ឡាវ និង ខ្មែរ គាំទ្រ ហ្វាង៉ុម ក្នុងអំឡុងពេលសញ្ជ័យរបស់គាត់ ហើយក្រោយមកបានឡើងកាន់តំណែងរដ្ឋបាលសំខាន់ៗនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រ។ បក្សពួកមួយទៀតរួមមានអ្នកមានឥទ្ធិពលខាងក្រៅពី អយុធ្យា និង ឡានណា ដែលជានគរគូប្រជែងដែលឈរដើម្បីទទួលបានភាពទន់ខ្សោយខាងនយោបាយនៅក្នុងឡានឆាង។ Simms, Peter and Sanda (1999). The Kingdoms of Laos: Six Hundred Years of History. Surrey: Curzon Press. pp. 48–50. ISBN 9780700715312.  Stuart-Fox, Martin (1993). "Who was Maha Thevi?". Journal of the Siam Society. 81 (1): 103–108.

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text