ភាសាស្អូច

ស្អូច () គឺជា ក្រុមភាសា ព័រ ដែលជិតផុតពូជ នៃ ប្រទេសកម្ពុជា និង ប្រទេសថៃ ដែលនិយាយម្តងម្កាលដោយចំនួនមនុស្សចាស់ដែលមានការថយចុះ។ មានគ្រាមភាសាចំនួនពីរ គឺភាសាមួយនិយាយនៅភូមិវាលរេញ ស្រុកព្រៃនប់ ខេត្តព្រះសីហនុ (ពីមុនហៅថាខេត្តកំពង់សោម) ប្រទេសកម្ពុជា និងមួយទៀតនៅ ខេត្តកញ្ជនបូរី ប្រទេសថៃ។ «​ស្អ»ូច ជា ​ឧទ្ទេសនាម ​ខ្មែរ​សម្រាប់​ប្រជាជន និង​ភាសា​។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ពួក​ស្អូចចាត់​ទុក​ស្លាក​នេះ​ដែល​មាន​ន័យ​ថា “ គ្រុន​ក្រហម ” ឬ “មុន” ជា​ភាសា​ខ្មែរ  ប្រើ ​ពាក្យ​ស្វ័យភាព ​ថា “ ចុង ” ( ) ដើម្បីសំដៅលើខ្លួនឯង និងភាសារបស់ពួកគេ។ 

 ចំណាត់ថ្នាក់ 
ស្អូច គឺជាភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ។ នៅក្នុងគ្រួសារ អូស្ត្រូអាស៊ី, ស្អូច គឺជាសមាជិកនៃភាសា ព័រ ដែលជាក្រុមរងដែលមាន ភាសាស្លាប់ មួយក្តាប់តូច រួមមាន សួយ, ព័រ, ជង និង សំរ៉ែ ដែលនិយាយដោយជនជាតិភាគតិចមួយចំនួនដែលរស់នៅភាគច្រើននៅភាគខាងលិចនៃប្រទេសកម្ពុជា និងនៅជាប់គ្នា។ តំបន់នៃប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងការចាត់ថ្នាក់តាមបែបប្រពៃណី ភាសា ព័រ ត្រូវបានទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធបំផុតទៅនឹង គ្រាម ភាសាខ្មែរ  ប៉ុន្តែគ្រោងការណ៍អភិរក្សកាន់តែច្រើនដាក់ក្រុមរង ព័រ នៅលើកម្រិតស្មើគ្នាពីគ្រប់សាខាទាំងអស់នៃ អូស្ត្រូអាស៊ី ។ 

 ប្រវត្តិសាស្រ្ត និងជួរភូមិសាស្ត្រ 
ក្រោយ ​ការ​បែកបាក់ ​នៃ ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ រដ្ឋាភិបាល​កណ្តាល​កម្ពុជា​ទន់ខ្សោយ ហើយ​ប្រទេស​ជិតខាង​ថៃ និង​វៀតណាម​បាន​ដណ្តើម​យក​ទឹកដី​កម្ពុជា។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ស្អូចបានរក្សាបាននូវទឹកដីពាក់កណ្តាលស្វយ័ត ដែលស្ថិតនៅលើវាលរេញ ក្នុងកំពង់សោម (ក្រុងព្រះសីហនុសម័យទំនើប)។ តាមប្រវត្ដិសាស្រ្ដផ្ទាល់មាត់ ពួកគេបានរីកចម្រើនតាមឆ្នេរសមុទ្រ ដែលការពារដោយការតាំងទីលំនៅដ៏រឹងមាំនៃបន្ទាយព្រៃ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៣០ ក្នុងអំឡុងពេល សង្រ្គាមសៀម-វៀតណាម សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា កងទ័ពថៃបានកម្ចាត់ពួកស្អូចកងទ័ពថៃបានកម្ចាត់ពួក ហើយបានចាប់អ្នកទោសសង្គ្រាមជាច្រើននាក់ត្រឡប់ទៅប្រទេសថៃវិញ ដែលពួកគេត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យទៅតាំងទីលំនៅនៅក្នុង ខេត្តកញ្ជនបុរី តាមបណ្តោយព្រំដែនថៃ-ភូមា។ នេះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សហគមន៍​អ្នក​និយាយ​ស្អូច​ពីរ​នាក់​បែក​គ្នា​ប្រហែល ៨០០ គីឡូម៉ែត្រ។

ការ​បរាជ័យ​និង​ការ​បែកខ្ញែក​របស់​ពួក​ស្អ​ូចនាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្នុង​ការ​ប្រើ​ភាសា​។ ស្អូច​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​តែ​នៅ​តាម​បណ្តោយ​ឆ្នេរ​កំពង់សោម ដោយ​រស់​នៅ​តាម​ភូមិ​របស់​ខ្លួន​ដូច​ជា ឡុង ឡេះ។ គ្រាមភាសាដែលបន្តវិវឌ្ឍនៅកម្ពុជាបានរស់រានមានជីវិត ដោយសារពួកស្អូចអាចនៅឯកោពីប្រជាជនខ្មែរ សូម្បីតែឆ្លងកាត់ សម័យអាណានិគម រហូតដល់ របបខ្មែរក្រហមគ្រប់គ្រងប្រទេសកម្ពុជា នៅពេលដែលភាគច្រើនត្រូវបានសម្លាប់ ឬផ្លាស់ទីលំនៅ និងបង្ខំឱ្យរស់នៅក្នុងចំណោម ខ្មែរ។ . 

ស្អូច នៅ​ប្រទេស​ថៃ​ត្រូវ​បាន​គេ​តាំង​ទី​លំនៅ​ជា​លើក​ដំបូង​នៅ ​ស្រុក ស៊ីសាវ៉ាត នៃ​ខេត្ត កញ្ជនៈបុរី ក្នុង​ភូមិ​របស់​ពួក​គេ​នៅ​តាម​បណ្តោយ​ដង ​ទន្លេ Khwae Yai ។ គ្រាមភាសារបស់ពួកគេបានវិវត្តនៅក្នុងភាពឯកោទាក់ទងគ្នានៅក្នុងជ្រលងភ្នំដែលមានជីជាតិអស់រយៈពេលជិត ១៤០ ឆ្នាំ រហូតដល់ការសាងសង់ ទំនប់ Si Nakharin ដែលបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៩៨០ បានជន់លិចជ្រលងភ្នំជាអចិន្ត្រៃយ៍។ ក្នុង​ការ​រៀបចំ​ទំនប់​នេះ រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​បាន​បង្ខំ​សាអូច​ឱ្យ​ផ្លាស់​ទី​លំនៅឋាន​ម្ដង​ទៀត ដោយ​លើក​នេះ​ទៅ​ភ្នំ ​ក្រួស ​ខាង​លើ​អាង​ស្តុក​ទឹក​ថ្មី។ នៅក្នុងភូមិថ្មីរបស់ពួកគេ ដែលឥឡូវត្រូវបានលាយឡំជាមួយ ជនជាតិ ការ៉ែន ខ្មុ និង ថៃ នោះ ស្អូចភ្លាមៗបានក្លាយជាជនជាតិភាគតិច ដែលបណ្តាលឱ្យការប្រើប្រាស់ភាសាធ្លាក់ចុះចំពោះភាសាថៃ។ បន្ថែមពីលើនេះ យុវជន ស្អូច កំពុងចាកចេញពីតំបន់ដាច់ស្រយាលដ៏ព្រៃផ្សៃ ដើម្បីស្វែងរកការងារធ្វើ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការថយចុះបន្ថែមទៀតនៃការប្រើប្រាស់ភាសា។ កាសែតមួយដែលបានបោះពុម្ពក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ បានរាយការណ៍ថាការប្រើប្រាស់ភាសា ចុង នៅក្នុងប្រទេសថៃត្រូវបានរកឃើញតែក្នុងចំណោមមនុស្សជំនាន់ចាស់ដែលនៅសេសសល់នៅក្នុងភូមិ ហើយកុមារតូចៗពីរបីនាក់ដែលនៅសល់ក្នុងការថែទាំរបស់ពួកគេ។ 

ក្រុម​ទាំង​ពីរ​របស់​ស្អ​ូចហៅ​ភាសា​របស់​ពួក​គេ​យ៉ាង​សាមញ្ញ ​ថា ចុង ។ ដើម្បី​បែងចែក​គ្រាមភាសា​ទាំងពីរ​ខុសគ្នា អ្នកស្រាវជ្រាវ​បានកំណត់​គ្រាមភាសា​តាម​អំពើចិត្ត​ដែល​រកឃើញ​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា "ចុងយ៉ុល" និង​ភាសា​ថៃ "ចុងយ៉ុយ" យ៉ុល និង យ៉ុយ ជា​ពាក្យ​រៀង​ខ្លួន​សម្រាប់ "មេឃ"។ 

 សូរស័ព្ទ 
ស្អូច ប្រើសារពើភ័ណ្ឌតាមសូរសព្ទធម្មតានៃភាសាមន-ខ្មែរសម័យទំនើប ហើយរួមជាមួយភាសា ព័រ ផ្សេងទៀតបង្ហាញពីឥទ្ធិពលសូរស័ព្ទមួយចំនួនពីចុង ខ្មែរកណ្តា លនៃសតវត្សទី ១៧ ។  ដូច​នឹង​ភាសា​អូស្ត្រូអាស៊ី​ដទៃ​ទៀត​ដែរ (ក្រៅ​ភាសា ​វៀត-មឿង ) ស្អូចមិន​មែន​ជា​ភាសា​សំនៀង​ទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ស្រដៀងទៅនឹងភាសា ព័រ ផ្សេងទៀតដែរ ស្អូច ត្រូវបានសម្គាល់ដោយភាពផ្ទុយគ្នា ៤ ផ្លូវខុសពីធម្មតានៃ ការចុះឈ្មោះ សំលេង ឬ phonation នៅក្នុងប្រព័ន្ធស្រៈរបស់វា។  

 ព្យញ្ជនៈ 
ស្អូចមានសូរសព្ទព្យញ្ជនៈចំនួន ២១ ។ ពួកវាត្រូវបានរាយក្នុងទម្រង់តារាងខាងក្រោម។ 
 Labial អាលវីអូឡា ក្រអូមមាត់ វល្លិ៍ ឡូតូ ភ្លីភ្លើ ប្រាថ្នា      គ្មានសំឡេង       បញ្ចេញសំឡេង    ច្រមុះ បញ្ចេញសំឡេង     កកិត គ្មានសំឡេង   ប្រហាក់ប្រហែល បញ្ចេញសំឡេង     

 ស្រៈ 
ស្អូច ប្រៀបធៀបស្រៈប្រាំបួន ដែលអាចខ្លី ឬវែង ផ្តល់ផលសរុបស្រៈចំនួន ១៨ ។ ពកថុង​មិន​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ពាក្យ​សូរដើម​ឡើយ ប៉ុន្តែ​ពាក្យ​ឌៀច , , និង  អាច​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ពាក្យ​ខ្ចី​ពី​ភាសា​ថៃ និង​ខ្មែរ។ ស្រៈរបស់ស្អូចគឺ៖ 
ខាងមុខ កណ្តាល ត្រឡប់មកវិញ ខ្លី វែង ខ្លី វែង ខ្លី វែង បិទ       បិទពាក់កណ្តាល       កណ្តាល     បើក  

 ទូរស័ព្ទ 
ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីសម័យទំនើប និងប្រវត្តិសាស្ត្រផ្សេងទៀត ដូចជា ភាសាខ្មែរកណ្តាល គ្រាមភាសាភាគខាងលិចនៃ ភាសាខ្មែរ និងភាសា មន និង ភាសាកាទុ  ស្អូចប្រើប្រព័ន្ធនៃ ការចុះឈ្មោះ តាមសូរសព្ទដែលពាក្យផ្ទុយគ្នាតាម សូរសព្ទ ឬគុណភាពសំឡេង។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មិនដូចភាសាទាំងនេះទេ ដែលភាគច្រើនបង្ហាញភាពផ្ទុយគ្នាពីរផ្លូវ (ឧ. រវាងសំឡេង ច្បាស់ និង ខ្យល់ ) ភាសា ស្អូច និងភាសា ព័រ ផ្សេងទៀតមានកម្រិតសំឡេងបួនផ្សេងគ្នា។ 

នៅក្នុងភាសាសំនៀង ព្យាង្គទាំងមូលមានសម្លេង ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាសា "ចុះឈ្មោះ" ការបញ្ចេញសំឡេងត្រូវបានបង្ហាញតែលើស្រៈប៉ុណ្ណោះ។ គុណភាពសំឡេងទាំងបួននៅក្នុង ស្អូច និងការចម្លងរបស់វា ដោយប្រើស្រៈមូលដ្ឋាន /aː/ ជាឧទាហរណ៍ គឺសំឡេងច្បាស់ (/a/) សំឡេង creaky (/aːˀ/) សំឡេងដកដង្ហើម (/a̤ː/) និងដកដង្ហើម - សំឡេង​គ្រហឹម (a̤ːˀ)។ 

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសានៃកម្ពុជា