នាគរាជ

A Nagaraja ( សំស្ក្រឹត:  नागराज ,nāgarāja ,    ជាស្តេចនៃជាតិសាសន៍ផ្សេងៗនៃ នាគ ជាទេវៈ ឬពាក់កណ្តាលទេវៈ ពាក់កណ្តាលមនុស្ស ពាក់កណ្តាលពស់ ដែលរស់នៅក្នុងពិភព ( បាតាល ) ហើយជួនកាលអាចកើតជាមនុស្សបាន។  ពិធីឧទ្ទិសដល់វត្ថុអរូបីទាំងនេះ បាននិងកំពុងប្រព្រឹត្តទៅនៅទូទាំង អាស៊ីខាងត្បូង យ៉ាងហោចណាស់ពីរពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ 

 ព្រហ្មញ្ញសាសនា 
អត្ថបទហិណ្ឌូសំដៅទៅលើសត្វសំខាន់បីដោយចំណងជើងនេះ: សេស, តក្សក និង វាសុកិ ។ ពួកគេទាំងអស់គឺជាកូនរបស់ ឥសី កស្យប និង កាទ្រុ ។

 សេស 
សេស ដែលជួនកាលគេស្គាល់ថាជា អនន្ត គឺជាបងប្រុសច្បង និងជាស្តេចនាគទីមួយនៃសត្វនាគទាំងអស់។ ទេវោតេ និងជាភ្នំនៃព្រះវិស្ណុ ទ្រង់ធ្វើជាគ្រែរបស់អាទិទេព ហើយត្រូវបានគេប្រសិទ្ធនាមថា ជាសត្វដ៏ថ្លៃថ្លាបំផុតនៃនាគទាំងអស់។ ព្រះអង្គ​ជា​អង្គ​ដែល​ទ្រទ្រង់​ផែនដី តាម​ការ​បង្គាប់​របស់​ព្រះ​ដែល​បង្កើត​គឺ ​ព្រហ្ម ទទួល​បាន​នូវ​កុសល​ដើម្បី​តាំង​នៅ​ជាប់​នឹង ​ធម៌ ។ 

 វាសុកិ 
វាសុកិ គឺជាស្តេចនាគទីពីរនៅក្នុងសាសនាឥណ្ឌា។ ​ជា​អ្នក​គោរព​កោត​ខ្លាច ​ព្រះ​សិវៈ ដែល​ព្រះ​សិវៈតែង​ពាក់​នាគ​ជុំវិញ​ក។

 តក្សក 
តក្សក គឺជាស្តេចពស់ទីបី។ នៅក្នុង មហាភារត គាត់បានគ្រប់គ្រងព្រៃ ខណ្ទវ ដែលនៅពេលនោះត្រូវបានដុតដោយ បណ្ទវ អជុន ។ ក្រោយមក តក្សក បានសម្លាប់ បរិក្សិត ដែលជាចៅប្រុសរបស់ អជុន ។

សត្វ​នាគ​ទាំង​នេះ​ជា​ក្រុម​បង​ប្អូន​មួយ​ពាន់​នាក់ ហើយ​ពួក​វា​ក៏​មាន​ប្អូន​ស្រី​ម្នាក់​ឈ្មោះ​ថា មនសា ។

 ប្រាសាទ 

 ពុទ្ធសាសនា 
មាន នាគរាជ ជា​ច្រើន​បាន​លើក​ឡើង​នៅ​ទូទាំង ​អត្ថបទ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ​ផ្សេង​គ្នា​។ នាគរាជ ក្នុង ​ពុទ្ធសាសនា ​មាន ៤ យ៉ាង​គឺ វិរុបក្ខ , ឥរបថ, ចព្យបុត្ត និង​កញគោតមក ។  ស្ដេចនាគ លេចឡើងនៅក្នុងទស្សនិកជនសម្រាប់ធម្មទេសនារបស់ ព្រះពុទ្ធគោត្ដម ជាច្រើននៅក្នុង គម្ពីរពុទ្ធសាសនា ។ ភារកិច្ចរបស់ស្តេចនាគមានការដឹកនាំ នាគ ក្នុងការការពារ ព្រះពុទ្ធ ព្រះត្រាស់ដឹងដទៃទៀត ក៏ដូចជាការការពារ ព្រះពុទ្ធសាសនា ។

នាគរាជ មួយចំនួនដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតដែលកើតឡើងនៅក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាគឺ វិរូបាក្ស, មុចលិន្ទ, ធត៌រស្ត្រ, តក្សក, វាសុកិ, នន្ទ, ឧបនន្ទ, សគរ, ពលវន, អនវតប្ត, វរុណ និង ឧត្បល ។

 វិរូបក្ខ 
វិរូបាក្ស  ជា​អាទិទេព​សំខាន់​ក្នុង ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ ព្រះអង្គ​ជា​ស្តេច​មួយ​អង្គ​ក្នុង​ចំណោម ​ស្តេច​សួគ៌ា​ទាំង​បួន​អង្គ និង​ជា ​ព្រះធម៌ ។ គាត់រស់នៅភាគខាងលិចនៃ សុមេរុ ។ គាត់គឺជាអ្នកដឹកនាំរបស់ នាគ ។ 

 មុចលិន្ទ 
គេនិយាយថា បួនសប្តាហ៍បន្ទាប់ពីព្រះគោតម ចាប់ផ្តើមសមាធិក្រោម ដើមពោធិ៍ មេឃបានងងឹតអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ ហើយមានភ្លៀងធ្លាក់យ៉ាងខ្លាំង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ស្តេចពស់ដ៏ខ្លាំងពូកែ មុចលិន្ទ បានមកពីក្រោមផែនដី ហើយការពារដោយក្រណាត់របស់គាត់ ដែលជាប្រភពនៃការការពារទាំងអស់។ ប្រធានបទនៃព្រះពុទ្ធសមាធិក្រោមការការពាររបស់ មុចលិន្ទ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ប្រក់នាគ គឺជារឿងធម្មតាណាស់នៅក្នុង សិល្បៈព្រះពុទ្ធសាសនា អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ 

 ធ៌តរាស្ត្រ 
អក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធសាសនាមាននាគព្រះនាម ធ្ឬតរាស្ត្រ (សំស្រ្កឹត; បាលី: Dhataraṭṭha ) ។ ព្រះ​អង្គ​ជា​បិតា​របស់ ​ព្រះពុទ្ធ​គោតម ក្នុង​អតីតកាល កាល​លោក​ជា ​ព្រះពោធិសត្វ ​មួយ​អង្គ​ព្រះនាម ភូរិទត្ត ។ គាត់ត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុងអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនាមួយចំនួនដូចជា ភូរិទត្ត ជាតក , មហាមាយូរីវិទ្យារាជ្ញិ និង មហាមេឃសូត្រ ។ 

 អបលាល 
Apalāla (Pali, Sanskrit) is a water-dwelling Nāga-king in Buddhist mythology. The story of conversion to Buddhism by the Buddha (Pali: Apalāladamana) can be found in Buddhist texts such as Samantapāsādikā and Divyāvadāna; this is one of the most popular legends in Buddhist lore and art.

 ឌូ-លូ-ស៊ី-ឈី 
នៅក្នុងទំនៀមទំលាប់ព្រះពុទ្ធសាសនាខ្លះ រូបមួយហៅថា Duo-luo-shi-qi ឬ Talasikhin ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា ស្តេចនាគ ដែលគង់នៅក្នុងវាំងក្នុងស្រះមួយនៅខាងក្រៅនគររឿងព្រេងនិទាននៃ Ketumati ហើយមានភ្លៀងធ្លាក់ក្នុងពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ។ 

 ឯកសារយោង