អក្សរកវិ

colspan="2" class="infobox-above" style="padding:0.25em;
    background:navajowhite;" |អអក្សរកវិclass=skin-invert|160x160ភីកសែល'Kawi' in newly standardized Kawi scriptប្រភេទអក្សរ     Abugida
          ពេលវេលាc. 8th–16th centuryទិសដៅLeft-to-right តំនភ្ជាប់=https://www.wikidata.org/wiki/Q975802?uselang=en#P1406|គ្មានស៊ុម|10x10ភីកសែល|Edit this on WikidataភាសាOld Balinese, Old Javanese, Old Sundanese, Old Malay,ក្សរដែលពាក់ព័ន្ធមាតិកាEgyptian hieroglyphs

 Proto-Sinaitic alphabet
 Phoenician alphabet
 Aramaic alphabet
 Brāhmī
 Tamil-Brahmi
 Pallava
 Akṣara KawiកុមារIn Indonesia:BalineseBatakJavanese (Hanacaraka)LontaraSundaneseRencongRejangBuda
In the Philippines:Baybayin scriptsបងប្អូនKhmer, Cham, Old Mon, Grantha, TamilISO 15924ISO 15924Kawi (368), ​KawiUnicodeUnicode aliasKawiUnicode rangeU+11F00–U+11F5F This article contains phonetic transcriptions in the International Phonetic Alphabet (IPA). For an introductory guide on IPA symbols, see Help:IPA. For the distinction between [ ], / / and ⟨ ⟩, see IPA § Brackets and transcription delimiters.

អក្សរកវិ(    ,  អក្សារាចារាកានកុណា ) ឬ អក្សរជ្វាចាស់ គឺជា អក្សរព្រាហ្មណ៍ ដែលត្រូវបានរកឃើញជាចម្បងនៅក្នុង កោះជ្វា ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅទូទាំង តំបន់សមុទ្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ភាគច្រើនរវាងសតវត្សទី 8 និងសតវត្សទី 16 ។ Aditya Bayu Perdana and Ilham Nurwansah 2020. Proposal to encode Kawi ស្គ្រីបគឺជា abugida មានន័យថា តួអក្សរត្រូវបានអានដោយស្រៈ។ ព្យញ្ជនៈ ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​សង្កត់​ស្រៈ និង​តំណាង​ឲ្យ​ព្យញ្ជនៈ​សុទ្ធ ឬ​តំណាង​ស្រៈ​ផ្សេង​ទៀត។ De Casparis, J. G. Indonesian Palaeography: A History of Writing in Indonesia from the beginnings to c. AD 1500, Leiden/Koln, 1975, pp. 35-42 with footnotes 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អក្សរ កវិ គឺទាក់ទងនឹងអក្សរ នគរិ ឬ ទេវនគរីចាស់ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ វាត្រូវបានគេហៅផងដែរថា ប្រែ-នគរី នៅក្នុងការបោះពុម្ពហូឡង់ បន្ទាប់ពីការងារបុរាណរបស់ FDK Bosch នៅលើអក្សរឥណ្ឌូនេស៊ីដំបូង ទម្រង់អក្សរដើម-នគរី ត្រូវបានប្រើជាចម្បងនៅក្នុងទម្រង់អក្សរ កាវិដើម្បីសរសេរ ភាសាសំស្ក្រឹត អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងភាសា ជ្វាចាស់ នៅកណ្តាល និងខាងកើតកោះជ្វា . De Casparis, J. G. Indonesian Palaeography: A History of Writing in Indonesia from the beginnings to c. AD 1500, Leiden/Koln, 1975, pp. 35-42 with footnotes  កវិគឺជាបុព្វបុរសនៃអក្សរបុរាណឥណ្ឌូនេស៊ី ដូចជា ភាសាជ្វា ស៊ុនដា និង បាលី ព្រមទាំងអក្សរហ្វីលីពីនបុរាណដូចជា Luzon Kavi ដែលជាអក្សរបុរាណរបស់ Laguna Copperplate Inscriptions 900 AD និង baybayin ដែលមានកំណត់ត្រារស់រានមានជីវិតពីសតវត្សទី 16 ។ Anshuman Pandey 2012. Preliminary Proposal to Encode the Kawi Script ភស្តុតាងដ៏រឹងមាំបំផុតនៃឥទ្ធិពល នគរីត្រូវបានរកឃើញនៅលើ សសរ Belanjong នៅ Sanur នៅភាគខាងត្បូងកោះបាលី ដែលមានអត្ថបទជាអក្សរពីរ៖ មួយនៅក្នុង Early Nagari និងមួយទៀតនៅក្នុងអក្សរ Early Kawi ។ លើសពីនេះ សិលាចារឹក Sanur ត្រួតលើគ្នាជាពីរភាសា គឺសំស្ក្រឹត និងបាលីចាស់។ ក្នុង​ចំណោម​អត្ថបទ​ទាំង​នេះ ផ្នែក​ភាសា​បាលី​ចាស់​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ទាំង​អក្សរ​ដើម​ណាហ្គារី និង​ដើម​កាវី។ សិលាចារឹកនេះទំនងជាមកពី 914 គ.ស. ហើយលក្ខណៈពិសេសរបស់វាគឺស្រដៀងទៅនឹងទម្រង់ដំបូងបំផុតនៃអក្សរ កាវិ ដែលរកឃើញនៅតំបន់កណ្តាល និងខាងកើតនៃកោះជ្វាជិតខាងរបស់បាលី។ De Casparis, J. G. Indonesian Palaeography: A History of Writing in Indonesia from the beginnings to c. AD 1500, Leiden/Koln, 1975, pp. 36-37 with footnotes

យោងតាមលោក de Casparis អក្សរកាវិ ដើមដំបូងដែលបំផុសគំនិតដោយ នគរី បានរីកចម្រើនអស់រយៈពេលជាង 3 សតវត្សរវាងសតវត្សទី 7 និងទី 10 ហើយបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 910 ។ គ.ស. អក្សរ កវិ ក្រោយមកបានផុសឡើងដោយរួមបញ្ចូលការច្នៃប្រឌិតក្នុងតំបន់ និងឥទ្ធិពលឥណ្ឌាខាងត្បូង (ដែលនៅក្នុងខ្លួនវាត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយផ្នែកដោយ ព្រាហ្មក-នន្ទិនគរិ) ។ ដំណាក់កាលទាំងបួននៃការវិវត្តន៍អក្សរ កវិ គឺ 910–950 គ.ស. (ជ្វាភាគខាងកើត កវិទី១), ១០១៩-១០៤២ (ជ្វាខាងកើត កវិទី២), 1100–1220 (ជ្វាភាគខាងកើត កវិទី៣), 1050–1220 (អក្សរការ៉េនៃ សម័យកាល កេទិរិ )។ De Casparis, J. G. Indonesian Palaeography: A History of Writing in Indonesia from the beginnings to c. AD 1500, Leiden/Koln, 1975, pp. 38-43 with footnotes

អត្ថបទដែលគេស្គាល់ដំបូងបំផុតនៅក្នុង កវិ មានកាលបរិច្ឆេទពីនគរ សិង្ហសរិ នៅ កោះជ្វា ភាគខាងកើត។ អក្សរសិល្ប៍ថ្មីៗជាច្រើនទៀតមាននៅក្នុងនគរ មជបហិត ផងដែរនៅភាគខាងកើត ជ្វា, បាលី, បណេអូ និង សូម៉ាត្រា ។ អក្សរ កវិ បានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកប្រាជ្ញទាំងផ្នែកប្រវត្តិសាស្រ្តនៃភាសា និងការផ្សព្វផ្សាយអក្សរ ក៏ដូចជាផ្លូវដែលអាចធ្វើទៅបានសម្រាប់ការធ្វើចំណាកស្រុកនៃព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាហិណ្ឌូទៅកាន់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដោយសារអក្សរសំខាន់ៗជាច្រើននៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍បង្ហាញពីអក្សរ បល្លវ របស់ឥណ្ឌាខាងត្បូង។  Briggs, Lawrence Palmer (1950). "The Origin of the Sailendra Dynasty: Present Status of the Question". Journal of the American Oriental Society. 70 (2). JSTOR: 78–82. doi:10.2307/595536. ISSN 0003-0279. JSTOR 595536.

អក្សរជ្វា សម័យទំនើប រដ្ឋ George Campbell និង Christopher Moseley បានផុសឡើងមួយផ្នែកតាមរយៈការកែប្រែអក្សរ កវិលើយុគសម័យមជ្ឈិមសម័យ។ ការកែប្រែនេះបានកើតឡើងជាផ្នែកតាមរយៈទម្រង់បន្ទាប់បន្សំដែលហៅថា pasangan នៅក្នុងភាសាជ្វា ហើយក៏មកពីការផ្លាស់ប្តូររូបរាងផងដែរ។  វាក៏បង្ហាញផងដែរនូវឥទ្ធិពលនៃទម្រង់អក្សរជ្វាភាគខាងជើង និងខាងលិចដោយផ្អែកលើអក្សរ បល្លវ, គ្រន្ថ ដែលបានរកឃើញនៅក្នុង តាមិលណាទុ ក៏ដូចជាអក្សរ អារ៉ាប់ និង រ៉ូម៉ាំង ជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងទ្រឹស្តីនយោបាយនៃកោះជ្វា និងកោះក្បែរៗពីសតវត្សទី 14 ដល់សតវត្សទី 20 ។ . 

 ឧទាហរណ៍ 
អក្សរ កាវិ ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​ឯកសារ​ផ្លូវ​ការ​ឬ​សេចក្តី​ប្រកាស​ដែល​ចារឹក​នៅ​ក្នុង​ផ្ទាំង​ថ្ម​ឬ​ស្ពាន់​ជា​ចម្បង​នៅ​ក្នុង​កោះ​ជ្វា ប៉ុន្តែ​ក៏​នៅ​ក្នុង​នគរ​មជ្ឈិម​សម័យ​ផ្សេង​ទៀត​ក្នុង​ប្រជុំ​កោះ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ផង​ដែរ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​ឧទាហរណ៍​មួយ​ចំនួន​ដែល​បាន​ចាត់​ថ្នាក់​ដោយ​ប្រើ​រដ្ឋ​បច្ចុប្បន្ន។

 ហ្វីលីពីន 

 វិញ្ញាបនបត្រជម្រះបំណុលរបស់ Lord Namvaran ពីអ្នកឧកញ៉ា Tondo (900) 
រូបភាពតូច| សិលាចារឹក​ដែល​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅ ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​នរវិទ្យា ​ក្នុង​ក្រុង​ម៉ានីល។
ឯកសារ​ផ្លូវការ​មួយ​ដែល​សរសេរ​ដោយ​ប្រើ​អក្សរ កវិ កត់ត្រា​ការ​រួច​ទោស​ពី​បំណុល​របស់​ណាំ​វ៉ា​រ៉​ន​ចំពោះ​អ្នកឧកញ៉ា ( ​សេ​ណា​ប៉ា​ទី ​) នៃ​ថុ​ន​ដូ ក្នុង​ខែមេសា ឆ្នាំ​៩០០ ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា សិលាចារឹក Laguna Copperplate ។

វាកត់ត្រាកាលបរិច្ឆេទនៃការផ្តល់ឯកសារគឺនៅថ្ងៃទី 4 នៃ គ្រិស្នាបុស្ស (ខាងច័ន្ទគតិខ្មៅ) ខែវិសាខ ឆ្នាំមហាសករាជឆ្នាំ 822 ដែលត្រូវនឹងថ្ងៃទី 21 ខែមេសា 900 Laguna Copperplate Inscription – Article in English  ហើយត្រូវបានសរសេរជា ភាសាម៉ាឡេចាស់ ដែលមានពាក្យ សំស្ក្រឹត ជាច្រើននិង ពាក្យ និងនាមត្រកូល ជ្វា និង Old Tagalog មួយចំនួន។ Postma, Antoon. (1992).

វា​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ក្នុង  នៅ​ទន្លេ Lumbang River ជុំវិញ Laguna de Bay ក្នុង​ខេត្ត Laguna ក្បែរ ​ទីក្រុង ម៉ានីល ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ។

 ត្រា Butuan 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ត្រាភ្លុក Butuan ដាក់ក្នុង សារមន្ទីរជាតិហ្វីលីពីន ។
អក្សរ កវិ អាន "Butban" ។ តួអក្សររចនាប័ទ្មត្រាការ៉េបីគឺ ព, ត និង ន; អង្កាញ់​ខាង​ឆ្វេង​ក្រោម ព ជា​វចនានុក្រម /u/ ស្រៈ ប្តូរ​ព្យាង្គ​ទៅជា ពុ; តួអក្សររាងបេះដូងតូចនៅក្រោម ត គឺជាទម្រង់ភ្ជាប់រងនៃ ព ដែលដកស្រៈ /អា/ លំនាំដើមចេញពី ត ផងដែរ។ អង្កាញ់ធំនៅខាងស្តាំខាងលើគឺ កវិ វិរ៉ាម ដែលបង្ហាញពីស្រៈលំនាំដើម /អា/ នៅលើ ន មិនត្រូវបានបញ្ចេញសំឡេងទេ។ តួអក្សរទាំងបីរួមគ្នាអាន "[Bu][Tba][N-] ។ ទាំង អក្សរបាលី និង អក្សរជ្វា ដែលចុះមកពីកវី ពាក្យនេះត្រូវបានសរសេរតាមលំនាំប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ដោយប្រើទម្រង់ស្រដៀងគ្នា /u/ diacritic បន្សំសម្រាប់ B និង វិរ៉ាម ។

 យូនីកូដ 
អក្សរ  ត្រូវបានបន្ថែមទៅស្តង់ដារយូនីកូដ 15.0 ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2022 ដោយផ្អែកលើសំណើរបស់ Aditya Bayu Perdana និង Ilham Nurwansah ។  Unicode Technical Committee 2021. Approved Minutes of UTC Meeting 166 Aditya Bayu Perdana and Ilham Nurwansah 2020. Proposal to encode Kawi សំណើបឋមមុននេះត្រូវបានដាក់ជូនគណៈកម្មាធិការបច្ចេកទេសយូនីកូដដោយ Anshuman Pandey ក្នុងឆ្នាំ Anshuman Pandey 2012. Preliminary Proposal to Encode the Kawi Script

ប្លុកយូនីកូដសម្រាប់អក្សរ កវិ គឺ U+11F00–U+11F5F និងមាន 86 តួអក្សរ៖

 ខ្ទង់ 
មានសំណុំលេខផ្ទាល់ខ្លួនរបស់វា៖
0 ១ ២ ៣ ៤ ៥ ៦ ៧ ៨ ៩          30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល

 ប្រព័ន្ធកុមារ 

 ព្យញ្ជនៈ 
Basic Aksara (consonant)kakhagaghangacachajajhanyaṭaṭhaḍaḍhaṇatathadadhanapaphababhamayaralawaśaṣasaha/aកវិរូប30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែល30x30ភីកសែលHanacarakaជ្វាꦏꦑꦒꦓꦔꦕꦖꦗꦙꦚꦛꦜꦝꦞꦟꦠꦡꦢꦣꦤꦥꦦꦧꦨꦩꦪꦫꦭꦮꦯꦰꦱꦲBalineseSurat ScriptsBatak (Karo)Batak (Mandailing)Batak (Pakpak-Dairi)Batak (Simalungun)Batak (Toba)BaybayinBuhidHanunó'oLontara/MakasarRejangRencongꤰꤱꤲꤹꤺꤻꤳꤴꤵꤶꤷꤸꤿꤽꤾꥀꤼꥁSundanese

 ការប្រើប្រាស់អក្សរកវិ សហសម័យ 
អក្សរ នៅតែឃើញការប្រើប្រាស់តិចតួចនៅក្នុងសតវត្សទី 21 ។ វា​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​វីដេអូ​ចម្រៀង  និង​នៅ​លើ​សម្លៀក​បំពាក់។

 វិចិត្រសាល 
ខាង​លើ​នេះ​គឺ​ជា​ការ​ប្រៀប​ធៀប​ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ​អក្សរ ​ទេវ​នាគ​រី ​ក្នុង​កវី ​មន​ចាស់ ​នៃ ​នគរ​អវៈ និង ​អក្សរ​ថៃ ។

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ