បាដិមោក្ខ

នៅក្នុង ពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ បាដិមោក្ខ គឺជាក្រមមូលដ្ឋាននៃវិន័យសង្ឃ ដែលមាន 227 ប្រការសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ( ភិក្ខុ ) និង 311 សម្រាប់ភិក្ខុនី ( ភិក្ខុនី )។ មាននៅក្នុង សុត្តវិភង ដែលជាផ្នែកនៃ វិន័យបិតក ។

 បារាជិក 
បារាជិក បញ្ញត្ត ៤ យ៉ាង គឺ​ការ​បណ្តេញ​ចេញ​ពី ​សង្ឃ អស់​មួយ​ជីវិត។ បើ​ភិក្ខុ​ណា​ល្មើស​នឹង​វិន័យ​ណា​មួយ នោះ​នឹង​ត្រូវ​«​ចាញ់​»​ដោយ​ស្វ័យ​ប្រវត្តិ​ក្នុង​ជីវិត​បរិសុទ្ធ ហើយ​ធ្លាក់​ចេញពី​បព្វជិត​ភ្លាម ។ គាត់​មិន​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ក្លាយ​ជា​ព្រះសង្ឃ​ម្ដង​ទៀត​ក្នុង​មួយ​ជីវិត​របស់​គាត់​ទេ។ ចេតនា ​ចាំបាច់​ក្នុង​ករណី​ទាំង​បួន​នេះ ដើម្បី​បង្កើត​បទល្មើស។ ​បារាជិក​ទាំង​ឡាយ មាន​ ៤ ប្រការ​គឺ៖ 

 ការរួមភេទ៖ ការរួមភេទណាមួយ ។
 លួច៖ ប្លន់យករបស់ដែលមានតម្លៃលើសពីមាស ១/២៤ អោន (ដូចបានកំណត់ដោយច្បាប់ក្នុងតំបន់)។
 ការសម្លាប់ : ការនាំយកសេចក្តីស្លាប់របស់មនុស្ស - មិនថាដោយការសម្លាប់មនុស្ស ការចាត់ចែងឱ្យមានឃាតកសម្លាប់មនុស្ស ការញុះញង់មនុស្សឱ្យស្លាប់ ឬពិពណ៌នាអំពីគុណសម្បត្តិនៃសេចក្តីស្លាប់។ 
 ការនិយាយកុហក : ការនិយាយកុហកអ្នកដទៃថា ខ្លួនបានដល់នូវអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ដូចជាអះអាងថាខ្លួនជា ព្រះអរហន្ត កាលបើដឹងខ្លួនមិនទាន់ ឬអះអាងថាខ្លួនបានដល់នូវ ឈាន ណា កាលបើមិនស្គាល់ខ្លួន។

បារាជិក គឺ​ជា​និយមន័យ​ជាក់​លាក់​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត​នៃ​បួន​ដំបូង​នៃ ​សិក្ខា​ប្រាំ​ ​។

 សង្ឃាទិសេស 
សង្ឃាទិសេស ទាំងដប់បីជាក្បួនតម្រូវឲ្យមានការប្រជុំដំបូង និងបន្ទាប់នៃសង្ឃ (ប្រជុំរួម)។ ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ បើ​ភិក្ខុ​ណា​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​ក្នុង​ទី​នេះ ត្រូវ​អាបត្តិ​សង្ឃាទិសេស ឬ​ប្រៀន​ប្រដៅ​សិន លុះ​បង្ហាញ​ខ្លួន​ថា ប្រែ​ចិត្ត​ហើយ អាច​នឹង​ត្រូវ​ព្រះសង្ឃ​មិន​តិច​ជាង​ម្ភៃ​អង្គ​ឡើង​វិញ។ សង្ឃទាំងឡាយ ​អាច​កើត​ឡើង​ដោយ​ចេតនា​របស់​ព្រះសង្ឃ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​មិន​អាច​ហៅ​ដោយ​អចេតនា​បាន​ឡើយ។ សង្ឃាទិសេស ដប់បីសម្រាប់ភិក្ខុគឺ៖

 ការ​បញ្ចេញ​ទឹកកាម ឬ​ឲ្យ​នរណា​ម្នាក់​បញ្ចេញ​ទឹកកាម​របស់​អ្នក លើក​លែង​តែ​ពេល​យល់សប្តិ​។
 ការប៉ះពាល់រាងកាយដោយតណ្ហាជាមួយស្ត្រី រួមទាំងការថើប ឬកាន់ដៃ។
 ការ​និយាយ​តណ្ហា​ចំពោះ​ស្ត្រី​ដែល​និយាយ​សំដៅ​ដល់​ប្រដាប់​ភេទ ឬ​ការ​រួម​ភេទ។
 ការ​សុំ​ការ​អនុគ្រោះ​ខាង​ផ្លូវ​ភេទ​ពី​ស្ត្រី ឬ​ប្រាប់​នាង​ថា នាង​នឹង​ទទួល​ប្រយោជន៍​ខាង​វិញ្ញាណ​ពី​ការ​រួម​ភេទ​ជាមួយ​ព្រះសង្ឃ។
 ការរៀបចំសម្រាប់កាលបរិច្ឆេទស្នេហា ឬអាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងបុរស និងស្ត្រី។
 ការ​សង់​ខ្ទម​ដោយ​គ្មាន​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​ព្រះសង្ឃ ឬ​សង់​ខ្ទម​ដែល​មាន​ទំហំ​លើស​ពី ៣ គុណ ១,៧៥ ម៉ែត្រ។
 មាន​អ្នក​ផ្សេង​សង់​ខ្ទម​ជូន​អ្នក​ដោយ​គ្មាន​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​ព្រះសង្ឃ ឬ​មាន​ទំហំ​លើស​ពី ៣ គុណ ១,៧៥ ម៉ែត្រ។
 ចោទ​ប្រកាន់​ដោយ​គ្មាន​មូល​ដ្ឋាន​អំពី​ភិក្ខុ​មួយ​អង្គ​ទៀត ដោយ​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​ដោះ​លែង​គាត់។
 ធ្វើ​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ដោយ​ពាក្យ​បញ្ឆោត​អំពី​ភិក្ខុ​ម្នាក់​ទៀត ដោយ​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​ដោះ​លែង​គាត់។
 ញុះញង់​ឲ្យ​មាន​ការ​ខ្វែង​គំនិត​គ្នា សូម្បី​តែ​ត្រូវ​គេ​ស្ដី​បន្ទោស​បី​ដង​ក៏​ដោយ។
 ការ​គាំទ្រ​អ្នក​ធ្វើ​អំពើ​ហិង្សា សូម្បី​តែ​បន្ទាប់​ពី​គាត់​ត្រូវ​បាន​ស្តី​បន្ទោស​បី​ដង (អនុវត្ត​តែ​ប្រសិន​បើ​មាន​អ្នក​គាំទ្រ​តិច​ជាង​បួន​នាក់)។
 ច្រាន​ចោល​ការ​រិះគន់​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​ល្អ ទោះ​បី​ជា​ត្រូវ​បាន​ស្តី​បន្ទោស​បី​ដង​ក៏​ដោយ។
 រិះ​គន់​យុត្តិធម៌​នៃ​ការ​បណ្តេញ​ចេញ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង សូម្បី​តែ​ត្រូវ​បាន​ស្តី​បន្ទោស​បី​ដង​ក៏​ដោយ។

 អនិយត 
អនិយតបញ្ញត្តពីរយ៉ាង ដែលភិក្ខុ​ចោទថា បានប្រព្រឹត្តិកម្ម​ជាមួយ​ស្ត្រី​ក្នុង​ទីបិទបាំង (បិទបាំង) ឬទីឯកជន​ដោយ​ឧបាសក។ វា​មិន​កំណត់​ទេ ព្រោះ​លទ្ធផល​ចុង​ក្រោយ​អាស្រ័យ​លើ​ថា​តើ​ព្រះសង្ឃ​ទទួល​ស្គាល់​បទល្មើស​ឬ​អត់។ ប្រយោជន៍​នៃ​ការ​សង្ស័យ ត្រូវ​បាន​ឲ្យ​ដល់​ព្រះសង្ឃ លុះ​ត្រា​តែ​មាន​ភស្ដុតាង​ហួសហេតុ។

ដូច្នេះ ព្រះសង្ឃ​នៅ​តែ​ម្នាក់​ឯង​ជា​មួយ​ស្ត្រី​មិន​សម​ទេ ជា​ពិសេស​នៅ​កន្លែង​បញ្ចាំង​ភាពយន្ត ឬ​កន្លែង​ឯកជន។

 អង្គុយ​ឯកជន​ជា​មួយ​នឹង​ស្ត្រី​នៅ​កន្លែង​ស្ងាត់​ល្មម​នឹង​ការ​រួម​ភេទ ហើយ​ព្រះសង្ឃ​ទទួល​ស្គាល់​ទោស
 អង្គុយ​ក្នុង​ទីឯកជន​ជា​មួយ​នឹង​ស្ត្រី​ក្នុង​អាសនៈ​មិន​ស្ងាត់​គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​ការ​រួមរ័ក ប៉ុន្តែ​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​និយាយ​ពាក្យ​ប្រមាថ ហើយ​ភិក្ខុ​ទទួល​ទោស

 និស្សគ្គិយ បាចិត្តិយ 
និស្សគ្គិយ បាចិត្តិយ គឺជាច្បាប់ដែលចែងថា "ការសារភាពជាមួយនឹងការរឹបអូស" ។  ពួកគេភាគច្រើនមានការព្រួយបារម្ភជាមួយនឹងការកាន់កាប់របស់របរដែលមិនអនុញ្ញាត ឬទទួលបានតាមរបៀបដែលមិនអាចអនុញ្ញាតបាន។ ភិក្ខុ​ត្រូវ​លះ​វត្ថុ​នោះ​ចេញ រួច​សារភាព​ទោស​ដល់​ភិក្ខុ​ដទៃ។​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ មាន​សាមសិប​និស្សគ្គិយ បាចិត្តិយ។

 បាចិត្តិយ 
បាចិត្តិយ គឺជាច្បាប់ដែលបញ្ជាក់ពីការសារភាព។ មានកៅសិបពីរ បាចិត្តិយ; ទាំងនេះគឺជាការរំលោភបំពានតិចតួចដែលមិនមានការបណ្តេញចេញ ឬរយៈពេលសាកល្បងណាមួយឡើយ។ 

 បតិទេសនីយ 
បតិទេសនីយ គឺជាការរំលោភបំពានដែលត្រូវតែទទួលស្គាល់ដោយពាក្យសំដី។

 ទទួល​យក​អាហារ​ពី​ភិក្ខុនី​មិន​ពាក់ព័ន្ធ។
 ការទទួល​អាហារ លុះ​ភិក្ខុនី​មួយរូប​បាន​ប្រៀនប្រដៅ​អ្នក​ឲ្យ​ប្រគេន​អ្វី​ហើយ ភិក្ខុ​ណា​មិន​តិះដៀល​ភិក្ខុ​នីនោះ​ទេ។
 ការទទួល​និង​បរិភោគ​អាហារ​ពី​ក្រុម​គ្រួសារ​ដែល​ព្រះសង្ឃ​ចាត់​ថា​ជា «​ការ​បង្ហាត់​» ពោល​គឺ​ការ​រៀបចំ​ខ្លួន​ដើម្បី​ក្លាយ​ជា ​អរហន្ត​ លុះ​ត្រា​តែ​ព្រះសង្ឃ​ឈឺ។
 ទទួល​យក​អាហារ​ពី​គ្រួសារ​ដែល​រស់​នៅ​ក្នុង​ទីតាំង​គ្រោះថ្នាក់ លុះ​ត្រា​តែ​ព្រះសង្ឃ​ឈឺ។

 សេខិយវត្ត 
មានសេខិយ ចិតសិបប្រាំ ឬ ក្បួនបង្ហាត់បង្រៀន  ដែលភាគច្រើននិយាយអំពីការនិរទេសព្រះសង្ឃ។ ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ សារុប្ប (សម្មាទិដ្ឋិ ២៦) ភោជនបតិសម្យុ (អាហារ ៣០) ធម្មទេសនាបតិសម្យុត្ត ( ធម៌​ទេសនា ១៦) និង​បកិន្នក (ផ្សេងៗ ៣)។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ជា​ច្រើន វា​ក៏​ជា​ស្ដង់ដារ​សម្រាប់​ព្រះសង្ឃ​ថ្មីថ្មោង ( សាមណេរ ) ដែល​ត្រូវ​ប្រតិបត្តិ​តាម​ក្បួន​សិក្ខា​វៈ​បន្ថែម​លើ ​សិក្ខាបទ​១០ ​។

 អធិករណ-សមថ 
អធិករណ-សមថ គឺជាក្បួនប្រាំពីរសម្រាប់ដោះស្រាយដំណើរការច្បាប់ដែលទាក់ទងនឹងព្រះសង្ឃប៉ុណ្ណោះ។

 កាល​បើ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ហើយ សាលក្រម​គួរ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​របស់​សង្ឃ ភាគី​ព្រះ​ធម៌ និង​វេណី។
 ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ បើ​ភិក្ខុ​នោះ​គ្មាន​ទោស​នោះ សេចក្តី​សម្រេច​គួរ​ជា “សតិ”។
 ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ បើ​ភិក្ខុ​នោះ​ជា​វិកលចរិត នោះ​សាលក្រម​គួរ​ជា «វិកលចរិត»។
 បើភិក្ខុ​សារភាព​តាម​ការ​ចោទ​ពិត សាលក្រម​គួរ​តែ​ប្រព្រឹត្ត​តាម​ការ​ទទួល​ស្គាល់។
 ប្រសិនបើវិវាទមិនអាចដោះស្រាយជាឯកច្ឆ័ន្ទទេ អង្គប្រជុំគួរតែបោះឆ្នោត ហើយសាលក្រមគួរតែ "ចាត់ការតាមមតិភាគច្រើន"។
 បើភិក្ខុ​សារភាព លុះ​សួរ​ចម្លើយ សាលក្រម​គួរ​តែ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​ទៀត​របស់​ជន​ជាប់​ចោទ។
 ប្រសិនបើភាគីទាំងសងខាងយល់ស្របថាខ្លួនមិនប្រព្រឹត្តដូចព្រះសង្ឃទេនោះ ពួកគេអាចហៅអង្គប្រជុំពេញអង្គនៃ សីមា ហើយសារភាពកំហុសរបស់ពួកគេ ហើយសាលក្រមគួរតែ "គ្របដណ្តប់ដូចស្មៅ" ។