សាសនាសូរ៉ូអាស្ទើ

សាសនាសូរ៉ូអាស្ទើ,  ហៅផងដែរថា Mazdayasna  ឬ Behdin,  គឺជា សាសនារបស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលផ្តោតលើ អាវេស្តា និងការបង្រៀនរបស់ Zarathushtra Spitama ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅដោយការបកប្រែជាភាសាក្រិច Zoroaster ( Greek   Zōroastris ) ។ ក្នុងចំណោមជំនឿដែលបានរៀបចំដ៏ចំណាស់ជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោក អ្នកកាន់សាសនារបស់ខ្លួនបានលើកតម្កើងព្រះ ដែលមិនបានបង្កើត សប្បុរសធម៌ និង ប្រាជ្ញាគ្រប់បែបយ៉ាង ដែលគេស្គាល់ថាជា Ahura Mazda ( 𐬀𐬵𐬎𐬭𐬀⸱𐬨𐬀𐬰𐬛𐬁 ) ដែលត្រូវបានគេសរសើរថាជាកំពូលនៃសកលលោក។ 𐬀𐬢𐬭𐬀⸱𐬨𐬀𐬌𐬥𐬌𐬌𐬎 នឹង Ahura Mazda គឺ Angra Mainyu ( ) ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា ​វិញ្ញាណ​បំផ្លិចបំផ្លាញ និង​ជា​សត្រូវ​នៃ​គ្រប់​របស់​ដែល​ល្អ។ ដូចនេះ សាសនានេះ រួមបញ្ចូលគ្នានូវ cosmology ពីរ នៃ ល្អ និងអាក្រក់ ជាមួយនឹងទស្សនវិស័យ eschatological ព្យាករណ៍ពី ជ័យជំនះចុងក្រោយរបស់ Ahura Mazda លើអំពើអាក្រក់ ។  មតិខុសគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញថា តើសាសនានេះ គឺជា monotheistic,  polytheistic,  henotheistic,  ឬការរួមបញ្ចូលគ្នានៃទាំងបី។  លទ្ធិនេះ រាងជា វប្បធម៌ និង ប្រវត្តិសាស្ត្រ របស់អ៊ីរ៉ង់ ខណៈពេលដែលអ្នកប្រាជ្ញខុសគ្នាថាតើវាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងសំខាន់ទៅលើ ទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិចបុរាណ និង សាសនាអ័ប្រាហាំ,   ឬត្រូវបានផ្សះផ្សាជាបណ្តើរៗជាមួយនឹងសាសនា និងប្រពៃណីផ្សេងទៀត ដូចជា សាសនាគ្រឹស្ត និង សាសនាឥស្លាម ។ 

ផ្តើមចេញពីកំណែទម្រង់នៃ សាសនាអ៊ីរ៉ង់បុរាណ លទ្ធិ សូរ៉ូអាស្ទើ បានចាប់ផ្តើមក្នុងកំឡុង សម័យ Avestan (ប្រហែលជានៅដើមសហវត្សទី ២មុនគ.ស) ប៉ុន្តែត្រូវបានកត់ត្រាជាលើកដំបូងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ៦ មុនគ។ សម្រាប់សហស្សវត្សរ៍បន្ទាប់ វាគឺជាសាសនាផ្លូវការនៃនយោបាយអ៊ីរ៉ង់បន្តបន្ទាប់គ្នា ដោយចាប់ផ្តើមពី ចក្រភព Achaemenid ដែលបានធ្វើជាផ្លូវការ និងរៀបចំនូវគោលការ និងពិធីសាសនារបស់ខ្លួនជាច្រើន ហើយបញ្ចប់ដោយ ចក្រភព Sasanian ដែលធ្វើអោយជំនឿឡើងវិញ និងស្តង់ដារការបង្រៀនរបស់វា។  នៅសតវត្សទី ៧ នៃគ.ស. ការងើបឡើងនៃសាសនាឥស្លាម និង ការសញ្ជ័យមូស្លីមជាបន្តបន្ទាប់នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ បានសម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃការធ្លាក់ចុះនៃលទ្ធិ នេះ ។ ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើ សូរ៉ូអាស្ទើ ដោយ ពួកមូស្លីមដំបូង នៅក្នុង Rashidun Caliphate ដែលមានដើមកំណើតបានជំរុញឱ្យសហគមន៍ជាច្រើនធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់ ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ជាកន្លែងដែលពួកគេត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិជ្រកកោន និងក្លាយជាបុព្វបុរសនៃ ពស៌ិស សព្វថ្ងៃនេះ។ នៅពេលរាប់រាប់លាននាក់ ចំនួនប្រជាជន សូរ៉ូអាស្ទើ សរុបរបស់ពិភពលោកត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមាន ចន្លោះពី ១១០,០០០ ទៅ ១២០,០០០ នាក់ ដោយពួកគេភាគច្រើនរស់នៅក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌា (៥០០០០–៦០០០០) ក្នុង ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ (១៥០០០–២៥០០០) ឬនៅ អាមេរិកខាងជើង (២២០០០)។ សាសនានេះត្រូវបានគេគិតថាកំពុងធ្លាក់ចុះដោយសារតែការរឹតបន្តឹងលើការប្រែចិត្តជឿ ការបញ្ចប់ ដ៏តឹងរ៉ឹង និងអត្រាកំណើតទាប។