ព្រះឥន្ទ្រា

ឥន្ទ្រ ឬ ឥន្ទ្រា ( /ˈ ɪ n d r ə / ; សំស្ក្រឹត:  इन्द्र ) គឺជាស្តេចនៃ ទេវតា  និង សួគ៌ ក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ ។ គាត់ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងមេឃ ផ្លេកបន្ទោរ អាកាសធាតុ ផ្គរលាន់ ព្យុះ ភ្លៀង ទឹកទន្លេ និងសង្រ្គាម។    

ព្រះឥន្ទ្រគឺជាអាទិទេពដែលគេហៅច្រើនជាងគេនៅក្នុង រិគវេទ ។  គាត់ត្រូវបានគេប្រារព្ធសម្រាប់អំណាចរបស់គាត់ដោយផ្អែកលើឋានៈរបស់គាត់ជាព្រះនៃសណ្តាប់ធ្នាប់  និងជាអ្នកដែលបានសម្លាប់មនុស្សអាក្រក់ដែលជា អសុរ ឈ្មោះ វ្ឫិត្រ ដែលរារាំងភាពរុងរឿងនិងសុភមង្គលរបស់មនុស្ស។ ព្រះឥន្ទ្របានបំផ្លាញវ្ឫិត្រ និង "កម្លាំងបោកប្រាស់" របស់គាត់ ហើយដោយហេតុនេះ នាំមកនូវភ្លៀង និងពន្លឺថ្ងៃ ជាអ្នកសង្គ្រោះមនុស្សជាតិ។  

សារៈសំខាន់របស់ព្រះឥន្ទ្រមានការថយចុះនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ឥណ្ឌាក្រោយសម័យវេឌី ប៉ុន្តែគាត់នៅតែដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ទេវកថាផ្សេងៗ។ គាត់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាវីរបុរសដ៏មានឥទ្ធិពល។ 

ព្រះឥន្ទ្រ​ក៏​មាន​ពណ៌នា​ក្នុង ​ពុទ្ធសាសនា ( ឥន្ទា )   និង ជេន  ទេវកថា។ ព្រះ​ឥន្ទ្រ​គ្រប់គ្រង​លើ​អាណាចក្រ ​ទេវៈ ​ដែល​បាន​ចាប់​កំណើត​ជា​ច្រើន​ក្នុង​គោលលទ្ធិ ​សាមសរា ​នៃ​ប្រពៃណី​ព្រះពុទ្ធសាសនា។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដូចជាអត្ថបទហិណ្ឌូក្រោយវេទ ព្រះឥន្ទ្រក៏ជាប្រធានបទនៃការចំអក និងកាត់បន្ថយឋានៈជាតួឯកក្នុងអត្ថបទពុទ្ធសាសនាដែរ  បានបង្ហាញជាព្រះដែលទទួលរងនូវការកើតជាថ្មី។  នៅក្នុងទំនៀមទម្លាប់របស់ជេន មិនដូចព្រះពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនាទេ ព្រះឥន្ទ្រមិនមែនជាស្តេចនៃព្រះទេ ប៉ុន្តែជាស្តេចនៃមនុស្សអស្ចារ្យដែលរស់នៅក្នុង សួគ៌-លោក និងជាផ្នែកមួយនៃការកើតជាថ្មីនៃលោហធាតុរបស់ជេន។  គាត់ក៏ជាអ្នកដែលបង្ហាញខ្លួនជាមួយមហេសីរបស់គាត់ ឥន្ទ្រនិ ដើម្បីអបអរពេលវេលាដ៏រីករាយនៅក្នុងជីវិតរបស់ ជេន Tirthankara ដែលជារូបតំណាងដែលបង្ហាញថាស្តេចនិងមហាក្សត្រីនៃមនុស្សអស្ចារ្យដែលរស់នៅក្នុង សួគ៌ គោរពដល់ដំណើរខាងវិញ្ញាណរបស់ ជេន ។   គាត់គឺប្រហាក់ប្រហែលនឹង ស៊ូស នៅក្នុង ទេវកថាក្រិក ឬ Jupiter នៅក្នុង ទេវកថារ៉ូម៉ាំង ។ អំណាចរបស់ព្រះឥន្ទ្រគឺស្រដៀងទៅនឹងអាទិទេពឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុបដទៃទៀតដូចជា Norse Odin, Perun, Perkūnas, Zalmoxis, Taranis និង Thor ដែលជាផ្នែកមួយនៃ ទេវកថា Proto-Indo-European ដ៏អស្ចារ្យ។   

រូប​តំណាង​របស់​ព្រះ​ឥន្ទ្រ​បង្ហាញ​ថា​គាត់​កាន់ ​វជ្រ ​របស់​ទ្រង់​ហើយ​ជិះ ​ពាហណៈ ​របស់​គាត់ ​ឈ្មោះ​អិរវត ។   លំនៅរបស់ព្រះឥន្ទ្រ ស្ថិតនៅក្នុងក្រុងសួគ៌ ឈ្មោះអម្រាវតី ទោះបីព្រះអង្គជាប់នឹង ភ្នំព្រះសុមេរុ (ហៅផងដែរថា សុមេរុ)។  

 និរុត្តិសាស្ត្រ និងនាមនាម 
ឫសគល់នៃព្រះឥន្ទ្រគឺមិនច្បាស់លាស់ទេ ហើយវាបានក្លាយជាប្រធានបទប្រកួតប្រជែងក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញតាំងពីសតវត្សទី ១៩ ដែលមានសំណើជាច្រើន។   សំណើសំខាន់ៗគឺ៖

 root ind-u ឬ "វិញ្ញាណ" ដោយផ្អែកលើទេវកថា វេទ ដែលគាត់បានយកឈ្នះទឹកភ្លៀងហើយបាននាំវាចុះមកផែនដី។  
 root ind ឬ "បំពាក់ដោយថាមពលដ៏អស្ចារ្យ"។ នេះត្រូវបានស្នើឡើងដោយ Vopadeva ។ 
 root idh ឬ "វិញ្ញាណ" និង ina ឬ "ខ្លាំង" ។  
 root indha ឬ "igniter" សម្រាប់សមត្ថភាពរបស់គាត់ក្នុងការនាំយកពន្លឺនិងអំណាច ( indriya ) ដែលបញ្ឆេះកងកម្លាំងសំខាន់នៃជីវិត ( prana ) ។ នេះគឺផ្អែកលើ Shatapatha Brahmana ។ 
 root idam-dra ឬ "វាឃើញ" ដែលជាសេចក្តីយោងចំពោះអ្នកដែលយល់ឃើញដំបូងនូវ ព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែលគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯង។ នេះគឺផ្អែកលើ Aitareya Upanishad ។ 
 ឫសគល់នៃអាទិទេពឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុបបុរាណ ឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន។  ជាឧទាហរណ៍ ចន កូឡារូស សូ ចែងថា ជាការឆ្លុះបញ្ចាំងពី ប្រូតូ-ឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប *h₂nḗr- ភាសាក្រិច anēr, Sabine nerō, Avestan nar-, Umbrian nerus, Old Irish nert, Pashto nər, Ossetic nart " និងផ្សេងៗទៀត បុរសបំផុត" ឬ "វីរបុរស" ។ 
 ឫសគល់នៅក្នុង សាសនាមិនជឿ Proto-Uralic បុរាណ ប្រហែលជាមកពីព្រះមេឃ Uralic ចាស់ Ilmarinen ។ 

អាហារូបករណ៍សម័យអាណានិគមបានស្នើថា ឥន្ទ្រ ចែករំលែកឫសគល់នៃនិរុត្តិសាស្ត្រជាមួយ អវេស្តាន ឥន្ទ្រ, Old High German * អន្ត្រ ("យក្ស") ឬ Old Church Slavonic ជេទ្រុ ("ខ្លាំង") ប៉ុន្តែ Max Muller បានរិះគន់សំណើទាំងនេះថាមិនអាចទទួលយកបាន។   អាហារូបករណ៍ក្រោយមកបានភ្ជាប់ វេទឥន្ទ្រ ទៅ Aynar (The Great One) នៃ Circassian, Abaza និង Ubykh mythology និង Innara of Hittite mythology ។   កូឡារូសសូ ណែនាំពីប្រភពដើម Pontic  ហើយថាទាំងសូរសព្ទ និងបរិបទនៃព្រះឥន្ទ្រក្នុងសាសនាឥណ្ឌាត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងល្អបំផុតពីឫសឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន និងនិរុត្តិសាស្ត្រ Circassian (ឧទាហរណ៍ * ឥន្រ ) ។  អាហារូបករណ៍សម័យទំនើបណែនាំឈ្មោះដែលមានដើមកំណើតនៅ Bactria-Margiana Archaeological Complex ជាកន្លែងដែល Aryans រស់នៅមុនពេលតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។

 ភាសាផ្សេងទៀត។ 
នៅក្នុងភាសាផ្សេងទៀតគាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា


 Epithets 
ព្រះឥន្ទ្រមានឥទ្ធិឫទ្ធិជាច្រើននៅក្នុងសាសនាឥណ្ឌា ជាពិសេសគឺ សក្រ (शक्र ដ៏មានអំណាច)។


 ប្រភពដើម 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ចម្លាក់​ថ្ម​ជើង​ប្រាសាទ ​បន្ទាយស្រី ​ពណ៌នា​ព្រះ​ឥន្ទ្រ​ឡើង​លើ ​អាកាស សតវត្សទី 10 ។
ព្រះ​ឥន្ទ្រ​មាន​ដើម​កំណើត​មិន​ច្បាស់​លាស់។ ទិដ្ឋភាពនៃព្រះឥន្ទ្រជាអាទិទេព គឺសំដៅលើព្រះឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុបដទៃទៀត។ មាន ព្រះផ្គរលាន់ ដូចជា Thor, Perun និង ស៊ូស ដែលចែករំលែកផ្នែកខ្លះនៃទេវកថាវីរភាពរបស់គាត់ដើរតួជាស្តេចនៃព្រះហើយទាំងអស់ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹង "ភ្លៀងនិងផ្គរលាន់" ។  Max Muller បាននិយាយថាភាពស្រដៀងគ្នារវាង ឥន្ទ្រ នៃទេវកថា Vedic និង Thor នៃទេវកថា Nordic និង Germanic គឺមានសារៈសំខាន់។ ទាំងព្រះឥន្ទ្រ និងព្រះធរ គឺជាព្រះព្យុះ ដែលមានអំណាចលើផ្លេកបន្ទោរ និងផ្គរលាន់ ទាំងកាន់ញញួរ ឬវត្ថុស័ក្តិសម សម្រាប់អាវុធទាំងពីរត្រឡប់មកដៃរបស់ពួកគេវិញ បន្ទាប់ពីពួកគេគប់វា ទាំងពីរត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងគោនៅក្នុងស្រទាប់ដំបូងនៃអត្ថបទរៀងៗខ្លួន។ ប្រើ​ផ្គរលាន់​ជា​ការ​ស្រែក​សមរភូមិ អ្នក​ទាំង​ពីរ​គឺ​ជា​អ្នក​ការពារ​មនុស្ស​ជាតិ ទាំង​ពីរ​ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​ជាមួយ​នឹង​រឿងព្រេង​អំពី "ការ​បូម​ទឹក​គោ​ពពក" ទាំង​ពីរ​គឺ យក្សសប្បុរស ព្រះនៃកម្លាំង ជីវិតនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងព្រះព្យាបាល។ 

លោក Michael Janda ណែនាំថាព្រះឥន្ទ្រមានដើមកំណើតនៅឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប *trigw-welumos [ឬជា *trigw-t-welumos ] "smasher of the enclosure" (of Vritra, Vala ) និង diye-snūtyos "impeller of streams" (អ្នករំដោះ ទន្លេដែលត្រូវគ្នានឹង Vedic apam ajas "អ្នកធ្វើឱ្យទឹក") ។  Innara ឬ Inra ដ៏ក្លាហាន និងវីរភាព ដែលស្តាប់ទៅដូចជាព្រះឥន្ទ្រ ត្រូវបានលើកឡើងក្នុងចំណោម ព្រះ នៃ Mitanni ដែលជា ប្រជាជននិយាយភាសា Hurrian នៃតំបន់ Hittite ។ 

 អក្សរសិល្ប៍ 

 អត្ថបទ វេទ 
ព្រះ​ឥន្ទ្រ​ជា​អាទិទេព​ដ៏​លេចធ្លោ​មួយ​រូប​ក្នុង ​សាសនា វេទ ប្រវត្តិសាស្ត្រ ។  នៅក្នុងសម័យ វេទ ព្រះឥន្ទ្រត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុង Rig Veda 6.30.4 ថាជាព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ Sayana នៅក្នុងអត្ថាធិប្បាយរបស់គាត់នៅលើ Rig Veda 6.47.18 បានពិពណ៌នាអំពីព្រះឥន្ទ្រថាជាទម្រង់ជាច្រើនដែលធ្វើឱ្យ អគ្នី, វិស្នុ, និង រុទ្រ ទម្រង់បំភាន់របស់គាត់។ Over a quarter of the 1,028 hymns of the Rigveda mention Indra, making him the most referred to deity. These hymns present a complex picture of Indra, but some aspects of Indra are often repeated. Of these, the most common theme is where he as the god with thunderbolt kills the evil serpent Vritra that held back rains, and thus released rains and land nourishing rivers. For example, the Rigvedic hymn 1.32 dedicated to Indra reads:

ក្នុង​ទេវកថា វ្ឫត្រ ​បាន​មូល​ជុំវិញ​ភ្នំ​មួយ ហើយ​បាន​ជាប់​ក្នុង​ទឹក​ទាំង​អស់ គឺ ​ទន្លេ​ប្រាំពីរ ។ ព្រះ​ទាំង​ឡាយ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​ព្រះ​ឥន្ទ្រ​ដោយ​ព្រោះ​ខ្លាច​ព្រះ​វṛត្រា។ ព្រះ​ឥន្ទ្រ​ប្រើ​វ្ឬត្រ ដែល​ជា​កន្ត្រៃ​សម្លាប់​វីរត្រា ហើយ​វាយ​បំបែក​ភ្នំ​ដើម្បី​បញ្ចេញ​ទឹក។ នៅក្នុងកំណែខ្លះគាត់ត្រូវបានជួយដោយ មរុត ឬអាទិទេពដទៃទៀតហើយជួនកាលគោក្របីនិងព្រះអាទិត្យក៏ត្រូវបានដោះលែងពីភ្នំផងដែរ។   នៅក្នុងការបកស្រាយមួយដោយ Oldenberg ទំនុកតម្កើងគឺសំដៅទៅលើពពកព្យុះផ្គររន្ទះដែលប្រមូលផ្តុំជាមួយនឹងខ្យល់បក់បោក (វ្ឬត្រ) បន្ទាប់មកព្រះឥន្ទ្រត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាព្រះព្យុះដែលធ្វើអន្តរាគមលើពពកទាំងនេះជាមួយនឹងផ្គរលាន់របស់គាត់ដែលបន្ទាប់មកបញ្ចេញទឹកភ្លៀងដែលចិញ្ចឹមទឹកដីដែលស្ងួត។ ដំណាំ និងមនុស្សជាតិ។  នៅក្នុងការបកស្រាយមួយផ្សេងទៀតដោយ Hillebrandt ព្រះឥន្ទ្រគឺជានិមិត្តរូបនៃព្រះអាទិត្យ ( សុរិយា ) ហើយវីរត្រាគឺជានិមិត្តរូបនៃរដូវរងាយក្ស (វដ្តប្រវត្តិសាស្ត្រនៃយុគសម័យទឹកកក ភាពត្រជាក់) នៅដើមដំបូងបំផុត មិនមែនជាទំនុកតម្កើងរបស់ រិគវេទ ។ វ្ឬិត្រ គឺជាបិសាចទឹកកកនៃតំបន់អាស៊ីកណ្តាលដែលត្រជាក់ជាង និងរយៈទទឹងខាងជើង ដែលទប់ទឹកបាន។ ព្រះឥន្ទ្រគឺជាអ្នកដែលបញ្ចេញទឹកពីអារក្សរដូវរងា ដែលជាគំនិតមួយដែលក្រោយមកបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាតួនាទីរបស់គាត់ជាព្រះព្យុះ។  យោងតាមលោក Griswold នេះមិនមែនជាការបកស្រាយដ៏គួរឱ្យជឿជាក់ទាំងស្រុងនោះទេ ព្រោះព្រះឥន្ទ្រជាព្រះដែលមានរន្ទះ ជាព្រះទឹកភ្លៀង និងជាព្រះដែលជួយទន្លេក្នុងព្រះ វេទ ។ លើសពីនេះ បិសាច វ្ឬិត្រ ដែលព្រះឥន្ទ្រសម្លាប់ ត្រូវបានគេយល់ច្បាស់ថាជាការរារាំងណាមួយ មិនថាវាជាពពកដែលមិនព្រមបញ្ចេញទឹកភ្លៀង ឬភ្នំ ឬព្រិលដែលទប់ទឹកនោះទេ។  Jamison និង Brereton ក៏បញ្ជាក់ផងដែរថា វ្ឬិត្រ ត្រូវបានយល់ច្បាស់ថាជាឧបសគ្គណាមួយ។ ទេវកថា វ្ឬិត្រ ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការចុចពេលថ្ងៃត្រង់នៃ សោម ដែលត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ ឥន្ទ្រ និង មរុត ។ 

 ពុទ្ធសាសនា 
លទ្ធិពុទ្ធសាសនាដាក់ព្រះឥន្ទ្រ ពីលើ ភ្នំសុមេរុ ក្នុងឋានសួគ៌ត្រាយស្ត្រមសា។  ព្រះ​អង្គ​គង់​នៅ​និង​គ្រប់គ្រង​លើ​អាណាចក្រ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ភព​ទាំង​៦ នៃ​ការ​កើត​ឡើង​វិញ គឺ​អាណាចក្រ ​ទេវៈ ​នៃ ​សំសារ ដែល​គេ​ស្វែង​រក​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា។   ការកើតជាថ្មីក្នុងអាណាចក្រនៃព្រះឥន្ទ្រ គឺជាបច្ច័យនៃ កម្ម ល្អ និងការប្រមូលកុសលក្នុងជីវិតមនុស្ស។ 

ក្នុង ពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ ព្រះឥន្ទ្រ ហៅថា ឥន្ទ្រ ក្នុងការសូត្រមន្តពេលល្ងាច ដូចជា ឧទិស្សនាទិដ្ឍានគាថា (ឥមិនា) ។ 

 សាសនាជេន 
ព្រះឥន្ទ្រក្នុងទេវកថា ជេន តែងតែបម្រើគ្រូ Tirthankara ។ ព្រះឥន្ទ្រច្រើនតែលេចមុខនៅក្នុងរឿងដែលទាក់ទងនឹង Tirthankaras ដែលក្នុងនោះព្រះឥន្ទ្រផ្ទាល់គ្រប់គ្រង និងប្រារព្ធនូវ ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏មានសំណាងទាំងប្រាំ ក្នុងជីវិតរបស់ Tirthankara ដូចជា Chavan kalyanak, Janma kalyanak, Diksha kalyanak, Kevala Jnana kalyanak និង Moksha kalyanak ។ 

នៅក្នុងសហគមន៍ Digambara ជេន នៃប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូង ព្រះឥន្ទ្រក៏ជាឋានន្តរស័ក្តិរបស់បូជាចារ្យតំណពូជដែលគ្រប់គ្រងមុខងារប្រាសាទ ជេន ផងដែរ។ 

 សាសនា Zoroastrian 
នៅពេលដែលសាសនាអ៊ីរ៉ង់ និងឥណ្ឌាបានបង្វែរពីគ្នាទៅវិញទៅមក ក្រុមសំខាន់ពីរនៃអាទិទេពគឺ អសុរ (អ៊ីរ៉ង់ អហុរ ) និង  ទេវ (ឥណ្ឌូណេ ទេវ ) ទទួលបានលក្ខណៈពិសេសផ្ទុយគ្នា។ [ ការប៉ាន់ស្មាន? ] សម្រាប់ហេតុផលដែលមិនច្បាស់លាស់ទាំងស្រុងអសុរបានក្លាយជាបិសាចនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ហើយកើនឡើងក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ខណៈដែល ទេវបានក្លាយជាបិសាចក្នុងចំណោមប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ និងកើនឡើងនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ នៅក្នុង Vendidad ដែលជាផ្នែកមួយនៃ Avesta, ឥន្ទ្រ ត្រូវបានរៀបរាប់រួមជាមួយ Nanghaithya (Vedic Nasatya) និង Sauvra (Śarva) ជាបិសាចតិចតួច។   ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះលក្ខណៈពិសេសជាច្រើនរបស់ ឥន្ទ្រ នៅក្នុង Rigveda ត្រូវបានចែករំលែកជាមួយ ahura s Mithra និង Verethragna និងវីរបុរសរឿងព្រេងនិទានអ៊ីរ៉ង់ Thraetona (Fereydun) ។ វាអាចទៅរួចដែលថាព្រះឥន្ទ្រដែលដើមឡើយជាអាទិទេពតូចតាចដែលក្រោយមកទទួលបានសារៈសំខាន់ខ្លាំងជាងនេះបានទទួលលក្ខណៈនៃអាទិទេពដទៃទៀតនៅពេលដែលសារៈសំខាន់របស់គាត់បានកើនឡើងក្នុងចំណោមឥណ្ឌូ - អារីយ៉ាន។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text