បុណ្យពោរ

Purim ( ភាសាហេព្រើរ: פּוּרִים‎  ;ភាសាអង់គ្លេស:‎Purim ⓘ  ច្រើន ' ; សូមមើល ឈ្មោះ ខាងក្រោម) គឺជា ថ្ងៃឈប់សម្រាករបស់ជនជាតិយូដា ដែលរំលឹកដល់ការជួយសង្គ្រោះ ជនជាតិយូដា ពី ការវិនាសអន្តរាយ នៅក្នុងដៃរបស់មន្ត្រីនៃ ចក្រភព Achaemenid ឈ្មោះ ហាម៉ាន ដូចដែលវាត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុង គម្ពីរអេសធើរ (ជាធម្មតាចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ចុងសតវត្សទី ៥ ឬទី ៤ មុនគ.ស)។ 

ហាម៉ាន​ជា ​អ្នក​ស្នង​រាជ្យ ​របស់​ស្តេច​ពែរ្ស ​អហាស៊ូរុស ( Xerxes I ឬ Artaxerxes I ;  និង  នៅក្នុង Old Persian រៀងគ្នា) ។     ផែនការ​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ដោយ ​ម៉ាដេកាយ ​នៃ ​កុលសម្ព័ន្ធ​បេនយ៉ាមីន និង ​នាង​អេសធើរ ជា​បងប្អូន​ជីដូនមួយ​របស់​ម៉ាដេកាយ និង​កូន​ស្រី​ចិញ្ចឹម​ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​មហាក្សត្រី​នៃ​ប្រទេស​ពែរ្ស បន្ទាប់​ពី​នាង​បាន​រៀប​ការ​ជាមួយ​នឹង​អហាស៊ូរុស។  ថ្ងៃ​នៃ​ការ​រំដោះ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ថ្ងៃ​នៃ​ការ​ជប់​លៀង ហើយ​អរ​សប្បាយ​ក្នុង​ចំណោម​ជន​ជាតិ​យូដា។

យោង​ទៅ​តាម ​រមូរ​របស់​នាង​អេសធើរ  «គេ​ត្រូវ​ធ្វើ​ថ្ងៃ​បុណ្យ​ឲ្យ​សប្បាយ​រីក​រាយ ព្រម​ទាំង​ចែក​ចំណែក​ដល់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក និង​អំណោយ​ដល់​ជន​ក្រីក្រ»។ បុណ្យពោរ ត្រូវបានប្រារព្ធក្នុងចំណោមជនជាតិយូដាដោយ:

 ដូរ​អំណោយ​ជា​គ្រឿង​ឧបភោគ​បរិភោគ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា mishloach manot ។
 បរិច្ចាក​សប្បុរសធម៌​ដល់​ជន​ក្រីក្រ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថាmattanot la-evyonim ។ 
 ការទទួលទានអាហារអបអរជាមួយនឹងភេសជ្ជៈមានជាតិអាល់កុល ដែលគេស្គាល់ថា se'udat Purim ឬ "Mishteh" ។
 ការសូត្រជាសាធារណៈនៃរមូររបស់អេសធើរ (   ឬ "ការអាន មេជីឡា " ជាធម្មតានៅក្នុងសាលាប្រជុំ។
 សូត្រ​បន្ថែម​លើ​ការ​អធិស្ឋាន​ប្រចាំថ្ងៃ និង​ព្រះគុណ​បន្ទាប់​ពី​អាហារ ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា Al HaNissim ។
 ការអនុវត្ត henna   ( Sephardic និង Mizrahi Jews) ។

ទំនៀម​ទម្លាប់​ផ្សេង​ទៀត​រួម​មាន​ការ​ពាក់​ម៉ាស់ និង​សម្លៀក​បំពាក់ ការ​ប្រារព្ធ​ពិធី​ជា​សាធារណៈ និង​ការ​ដង្ហែ​ក្បួន ( Adloyada ) ការ​បរិភោគ​អាហារ hamantashen ( ប្រែថា. «ត្រចៀករបស់ហាម៉ាន» ) និង ផឹកស្រា ។ 

យោងទៅតាម ប្រតិទិនហេព្រើរ បុណ្យពោរ ត្រូវបានប្រារព្ធជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅថ្ងៃទី ១៤ នៃខែហេព្រើរនៃ អ័ដារ ឬខែផល្គុន(ហើយវាត្រូវបានប្រារព្ធនៅក្នុង អ័ដារទី២នៅក្នុងឆ្នាំបង្គ្រប់ភាសាហេព្រើរដែលកើតឡើង ៧ ដងក្នុងរយៈពេល ១៩ ឆ្នាំ) ថ្ងៃបន្ទាប់ពីការទទួលជ័យជម្នះ។ ជន​ជាតិ​យូដា​លើ​សត្រូវ​របស់​ពួក​គេ គឺ​ថ្ងៃ​ទី ១៣ នៃ​អ័ដារ ជា​កាលបរិច្ឆេទ​ដែល​គេ​សង្កេត​ឃើញ​ក្នុង​រយៈពេល​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ជាមួយ​នឹង ​ការ​តម​អាហារ​របស់​នាង​អេសធើរ ។

នៅក្នុងទីក្រុងដែលត្រូវបានការពារដោយកំពែងព័ទ្ធជុំវិញនៅសម័យ យ៉ូស្វេ នោះ បុណ្យពោរ ត្រូវបានប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី ១៥ នៃខែ អ័ដារ នៅលើអ្វីដែលហៅថា បុណ្យពោរស៊ូសាន ចាប់តាំងពីការប្រយុទ្ធគ្នានៅទីក្រុង ស៊ូសាន ដែលមានកំផែងបានបន្តរហូតដល់ថ្ងៃទី ១៤ នៃ អ័ដារ ។  សព្វថ្ងៃនេះមានតែនៅក្នុង ក្រុងយេរូសាឡឹម បុណ្យពោរ ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅថ្ងៃទី ១៥ ហើយនៅក្នុងការតាំងទីលំនៅក្នុងព្រះគម្ពីរផ្សេងទៀតជាច្រើន (ដូចជា ហេប្រ៊ុន និង ស៊ីឡូ ) វាត្រូវបានប្រារព្ធនៅថ្ងៃទាំងពីរដោយសារតែការសង្ស័យទាក់ទងនឹងស្ថានភាពរបស់ពួកគេជាទីក្រុងដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយជញ្ជាំងចាប់តាំងពីសម័យយ៉ូស្វេ។

 ឈ្មោះ 
Purim គឺជាពហុវចនៈនៃពាក្យហេព្រើរ  (ប្រាក់កម្ចីពី Akkadian puru ) មានន័យថា " ច្រើន " ។   ការ​ប្រើ​វា​ជា​ឈ្មោះ​នៃ​ពិធីបុណ្យ​នេះ​មក​ពី អេសធើរ ៣:៦–៧ ដោយ​ពិពណ៌នា​អំពី​ជម្រើស​នៃ​កាលបរិច្ឆេទ៖
  តែលោកតោះតើយ នឹងចង់ចាប់ម៉ាដេកាយតែ១ប៉ុណ្ណោះ ដ្បិតគេបានជំរាបឲ្យលោកជ្រាបពីសាសន៍របស់ម៉ាដេកាយហើយ បានជាលោករកឱកាសនឹងបំផ្លាញសាសន៍យូដាទាំងអស់បង់ ដែលមាននៅពេញក្នុងនគររបស់អ័ហាស៊ូរុសទាំងមូលវិញ គឺជាជាតិរបស់ម៉ាដេកាយទាំងប៉ុន្មាន។រីឯនៅឆ្នាំ១២ ក្នុងរាជ្យអ័ហាស៊ូរុស គឺនៅខែទី១ ជាខែចេត្រ នោះគេវាយលេខតាមរបៀន «ពោរ» នៅមុខហាម៉ាន ដេញរកថ្ងៃខែ ទៅទល់នឹងខែ១២ ទើបត្រូវ គឺជាខែផល្គុន

 និទានរឿង 
រូបភាពតូច| The Triumph of Mordechai, 1624 គំនូរដោយ Pieter Pietersz Lastman ( សារមន្ទីរ Rembrandt House )
រមូររបស់អេសធើរ ធ្វើឡើងជាង 9 ឆ្នាំហើយចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងពិធីបុណ្យផឹករយៈពេលប្រាំមួយខែដែលផ្តល់ឱ្យដោយស្តេច អាហាស៊ីរ៉ុស នៃ ចក្រភពពែរ្ស សម្រាប់កងទ័ពនិង ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និង សាត្រាប និងចៅហ្វាយនាយនៃខេត្ត ១២៧ នៃនគររបស់គាត់ដោយបញ្ចប់ដោយរយៈពេលប្រាំពីរថ្ងៃ។ ពិធីជប់លៀងសម្រាប់ប្រជាជននៃទីក្រុង ស៊ូសាន ( ស៊ុសា ) អ្នកមាននិងអ្នកក្រ និងពិធីបុណ្យផឹកដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ស្ត្រីដែលរៀបចំដោយព្រះមហាក្សត្រិយានី វាស្តិ នៅក្នុងព្រះពន្លានៃ ទីធ្លារាជវង្ស។

នៅឯពិធីបុណ្យនេះ អាហាសូរ៉ុស ស្រវឹងយ៉ាងខ្លាំងហើយត្រូវបានជំរុញដោយអ្នកយាមកាមរបស់គាត់បានបញ្ជាឱ្យប្រពន្ធរបស់គាត់ វាស្តិ "បង្ហាញភាពស្រស់ស្អាតរបស់នាង" នៅចំពោះមុខពួកអភិជននិងប្រជាជនខណៈពេលដែលពាក់មកុដរាជរបស់នាង។ ការបដិសេធរបស់ វាស្តិ ធ្វើឱ្យគាត់អាម៉ាស់នៅចំពោះមុខភ្ញៀវរបស់គាត់ហើយជំរុញឱ្យគាត់ទម្លាក់នាងចេញពីតំណែងជាមហាក្សត្រី។ បន្ទាប់មក អហាសូរ៉ុស បញ្ជាឱ្យស្ត្រីដ៏ស្រស់ស្អាតទាំងអស់នៅទូទាំងចក្រភពឱ្យបង្ហាញដល់គាត់ដើម្បីឱ្យគាត់អាចជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រិយានីថ្មីជំនួស វាស្តិ ។ ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ទាំង​នោះ​គឺ អេសធើរ ដែល​កំព្រា​នៅ​ក្មេង ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចិញ្ចឹម​ដោយ​បងប្អូន​ជីដូនមួយ​ដំបូង​របស់​នាង ម៉ាដេកាយ និង​ជា​សមាជិក​នៃ ​ក្រុម​សានហេរិន ។ នាង​មាន​ការ​ពេញ​ចិត្ត​ក្នុង​ក្រសែ​ភ្នែក​របស់​ស្ដេច ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ជា​មហេសី​ថ្មី។ នាង​អេសធើរ ​មិន​បាន​បង្ហាញ​ពី​ដើម​កំណើត​របស់​នាង ឬ​ថា​នាង​ជា ​សាសន៍​យូដា ដូច​ដែល​ម៉ាដេកាយ​បាន​ប្រាប់​នាង​ថា​មិន​ត្រូវ​ទេ។ ដោយផ្អែកលើជម្រើសនៃពាក្យដែលបានប្រើនៅក្នុងអត្ថបទនោះ អ្នកអត្ថាធិប្បាយរបស់គ្រូ ខ្លះបញ្ជាក់ថា នាងពិតជាភរិយារបស់លោកម៉ាដេកាយ។

មិនយូរប៉ុន្មានម៉ាដេកាយបានរកឃើញផែនការមួយដោយឆ្មាំវាំងពីរនាក់ Bigthan និង Teresh ដើម្បីសម្លាប់ អាហាសូរ៉ុស ។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាប់​ខ្លួន និង ​ព្យួរ​ក ហើយ​ការ​បម្រើ​របស់​លោក​ម៉ាដេកាយ​ត្រូវ​បាន​កត់ត្រា​ទុក​ក្នុង​កំណត់ហេតុ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​តុលាការ។ 

អហាស៊ូរុស​បាន​តែង​តាំង ​ហាម៉ាន ​ជា ​ឧបាយកល ​របស់​គាត់។ ម៉ាដេកាយ ដែល​អង្គុយ​នៅ​មាត់​ទ្វារ​វាំង ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​ការ​មិន​ពេញ​ចិត្ត​របស់​ហាម៉ាន ខណៈ​ដែល​គាត់​មិន​ព្រម​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​គាត់។ ដោយ​បាន​រក​ឃើញ​ថា​ម៉ាដេកាយ​ជា​សាសន៍​យូដា ហាម៉ាន​គ្រោង​នឹង​សម្លាប់​មិន​មែន​តែ​ម៉ាដេកាយ​ទេ​គឺ​ជា ​ជនជាតិ​ភាគតិច​ជ្វីហ្វ​ទាំង​មូល​ក្នុង​ចក្រភព ។ ដោយ​ទទួល​បាន​ការ​អនុញ្ញាត និង​ថវិកា​របស់​អហាស៊ូរុស​ដើម្បី​អនុវត្ត​ផែនការ​នេះ គាត់ ​បាន​បោះ​ឆ្នោត ( "purim" ) ដើម្បី​ជ្រើសរើស​កាលបរិច្ឆេទ​ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ​នេះ គឺ​ថ្ងៃ​ទី ១៤ នៃ​ខែ​អ័័ដា។ នៅពេលដែលម៉ាដេកាយដឹងអំពីផែនការ គាត់បានស្លៀក បាវ និងផេះ ដែលជាសញ្ញានៃការកាន់ទុក្ខ យំសោកជាសាធារណៈ ហើយជនជាតិយូដាជាច្រើននាក់ទៀតនៅក្នុងទីក្រុងស៊ូសាន និងផ្នែកផ្សេងទៀតនៃអាណាចក្ររបស់អហាស៊ូរុស ក៏ធ្វើដូចគ្នាដែរ ដោយ មានការអត់ធ្មត់ និង ការតមអាហារ យ៉ាងទូលំទូលាយ។ អេសធើររកឃើញអ្វីដែលបានកើតឡើង; មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​សារ​រវាង​នាង​និង​ម៉ាដេកាយ​ដោយ​មាន Hatach ជា​អ្នក​បម្រើ​ម្នាក់​ក្នុង​រាជវាំង​ជា​អន្តរការី។ ម៉ាដេកាយស្នើសុំឱ្យនាងអង្វរស្ដេចជំនួសជនជាតិយូដាដែលតស៊ូ។ នាង​ឆ្លើយ​ថា គ្មាន​នរណា​ម្នាក់​ត្រូវ​បាន​គេ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ចូល​គាល់​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ឡើយ ដោយ​ត្រូវ​ទទួល​ទោស​ប្រហារ​ជីវិត។

នាង​អេសធើរ​និយាយ​ថា នាង​នឹង​តម ហើយ​អធិដ្ឋាន​រយៈពេល​បី​ថ្ងៃ ហើយ​សុំ​លោក Mordechai សុំ​ឲ្យ​ជនជាតិ​យូដា​ទាំងអស់​នៃ​ប្រទេស​ពែរ្ស​តម ហើយ​អធិស្ឋាន​រយៈពេល​បី​ថ្ងៃ​ជាមួយ​នាង។ ពេល​នោះ នាង​នឹង​ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​មហាក្សត្រ ដើម្បី​ស្វែង​រក​ជំនួយ ទោះ​បី​ជា​មាន​ច្បាប់​ហាម​ឃាត់​មិន​ឲ្យ​ធ្វើ​ដូច្នោះ​ក៏​ដោយ ហើយ​ប្រកាស​ថា បើ​ខ្ញុំ​វិនាស ខ្ញុំ​ត្រូវ​វិនាស។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​បី នាង​ស្វែង​រក​អ្នក​ស្តាប់​ជា​មួយ​អហាស៊ូរុស ក្នុង​ពេល​ដែល​នាង​អញ្ជើញ​គាត់​ទៅ​ជប់លៀង​ក្នុង​ក្រុម​របស់​ហាម៉ាន។ ក្នុង​ពិធី​បុណ្យ នាង​សុំ​ឲ្យ​គេ​ចូល​រួម​ពិធី​មួយ​ទៀត​នៅ​ល្ងាច​បន្ទាប់។ ទន្ទឹមនឹងនេះ លោកហាម៉ានបានអាក់អន់ចិត្តម្តងទៀតចំពោះការបដិសេធរបស់លោកម៉ាដេកាយមិនព្រមក្រាបថ្វាយបង្គំគាត់។ គាត់បានស៊ុតដោយប្រពន្ធរបស់គាត់ឈ្មោះ សេរ៉េស និងមិត្តភក្តិដែលមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ គាត់បានបង្កើត ក្រឡ សម្រាប់ Mordecai ដោយមានបំណងព្យួរគាត់នៅទីនោះនៅថ្ងៃបន្ទាប់។ 

នៅយប់នោះ អហាសូរ៉ុស ទទួលរងពី ការគេងមិនលក់ ហើយនៅពេលដែលកំណត់ត្រាប្រចាំថ្ងៃរបស់តុលាការត្រូវបានអានឱ្យគាត់ដើម្បីជួយគាត់ឱ្យដេកលក់ គាត់ដឹងពីសេវាកម្មដែលផ្តល់ដោយម៉ាដេកាយនៅក្នុងផែនការមុនដែលប្រឆាំងនឹងជីវិតរបស់គាត់។ ស្ដេច សួរថាតើបានធ្វើអ្វីសម្រាប់ Mordecai ហើយត្រូវបានប្រាប់ថាគាត់មិនបានទទួលការទទួលស្គាល់សម្រាប់ការជួយសង្គ្រោះជីវិតរបស់ស្តេច។ ពេល​នោះ ហាម៉ាន​លេច​មក ហើយ​ស្ដេច​អហាស៊ូរុស​សួរ​គាត់​ថា តើ​គួរ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ចំពោះ​បុរស​ដែល​ស្ដេច​សព្វ​ព្រះទ័យ​លើក​តម្កើង។ ដោយគិតថាស្តេចកំពុងសំដៅលើហាម៉ានខ្លួនឯង ហាម៉ាននិយាយថា អ្នកដែលមានកិត្តិយសគួរតែស្លៀកពាក់អាវផាយរបស់ស្តេច ហើយដើរលើសេះរបស់ស្តេច។ ចំពោះ​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​របស់​ហាម៉ាន ស្តេច​ក៏​បង្គាប់​ឲ្យ​ហាម៉ាន​ប្រគល់​កិត្តិយស​ដល់​ម៉ាដេកាយ។ Mindel, Nissan. The Complete Story of Purim .

នៅល្ងាចនោះ អហាស៊ូរុស និង ហាម៉ាន ចូលរួមក្នុងពិធីជប់លៀងលើកទីពីររបស់អេសធើរ ដែលនាងបង្ហាញថានាងជាជនជាតិយូដា ហើយថាហាម៉ានកំពុងរៀបចំផែនការសម្លាប់មនុស្សរបស់នាង ដែលរួមមាននាង។ អហាស៊ូរុស​ខឹង​ជា​ខ្លាំង ហើយ​ជំនួស​មក​វិញ​បញ្ជា​ឲ្យ​ហាម៉ាន​ព្យួរ​ក​លើ​រនាំង ដែល​ហាម៉ាន​បាន​រៀបចំ​សម្រាប់​ម៉ាដេកាយ។ ក្រឹត្យ​មុន​ប្រឆាំង​នឹង​ជន​ជាតិ​យូដា​មិន​អាច​ទុក​ជា​មោឃៈ​បាន​ទេ ដូច្នេះ​ស្ដេច​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ម៉ាដេកាយ និង​នាង​អេសធើរ​សរសេរ​ក្រឹត្យ​មួយ​ទៀត​តាម​ការ​ចង់​បាន។ ពួក​គេ​សម្រេច​ថា ជន​ជាតិ​យូដា​អាច​នឹង​សម្លាប់​ពួក​អ្នក​ដែល​គិត​ទុក​ជា​មុន ដើម្បី​បង្ក​ហានិភ័យ​ដ៏​សាហាវ។ ជាលទ្ធផលនៅថ្ងៃទី ១៣ខែ អ័ដា អ្នកវាយប្រហារ 500 នាក់និង កូនប្រុសរបស់ហាម៉ាន 10 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងទីក្រុង ស៊ូសាន ។ នៅទូទាំងចក្រភព 75,000 នៃសត្រូវរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានសម្លាប់។  នៅថ្ងៃទី 14 មនុស្ស 300 នាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានសម្លាប់នៅ ស៊ូសាន ។ មិនមានការ លួចចម្លងទេ ។ 

ម៉ាដេកាយ​ទទួល​តំណែង​ទីពីរ​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​អហាស៊ូរុស ហើយ​បាន​រៀបចំ​ពិធី​រំលឹក​ខួប​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​នៃ​ការ​ប្រគល់​ជន​ជាតិ​យូដា​ពី​ការ​បំផ្លាញ។ 

 វិចិត្រសាល 

 ជនជាតិយូដាពែរ្ស
 ភាសា Judeo-Persian
 ប្រវត្តិជនជាតិយូដានៅអ៊ីរ៉ង់
 ប្រវត្តិជនជាតិយូដានៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន
 ជនជាតិយូដាភ្នំ
 ជនជាតិយូដា Bukharan

 កំណត់ចំណាំ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations