អ៊ុង កែវ

អ៊ុង កែវ  បានដឹកនាំជនជាតិភាគតិច ដែលនិយាយភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី (ពីមុនហៅថា មន-ខ្មែរ) នៅក្នុងអ្វីដែល ប្រទេសថៃ ត្រូវបានគេហៅថា ការបះបោររបស់បុរសបរិសុទ្ធ ជាកន្លែងដែលវាជាបុព្វហេតុរីករាលដាល ប៉ុន្តែមានរយៈពេលខ្លី។  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំង បារាំង និង ឡាវ អ៊ុង កែវ បានបន្តការតស៊ូរហូតដល់ការធ្វើឃាតរបស់គាត់នៅឆ្នាំ 1910 ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់គាត់ ការប្រយុទ្ធនៅតែបន្តនៅក្រោមការស្នងរាជ្យបន្តរបស់គាត់ អ៊ុង កំម៉ានដាំ រហូតដល់យ៉ាងហោចណាស់ឆ្នាំ ១៩៣៧។ រឿងព្រេងក្នុងស្រុកបាននិយាយថា អ៊ុង កែវ បានរួចរស់ជីវិតពីការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាត ហើយរស់នៅរហូតដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ។ Ong Keo Stupa

 ជីវិតដំបូង 
អ៊ុង កែវ ជា អាឡាក់ កើតនៅ បាប៉ាតៃ មឿងថាតេង សម័យនោះជាផ្នែកនៃ នគរចំប៉ាសាក់ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននៅខេត្តសេកុង ឬ ខេត្តសេកុង ។ Polsena, Vatthana; 2006; Post-war Laos: The Politics of Culture, History, And Identity; Cornell University Press; ; pp 121-138

ឪពុក​គាត់​ជា​មេ​ភូមិ។ អ៊ុង កែវ បាន​ឡើង​លើ​ជណ្ដើរ​ដឹក​នាំ​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​ដោយ​សារ​តែ​ចិត្ត​សប្បុរស​និង​ភាព​ឆ្លាត​វៃ និង​ចេះ ​ភាសា​ឡាវ និង ​បាលី ​យ៉ាង​ស្ទាត់​ជំនាញ។ គាត់បានធ្វើពិធីសាសនានៅលើ ភ្នំតាយុន ដែលនៅជិតភូមិកំណើតរបស់គាត់។ លោក​បាន​តស៊ូ​មតិ​ថា​ត្រូវ​បណ្ដេញ​ជន​បរទេស​ចេញ។ ការ​តាម​ដាន​របស់​គាត់​បាន​រីក​ចម្រើន​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស ហើយ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​គេ​ចាប់​ផ្ដើម​ហៅ​គាត់ថា ព្រះ អង្គកែវ (  − Wiktionary: prá ong gâew ) -  និង ភូមី ប៊ុន (   , ភ្លឺ។ "បុគ្គលមាន គុណធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនា ") ជាធម្មតា ត្រូវ បានបកប្រែក្នុងន័យថាជា បុរសបរិសុទ្ធ ។  Polsena, Vatthana; 2006; Post-war Laos: The Politics of Culture, History, And Identity; Cornell University Press; ISBN 0801445035; pp 121-138

 ការបះបោរ 
ព្រះអង្គ​បើក​ការ​បះបោរ​នៅ​ថា​តេង ដើម្បី​ឆ្លើយតប​នឹង​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​ប្រាសាទ​បានណង​មេក។[ ត្រូវការដកស្រង់ ] ការបះបោរនេះមានរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ មុនពេលបទឈប់បាញ់អាចត្រូវបានធ្វើឡើង។ ភូមី ប៊ុនបានចុះចាញ់បារាំងនៅខែតុលាឆ្នាំ 1907 បន្ទាប់ពីការបរាជ័យផ្នែកយោធា ជំងឺរាតត្បាត និងទុរ្ភិក្សបានធ្វើឱ្យកងទ័ពរបស់គាត់ខកចិត្ត។ ទោះជា​គាត់​ចុះចាញ់​ក៏ដោយ គាត់​មិន​ដែល​ដាក់​លក្ខខណ្ឌ​ដែល​បារាំង​ដាក់​លើ​គាត់​ទេ។ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ប្រើ​ងារ​ជា «​មហា​ក្សត្រ​» ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​ប្រទាន​ឲ្យ​ព្រះអង្គ​ផ្ទាល់ ធ្វើ​ពិធី​សាសនា​តាម​បែប​ពុទ្ធសាសនិកជន និង​បាន​លើក​ទឹកចិត្ត​សិស្ស​របស់​ព្រះអង្គ ជា​ពិសេស​ព្រះអង្គម្ចាស់ អង្គ​ធម្មរាជា ឲ្យ​បន្ត​ការ​តស៊ូ​របស់​ព្រះអង្គ។ នៅឆ្នាំ 1910 ស្នងការបារាំងនៃខេត្តសារ៉ាវ៉ាន់ លោក Jean-Jacques Dauplay បានបញ្ជាឱ្យសម្លាប់គាត់សម្រាប់អាកប្បកិរិយា "ក្រអឺតក្រទម" របស់គាត់។ Gunn, Geoffrey C.; 1990; Rebellion In Laos: Peasant And Politics In A Colonial Backwater; Westview Press USA;  ប្រភពខ្លះថា ឌឿ លេង សម្លាប់ អ៊ុង កែវ បន្ទាប់ពីកោះហៅគាត់ទៅប្រជុំ ដោយកាំភ្លើងលាក់ទុកក្នុងមួក។ Moppert, François; Mouvement de résistance au pouvoir colonial français de la minorité proto-indochinoise du plateau des Bolovens au Sud-Laos : 1901-1936; Doctorate Thesis, Université de Paris VII, 1978