សាស្ត្រាល្បែង

សាស្ត្រាល្បែង ឬ ល្បែង គឺជាប្រភេទនៃ អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ មជ្ឈិមសម័យ  ជាញឹកញាប់ត្រូវបានធ្វើឡើងនៃមនោសញ្ចេតនាផ្សងព្រេងដ៏អស្ចារ្យ។  ពួកគេត្រូវបានសរសេរជាខជាមួយនឹងវាក្យសព្ទដ៏សម្បូរបែប និងល្អិតល្អន់ ហើយប្រើដើម្បីកម្សាន្តអារម្មណ៍ទស្សនិកជនតាមរយៈអ្នកអានសាធារណៈ ឬ chanter ។ 

 និរុត្តិសាស្ត្រ 
នៅក្នុងភាសាខ្មែរ សាស្ត្រាល្បែង បកប្រែថា "ធ្វើការដើម្បីភាពរីករាយ" ។ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
បើតាម លោក លី ធាមតេង នៅ សម័យក្រោយអង្គរ សាច់រឿងភាគច្រើនគឺ សាស្ត្រាល្បែង សម្រាប់កម្សាន្ត។ 

សតវត្ស​ទី 17 បាន​ឃើញ​ការ​លេច​ចេញ​នៃ​ប្រលោមលោក​ខ​ដែល​មាន​រយៈពេល​វែង​ដែល​បាន​រៀបរាប់​ពី ​រឿងនិទានជាតក បុរាណ​។ ឧទហរណ៍ដ៏ចំណាស់ជាងគេគឺ ខ្យងសង្ខ័ (The Conch Shell) មានអាយុកាលតាំងពីឆ្នាំ ១៧២៩។ ដោយ​បង្ហាញ​ពី​គោល​គំនិត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា សាស្ត្រាល្បែង ​ជា ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​ព្រះសង្ឃ​ប្រើ​ជា​អត្ថបទ​ដើម្បី​បង្រៀន​កូន​ខ្មែរ​ឲ្យ​ចេះ​អាន និង​សរសេរ។ 

តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៨០​មក សាស្ត្រាល្បែង ​សុទ្ធសាធ​បាន​លេច​ចេញ​មក ចំណែក​ឯ​អតីតកាល​ពុទ្ធសាសនា​បាន​សាយភាយ​គ្រប់​ផ្នែក​នៃ​វប្បធម៌​ខ្មែរ។ 

ស្នាដៃទាំងនេះខ្លះសរសេរលើស្លឹកត្នោត ត្រូវបានសម្អាត និងថតដោយមីក្រូហ្វីល ដោយមានជំនួយថវិកាសម្រាប់បណ្ណាល័យជាតិនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990។ អត្ថបទស្លឹកត្នោតជាច្រើនដែលចងក្រងជាឯកសារក្នុងខ្សែភាពយន្តទាំងនេះបានបាត់បង់តាំងពីពេលនោះមក ព្រោះវាត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងកំប៉ុងនៅក្នុងការិយាល័យដែលមិនគ្រប់គ្រងអាកាសធាតុក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ reels - ច្បាប់ចម្លងតែមួយគត់ដែលនៅរស់រានមានជីវិត - កំពុងធ្លាក់ចុះហើយមានហានិភ័យនៃការបាត់ផងដែរដោយគ្មានការអភិរក្សត្រឹមត្រូវ។ ឌីជីថលនៃសាត្រាស្លឹករឹតបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 2019 ក្រោមការណែនាំរបស់ មជ្ឈមណ្ឌលធនធានឌីជីថលរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ 

 ការកំណត់ប្រភេទ 

 រឿងព្រេងនិទានរបស់ព្រះពុទ្ធ 
ភាគច្រើននៃ សាស្ត្រាល្បែង គឺផ្អែកលើរឿងនិទានពុទ្ធសាសនាដ៏ពេញនិយម ជាពិសេសរឿងដែលមាននៅក្នុងបណ្តុំ apocryphal Jātaka ដែលគេស្គាល់ថា បញ្ញាសជាតក ដែលជាឧទាហរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួនគឺរឿង វរវង្ស និងសូរវង្ស ឬ ព្រះជិនវង្ស ។ 

 រចនាសម្ព័ន្ធស្តេរ៉េអូ 
ធាតុ​អក្សរសាស្ត្រ​នៃ ​សាស្ត្រាល្បែង ​មាន​បី​ផ្នែក​:

 សេចក្តីផ្តើម ឬ ការលើកតម្កើង ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង អក្សរសិល្ប៍បាលី បុរាណ ដើម្បីលើកតម្កើងត្បូងទាំងបី (ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសក្យមុនីចេតិយ) ចំណែកខ្មែរក្រោយៗទៀត ក៏សុំពរជ័យផងដែរ។ ការលើកសរសើរនេះស្ទើរតែត្រូវបានបិទជាប្រព័ន្ធដោយការដោះសារ និងការបដិសេធរបស់កវី។
 រូបកាយ ឬ អតីតវត្ថ ដែលកើតឡើងញឹកញាប់បំផុតពីអក្សរសិល្ប៍ មហានិបទជាតក និងការធ្វើត្រាប់តាមរបស់វា បញ្ញាសជាតក ខណៈដែលខ្លះជារឿងនិទានប្រជាប្រិយសុទ្ធសាធ។
 ការបញ្ចប់ ឬ សមោធាន ដែលចែងថាតួអង្គណាមានដើមកំណើតពីសម័យព្រះពុទ្ធ។

 ការអប់រំមនោសញ្ចេតនាតាមរយៈការសូត្រ 
សាស្ត្រាល្បែង ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងវត្តអារាមនៃការអប់រំរបស់គ្រហស្ថ ហើយសូម្បីតែព្រះសង្ឃបុរាណនិយមនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ នៅតែបន្តសូត្រធម៌ស្មូតដោយផ្អែកជុំវិញជីវិតរបស់ព្រះពុទ្ធកាលពីអតីតកាល និងបែបផ្សេងទៀតក្នុងលក្ខណៈទំនេរ និងទាន់សម័យដែលគេស្គាល់ថាជាស្មូត។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ