ផាន់-ថៃ

ផាន់-ថៃ (ហៅម្យ៉ាងទៀតថា ផាន់ -តៃ ចលនា ផាន់-ថៃ ។ល។) វាជាទម្រង់នៃ លទ្ធិបដិវត្តន៍និយម ដោយមានគោលបំណងបង្រួបបង្រួមនយោបាយរបស់ ប្រជាជនថៃ ទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ភូមា, ម៉ាឡាយ៉ា, កម្ពុជា និង ឡាវ ទៅជារដ្ឋថៃដ៏អស្ចារ្យ ដែលជួនកាលគេហៅថា អាណាចក្រថៃដ៏អស្ចារ្យ ( ,មហាអាណាចក្រថៃ)

មុនពេល បដិវត្តន៍ឆ្នាំ 1932 ដែលជំនួសរបបរាជានិយមផ្តាច់មុខដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ រដ្ឋាភិបាលថៃបានបន្តទំនាក់ទំនងល្អជាមួយមហាអំណាចចក្រពត្តិ គឺ អង់គ្លេស និង បារាំង ដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសជិតខាងគឺភូមា, ម៉ាឡាយ៉ា, កម្ពុជា និងឡាវ។ មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងអាណានិគម ត្រូវបានបាក់ទឹកចិត្តយ៉ាងសកម្ម។ រដ្ឋាភិបាល​យោធា​ដែល​ឡើង​កាន់​អំណាច​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៨ ក្រោមរបប ​​ ភិប៊ុន​សុង​ខ្រាម ក៏​បាន​ស្វែងរក​យ៉ាង​សកម្ម​ដើម្បី​ស្ដារ ​ទឹកដី​ដែល​«បាត់បង់» ។ វា​ក៏​បាន​លើក​តម្កើង​សាសនា​ថៃ​យ៉ាង​ចាស់ដៃ​ដែរ។  ស្ថាបត្យករ​បញ្ញវន្ត​នៃ ​ជាតិ​និយម​ថៃ ​ថ្មី​គឺ Wichit Wathakan ។ ប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការពីសៀមមកប្រទេសថៃ។ ពាក្យ​ថៃ​ត្រូវ​បាន​គេ​បក​ប្រែ​តាម​បែប​អសុរកាយ។ វាមិនត្រឹមតែសំដៅលើអ្នកនិយាយ ភាសាថៃកណ្តាល (សៀម) ឬសូម្បីតែ ភាសាតៃ ជាទូទៅប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែសំដៅទៅលើអ្នកទាំងឡាយណាដែលធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោម អាណាចក្រអយុធ្យា និង រតនៈកូស៊ីន ។ Paul Kratoska and Ben Batson, "Nationalism and Modernist Reform", in Nicholas Tarling (ed.), The Cambridge History of Southeast Asia, Volume 2, Part 1: From c. 1800 to the 1930s (Cambridge University Press, 1999), p. 305.

ក្នុងកំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រទេសថៃអាចទាញយកប្រយោជន៍ពី ការចាញ់បារាំង នៅអឺរ៉ុប ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដីកម្ពុជា និងឡាវក្នុង សង្រ្គាមដ៏ខ្លីមួយ ។ បន្ទាប់ពី ការលុកលុយរបស់ជប៉ុនលើប្រទេសថៃ (ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1941) ប្រទេសថៃបានបង្កើតបុព្វហេតុរួមគ្នាជាមួយជប៉ុន និង កាន់កាប់ផ្នែកខ្លះនៃភូមា និង ម៉ាឡាយ៉ា ។ ការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសថៃ ជាទូទៅមិនត្រូវបានស្វាគមន៍ដោយប្រជាជនប្រធានបទនោះទេ។ នៅប្រទេសឡាវ ជាពិសេស អាជ្ញាធរបារាំងបានផ្សព្វផ្សាយវោហាសាស្ត្រ និងកំណែទម្រង់នៃ "ការកែលម្អ" វប្បធម៌ ឡាវ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ អគ្គទេសាភិបាលឥណ្ឌូចិន Jean Decoux ប៉ុន្តែនេះត្រូវបានគេប្រើជាចម្បងដើម្បីបង្អាក់ការអំពាវនាវរបស់ ផាន់-ថៃ និងពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឡាវនៅក្នុងប្រព័ន្ធអាណានិគមបារាំងជាជាង។ អភិវឌ្ឍអារម្មណ៍នៃជាតិនិយមផ្តាច់ខ្លួនរបស់ឡាវ។    យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ការ​ប្រឆាំង​មិន​ចុះ​សម្រុង​គ្នា​ពិត​ជា​បាន​លេច​ឡើង​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ជាតិ​និយម​ឡាវ ដែល​មាន​គោល​បំណង​នាំ​យក​ភាគ​ខាង​ជើង​ប្រទេស​ថៃ​ជា​ច្រើន​មក​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ឡាវ។ មុខវិជ្ជាថ្មីមួយចំនួនរបស់ប្រទេសថៃត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "ភាសាថៃ" ក្នុងន័យណាមួយ។ សង្រ្គាមបានបញ្ចប់ដោយការបរាជ័យរបស់ប្រទេសថៃ និងការផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលយោធា។ ប្រទេស​ថៃ​បាន​ត្រឡប់​ទៅ​ព្រំដែន​មុន​សង្គ្រាម​របស់​ខ្លួន​វិញ​ដូច​ដែល​បាន​កែសម្រួល​ចុង​ក្រោយ​ក្នុង ​សន្ធិសញ្ញា​អង់គ្លេស​-​សៀម​ឆ្នាំ​១៩០៩ ។ Paul Kratoska and Ben Batson, "Nationalism and Modernist Reform", in Nicholas Tarling (ed.), The Cambridge History of Southeast Asia, Volume 2, Part 1: From c. 1800 to the 1930s (Cambridge University Press, 1999), p. 305.