វត្តស្រះកែវ (ខេត្ត ឧប្បលរាជធានី)

វត្តស្រះកែវ ឬ វត្តតៃ ជាវត្តព្រៃមួយដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយនិកាយ ថេរវាទ គឺ និកាយ ធម្មយុត្តិក វត្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុង ឆ្នាំ 1863 ដោយ ព្រះតេជគុណ ផាន់ធុល (ឌឺ) ព្រះមហាថេរា ដែលបានបង្កើតសង្ឃ និកាយធម្មយុត្ត នៅ​ខេត្ត ឧប្បល និង​ភូមិភាគ​ឦសាន វត្ត​ស្រះកែវ ជា​វត្ត​អារាមធម្មយុត្តិក គឺជាវត្តទីប្រាំនៅក្នុងខេត្ត នេះ និង ភូមិភាគឦសាន វត្តនេះនេះស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ កែងសះពឺ  ជាប់នឹង ទន្លេ មូន ក្នុងតំបន់នៃ ក្រុង ពិបុលមង្សាហារ  ដែលមានចម្ងាយប្រហែល 45 គីឡូម៉ែត្រពី ខេត្ត

 កត់ត្រា 
វត្តស្រះកែវ ជាវត្តបុរាណដែលមានតម្លៃសម្រាប់ប្រជាជនថៃ។ ដើមឡើយជាតំបន់ ប្រាសាទថ្មបុរាណ វា​នៅ​ជាប់​នឹង ​ទន្លេ​មូន ​ក្នុង​តំបន់ កែងសះពឺ ​ដែលមាន ​ស្រះ​បុរាណ​មួយ ​ដែល​គេ​ជឿថា​ជា​ប្រភព​ទឹក​ពិសិដ្ឋ។ ពេលខ្លះ នឹងមានពន្លឺដូចគ្រាប់គ្រីស្តាល់ផុសចេញពីស្រះបុរាណ រំកិលទៅទិសខាងលិចប្រហែល ១ គីឡូម៉ែត្រ រួចអណ្តែតចុះតាម ជម្រាលភ្នំដី ឬពេលខ្លះវាអណ្តែតឡើងពីជម្រាលភ្នំដី ហើយចុះចតនៅចំណោតបុរាណស្រះ។ នៅពេលដែលវត្តត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងតំបន់ទាំងពីរនេះ។ ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា វត្ត​ស្រះកែវ និង ​វត្ត​ភូខៅកែវ។

 ព្រះពុទ្ធបដិមា និងវត្ថុបុរាណសំខាន់ៗ 
១. ពព្រះពុទ្ធនុតព្រះមង្គលមុជលិនធរាយ (ព្រះឆាយាលង្ហិន) រូបសំណាកទំហំ ៨០ អ៊ីញ កម្ពស់ ៦,៨០ ម៉ែត្រ ទម្ងន់ ២៥០០ គីឡូក្រាម ធ្វើពីលង្ហិន។ ពិធី​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​វត្ត​បាណ ខេត្តឧប្បល នៅថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៩ ខែសីហា ពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ ឆ្នាំច សំរឹទ្ធិស័ក ព.ស. ឆ្នាំ ២០០៩ ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​យក​ទៅ​តម្កល់​នៅ​វត្ត​ស្រះកែវ នៅ​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ទី​៣០ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​ច សំរឹទ្ធិស័ក ឆ្នាំ2009 ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ ព្រះគ្រូ ផាវ៉ាន់ ជីតស៊ុនថន ព្រះចៅអធិការវត្តអរិយក្សត្រ រួមជាមួយនឹងជំនឿរបស់ញាតិមិត្ត និងសិស្សរបស់គាត់។

២. ប្រាសាទថ្មដែលបាក់បែក កសាងឡើងតាមជំនឿ ប្រើជាកន្លែងតម្កល់ រូបព្រះ តាមជំនឿតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា លុះ​ស្លាប់​ក៏​ត្រឡប់​ទៅ​ឯ​ព្រហ្ម​វិញ ។ បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រាសាទនេះត្រូវបានបំផ្លាញទៅតាមពេលវេលា ពោលគឺប្រហែលឆ្នាំគ.ស. ឆ្នាំ 1947 នៅសល់តែជាន់ថ្ម។ វាលេចឡើងនៅក្រោមម្លប់របស់ ស្រីមហាពោធិ៍ នៃ វត្តស្រះកែវ ដែលត្រូវបានគេជឿថាត្រូវបានសាងសង់រួមគ្នាជាមួយនឹងប្រាសាទថ្មនៅម្ខាងនៃ កែងសះពឺ បំបែកដោយទន្លេ មូន ដែលលេចឡើងក្នុងតំបន់ បានសះពឺ  សាលាតៃ ហើយមានទីតាំងបុរាណនៅជុំវិញតំបន់នោះ។ មានស្រះទឹក និងស្រះបុរាណតាមគោលការណ៍ស្ថាបត្យកម្មនៃការសាងសង់តាមជំនឿនៅកណ្តាលចក្រវាឡ។ ដែលមានភ្នំព្រះសុមេរុជាមជ្ឈមណ្ឌល នេះបញ្ជាក់បន្ថែមអំពីសារៈសំខាន់នៃកន្លែងបែបនេះ។

3. សីមា เป็นหินทรายสีแดงที่บ่งบอกถึงความเจริญทางอารยธรรมของชนเผ่าที่แสดงถึงขอบเขตการขยายตัวทางความเชื่อและศาสนา ได้เก็บรักษาไว้ที่วัดสระแก้ว อำเภอพิบูลมังสาหาร จังหวัดอุบลราชธานี มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ของใบเสมาในเขตของภาคอีสานยังมีอีกมากมาย เช่น เสมาหินบ้านบุ่งผักก้าม ถูกค้นพบที่วัดพัทธสีมาราม บ้านบุ่งผักก้าม ตำบลวังสะพุง จังหวัดเลย เป็นเสมาหินที่มีการกำหนดอายุโดยวิธีทางโบราณคดี โดยใช้วิธีเปรียบเทียบทางประวัติศาสตร์และศิลปะ โดยศึกษาจากศิลปะโบราณวัตถุ สถานที่ที่มีลักษณะรูปแบบลวดลายใกล้เคียงกันและเปรียบเทียบกับศิลปะโบราณวัตถุจากประเทศใกล้เคียง และคัมภีร์ที่ให้อิทธิพลการกำหนดรูปแบบสลักบนใบเสมา จึงกำหนดอายุได้ว่า สร้างขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 13 - 16 มีอายุไม่ต่ำกว่า 900 – 1,200 ปี เป็นแบบศิลปะทวาราวดี เสมาหินที่พบมีทั้งสภาพสมบูรณ์และชำรุดปักรวมกันอยู่ในบริเวณวัดพัทธสีมาราม ส่วนใหญ่เป็นหินทรายสีขาว บางใบเป็นหินทรายสีแดงมีขนาดใหญ่เล็กปะปนกันตรงกลางมีลวดลายรูปสถูปเจดีย์ประดับอยู่เกือบทุกใบ บางใบเป็นหม้อ "ปูรณฆฏะ" ประกอบลายพันธุ์พฤกษา ซึ่งเป็นสัญลักษณ์แสดงถึงความอุดมสมบูรณ์

៤. មូលដ្ឋាន សិវលិង្គ គឺជាមូលដ្ឋានដែលដាក់ សិវលិង្គ នៅជុំវិញមូលដ្ឋានមានរូបចម្លាក់ដែលមើលទៅស្រដៀងគ្នា។ សុដន់ស្ត្រីវ័យក្មេង ចម្លាក់​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​តាម​ជំនឿ​ថា​វា​ពិសិដ្ឋ និង​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ភាព​សម្បូរ​បែប ចិញ្ចឹម​មនុស្ស​ក្នុង​លោក​ឲ្យ​មាន​ជីវិត​ពេញ​បរិបូណ៌។ វាជាថ្មភក់ពណ៌ផ្កាឈូក - ក្រហម។ តម្កល់ទុកនៅវត្តស្រះកែវ។

៥. សិលាចារឹក ជាប្រភេទថ្មភក់ ទទឹង ៤៥សង់ទីម៉ែត្រ កម្ពស់ ៦៣សង់ទីម៉ែត្រ កម្រាស់ ១៦.៥សង់ទីម៉ែត្រ ហៅថា «សិលាចារឹកវត្តស្រះកែវ» ហើយបានតម្កល់ទុកនៅវត្តស្រះកែវ។  សិលាចារឹក​មាន ១ ចំហៀង និង ៣ ខ្សែ ប៉ុន្តែ​ផ្នែក​ខាង​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់​ត្រូវ​ខូចខាត។ នៅសល់តែ 2 បន្ទាត់ទៀតប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវអាន។ ដែល​មិន​បាន​ពេញលេញ និង​អាច​អាន ​បាន ​តែ​ជាមួយ​ព្រះនាម ​មហិបតីវម្ម៌​ ប៉ុណ្ណោះ ដែលប្រហែលជាបានទទួលអំណាចរដ្ឋបាលពីទីក្រុងអង្គរ ដើម្បីគ្រប់គ្រងតំបន់នេះ។

៦. ផ្ដែវត្តស្រះកែវ ដើមឡើយ ផ្ដែពីរត្រូវបានគេរកឃើញ ដែលនីមួយៗមានលំនាំ រឿងរ៉ាវគឺខុសគ្នា។ ហើយវាអាចមកពីសម័យផ្សេង។ 

- ធ្នឹមទី១ តម្កល់នៅវត្តស្រះកែវ។  វា​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ថ្នាក់​តាម​រចនាបថ​សិល្បៈ​ខ្មែរ​របស់រចនាបថព្រៃក្មេង។ 

- ផ្ដែទីពីរ ជាសិល្បៈខ្មែរក្នុងរចនាបថថាឡាបរិវ៉ាត់។ វាត្រូវបានរក្សាទុកនៅព្រះវិហារ វត្ត Supattanaram Worawihan ស្រុក មឿង ខេត្ត ឧប្បល នៃ​រង្វង់​កោង​ឆ្លាក់​ដោយ​លំនាំ​រុក្ខជាតិ​បាន​ប្រែ​ទៅ​ខាង​ក្នុង​ នៅខ្សែកោងនេះមាន មាន​រង្វង់​រាង​ពង​ក្រពើ​ចំនួន 3 ដែល​បំបែក​ពី​គ្នា​នៅ​ក្នុង​រង្វង់​រាង​ពង​ក្រពើ​គ្មាន​រូប​ចម្លាក់​នៅ​ក្រោម​ខ្សែកោង​មាន​លំនាំ​កម្រងផ្កា​ឆ្លាស់​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​លំនាំ​កម្រងផ្កា​ រចនាប័ទ្ម​សំសំបូរព្រៃ​គុក
រូបភាពតូច| ព្រះតេជព្រះគុណ នៅវត្តស្រះកែវ
ព្រះពឺ

៧. ព្រះពឺ ជា​បន្ទះ​ថ្មភក់​មាន​បន្ទាត់​ចារឹក​រូប​រូប ​ព្រះ ​ក្នុង​ទីតាំង​អង្គុយ ដោយ​ដៃស្តាំ​មាន​រាង ​ចក្រា និង​ខាងឆ្វេង​រាង​ជា ​ផ្កាឈូក​។ ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ព្រែក​ជ្រៅ​កណ្តាល​កាំង​សាវឿ ហៅ ​ប៉ាវ​ឌួ​ន​ហា ក្នុង​ទន្លេ​ម៉ុន រូប​បដិមា ​នេះ​មាន​ជំនឿ​តាម​ទំនៀម​ព្រាហ្មណ៍។ ដែលតំណាងឱ្យភាពសម្បូរបែប មនុស្ស​បុរាណ​បាន​គោរព​និង​គោរព​រហូត​ដល់​បច្ចុប្បន្ន។ និង​ក្នុង​ឱកាស​បុណ្យ​សង្ក្រាន្ត​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ បាន​នាំ​យក​មក​ជូន​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ស្រុក​ភី​ប៊ុន​ម៉ង់​សា​ហាន ធ្វើ​បុណ្យ និង​ងូត​ទឹក​។ ដើម្បីសំណាងល្អសម្រាប់ខ្លួនអ្នក និងក្រុមគ្រួសារ។ បន្ទាប់​មក​យក​ទៅ​តម្កល់​ទុក​នៅ​វត្ត​ស្រះកែវ។

៨. ស្រះកែវ ​ជា​ស្រះ​បុរាណ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ជីក​ជាមួយ​នឹង​ប្រាសាទ​ថ្ម។ ស្ថិតនៅខាងជើងវត្តស្រះកែវ។ តាម​ជំនឿ​ខ្មែរ​បុរាណ​ជា​ស្រះ ឬ​ស្រះ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​ប្រើ​សម្រាប់​សម្អាត​រាងកាយ​មុន​ចូល​ធ្វើ​ពិធី​ដ៏​ពិសិដ្ឋ។ ដើម្បី​សម្អាត​ដងខ្លួន​មាន​ប្រវែង ៧៩ ម៉ែត្រ ទទឹង ៣៥ ម៉ែត្រ និង​ជម្រៅ ៣ ម៉ែត្រ ​។ ដែលមនុស្សនៅខាងក្រោមទឹកត្រូវប្រើសម្រាប់ផឹក និងបរិភោគ ទឹក​ហូរ​ទៅ​ណា​ក៏​ឃើញ​ដូច្នោះ​ដែរ។ មនុស្សទាក់ទងនឹងទឹក។ របៀប​រស់នៅ​របស់​ពួកគេ​ជាប់​នឹង​ទន្លេ​មុន​។ ព្រោះ​ក្រោយ​ពី​ធ្វើ​ពិធី​នេះ ទន្លេ​ទាំង​មូល​ក្លាយ​ជា​ទឹក​បរិសុទ្ធ។ វាជាទឹកសុទ្ធ។ ទឹកនឹងបង្ហាញពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់កុលសម្ព័ន្ធ។ ទន្លេ​មូន​នេះ​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​ជឿ​ថា​ហូរ​ចុះ​ពី​កំពូល​ភ្នំ។ វាស្រដៀងទៅនឹងទន្លេគង្គាដ៏ពិសិដ្ឋនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ វា​គឺ​ជា​រឿង​មួយ​នៃ​ជំនឿ​ដែល​បាន​បន្សល់​ទុក​តាំង​ពី​អតីតកាល។ ពិធី​ដែល​នឹង​ធ្វើ​ក្នុង​ស្រះ​ត្រូវ​មាន​តំណាង​ស្លៀកពាក់​ស គ្រប​ខ្លួន​ដោយ​អាវ​ស រួច​អុជ​ធូប ទៀន និង​ផ្កា ដើម្បី​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​ដ៏​សក្ការៈ​នៅ​ទីសក្ការៈ។ រួច​ស្រង់​ទឹក​មក​ធ្វើ​ពិធី ។

 យោង