ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)

ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣) 250px រជ្ជកាល ១៧២៩ (៧ខែ)
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ ១៦៩៩
 ១៧១០
 ១៧២៩រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះកែវហ្វារាមារធិបតីមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន ព្រះសត្ថាទី២រាជបន្ត ព្រះសត្ថាទី២  (រជ្ជកាលទី២) សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ១៦៥៧  បុត្រ អង្គយ៉ងចូលទីវង្គត់ ១៧២៩ ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និកាយថេរវាទ
(Buddha Theravada)  ព្រហ្មញ្ញសាសានា 

ព្រះកែវហ្វាទី៣ ឬ អង្គអុឹម (អង់គ្លេស: Preah Keo Fa III/3rd reign) or (Ang Em) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦៥៧-១៧២៩) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៧២៩) (គ្រងរាជ ៧ខែ) ក្រោយពេល ព្រះកែវហ្វាអង្គអុឹម យករាជ្យសម្បត្តិពី ព្រះសត្ថាទី២ ដែលជាបុត្ររបស់ខ្លួនមកគ្រប់គ្រងវិញ ទ្រង់បានធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ជាលើកទី៣ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២២៧៣ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៧២៩ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៦៥២ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះកែវហ្វារាមារធិបតី" ហើយទ្រង់សោយរាជបានរយៈពេលតែ ៧ខែ ប៉ុនណោះទ្រង់ក៏យាងចូលព្រះទីវង្គត់ដោយរោគប្រឈួន ។  Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands 

 ការដាក់គំនាបពីនគរសៀម 
Pressure from the Siam kingdom

ក្រោយពេលសៀមដឹងថា ព្រះកែវហ្វាទី៣អង្គអុឹម ឡើងគ្រងរាជម្ដងទៀត ស្ដេចសៀមបរមកុដ បានចាត់បេសកជន មកទាមទារព្រះដង្វាយពីព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា នៅក្នុងព្រះទ័យព្រះអង្គអុឹមទ្រង់ពិតជាចង់បដិសេធណាស់ ប៉ុន្តែដោយដឹងថា អណ្ណាមនិងសៀម បានត្រូវរូវគ្នា ដោយអណ្ណាមបានចុះសន្ធិសញ្ញាជាមួយនិងសៀមថែមទៀត ដោយអណ្ណាមមិនបញ្ជូនកងទ័ពមកជួយកម្ពុជាទៀតនោះទេ ដូចនេះហើយព្រះកែវហ្វាអង្គអុឹម បានយល់ព្រមបញ្ជូនសួយសាអាករទៅឱ្យនគរសៀម ។ ស្ដេចសៀមបរមមកុដ បានរៀបចំបញ្ជូនកងទ័ពខ្លួនចូលមកកាន់កាប់ ខេត្តនគររាជសីមា ថែមទៀត ព្រះកែវហ្វាអង្គអុឹម ដោយទ្រង់ឈឺព្រះទ័យ (ឈឺចិត្ត) ដែលកម្ពុជាបាត់បង់ខេត្តនគររាជ ទ្រង់ក៏ធ្លាក់ខ្លួនប្រឈួនជាទម្ងន់ហើយយាងចូលព្រះទីព្រះវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ ១៧២៩ នៃគ.សករាជ ហើយ ព្រះសត្ថាទី២ ត្រូវស្នងរាជបន្តពីព្រះបិតាក្នុងរជ្ជកាលទី២ ព្រះសត្ថាទី២ ដោយខឹងនិងពួកអណ្ណាមដោះដៃចេញពីកម្ពុជា ទ្រង់ក៏ប្រកាសប្រឆាំងរដ្ឋអណ្ណាមដល់ទីបញ្ចប់នៃរាជ ។ Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche (1871) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique., Original from Harvard University 

 ចំណារពន្យល់ 
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។

 បញ្ចាក់: ដោយសារ អ្នកនិពន្ធ ឬ គ្រូបង្រៀន ឬ បណ្ឌិតមួយចំនួន មិនបានធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវរកប្រភពបញ្ហានៃឯកសារដើម របស់ជាតិនោះទេ ពួកគេបានធ្វើការសរសេរសន្មតឬចោទប្រកាន់ ទៅលើ ព្រះកែវហ្វាអង្គអុឹម ដែលលើកឡើង​ថាជាស្ដេចលោភលន់​ចង់​បាន​បល្ល័ង្ក​រាជ្យ សុខ​ចិត្ត​ដាក់​នគរ​ជា​ចំណុះ​សៀម រហូត​ដល់​ថ្វាយ​រហស្សនាម​ព្រះអង្គ​ថា ជា​ស្ដេច​ល្មោភអំណាចទៀតផង ។

 តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ 

 ឯកសារយោង