សង្គ្រាមខ្មែរ-ដាយវៀត

សង្គ្រាមដាយវៀត-ខ្មែរ គឺជាសង្រ្គាម និងជម្លោះជាបន្តបន្ទាប់រវាងនគរដាយវៀត និងកងកម្លាំងចម្រុះនៃនគរចម្ប៉ា និង អាណាចក្រខ្មែរ ចន្លោះឆ្នាំ១១២៣ ដល់១១៥០ នៃគ.ស។

 ផ្ទៃក្នុង 
នៅអំឡុងពេលនោះ ដាយវៀត ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពងាយរងគ្រោះ ដោយសារជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងសង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយប្រទេសជិតខាង។ នៅឆ្នាំ១១២៧ ព្រះអង្គម្ចាស់ លី ថាន់តុង មានព្រះជន្ម ១២ឆ្នាំបានក្លាយជាអ្នកដឹកនាំថ្មីរបស់យួនដាយវៀត។  ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ទាមទារឱ្យដាយវៀត បង់សួយសារអាករដល់អាណាចក្រខ្មែរ ប៉ុន្តែយួនមិនព្រមបង់សួយសារអាករដល់ខ្មែរទេ។ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានសម្រេចពង្រីកទឹកដីរបស់ព្រះអង្គទៅខាងជើង ចូលទៅក្នុងទឹកដីយួន។ 

 ជម្លោះ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|180x180ភីកសែល| ព្រះឆាយាលក្ខណ៍ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ នៅជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត
ការវាយប្រហារលើកទីមួយគឺនៅឆ្នាំ១១២៨ នៅពេលដែលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានដឹកនាំទាហាន ២០.០០០នាក់ ពីសុវណ្ណខេត្ត ទៅ ខេត្តង៉ែអាន ប៉ុន្តែត្រូវបានវាយលុកក្នុងសមរភូមិ។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២បានបន្តការប្រយុទ្ធគ្នានៅលើគោក ហើយបានបញ្ជូនសំពៅចំនួន ៧០០ គ្រឿងទៅទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ឆ្នេរនៃខេត្តដាយវៀត។ សង្គ្រាម​បាន​រីក​រាល​ដាល​នៅ​ឆ្នាំ១១៣២ ពេល​អាណាចក្រ​ខ្មែរ​និង​ចម្ប៉ា​បាន​ចូល​លុក​លុយ​ក្រុង​ដាយវៀត ដោយ​ចាប់​បាន​ង៉ែអាន​មួយ​រយៈ​ខ្លី។ នៅឆ្នាំ១១៣៦ មេទ័ព ដូ អាញ់វុ បានដឹកនាំបេសកកម្មជាមួយកងទ័ពបីម៉ឺននាក់ចូលទៅក្នុងទឹកដីខ្មែរ ប៉ុន្តែកងទ័ពរបស់លោកក្រោយមកបានដកថយវិញ បន្ទាប់ពីបានបង្ក្រាបកុលសម្ព័ន្ធខ្ពង់រាបនៅសៀងខ្វាង ។  នៅឆ្នាំ ១១៣៦ ព្រះបាទជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ នៃនគរចម្ប៉ា បានធ្វើសន្តិភាពជាមួយយួន ដែលនាំទៅដល់សង្រ្គាមខ្មែរ-ចាម។ នៅឆ្នាំ១១៣៨ លី ថាញ់តុង បានទទួលមរណភាពក្នុងអាយុ ២២ឆ្នាំ ដោយសារជំងឺ ហើយត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយកូនប្រុសអាយុ ២ឆ្នាំឈ្មោះ លី អាញ់តុង ។ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានដឹកនាំការវាយប្រហារជាច្រើនលើកទៀតលើពួកយួនដាយវៀត រហូតដល់ទ្រង់សោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១១៥០ នៃគ.ស។ 

 ផលវិបាក 
បន្ទាប់ពីការបរាជ័យក្នុងការប៉ុនប៉ងដណ្តើមយកកំពង់ផែសមុទ្រនៅភាគខាងត្បូងដាយវៀត ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២បានងាកទៅវាយលុកចម្ប៉ានៅឆ្នាំ១១៤៥ ហើយបានបណ្តេញវិជ័យដោយបញ្ចប់រជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ និងបំផ្លាញប្រាសាទនៅ មីសឺន ។   ភស្តុតាងសិលាចារឹកបង្ហាញថា ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ សោយទិវង្គតនៅចន្លោះឆ្នាំ១១៤៥ នៃគ.ស ដល់១១៥០ នៃគ.ស ប្រហែលជាក្នុងអំឡុងពេលយុទ្ធនាការកងទ័ពប្រឆាំងនឹងចម្ប៉ា។ ព្រះអង្គត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយ ព្រះបាទធរិនន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ជាបងប្អូនជីដូនមួយ ជាកូនរបស់ប្អូនប្រុសរបស់មាតារបស់ព្រះអង្គ។ រយៈពេលនៃការគ្រប់គ្រងទន់ខ្សោយ និងទំនាស់រាជវង្សបានចាប់ផ្តើម។

ខេត្តទាំងបី ដាយលី (ជ្រីយ), បូឈិញ (ត្រៃក), ម៉ាលីញ ដែលចម្ប៉ាបានចាញ់ដាយវៀតក្នុងរង្វង់ឆ្នាំ ១០៦៩-១០៧៦ ប្រហែលជាត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យផ្នែកនៃឥទ្ធិពលចាមក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១១៣១-១១៣៦ ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយជនជាតិចិនទាំងពីរ និងប្រភពចាម។  

 ឯកសារយោង 

 ប្រភព 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម