សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ ១៩០៤

សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤ (បារាំង : Traité franco-siamois de 1904 , ថៃ:  สนธิสัญญาสยาม–ฝรั่งเศส ร.ศ. 122 ) ជា​កិច្ចព្រមព្រៀង​ការទូត​ដែល​ចុះ​ហត្ថលេខា​រវាង ​ព្រះរាជាណាចក្រ​សៀម ​ក្រោម​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ ​ចូឡាឡុងកន និង ​បារាំង ​នៃ ​សាធារណរដ្ឋ​ទី​៣ ក្រោម​អធិបតីភាព ​អេ​មី​ល លូ​បេ​ត ​។

សន្ធិសញ្ញា​នេះ​ទាក់ទង​នឹង​ការ​កំណត់ ​ព្រំដែន​រវាង​សៀម និង​អតីត​អាណាចក្រ​កម្ពុជា ដែល​ស្ថិត ​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​របស់​អាណានិគម​បារាំង ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៦៣។

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 បរិបទ 
ក្នុងអំឡុង សតវត្សទី១៨ ប្រទេសកម្ពុជា បានចុះខ្សោយ ហើយឃើញទឹកដីរបស់ខ្លួនបែងចែករវាងរដ្ឋជិតខាងទាំងពីរគឺ សៀម និង អាណ្ណាម ។ នៅឆ្នាំ ១៨៦៣ ព្រះបាទនរោត្ដមបានដាក់ប្រទេសកម្ពុជាក្រោម អាណាព្យាបាល ជាមួយប្រទេសបារាំង។ បួនឆ្នាំក្រោយមក  សៀមបានលះបង់អតីតអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនមកលើកម្ពុជា ហើយទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវអាណាព្យាបាលបារាំងតាមសន្ធិសញ្ញាជាថ្នូរនឹងការបញ្ជាក់ពីសិទ្ធិរបស់ខ្លួនលើ ខេត្តបាត់ដំបង សិរីសោភ័ណ និង អង្គរ ព្រមទាំងការសន្យាជាមួយបារាំងថានឹងមិនបញ្ចូលប្រទេសកម្ពុជាឡើយ។  

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការកំណត់ព្រំដែននៅ បឹងទន្លេសាប បានធ្វើឱ្យមានការមិនពេញចិត្តក្នុងចំណោមអាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំង ដែលជឿថាវាអាចក្លាយជាតំបន់នៃអស្ថិរភាពនៃអំណាចរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសនៅលើផ្នែកនៃចក្រភពអង់គ្លេស ហើយចង់ធានាផ្លូវចូលទៅកាន់ ប្រទេសចិន  ។

នៅឆ្នាំបន្ទាប់ អាណានិគមភូមា ដោយពួកអង់គ្លេស និងការបង្កើតអាណាព្យាបាលបារាំងលើ អណ្ណាម និង តុងកឹង បានបង្កឱ្យមានការព្រួយបារម្ភនៅក្នុងសៀម  ។

សង្រ្គាមរវាងបារាំង និងសៀម បានផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ ១៨៩៣ បន្ទាប់ពីឧប្បត្តិហេតុឯកោពីរក្នុងបរិបទនៃការកើនឡើងវត្តមានរបស់បារាំង និងចក្រពត្តិនិយមនៅក្នុងតំបន់។ សៀមបានបាត់បង់ការគាំទ្រដែលខ្លួនរំពឹងទុកពីអង់គ្លេស ហើយត្រូវបានបង្ខំឱ្យប្រគល់ ឡាវ ដោយ សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងបាងកក  នៅថ្ងៃទី ៣ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៨៩៣ ។  លើស​ពី​នេះ អតីត​ខេត្ត​ជាប់​ព្រំដែន​កម្ពុជា​គ្មាន​យោធា ហើយ​ប៉ូលិស​ត្រូវ​បាន​ប្រគល់​ឱ្យ​អាជ្ញាធរ ​ខ្មែរ ​ដែលនៅមូលដ្ឋានគ្រប់គ្រង  ,  ។
រូបភាពតូច|ផែនទីបង្ហាញទឹកដីដែលសៀមបាត់បង់នៅចន្លោះឆ្នាំ ១៨៦២ ដល់ ១៩០៩។
ជា​សញ្ញា​សម្គាល់​នៃ​ការ​អនុវត្ត​បាន​ល្អ កងទ័ព​បារាំង​បាន​ចូល​កាន់កាប់​ក្រុង​កំពង់​ផែ​របស់​សៀម​ឈ្មោះ ចន្ទតាប៊ុន ។ សៀមក៏មានកាតព្វកិច្ចទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់បារាំងក្នុងការអនុវត្តយុត្តាធិការកុងស៊ុលរបស់ពួកគេលើជនជាតិអាស៊ីនៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេ  ។

 ការបរាជ័យនៃសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០២ 
បារាំង​បាន​រិះគន់​ការ​អនុវត្ត​យឺតយ៉ាវ​របស់​សៀម​លើ​សន្ធិសញ្ញា​ឆ្នាំ ១៨៩៣ រួម​ទាំង​ការ​ជម្លៀស​ចេញ​ពី​ប្រទេស​លាវ។ ទន្ទឹម​នឹង​នោះ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៩៦ កិច្ច​ព្រមព្រៀង​មួយ​រវាង ​បារាំង និង ​ចក្រភព​អង់គ្លេស (ដែល​បាន​ធ្វើ​អាណានិគម​លើ ​ភូមា ) បាន​ទទួល​ស្គាល់​ឯករាជ្យ និង​អព្យាក្រឹតភាព​របស់​សៀម។

ការពិភាក្សា​ការទូត​ដែល​បាន​កើតឡើង​រវាង​បារាំង​និង​សៀម​អស់​រយៈពេល​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ហើយ​បាន​ឈាន​ដល់​ការចុះហត្ថលេខា​លើ​អនុសញ្ញា​ថ្មី​ស្តីពី​ ដោយសៀមបានប្រគល់ម្លូព្រៃក្នុងតំបន់កម្ពុជា និងបាសាក់នៅឡាវ  ។ ជា​ថ្នូរ​នឹង​បារាំង​បាន​ចាកចេញពី ​ចន្ទតាប៊ុន ហើយ​បាន​បោះបង់​ចោល​តំបន់​អព្យាក្រឹត​នៅ​ច្រាំង​ខាងស្តាំ​នៃ ​ទន្លេមេគង្គ ។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបោះពុម្ភឃ្លាទាំងនេះបានជំរុញឱ្យមានការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងពីគណបក្សអាណានិគម ក្នុងបរិបទដែលមើលឃើញថាអាជ្ញាធរបារាំងបាត់បង់ចំណាប់អារម្មណ៍លើ ការធ្វើអាណានិគមនៅអាស៊ី ដើម្បីគាំទ្រ ការធ្វើអាណានិគមនៅអាហ្វ្រិក  ។

 ការចរចាលើសន្ធិសញ្ញាថ្មី 
ប្រឈមមុខនឹងការប្រឆាំងពីបក្សអាណានិគម រដ្ឋាភិបាលបារាំងបានដកសន្ធិសញ្ញាព្រាងឆ្នាំ ១៩០២ ហើយបើកការចរចាថ្មីជាមួយសៀម។

ក្នុង នៅទីក្រុងប៉ារីស លោកភីយ៉ា ស៊ូរីយ៉ា តំណាងស្តេចសៀម និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសបារាំង ថូហ្វីល ដេលកាសេ បានចរចារដោះដូររវាងចាន់តាប៊ុន និង ក្រាត ដែលជាកំពង់ផែមួយទៀតបើកទៅឈូងសមុទ្រសៀម។ ការ​ទទួល​យក​លើក​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ព្រំ​ដែន​រវាង​សៀម និង​កម្ពុជា​ទៅ​ភាគ​ខាង​ជើង ដែល​លោកភីយ៉ា ស៊ូរីយ៉ាបដិសេធ  ។

ប្រឈមមុខនឹងការចរចារដែលជាប់គាំង ជនជាតិអាមេរិក Edward Henry Strobel ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលសៀមបានផ្តួចផ្តើមគំនិត ហើយយល់ព្រមប្រគល់ក្រាត ។

នៅ សន្ធិសញ្ញាថ្មីមួយនាំឱ្យសៀមចុះចាញ់ខេត្តបាសាក់ ម្លូព្រៃ និងទឹកដីតូចមួយនៅភាគឦសាននៃបឹងធំ។ សៀម​បាន​លះ​ចោល​អធិបតេយ្យភាព​របស់​ខ្លួន​លើ​ច្រាំង​ទន្លេ​មេគង្គ​ខាង​ស្ដាំ ហើយ​ប្រគល់​ទឹកដី​​ ​ហ្លួងព្រះបាង  ។ បារាំង​បោះបង់​តំបន់​អព្យាក្រឹត​តាម​ដង​ទន្លេមេគង្គ ហើយ​ចាកចេញពីចាន់​តាប៊ុន​ទៅ​យក​ខេត្តក្រាត  គណៈកម្មាការមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជួសជុលខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន។

ពិធីសារដែលភ្ជាប់ជាមួយអនុសញ្ញាត្រូវបានចុះហត្ថលេខាលើ បន្ទាប់នៅ Quai d'Orsay ដោយ  ថូហ្វីល ដេលកាសេ និង ភីយ៉ាសូរីយ៉ា  ។

 ទទួលភ្ញៀវ 
នៅក្នុងអាណានិគម ការទទួលស្វាគមន៍ដំបូងភាគច្រើនមានភាពវិជ្ជមាន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយការចុះហត្ថលេខាលើ បារាំង-អង់គ្លេស Entente Cordiale ប៉ុន្មានសប្តាហ៍ក្រោយមក និងបរិបទពិភពលោក ផ្លាស់ប្តូរការយល់ឃើញនៃមតិសាធារណៈដែលមើលឃើញថា ចក្រភពអង់គ្លេសពង្រឹងជំហររបស់ខ្លួននៅអាស៊ី ខណៈដែលបារាំងព្យាយាមរក្សាស្ថិរភាពទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនជាមួយសៀម។ ចំណែក​ព្រះ​អង្គ​វិញ ស្ដេច​សៀម​ក៏​មិន​ពេញ​ចិត្ត​នឹង​ការ​បញ្ចប់​ក្រុង​ក្រាត​របស់​សៀម​ដែរ  ។

សម្រាប់ Jules Harmand សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤ ដូចជាឆ្នាំ ១៩០២ ផ្តល់ឱ្យ « អារម្មណ៍នៃការមិនដោះស្រាយអ្វីទាំងអស់។ " ហើយ « អាច​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ការ​ឈប់​សម្រាក​ក្នុង​ដំណើរ​ដ៏​លំបាក​នៃ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​បារាំង​និង​សៀម »  ។

 គន្ថនិទ្ទេស 

 កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations