ភាសាភួន

ភួន ឬ ឡាវ ភាគឦសាន គឺជា ភាសាតៃ និយាយនៅក្នុង ប្រទេសឡាវ ថៃ និង កម្ពុជា ។  

 ការចែកចាយ 
ភួន ( ,  ផួន,  ) គឺជាកុលសម្ព័ន្ធជនជាតិ តៃ ដែលមានដើមកំណើតរស់នៅ សៀងខួង និងផ្នែកខ្លះនៃខេត្ត ហួពាន់ នៃ ប្រទេសឡាវ ។ ជាលទ្ធផលនៃការវាយឆ្មក់ទាសករ និងការផ្ទេរប្រជាជនដោយបង្ខំ មានភូមិតូចៗដែលនៅរាយប៉ាយរបស់ ភួន ក្នុងខេត្ត សាកន និង ឧត្តរ ធានី និងតំបន់មួយទៀតនៅជុំវិញខេត្ត បឹងកាល, នងខៃ និង លើយ ក្នុង ប្រទេសថៃ ។ ទោះបីជាមានចំនួនតិចតួចនិងភាពឯកោក៏ដោយ សៀមបានរក្សា ភួន ដាច់ដោយឡែកពី ឡាវ ហើយពីជនជាតិថៃផ្សេងទៀតនៅភាគខាងជើង និងកណ្តាល ប្រទេសថៃ ក៏មានសហគមន៍តូចៗរបស់ ភួន ផងដែរ ដែលបង្ខំឱ្យពួកគេរស់នៅដាច់ពីគ្នា ហើយស្លៀកពាក់ខោអាវខ្មៅ។ ជនរួមជាតិ ភួន បានអនុវត្តទម្លាប់រៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន និងភាពខ្ជាប់ខ្ជួនចំពោះភាសា និងវប្បធម៌របស់ពួកគេ។ វាមានភាពខុសប្លែកគ្នាគ្រប់គ្រាន់ដែល ជនជាតិថៃ និង ប្រជាជនអ៊ីសាន ជាទូទៅចាត់ទុកថាវាខុសគ្នា បើទោះបីជា ភួន ត្រូវបានចាត់ទុកថាជា គ្រាមភាសា ឡាវក្នុង ប្រទេសឡាវ ក៏ដោយ។ ក្នុង​នាម​ជា​ភាសា ​តៃ ​នៃ ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ​ភាគ​ខាងជើង វា​មាន​ភាព​ស្រដៀង​គ្នា​ជា​ច្រើន​ជាមួយ​នឹង ​ភាសា​តៃ​ដាំ និង ​តៃ​ឡាន​ណា ​។ ផ្ទុយ​ទៅ​នឹង​ភាសា​ភាគ​តិច​ដទៃ​ទៀត​នៃ​ភាសា​ឥសាន​នោះ គឺ​មិន​ចាញ់​ភាសា​ថៃ ឬ ​ភាសា​ឥសាន ​ឡើយ។ 

នៅក្នុងប្រទេសថៃ ភួន ត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ, ជ័យភូមិ, លពបុរី, នគរនាយក, ពេជ្របូរណ៌, វិចិត្រ, ប្រាជិនបុរី, សុវណ្ណបុរី និង សរបុរី ។ វា​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដាច់​ស្រយាល​មួយ​នៃ ​ខេត្ត​បឹង​កាល ហើយ​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​មួយ​ភាគ​ខាង​ត្បូង ​ក្រុង​បាងកក ។

នៅ​ក្នុង ​ស្រុក​មង្គលបូរី ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ មាន​ប្រមាណ ៥០០០ ភួន ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា  ព្រម​ទាំង​នៅ ​ខេត្ត​បាត់ដំបង ។

 សូរស័ព្ទ 
ស្រដៀងទៅនឹងឡាវខាងជើងដែរ ភួនបានរក្សាភាពខុសគ្នានៃប្រូតូ-និរតីតៃនៃ ប្រូតូតៃប្រូតូតៃ- */aɰ/ និង */aj/ ប៉ុន្តែលទ្ធផលគឺ /ɤː/ និង /aj/ រៀងគ្នា ស្រដៀងទៅនឹងគ្រាមភាសាឡាវហូពាន់ Houaphan ដែលមាភួនមាន Phuan យ៉ាងសំខាន់។ ស្រដៀងនឹង ភូតៃ ( ,  ភូតៃ,  ) ចុងក្រោយ /k/ ត្រូវបានជំនួសដោយ glottal stop /ʔ/ ។ អ្វីដែលសម្គាល់ ភួន ជាចម្បងពីគ្រាមភាសាឡាវផ្សេងទៀត គឺការបំប្លែងស្រៈដែលបែងចែកន័យដូចជា ថៃ និងឡាវ /ua/ លេចចេញជា ភួន /oː/ និងថៃ និងឡាវ /ɯa/ លេចឡើងជា ភួន /ia/ ។ វាក្យសព្ទ និងវាក្យសព្ទខុសគ្នាខ្លាំងធ្វើឱ្យ ភួន យល់គ្នាទៅវិញទៅមក ប៉ុន្តែពិបាកសម្រាប់អ្នកនិយាយភាសាឥសាន ឬឡាវ ហើយថែមទាំងពិបាកយល់សម្រាប់អ្នកនិយាយដើមនៃភាសាថៃកណ្តាល។ 

 ព្យញ្ជនៈ 
ភួន មានសារពើភ័ណ្ឌព្យញ្ជនៈដូចខាងក្រោមៈ 
+សូរសព្ទព្យញ្ជនៈ Labial ធ្មេញ / អាលវីអូឡា ( Alveolo- ) ក្រអូមមាត់ វល្លិ៍ ឡូតូ ភ្លីភ្លើ គ្មានសំឡេង      ប្រាថ្នា    បាន​បញ្ចេញ​សំឡេង    កកិត    ច្រមុះ     ប្រហាក់ប្រហែល    Trill 

 ស្រៈ 
ភួន មានសារពើភ័ណ្ឌស្រៈដូចខាងក្រោម៖ Akharawatthanakun, Phinnarat (2010). "PHONOLOGICAL VARIATION IN PHUAN" (PDF). Retrieved 21 March 2021. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
Category:CS1 errors: missing periodical
ខាងមុខ កណ្តាល ត្រឡប់មកវិញ unr unr rnd ខ្លី វែង ខ្លី វែង ខ្លី វែង បិទ       ពាក់កណ្តាល       បើក      

 ប្រៀបធៀបជាមួយឡាវ ឥសាន និងថៃ 
+Northeastern Lao (Phuan) vowel differencesThaiIsanVientiane LaoPhuanNortheastern LaoGlossLack of /aj/-/aɯ/ mergerให้hai[hâj]ให้hai[hàj]ໃຫ້hai[hȁj]ໃຫ້ (เห้อ)*hoe[hɤ̏ː]'to give'ใจchai[tɕāj]ใจchai[tɕāj]ໃຈchai[tɕàj]ໃຈ (เจ่อ)*choe[tɕɤ̀ː]'heart'ไม้mai[máːj]ไม้mai[mâj]ໄມ້mai[mâj]ໄມ້ (ไม้)mai[mȁj]'wood', 'tree'ไฟfai[fāj]ไฟfai[fa᷇j]ໄຟfai[fáj]ໄຟ (ไฟ)fai[fàj]'fire'Thai and Lao /ua/ > Phuan /o/ช้อนchon[tɕʰɔ́ːn]บ่วงbuang[búaŋ]ບ່ວງbuang[būaŋ]ໂບ່ງ (โบ่ง)bong[bòːŋ]'spoon'สะพานsaphan[sā.pʰāːn]สะพานsaphan[sā.pʰa᷇ːn]ຂົວkhua[kʰŭa]ໂຂ (โข)kho[kʰòː]'bridge'กล้วยkluai[klûaj]กล้วยkluai[kȗaj]ກ້ວຍ/ກ້ວຽkuai[kȗaj]ໂກ້ຍ/ໂກ້ຽ (โก้ย)koi[kôːj]'banana'Thai and Lao /ɯa/ > Phuan /ia/ or /ɤː/เดือนduean[dɯ̄an]เดือนduean[dɯ̄an]ເດືອນduean[dɯ̀an]ດຽນ (เดียน)*dian[dìan]'month'เหลืองlueang[lɯ̌aŋ]เหลืองlueang[lɯ̌aŋ]ເຫລືອງ/ເຫຼືອງlueang[lɯ̆aŋ]ຫລຽງ/ຫຼຽງ (เหลียง)*liang[lìaŋ]'yellow'เปลือยplueai[plɯ̄aj]เปลือยplueai[pɯ̄aj]ເປືອຍ/ເປືອຽpueai[pɯ̀aj]ເປີຍ/ເປີຽ (เปย)poei[pɤ̀ːj]'undressed', 'nude'Thai and Lao final /k/ > Phuan /ʔ/ผล, มะ-phon, ma-[pʰǒn], [máʔ]บักbak[bǎk]ຫມາກ/ໝາກmak[mȁːk]ຫມາ (หม่า)ma[màː]'fruit'ลูกluk[lûːk]ลูกluk[lȗːk]ລູກluk[lȗːk]ລູ (ลู)lu[lùː]'child'กระดูกkraduk[krā.dùːk]กระดูกkraduk[kā.dùːk]ກະດູກkaduk[kā.dȕːk]ດູ (ดู)du[dùː]'bone'

 វាក្យសព្ទ 
+Northeastern Lao (Phuan) wordsThaiIsanVientiane LaoPhuanNortheastern LaoGlossโซ่so[sôː]โส้so[sòː]ໂສ້so[sȍː]ເສັຍ/ເສັຽ (เสียะ)sia[sìaʔ]'chain'อีแร้งi raeng[ʔīː rɛ́ːŋ]อีแฮ้งi haeng[ʔīː hɛ̑ːŋ]ອີ່ແຮ້ງi haeng[ʔīː hɛ̑ːŋ]ບ້າແຮ້ງ (บ้าแฮ้ง)ba haeng[bâː hɛ᷇ːŋ]'vulture'พุทราphut sa[pʰút sāː]บักทันbak than[bǎk tʰa᷇n]ຫມາກກະທັນ/ໝາກກທັນmak kathan[mȁːk kā.tʰán]ຫມາທັນ/ໝາທັນ (หมาทัน)ma than[màː tʰàn]'jujube'คิดถึงkhit thueng[kʰít tʰɯ̌ŋ]คึดฮอดkhuet hot[kʰɯ̀t hɔ̂ːt]ຄຶດຮອດkhuet hot[kʰɯ̄t hɔ̂ːt]ຄຶດຮູ້ (คึดฮู้)khuet hu[kʰɯ̀t hûː]'to miss someone/something'ไหนnai[nǎj]ใสsai[sǎj]ໃສsai[sǎj]ກະເລີ (กะเลอ)kaloe[kā.lɤ̀ː]'where'

 ឯកសារយោង