ចនាសបុរៈ

ចនាសបុរៈ ឬ ចនាឝ, ឝ្រី ចនាឝ (  ) ជានគរបុរាណមួយ ដែលមានទីតាំងនៅជ្រលងភ្នំខាងលើនៃ ទន្លេ មូន ក្នុងតំបន់ ឥសាន្ត ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន។   នគរនេះត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុងសិលាចារឹក Bô Ika (K. 400) ដែលបង្កើតឡើងនៅ មឿងសីមា  ខេត្ត នគររាជសីមា ចុះកាលបរិច្ឆេទ  ៧៩០ គ.ស.  និងនៅក្នុងសិលាចារឹកលេខ 117 ឝ្រីចនាឝ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ ខេត្តអយុធ្យា ។ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

សិលាចារឹកជាភាសា សំស្រ្កឹត និង ខ្មែរ រកឃើញនៅ អយុធ្យា ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៩ ចុះថ្ងៃទី ៩៣៧ នៃគ.ស រៀបរាប់អំពីអ្នកគ្រប់គ្រងបួននាក់នៃស្រីចនាស  ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​១ ដែល​បាន​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​ដំបូងបង្អស់​នៅ​ចា​នា​សៈបុ​រី គឺ​ព្រះបាទ​ស​ន្ទ​រប​រា​ក្រម ។ ព្រះមហាក្សត្រ​អង្គ​នេះ​មាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយអង្គ​មាន​ព្រះនាម​ថា ភគ​វត្ត ដែល​បានប្រសូត បុត្រ​ពីរ​ព្រះអង្គ គឺ​មា​រប​តិ​សិង្ហ​វ​រ័​ន្ម​ដែលជា​ព្រះរៀម និង​មង្គល​វ​រ័​ន្ម ដែលជា​ព្រះអនុជ ។ សិលាចារឹក ក៏បាន​បញ្ជា​ក់ទៀត ថា ព្រះអង្គម្ចាស់​មា​រប​តិ​សិង្ហ​វ​រ័​ន្ម បានក្លាយ​ទៅជា​អធិបតី​គ្រប់គ្រង​នគរ​ចា​នា​សៈបុ​រៈ រីឯ​ព្រះអនុជ​របស់​ព្រះអង្គ​វិញ គឺជា​អ្នក​ដែល​បាន​កសាង​រូបសំណាក​ដំណាង​ឲ្យ​ព្រះ​មាតា​របស់​ទ្រង់ ក្រោមរូបភាព​នៃ​ព្រះ​សិវៈ ឬ​ព្រះ​ឥសូរ ។​  ក្នុងឆ្នាំ ៨៥៩ គ.ស. "จารึกศรีจานาศะ" (in Thai). Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre. 2023. Retrieved 26 September 2023.
Category:CS1 Thai-language sources (th)

ពេលវេលានៃការបង្កើត ចនាសបុរៈ នៅមិនទាន់ដឹងនៅឡើយ។  ​តាម​ប្រសាសន៍​របស់លោក សឺ​ដេ​ស ព្រះរាជវង្សានុវង្ស  ​ខ្មែរ ​ ដែល​បាន​គ្រប់គ្រង​នៅ  ​​ខេត្តអយុធ្យា ​ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ជា​ភាគ​កណ្តាល​ប្រទេស​ថៃ។ យោងតាមសិលាចារឹករបស់បូអ៊ីកា និងស្រីចនាស ដែលសរសេរជាភាសាខ្មែរ វាច្បាស់ជាស្ថិតនៅលើបរិវេណនៃឥទ្ធិពលនៃ ខ្មែរ ដែលជាបណ្តាញនៃរដ្ឋទីក្រុងនៅតំបន់ទំនាបចៅពញា។ យោងតាមអត្ថបទទាំងនេះ ទាំង ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង ព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវបានប្រតិបត្តិក្នុងសហគមន៍។ 

បន្ទាប់ពីរជ្ជកាលរបស់ ​មា​រប​តិ​សិង្ហ​វ​រ័​ន្ម នគរនេះ ត្រូវបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយ អាណាចក្រខ្មែរ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៥ យោងតាមសិលាចារឹកទីក្រុងបុរាណសីមា (ចុះកាលបរិច្ឆេទ គ.ស.៩៧០) ដែលរៀបរាប់អំពីព្រះនាម ទ្រិធភក្តិសិង្ហវរ្ម័ន ដែលត្រូវបានសន្មតថាជាព្រះនាមថ្មីរបស់ ​មា​រប​តិ​សិង្ហ​វ​រ័​ន្ម  ដែលតួនាទីត្រូវបានកាត់បន្ថយ។  មូលហេតុដែលស្ដេចប្រកាសការគ្រប់គ្រងនេះប្រហែលជាមានបញ្ហានៅក្នុងប្រទេស ព្រោះនៅឆ្នាំ៩២៨ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤បានប្រកាសខ្លួនជាស្ដេចនៅកោះកេរ ខណៈដែលក្មួយទ្រង់គឺព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី២សោយរាជ្យនៅយសោធបុរៈ ប្រហែលដោយការមិនពេញចិត្តទើបប្រកាសការគ្របគ្រង។ សិលាចារឹកនេះនិយាយថាបានបន្តពីភគទត្តដែលជាព្រាហ្មណ៍ធ្លាប់គ្រប់គ្រងនៅតំបន់ជ្រោយម៉ាឡាយូនៅសតវត្សទី៦

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន