ស្បៃ

ស្បៃ (   ; ម៉ាឡេ ៖ Sebai ; ចាវី : سباي ;  , សំឡេងអាន៖  ) ឬ ផាបៀ    ;  ; សំឡេងអាន៖ ) គឺជាសម្លៀកបំពាក់ដែលមានរាងដូចកន្សែង ឬ ក្រណាត់គ្របលើដើមទ្រូងដែលពេញនិយមពាក់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។ ស្បៃ គឺជា​ក្រណាត់​រុំ​សុដន់​របស់​ស្ត្រី​នៅក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ឡាវ និង ​ប្រទេស​ថៃ ខណៈ​នៅ​ឯឆ្នេរ​សមុទ្រ​ស៊ូ​ម៉ា​ត្រា និង​ឧបទ្វីប​ម៉ា​ឡេ ពាក្យ​ដូចគ្នា​នេះ​ត្រូវបាន​គេ​ប្រើ​ដើម្បី​ពណ៌នា​ថា​ជា​ក្រណាត់​ស្មា​។  ស្បៃ ត្រូវបានគេជឿថាវាអាចមានប្រភពមកពីសារីនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ដែលចុងបញ្ចប់ត្រូវបានពាក់នៅលើស្មាចំហៀងខ្លួន។ 

 និរុត្តិសាស្ត្រ 
ស្បៃ ​ជា​ពាក្យ ​ខ្មែរ ​សំដៅ​លើ​សម្លៀក​បំពាក់​ស្តើង និង​ទន់​ប្រភេទ​ណា​ក៏​បាន ។ Chuon Nath Khmer Dictionary. 1966, Buddhist Institute, Phnom Penh នៅក្នុងសម្លៀកបំពាក់ វាសំដៅជាពិសេសទៅលើសម្លៀកបំពាក់ដែលមានរាងដូចកន្សែង ឬក្រណាត់សុដន់ដែលភាគច្រើនត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយស្ត្រី  និងចំពោះបុរសដែលកាន់សាសនាតិចជាង។ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ស្បៃ មានប្រភពមកពី សារី ឥណ្ឌា ដែលអាចត្រូវបានណែនាំទៅកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ តាមរយៈ ព្រះរាជាណាចក្រឥណ្ឌា រួមជាមួយនឹងប្រពៃណី និងធាតុផ្សំផ្សេងទៀតនៃវប្បធម៌ឥណ្ឌា។  
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Khmer_Traditional_Costume.jpg/220px-Khmer_Traditional_Costume.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| នារីខ្មែរស្លៀកស្បៃ និង សំពត់ ចងក្បិន

 កម្ពុជា 
ស្បៃ ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​គេ​ណែនាំ​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បុរាណ​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​នឹង ​សារី ​ឥណ្ឌា។ មានទេវកថាទាក់ទងគ្នាក្នុង វប្បធម៌ខ្មែរ ទាក់ទងនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រាសាទ ដែលទំនងជាត្រូវបានណែនាំក្នុងសម័យ អាណាចក្រហ្វូណន រួមជាមួយនឹង ចងក្បិន ក្នុងសតវត្សទី១នៃគ.ស។ ស្បៃ ​ត្រូវ​បាន​លើក​ឡើង​នៅ​ក្នុង​រឿងព្រេង​របស់ ​ព្រះថោង និង​នាង​នាគ ។ ក្នុង​ឈុត​មួយ ព្រះថោង​តោង​ក្រណាត់​ពាក់​លើ​នាគរាជ ដើម្បី​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​នគរ ​នាគ ។ ក្រណាត់​នោះ​ជា ​ក្រណាត់ ។ ក្នុង​រឿងនិទាន​នោះ ស្បៃ ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​កន្ទុយ​នាង​នាគ ព្រះនាង​នាគ ។  

នៅ សម័យអង្គរ ថ្វីត្បិតតែបុរស និងស្ត្រីស្លៀកពាក់ធម្មតាក៏ដោយ ក៏សម្លៀកបំពាក់សម្រាប់ដងខ្លួនខាងលើត្រូវបានពាក់៖ ចម្លាក់លៀននៃ ប្រាសាទបាយ័ន ព្រះខ័ន និងប្រាសាទអង្គរផ្សេងទៀតពណ៌នាស្ត្រីស្លៀកស្បៃដូច ស្បៃ រីឯរូបបុរសសាសនា។ ត្រូវបានតុបតែងដោយ ស្បៃ ទាន់សម័យ ។ នៅ ប្រាសាទអង្គរវត្ត មានរូបភាពនៃអប្សរាដែលពាក់ស្បៃតោងជាប់នឹង សំពត់ រីឯជញ្ជាំងខាងជើងនៃប្រាសាទអង្គរវត្តបង្ហាញអំពីនារីមួយក្រុមដែលពាក់ ស្បៃ វែងកាន់ដង្វាយផ្សេងៗ។

សព្វថ្ងៃ ស្បៃ ​រួម​ជាមួយ​នឹង ​ចង​ក្បិន និង ​សំពត់ ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​សំលៀកបំពាក់​ជាតិ​កម្ពុជា។  ស្បៃ​ច្រើន​ប្រើ​ក្នុង​ពិធី​មង្គលការ​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ប្រភេទ​និង​ការ​តុប​តែង​ផ្សេងៗ​គ្នា​ក្នុង​ពិធី  ដែលតំណាងឱ្យរឿងព្រេងនៃគ្រឹះនៃនគរភ្នំ និងកន្លែងដែលកូនកំលោះកាន់ ស្បៃ កូនក្រមុំនៅពេលពួកគេទៅបន្ទប់របស់ពួកគេ។ កូនកំលោះក៏ពាក់ ស្បៃ ។ 

សម្រាប់បុរស ជាពិសេសព្រាហ្មណ៍ និងព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនា ស្បៃ ហៅថា ស្បង់ ស្បៃត្រៃចីវរ  ,  ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអាវផាយរបស់ព្រាហ្មណ៍ និងព្រះសង្ឃ។  សម្រាប់ស្ត្រី ស្បៃ អាចប្រើបានដោយសេរី និងក្នុងវិធីផ្សេងៗគ្នាដូចជា រុំវាជុំវិញខ្លួន គ្របស្មា និងជាទូទៅគ្របសុដន់ និងក្រពះលើស្មាខាងឆ្វេង។ ស្ទីល ​ស្បៃ ​ខុសៗ​គ្នា​ត្រូវ​បាន​ស្ត្រី​ខ្មែរ​ប្រើ​តាម​ចំណូលចិត្ត និង​ប្រពៃណី​របស់​ពួកគេ។

 ឡាវ 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Traditional_dance_during_Baci_ceremeony_in_Lao.jpg/220px-Traditional_dance_during_Baci_ceremeony_in_Lao.jpg|រូបភាពតូច| ស្ត្រី​ឡាវ​ស្លៀក​ឈុតស្បៃ ឬ ​ផា​បៀង ​ចម្រុះ​ពណ៌​ក្នុង​របាំ​ប្រពៃណី។
នៅប្រទេសឡាវ សម្លៀកបំពាក់នេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផាបៀង ឬសាបៃ។ វាជារឿងធម្មតាទេដែលស្ត្រីឡាវស្លៀកពាក់ ស្បៃ ព្រោះវាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណី។ ស្បៃ ក៏អាចពាក់បានដោយបុរសក្នុងពិធីមង្គលការ ឬពេលចូលរួមក្នុងពិធីសាសនា។ ប្រភេទនៃ ស្បៃ ជាធម្មតាពាក់ដោយបុរសឡាវជាញឹកញាប់មានលំនាំគូស។ ស្បៃ ក៏អាចជាសូត្រមួយកំណាត់វែង ទទឹងប្រហែលមួយហ្វីត ដែលត្រូវបានប៉ាក់តាមអង្កត់ទ្រូងពីលើទ្រូង គ្របលើស្មាមួយ ដោយចុងម្ខាងទម្លាក់នៅខាងក្រោយខ្នង។ Bonnie Ghazarbekian, Jane Siegel, Sawaddi, 15 years, p.130.

 ម៉ាឡេស៊ី 
នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី សេបៃ គឺជាក្រណាត់ដែលរុំជុំវិញកដើម្បីគ្របដណ្តប់ស្មាដោយចុងទាំងពីរព្យួរនៅលើទ្រូងស្រដៀងទៅនឹងកន្សែងដែលព្យួរនៅលើស្មា។ 

 មីយ៉ាន់ម៉ា 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/20200206_150859_Mon_Girls_in_Mawlamyaing_Myanmar_anagoria.JPG/220px-20200206_150859_Mon_Girls_in_Mawlamyaing_Myanmar_anagoria.JPG|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ស្ត្រីជនជាតិមនស្លៀកសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីនៅ រដ្ឋមន ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា
ជនជាតិភាគតិចមន ក៏ត្រូវបានគេដឹងថាមានទំនៀមទំលាប់ស្រដៀងនឹងការស្លៀកពាក់បែប ស្បៃ ដែលហៅថា យ៉ាត តូត ជា ភាសាមន ដោយអង្កត់ទ្រូងលើទ្រូង បិទស្មាមួយ ដោយចុងម្ខាងទម្លាក់ទៅក្រោយដូចនារីឡាវដែរ។ ប្រពៃណី​នេះ​បាន​សម្គាល់​ពួកគេ​ពី​ក្រុម​ជនជាតិ​ផ្សេង​ទៀត​ក្នុង​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា។ ជនជាតិមន នៃប្រទេសភូមា និងថៃសព្វថ្ងៃនេះ គឺជាកូនចៅនៃនយោបាយឥណ្ឌាផ្សេងៗ ជាពិសេសគឺ  ទ្វារវតី ។  វត្ថុបុរាណ ពី ទីតាំង មន ទ្វារវតី ក្នុង អ្វី ដែល បច្ចុប្បន្ន ជា ប្រទេស ថៃ បង្ហាញ ពី ស្ត្រី មួយក្រុម ដែល ស្លៀកពាក់ ស្រដៀង ទៅនឹង ស្បៃ ។

 ប្រទេសថៃ 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Silk_Loom_Jim_Thompson_House_photo_D_Ramey_Logan.jpg/220px-Silk_Loom_Jim_Thompson_House_photo_D_Ramey_Logan.jpg|រូបភាពតូច| ស្ត្រី​ថៃ​ពាក់ស្បៃ នៅ ​ផ្ទះ ជីម ថមសន ។
គេហទំព័រ ទ្វារវតី បង្ហាញ​ពី​ក្រុម​នារី​ស្លៀក​ពាក់​ស្រដៀង​នឹង សបៃ ។ សបៃ (    , RTGS ៖ sabai,  ) or pha biang (     ) គឺជាសម្លៀកបំពាក់ដែលមានរាងដូចកន្សែង ឬក្រណាត់សុដន់ ស្បៃច្រើន អាចប្រើបានទាំងបុរស និងស្ត្រី។ សបៃ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា​សូត្រ​វែង​មួយ​ទទឹង​ប្រហែល​មួយ​ហ្វីត​ដែល​មាន​អង្កត់ទ្រូង​ជុំវិញ​ទ្រូង​ដោយ​គ្រប​លើ​ស្មា​មួយ​ដែល​ចុង​របស់​វា​ធ្លាក់​ទៅ​ក្រោយ​ខ្នង។ សបៃច្រើន អាចត្រូវបានពាក់នៅជុំវិញទ្រូងអាក្រាតឬនៅលើក្រណាត់ផ្សេងទៀត។ ទម្លាប់នៃការស្លៀកពាក់ សប៊ៃ រួមជាមួយនឹងក្រណាត់ វិចតូរៀ គឺជាទម្លាប់ធម្មតាក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ចុល្លាឡុកន និងបន្តរហូតដល់រជ្ជកាលព្រះបាទ  វិជ្ជរ៉ាវុធ នៅពេលដែលសម្លៀកបំពាក់បស្ចិមប្រទេសកាន់តែមានម៉ូត។

 សូម​មើល​ផង​ដែរ 
•ក្រមា
•ចងក្បិន
•សំពត់
•សំពត់សម្លុយ

 ឯកសារយោង 

 តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ