ការលេងស្រមោល

ការលេងស្រមោល ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា អាយ៉ងស្រមោល គឺជាទម្រង់បុរាណនៃ ការនិទានរឿង និង ការកម្សាន្ត ដែលប្រើរូបចម្លាក់ដែលមានរាងសំប៉ែត (អាយ៉ងស្រមោល) ដែលធ្វើឡើងនៅចន្លោះប្រភពពន្លឺ និងអេក្រង់ថ្លា ឬ ស្គ្រីម ។ រូបរាងដែលកាត់ចេញរបស់អាយ៉ង ជួនកាលរួមបញ្ចូលពណ៌ល្អក់ ឬប្រភេទផ្សេងទៀតនៃការលម្អិត។ ឥទ្ធិពលផ្សេងៗអាចសម្រេចបានដោយការផ្លាស់ទីទាំងអាយ៉ង និងប្រភពពន្លឺ។ អ្នកលេងអាយ៉ង ដែលមានជំនាញអាចធ្វើអោយតួរអង្គអាចដើរ រាំ ប្រយុទ្ធ ងក់ក្បាល និងសើចបាន។

ការសម្តែងក្នុងស្រមោលមាន ៤ ប្រភេទគឺ៖ តួសម្តែងប្រើតួខ្លួនជាស្រមោល អាយ៉ងដែលតួសម្តែងធ្វើជាស្រមោលពេលថ្ងៃ ការមើលលំហរ និងមើលស្រមោលទាំងសងខាងនៃអេក្រង់។ 

ការលេងស្រមោលគឺមានការពេញនិយមនៅក្នុងវប្បធម៌ផ្សេងៗ ទាំងកុមារ និងមនុស្សពេញវ័យនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។ ប្រទេសជាង ២០ ត្រូវបានគេដឹងថាមានក្រុមសម្តែងស្រមោល។ ការ​លេង​ស្រមោល​គឺ​ជា​ប្រពៃណី​ចំណាស់​មួយ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចុះ​បញ្ជី​ជា​បេតិកភណ្ឌ​វប្បធម៌​អរូបី ​របស់​ស៊ីរី ​ដោយ ​អង្គការ​យូណេស្កូ ។  វាក៏មានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសនៅ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី  ម៉ាឡេស៊ី ថៃ ឡាវ និង ប្រទេសកម្ពុជា ។ វា​ជា​សិល្បៈ​បុរាណ​មួយ និង​ជា​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​រស់​នៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​ចិន ឥណ្ឌា អ៊ីរ៉ង់ និង ​នេប៉ាល់ ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរនៅក្នុង ប្រទេសអេហ្ស៊ីប តួកគី ក្រិក អាល្លឺម៉ង់ បារាំង និង សហរដ្ឋអាមេរិក ។    

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការលេងស្រមោលប្រហែលជាត្រូវបានបង្កើតឡើងពីកម្មវិធី "par" ជាមួយនឹងឈុតនិទានរឿងដែលលាបលើក្រណាត់ធំមួយ ហើយសាច់រឿងដែលទាក់ទងបន្ថែមទៀតតាមរយៈបទចម្រៀង។ ខណៈ​ដែល​ការ​សម្តែង​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​នៅ​ពេល​យប់​នោះ ភ្លើង​ត្រូវ​បាន​បំភ្លឺ​ដោយ​ចង្កៀង​ប្រេង ឬ​ទៀន។ ល្ខោនអាយ៉ងស្រមោលទំនងជាមានដើមកំណើតនៅអាស៊ីកណ្តាល - ចិន ឬនៅប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងសហវត្សទី ១ មុនគ.ស.។   យ៉ាងហោចណាស់ប្រហែលឆ្នាំ ២០០ មុនគ.ស. តួលេខនៅលើក្រណាត់ហាក់ដូចជាត្រូវបានជំនួសដោយអាយ៉ងនៅក្នុងការបង្ហាញ  ថូលូ បូម៉ាឡាតា របស់ឥណ្ឌា។ ទាំង​នេះ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ពី​ក្រោយ​អេក្រង់​ស្តើង​ជាមួយ​នឹង​អាយ៉ង​សំប៉ែត ដែល​ធ្វើ​ពី​ស្បែក​ថ្លា​លាប​ពណ៌​ចម្រុះ។ អាយ៉ង​ត្រូវ​បាន​ដាក់​នៅ​ជិត​អេក្រង់ ហើយ​មាន​ពន្លឺ​ពី​ខាង​ក្រោយ ខណៈ​ដៃ​និង​ដៃ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដោយ​ឈើ​ច្រត់​ដែល​ភ្ជាប់​មក​ជាមួយ និង​ជើង​ខាងក្រោម​យោល​ដោយ​សេរី​ពី​ជង្គង់។ 

ភ័ស្តុតាងនៃល្ខោនអាយ៉ងស្រមោល ត្រូវបានរកឃើញទាំងនៅក្នុងអត្ថបទបុរាណចិន និងឥណ្ឌា។ មជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់បំផុតនៃល្ខោនស្រមោលគឺប្រទេសចិន អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងឧបទ្វីបឥណ្ឌា។   

យោងតាមលោក Martin Banham មានការលើកឡើងតិចតួចអំពីសកម្មភាពល្ខោនជនជាតិដើមភាគតិចនៅមជ្ឈិមបូព៌ារវាងសតវត្សទី ៣ នៃគ.ស  ការលេងអាយ៉ងស្រមោល រដ្ឋ Banham ប្រហែលជាមានភាពល្បីល្បាញនៅមជ្ឈិមបូព៌ាបន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់ម៉ុងហ្គោល ហើយក្រោយមកវាបានបញ្ចូលការច្នៃប្រឌិតក្នុងស្រុកនៅសតវត្សទី ១៦ ។ ការលើកឡើងតិចតួចអំពីការលេងស្រមោលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ឥស្លាមនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ប៉ុន្តែភាគច្រើនត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងទឹកដីទួរគី និងដែនដីដែលមានឥទ្ធិពលពីចក្រភពអូតូម៉ង់សតវត្សទី ១៩ ។ 

ខណៈ​ដែល​ល្ខោន​ស្រមោល​ស្បែក​ជើង​គឺ​ជា​ការ​ប្រឌិត​នៅ​អាស៊ី តុក្កតា​ដៃ​មាន​ប្រវត្តិ​យូរ​អង្វែង​នៅ​អឺរ៉ុប។  នៅពេលដែលកប៉ាល់ពាណិជ្ជករនៅអឺរ៉ុបបានបើកក្នុងការស្វែងរកផ្លូវសមុទ្រទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រទេសចិន ពួកគេបានជួយផ្សព្វផ្សាយសិល្បៈកម្សាន្តដ៏ពេញនិយម និងការអនុវត្តវប្បធម៌ទៅកាន់ទ្វីបអឺរ៉ុប។ ល្ខោនស្រមោលបានក្លាយជាការពេញនិយមនៅក្នុងប្រទេសបារាំង អ៊ីតាលី អង់គ្លេស និងអាល្លឺម៉ង់នៅសតវត្សទី ១៧ ។   នៅប្រទេសបារាំង ការលេងស្រមោលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយថាជា ombres chinoises ខណៈដែលកន្លែងផ្សេងទៀតត្រូវបានគេហៅថា "ចង្កៀងវេទមន្ត" ។  Goethe បានជួយសាងសង់ល្ខោនស្រមោលនៅ Tiefurt ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨១។  

 បុព្វេសន្និវាស 
យោងទៅតាមលោក Stephen Herbert រោងកុនស្រមោលដ៏ពេញនិយមបានវិវត្តទៅជាស្លាយដែលបានបញ្ចាំង ហើយទីបំផុតទៅជា ភាពយន្ត ។ គោលការណ៍ទូទៅនៅក្នុងការច្នៃប្រឌិតទាំងនេះគឺការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិតនៃពន្លឺ រូបភាព និងអេក្រង់បញ្ចាំង។  យោងតាមលោក Olive Cook មានភាពស្រដៀងគ្នាជាច្រើននៅក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍នៃការលេងស្រមោល និងភាពយន្តទំនើប ដូចជាការប្រើប្រាស់តន្ត្រី សំឡេង ការព្យាយាមបង្ហាញពណ៌ និងប្រជាប្រិយភាពដ៏ធំ។ 

 តាមប្រទេស និងតំបន់ 

 អូស្ត្រាលី 
Richard Bradshaw គឺជាអាយ៉ងស្រមោលជនជាតិអូស្ត្រាលីដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាតួអង្គរបស់គាត់ដូចជា "Super Kangaroo" ។  អាយ៉ងរបស់ Bradshaw ត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងកម្មវិធីទូរទស្សន៍ដែលផលិតដោយ Jim Henson ក៏ដូចជាកម្មវិធីទូរទស្សន៍កុមារ ABC ដែលដំណើរការយូរមកហើយ Play School ។

The Shadow Theatre of Anaphoria  (ផ្លាស់ទីលំនៅទៅអូស្ត្រាលីពីរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា) រួមបញ្ចូលគ្នានូវល្បាយនៃអាយ៉ងដែលបានសាងសង់ឡើងវិញ និងដើមជាមួយនឹងប្រភពពន្លឺជាច្រើន។ ក្រុមហ៊ុននេះស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ Kraig Grady ។

ហ្គេមដំបូងរបស់ក្រុមហ៊ុន Shadowplay Studios របស់អូស្ត្រាលី Projection: First Light ត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយរូបអាយ៉ងស្រមោល ហើយរចនាប័ទ្មសិល្បៈរបស់វាចម្លងផ្ទាំងក្រណាត់ស្រមោលបែបប្រពៃណីដោយប្រើប្រដាប់ប្រដាពណ៌ខ្មៅ និងផ្ទៃខាងក្រោយស៊ីភីយ៉ា។ ពួកគេបានទៅលេង Richard Bradshaw ដើម្បីទទួលបានការយល់ដឹងបន្ថែមអំពីអាយ៉ងស្រមោល ដើម្បីធ្វើឱ្យហ្គេមរបស់ពួកគេកាន់តែពិតប្រាកដ និងដើម្បីទទួលបានឯកសារយោងសម្រាប់តួអង្គអាយ៉ងស្រមោលរបស់ហ្គេម។ 

 កម្ពុជា 

រូបភាពតូច| ល្ខោន​ស្រមោល​កម្ពុជា​ពណ៌នា​សីតា
នៅ កម្ពុជា ល្ខោនស្រមោលស្បែកធំ ហៅថា ណាំងស្បែកធំ  ឬសាមញ្ញថា ស្បែកធំ  ស្បែកតូច  និង ស្បែកពណ៌។ 

វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​នៅ​ក្នុង​ពិធី​ពិសិដ្ឋ​ក្នុង​ព្រះវិហារ​បរិសុទ្ធ នៅ​ក្នុង​មុខងារ​ឯកជន និង​សម្រាប់​សាធារណជន​ក្នុង​ភូមិ​នានា​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ល្ខោនដែលពេញនិយមរួមមានរឿង រាមាយណៈ និង មហាភារតៈ ព្រមទាំងទេវកថា និងរឿងព្រេងហិណ្ឌូផ្សេងទៀត។  ការសម្តែងមានអមដោយវង់ ភ្លេងពិណពាទ្យ ។ 

ស្បែកធំ គឺផ្អែកលើកំណែជាភាសាខ្មែរនៃរឿង រាមកេរ្តិ៍  ដែលជារឿងវីរភាពអំពីរឿងល្អ និងអាក្រក់ ដែលទាក់ទងនឹង រាម សីតា លក្ម្សណ៍ ហនុមាន និង រាពណ៌ ។  វា​គឺ​ជា​ការ​សំដែង​ដ៏​ពិសិដ្ឋ ដែល​បង្កប់​នូវ​ជំនឿ​ខ្មែរ​ដែល​បាន​កសាង​ឡើង​នៅ​លើ​មូលដ្ឋាន និង​ទេវកថា​នៃ ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ 

អាយ៉ង​ស្រមោល​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ពី​ស្បែក​គោ ហើយ​ទំហំ​របស់​វា​ជា​ធម្មតា​ធំ​ណាស់ ដោយ​ពណ៌នា​ពី​ទិដ្ឋភាព​ទាំងមូល រួម​ទាំង​ផ្ទៃ​ខាង​ក្រោយ​របស់​វា​ផង​ដែរ។ មិនដូចសមភាគីជ្វាទេ អាយ៉ងស្រមោលរបស់កម្ពុជាជាធម្មតាមិនបង្ហាញឱ្យឃើញទេ ធ្វើឱ្យដៃរបស់តួរអង្គមិនអាចផ្លាស់ទីបាន ហើយត្រូវបានទុកចោលដោយគ្មានពណ៌ ដោយរក្សាពណ៌ដើមនៃស្បែក។ មជ្ឈមណ្ឌល​ផលិត​អាយ៉ង​ស្រមោល​សំខាន់​គឺ ​រលួស ​ក្បែរ​ខេត្ត​សៀមរាប។ អាយ៉ង​ស្រមោល​របស់​កម្ពុជា​គឺ​ជា​ការ​សំដែង​វប្បធម៌​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ការ​សម្តែង​វប្បធម៌​សម្រាប់​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​រួម​ជាមួយ​នឹង ​របាំ​ប្រពៃណី​ខ្មែរ ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

ស្បែកធំ មិន​ដូច​អាយ៉ង​ទេ ព្រោះ​វា​ធំ និង​ធ្ងន់ គ្មាន​ផ្នែក​អាច​ផ្លាស់ទី​បាន។ ផ្ទុយទៅវិញ ស្បែកតូច គឺជាអាយ៉ងតូចជាងដែលមានផ្នែកដែលអាចចល័តបាន។ ការបង្ហាញរបស់ពួកគេកាន់តែមានប្រជាប្រិយភាព។  ល្ខោនស្រមោល ស្បែកធំ មានអ្នករាំអាយ៉ងជាច្រើនរាំនៅលើអេក្រង់ អ្នកលេងអាយ៉ងនីមួយៗលេងជាតួអង្គរឿង រាមាយណៈ ចំណែកអ្នកនិទានដាច់ដោយឡែកពីគ្នាសូត្ររឿងអមដោយវង់ភ្លេង។ 

 ចិន 

 ចិនដីគោក 
មានទេវកថានិងរឿងព្រេងជាច្រើនអំពីប្រភពដើមនៃអាយ៉ងស្រមោលនៅក្នុងប្រទេសចិន។ រឿងដ៏ល្បីបំផុតនោះគឺថា អាយ៉ងស្រមោលរបស់ចិនមានដើមកំណើតនៅពេលដែល ស្នំឯក សំណព្វរបស់ អធិរាជ Wu នៃ Han (156 BCE – 87 BCE) បានស្លាប់ ហើយបុរសលេងប៉ាហី Shao-weng បានសន្យាថានឹងលើកព្រលឹងរបស់នាង។ ព្រះចៅអធិរាជអាចមើលឃើញស្រមោលដែលមើលទៅដូចជានាងផ្លាស់ទីនៅពីក្រោយវាំងននដែលគ្រូមន្តអាគមបានដាក់នៅជុំវិញពិល។ ជារឿយៗគេប្រាប់ថា គ្រូមន្តអាគមបានប្រើអាយ៉ងស្រមោល ប៉ុន្តែអត្ថបទដើមនៅក្នុង សៀវភៅហាន មិនផ្តល់ហេតុផលឱ្យជឿលើអាយ៉ងស្រមោលទេ។  ទោះបីជាមានកំណត់ត្រាមុន ៗ ជាច្រើននៃប្រភេទអាយ៉ងនៅក្នុងប្រទេសចិនក៏ដោយ ការលើកឡើងយ៉ាងច្បាស់អំពីការលេងស្រមោលរបស់ចិនមិនបានកើតឡើងរហូតដល់រាជវង្ស សុងខាងជើង (960-1127) ។ សៀវភៅឆ្នាំ 1235 រៀបរាប់ថា ដើមអាយ៉ងត្រូវបានកាត់ចេញពីក្រដាស ប៉ុន្តែក្រោយមកធ្វើពីស្បែកពណ៌ ឬក្រដាសពណ៌។ រឿង​ភាគ​ច្រើន​ផ្អែក​លើ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​រឿង​ប្រឌិត​ពាក់កណ្តាល​ការពិត ប៉ុន្តែ​រឿង​កំប្លែង​ក៏​ត្រូវ​បាន​សម្ដែង​ផង​ដែរ។ 

ការលេងស្រមោលនៅក្នុងប្រទេសចិនត្រូវបានគេហៅថា piyingxi ។ មានស្ទីលលេងស្រមោលពីរផ្សេងគ្នាគឺ Luanzhou (ភាគខាងជើងប្រទេសចិន) និង Sichuan (ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន)។ នៅក្នុងខេត្តស៊ីឈួន មានរចនាប័ទ្មពីរគឺ Chuanbei piyingxi (ភាគខាងជើង Sichuan) និង Chengdu piyingxi ។ ទីក្រុង​ដែល​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​នៅ​ភាគ​ខាងជើង​ស៊ីឈួន​គឺ Bazhong, Nanchong, និង Guangyuan ។ 

ល្ខោនស្រមោលបានក្លាយជាការពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំងនៅដើម រាជវង្សសុង នៅពេលដែលថ្ងៃឈប់សម្រាកត្រូវបានសម្គាល់ដោយការបង្ហាញនៃល្ខោនស្រមោលជាច្រើន។ ក្នុង ​រាជវង្ស​មីង មាន ​ក្រុម​សម្តែ ង​ស្រមោល​ពី​៤០​ទៅ​៥០​នាក់​ក្នុង​ទីក្រុង ​ប៉េកាំង ​តែ​ម្នាក់​ឯង។[ ត្រូវការដកស្រង់ ] អេក្រង់ល្ខោនស្រមោលដំបូងបំផុតត្រូវបានធ្វើពី ក្រដាស mulberry ។ អ្នកនិទានរឿងជាទូទៅបានប្រើសិល្បៈដើម្បីប្រាប់អំពីព្រឹត្តិការណ៍រវាងនគរសង្គ្រាមផ្សេងៗ ឬរឿងរ៉ាវនៃប្រភព ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ Ewart, Franzeska G. [1998] (1998). Let the Shadows speak: developing children's language through shadow puppetry.  សព្វ​ថ្ងៃ អាយ៉ង​ដែល​ធ្វើ​ពី ​ស្បែក ហើយ​រំកិល​លើ​ដំបង​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ដើម្បី​ប្រាប់​អំពី​កំណែ​ដ៏​អស្ចារ្យ​នៃ​រឿងនិទាន និង​ទេវកថា​ប្រពៃណី។ នៅក្នុងខេត្ត Gansu វាត្រូវបានអមដោយតន្ត្រី Daoqing ខណៈដែលនៅ Jilin អមជាមួយតន្ត្រី Huanglong បង្កើតជាមូលដ្ឋាននៃល្ខោនអូប៉េរ៉ាទំនើប។ 
រូបភាពតូច| អាយ៉ងស្រមោលរបស់ចិនគឺជាទម្រង់នៃល្ខោនមួយដែលតួរលេខស្រមោលចម្រុះពណ៌សំដែងការលេងបែបបុរាណប្រឆាំងនឹងអេក្រង់ក្រណាត់ភ្លឺចាំង អមដោយតន្ត្រី។ ពីខេត្ត Kaifeng ។
អាយ៉ង​ស្រមោល​របស់​ចិន​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​ខ្សែ​ភាព​យន្ត Zhang Yimou ឆ្នាំ 1994 ដើម្បី​រស់ ។

 តៃវ៉ាន់ 
ដើមកំណើតនៃអាយ៉ងស្រមោលរបស់ តៃវ៉ាន់ អាចតាមដានបាននៅសាលា ឆាវឆាវ នៃរោងអាយ៉ងស្រមោល។ ជាទូទៅគេស្គាល់ថាជាការបង្ហាញស្បែកសត្វស្វា ឬការបង្ហាញស្បែក ការលេងស្រមោលត្រូវបានគេពេញនិយមនៅក្នុង Tainan, Kaohsiung និង Pingtung នៅដើម រាជវង្ស Qing (1644-1911 នៃគ។ អ្នកអាយ៉ងចាស់ៗប៉ាន់ស្មានថា មានក្រុមអាយ៉ងស្រមោលយ៉ាងតិចចិតសិបនាក់នៅក្នុងតំបន់ Kaohsiung តែម្នាក់ឯងនៅក្នុងឆ្នាំបិទនៃ Qing ។  ជាប្រពៃណី រូបអាយ៉ង ប្រាំបី ទៅ ដប់ពីរអ៊ីញ និងទិដ្ឋភាពឆាក និងប្រដាប់ប្រដា ដូចជា គ្រឿងសង្ហារឹម ទេសភាពធម្មជាតិ វត្តអារាម សាល និងរុក្ខជាតិ សុទ្ធតែត្រូវបានកាត់ចេញពីស្បែក។ ដោយសារស្រមោលអាយ៉ងគឺផ្អែកលើពន្លឺដែលជ្រាបចូលតាមរយៈបន្ទះក្រណាត់ល្អក់នោះ "ស្រមោល" ពិតជារូបភាពដែលទស្សនិកជនមើលឃើញក្នុងទម្រង់ ឬមុខ។ ការលេងស្រមោលរបស់តៃវ៉ាន់ត្រូវបានអមដោយបទភ្លេង Chaochow ដែលជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា "បទភ្លេងរបស់សង្ឃ" ដោយសារភាពស្រដៀងគ្នារបស់ពួកគេជាមួយនឹងតន្ត្រីដែលបូជាចារ្យតាវនិយមប្រើក្នុងពិធីបុណ្យសព។ ល្ខោនខោលដ៏ធំនៃស្គ្រីបប្រហែល 300 នៃសាលាល្ខោនភាគខាងត្បូងដែលប្រើក្នុងរឿងអាយ៉ងស្រមោល ហើយមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទីដប់បួន និងទីដប់ប្រាំ ត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងតៃវ៉ាន់ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសម្បត្តិវប្បធម៌ដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន។

 皮影戏, píyĭngxì គឺជារោងមហោស្រពស្រមោលដែលប្រើអាយ៉ងស្បែក។ តួលេខជាធម្មតាត្រូវបានផ្លាស់ទីនៅពីក្រោយអេក្រង់ស្តើង។ វា​មិន​មែន​ជា​ការ​បង្ហាញ​ស្រមោល​ទាំង​ស្រុង​នោះ​ទេ ព្រោះ​ស្រមោល​គឺ​ជា​ស្រមោល​ជាង។ នេះផ្តល់ឱ្យតួលេខពណ៌មួយចំនួននៅលើអេក្រង់; ពួកគេមិនមែន 100% ខ្មៅនិងស។
 纸影戏, zhĭyĭngxì គឺជារោងមហោស្រពស្រមោលក្រដាស។
 中国影戏, Zhōngguó yĭngxì គឺជារោងមហោស្រពស្រមោលរបស់ចិន។

 អឺរ៉ុប 
រូបភាពតូច| ឧទាហរណ៍នៃអាយ៉ងស្រមោលនៅប្រទេសក្រិក
នៅក្នុងទ្រឹស្ដីរបស់ ផ្លាតូ អំពីរូងភ្នំ (ប្រហែលឆ្នាំ 380 មុនគ.ស.) សូក្រាត បានពិពណ៌នាអំពីប្រភេទនៃការលេងស្រមោលជាមួយនឹងរូបចម្លាក់ដែលធ្វើពីថ្ម ឈើ ឬសម្ភារៈផ្សេងទៀត បង្ហាញដល់អ្នកទោសដែលក្នុងមួយជីវិតរបស់ពួកគេមិនអាចមើលឃើញអ្វីក្រៅពីស្រមោល។ នៅលើជញ្ជាំងនៅពីមុខពួកគេ។ នេះគឺជាការស្រមើលស្រមៃនៃគំនិតអំពី (មិនពិត ឬមានកំណត់) ទំនាក់ទំនងរវាងចំណេះដឹង ការអប់រំ និងការយល់ដឹងអំពីការពិត។ ផ្លាតូបានប្រៀបធៀបជញ្ជាំងដែលបិទបាំងមនុស្សដែលយកតួរលេខទៅនឹងប្រភេទនៃភាគថាសដែលអ្នកលេងអាយ៉ង ( marionette ) ប្រើដើម្បីលាក់ខ្លួន។  តាមមើលទៅមិនមានទម្រង់ល្ខោនស្រមោលដែលមានស្រាប់ដែលគេស្គាល់នៅក្នុង ប្រទេសក្រិកបុរាណ ដែលសូក្រាត/ផ្លាតូអាចសំដៅទៅលើនោះទេ។

ល្ខោនស្រមោលបានចាប់ផ្តើមរីករាលដាលពាសពេញទ្វីបអឺរ៉ុបនៅចុងសតវត្សទី 17 ប្រហែលជាតាមរយៈប្រទេសអ៊ីតាលី។ វាត្រូវបានគេដឹងថាអ្នកសំដែងអ៊ីតាលីជាច្រើនបានសម្តែងនៅប្រទេសអាឡឺម៉ង់បារាំងនិងអង់គ្លេសក្នុងអំឡុងពេលនេះ។ 

 ប្រទេសឥណ្ឌា 
រូបភាពតូច| ហនុមាន និង រាពណ៌ នៅ ថូលូ បូម៉ាឡាតា ប្រពៃណីអាយ៉ងស្រមោលនៃ រដ្ឋ Andhra Pradesh ប្រទេសឥណ្ឌា
អាយ៉ងស្រមោលគឺជាផ្នែកបុរាណ នៃ វប្បធម៌របស់ប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេសក្នុងតំបន់ដូចជា keelu bomme និង Tholu bommalata នៃ Andhra Pradesh, Togalu gombeyaata នៅ Karnataka, charma bahuli natya នៅ Maharashtra, Ravana chhaya នៅ Odisha, the Kolperavakoot និង Tamil ។    ការលេងអាយ៉ងស្រមោលក៏ត្រូវបានរកឃើញផងដែរនៅក្នុងទំនៀមទំលាប់រូបភាពក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ដូចជាការគូរគំនូរលើជញ្ជាំងប្រាសាទ ផ្ទាំងគំនូរស្លឹករលុង និងគំនូរនិទានរឿង។  ទម្រង់របាំដូចជា Chhau of Odisha មានន័យថា "ស្រមោល" ។  ល្ខោន​ស្រមោល​ស្បែក​ជើង​ជា​ធម្មតា​សម្ដែង​នៅ​លើ​វេទិកា​ដែល​ភ្ជាប់​នឹង ​ប្រាសាទ​ហិណ្ឌូ ហើយ​នៅ​តំបន់​ខ្លះ​គេ​ហៅ​ថា Koothu Madams ឬ Koothambalam ។  នៅតាមតំបន់ជាច្រើន ការលេងល្ខោនអាយ៉ងត្រូវបានសំដែងដោយគ្រួសារសិល្បករដែលធ្វើដំណើរកម្សាន្តនៅលើឆាកបណ្តោះអាសន្នក្នុងពិធីបុណ្យធំៗ។  រឿងព្រេង​ពី​វីរភាព​ហិណ្ឌូ Ramayana និង Mahabharata គ្របដណ្ដប់​លើ​ការ​សំដែង​របស់​ពួកគេ។  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ព័ត៌មានលម្អិត និងរឿងរ៉ាវប្រែប្រួលតាមតំបន់។  


 ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី 
រូបភាពតូច| ការសម្តែងស្រមោល របស់ វ៉ាយ៉ាងកូលិត នៅ Semarang, Central Java ។
ល្ខោនអាយ៉ងស្រមោលត្រូវបានគេហៅថា វ៉ាយ៉ាង នៅក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី  ដែលក្នុងនោះរឿងដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយត្រូវបានប្រាប់តាមរយៈស្រមោលដែលបោះចោលដោយអាយ៉ង ហើយជួនកាលរួមបញ្ចូលជាមួយតួអង្គមនុស្ស។  វ៉ាយ៉ាង គឺជាទម្រង់និទានរឿងបុរាណដែលល្បីល្បាញដោយសារអាយ៉ងដ៏ឧឡារិក និងស្ទីលតន្ត្រីដ៏ស្មុគស្មាញ។  ភស្តុតាងដំបូងបំផុតគឺមកពីចុងសហវត្សទី 1 នៃគ.ស. នៅក្នុងអត្ថបទនៃយុគសម័យមជ្ឈិមសម័យ និងកន្លែងបុរាណវិទ្យា។   ប្រហែលឆ្នាំ 860 នៃគ.ស. ធម្មនុញ្ញជ្វាចាស់ដែលចេញដោយ Maharaja Sri Lokapala និយាយអំពីអ្នកសំដែងបីប្រភេទគឺ atapukan, aringgit និង abanol ។ រីងហ្គីតត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុងកំណាព្យជ្វាសតវត្សទី 11 ជារូបស្រមោលស្បែក។  មិនដូចការលេងស្រមោលរបស់ឥណ្ឌាដែលរួមបញ្ចូលការសម្តែងតន្ត្រីតិចតួចទៅគ្មានទេ ឥណ្ឌូនេស៊ី វ៉ាយាង រួមបញ្ចូលការប្រមូលផ្តុំនៃតន្ត្រី gamelan ។ 

 ម៉ាឡេស៊ី 
រូបភាពតូច| រាម ក្នុង​ការ​លេង​ស្រមោល​ម៉ាឡេស៊ី
នៅ ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី ការ​លេង​អាយ៉ង​ស្រមោល​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា ​វ៉ា​យ៉ាង​គូលីត ។ នៅក្នុង ភាសាម៉ាឡេ  វ៉ាយ៉ាង មានន័យថា "មហោស្រព" ចំណែក គូលីត មានន័យថា "ស្បែក/ស្បែក" និងសំដៅលើអាយ៉ងដែលធ្វើពីស្បែក។ ត្រូវ​បាន​គេ​តាម​ដាន​ទៅ​រោង​ភាពយន្ត​ស្រមោល​របស់​ថៃ​ខាង​ត្បូង។  រឿងដែលបង្ហាញជាធម្មតា គឺជារឿងនិទាន ទេវកថា និងសីលធម៌។ មានសីលធម៌អប់រំចំពោះរឿងល្ខោន ដែលជាធម្មតាបង្ហាញពីសមរភូមិ។ ការ​លេង​ស្រមោល​ម៉ាឡេ​ជួនកាល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ឧទាហរណ៍​ដំបូង​បំផុត​មួយ​នៃ ​ចលនា ។ វ៉ាយ៉ាងកុលិតនៅរដ្ឋភាគខាងជើងនៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដូចជា Kelantan ត្រូវបានជះឥទ្ធិពល និងស្រដៀងទៅនឹងអាយ៉ងស្រមោលថៃ ខណៈដែល វ៉ាយ៉ាងកូលីត នៅភាគខាងត្បូងឧបទ្វីបម៉ាឡេ ជាពិសេសនៅ Johor ត្រូវបានខ្ចីពី វ៉ាយ៉ាងកូលីត របស់ ជនជាតិជ្វា ដែលមានភាពខុសប្លែកគ្នាបន្តិចបន្តួចនៅក្នុងរឿង និង ការសម្តែង។

 ប្រទេសថៃ 
រូបភាពតូច|270x270ភីកសែល| ណាងយ៉ៃ
ល្ខោន​ស្រមោល​ស្បែក​នៅ ​ប្រទេស​ថៃ ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា ​ណាង​យ៉ៃ (ដែល​បាន​ប្រើ​តួ​លេខ​ធំ​និង​ថេរ​) ។ នៅភាគខាងត្បូងមានប្រពៃណីមួយហៅថា ណាងតាលុង (ដែលប្រើរូបតូចៗដែលអាចចល័តបាន)។  អាយ៉ង ណាងយ៉ៃ ជាធម្មតា ធ្វើពី ស្បែកគោ និង ផ្តៅ ហើយត្រូវបានមនុស្សដាក់នៅពីមុខអេក្រង់ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងនៅពីក្រោយវា។  ការលេងស្រមោល ណាងតាលុង ជាធម្មតាកើតឡើងនៅក្នុងពិធី និងពិធីក្នុងស្រុក ឬនៅក្នុងពិព័រណ៍ពាណិជ្ជកម្ម និងប្រាសាទ ប៉ុន្តែពួកគេកំពុងចាប់ផ្តើមកើតឡើងនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ថៃ។ 

 តួកគី 
រូបភាពតូច| ស្រមោលលេងអាយ៉ងKaragözមកពីប្រទេសទួរគី
រូបភាពតូច| ស្រមោល អាយ៉ង ឆ្នាំ ២០០៦

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations