ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ទំនោរផ្លូវភេទ

ទំនាក់ទំនងរវាង ពុទ្ធសាសនា និង ទំនៀមទម្លាប់ផ្លូវភេទ ប្រែប្រួលទៅតាមប្រពៃណី និងគ្រូ។ យោងតាមអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួន ព្រះពុទ្ធសាសនាសម័យដើម ហាក់ដូចជាមិនមានការមាក់ងាយពិសេសលើទំនាក់ទំនងភេទដូចគ្នាទេ ដោយសារប្រធានបទនេះមិនត្រូវបានលើកឡើង។ 

វាទំនងជាថាព្រះពុទ្ធសាសនាចិនត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយបទដ្ឋានខុងជឺដែលហាមប្រាមការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍អ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា។ អាពាហ៍ពិពាហ៍​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​ថា​ជា​បញ្ហា​ខាង​លោកិយ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា។ 

 អត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនា 

 អត្ថបទដើម 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ព្រះ​ពុទ្ធ ​ជា​ញឹក​ញាប់​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​ជា​រូប​បុរស​ដូច​ជា​ក្នុង​រូប​គំនូរ​នេះ​ពី​វត្ត​មួយ​ក្នុង ​ប្រទេស​លាវ ។
នៅក្នុងអត្ថបទព្រះសង្ឃដំបូងបំផុតដូចជា វិន័យ ( c. .វ.ទី៤ មុនគ.ស) ព្រះសង្ឃប្រុសត្រូវបានហាមឃាត់យ៉ាងច្បាស់លាស់ពីការមានទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទជាមួយ ភេទទាំងបួន ៖ បុរស,នារី , ឧភតោវ្យញ្ជនក (ubhatovyañjanaka) និង បណ្កក (paṇḍaka) ; អត្ថន័យផ្សេងៗនៃពាក្យទាំងនេះត្រូវបានផ្តល់ឱ្យខាងក្រោម។ ក្រោយមក ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យបញ្ញត្តស្ត្រី ហាមមិនឲ្យធ្វើបញ្ញត្តិចំពោះមនុស្សប្រភេទនេះ លើកលែងតែប្រភេទខ្លះនៃបិណ្ឌបាត។  បញ្ញត្តិរបស់ព្រះពុទ្ធប្រឆាំងនឹងមនុស្សប្រភេទមួយចំនួនដែលចូលរួមក្នុងព្រះសង្ឃ (សហគមន៍ដែលបានតែងតាំង) ត្រូវបានគេយល់ថាជាញឹកញយដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីកង្វល់របស់ព្រះអង្គជាមួយនឹងការលើកតម្កើងរូបភាពសាធារណៈនៃព្រះសង្ឃថាជាគុណធម៌។ ក្នុងករណីខ្លះ នេះត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់។ ការ​ទទួល​យក​បាន​ក្នុង​សង្គម​គឺ​មាន​សារៈ​សំខាន់​សម្រាប់​ព្រះសង្ឃ ព្រោះ​វា​មិន​អាច​រស់​បាន​ដោយ​គ្មាន​ការ​គាំទ្រ​ខាង​សម្ភារៈ​ពី​សង្គម​គ្រហស្ថ​ឡើយ។ 

 ឧភតោវ្យញ្ជនក 
ពាក្យ ឧភតោវ្យញ្ជនក ជាធម្មតាត្រូវបានគេគិតថាដើម្បីពិពណ៌នាអំពីមនុស្សដែលមានចរិតលក្ខណៈផ្លូវភេទទាំងបុរស និងស្ត្រី៖ ហឺម៉ាហ្វរឌីត  ( អន្តរភេទ ) ។ នៅក្នុងវិន័យបាននិយាយ​ថា ឧភតោវ្យញ្ជនក មិនគួរ​បួស​ទេ ព្រោះ​គេ​អាច​ល្បួង​ភិក្ខុ ឬ​ភិក្ខុនី​ឲ្យ​រួមរ័ក។  វាត្រូវបានគេមើលឃើញដោយអ្នកខ្លះថាប្រភេទនៃ ឧភតោវ្យញ្ជនក ក្រោយមកទៀតត្រូវបានបន្ថែមទៅគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាដើម, ចាប់តាំងពីវាមិនបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងសូត្រដំបូង, បាដិមោក្ខ (Pāṭimokkhas), ឬនៅក្នុងផ្នែកដើមនៃ វិន័យ ។ 

 បណ្ដក 
បណ្ដក ជា​ប្រភេទ​ស្មុគ្រ​ស្មាញ​ដែល​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ខុសៗ​គ្នា​ក្នុង​គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា។ នៅក្នុងអត្ថបទដំបូងបំផុត ពាក្យនេះហាក់ដូចជាសំដៅទៅលើការរើសអើងក្នុងសង្គមនៃអ្នកប្តូរភេទ និង/ឬអ្នកស្លៀកពាក់ឆ្លងដែន ដែលអ្នកខ្លះប្រហែលជាជាអ្នករកស៊ីផ្លូវភេទ។ Harvey, Peter (2000). An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values and Issues, Cambridge press. p.416. ,   Paisarn Likhitpreechakul ប្រកែកថាមនុស្សទាំងនេះត្រូវបានដាក់ជាក្រុមជាមួយក្រុមដែលត្រូវបានដកចេញពីការតែងតាំងផងដែរ។ អ្នកដែលមានពិការភាពរាងកាយ ដូចជា ថ្លង់ ឬ មនុស្សតឿ ឬអ្នកដែលបានប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋ។  “រឿង​ហាម​ប្រាម​បិណ្ឌបាត” ពី​វចនានុក្រម​អះអាង​ថា ការ​ហាមប្រាម​នេះ​គឺ​ជា​ការ​ឆ្លើយ​តប​នឹង​គំរូ​របស់​ព្រះសង្ឃ​បណ្ដក ដែល​មាន​បំណង​ចង់​រួម​ភេទ។ ដោយ​ត្រូវ​ព្រះសង្ឃ​ដទៃ​បដិសេធ​មិន​ព្រម​រួម​ភេទ​ជា​មួយ​អ្នក​ចិញ្ចឹម​សត្វ ដែល​ពេល​នោះ​បាន​ប្រាប់​មហាជន​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ ហើយ​នាំ​ឲ្យ​មានការ​អាម៉ាស់​ដល់​ព្រះសង្ឃ។   ដោយសារពាក្យ បណ្ដក មិនមាននៅក្នុងសុត្ដបឋម ឬខាងដើមនៃវិជ្ជាទេ ទើបមានអ្នកខ្លះមើលឃើញថា ការបញ្ចូល របស់ បណ្ដក នៅក្នុង វិន័យ មិនបានកើតឡើងក្នុងជីវិតរបស់ព្រះពុទ្ធទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានបន្ថែមនៅពេលក្រោយ។ 

នៅក្នុង Lotus Sutra បាននិយាយថា ព្រះពោធិសត្វ មិនគួរទៅជិត បណ្ដក   ដូចអ្វីដែលព្រះសង្ឃបាននិយាយនៅក្នុង វិន័យ ។ គម្ពីរថេរវាទ Milinda Panha អះអាងថា បណ្ដក បញ្ចេញអាថ៌កំបាំងតាមរយៈភាពមិនល្អឥតខ្ចោះរបស់ពួកគេ។  

 មនុស្ស LGBTQ+ នៅក្នុងប្រពៃណីក្រោយៗមក 
អ្នកអត្ថាធិប្បាយសម័យទំនើបខ្លះបកស្រាយពាក្យ ubhatovyanjañaka រួមទាំងអ្នកដែលមិនមាន ទំនាក់ទំនង ផ្លូវភេទ ប៉ុន្តែបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយា និងចិត្តសាស្ត្រនៃភេទទាំងពីរ ដូចជាស្ត្រីដែលទាក់ទាញដល់ស្ត្រីផ្សេងទៀត។  អ្នកនិពន្ធពុទ្ធសាសនាសតវត្សរ៍ទី 5 លោក Buddhaghosa ពិពណ៌នាអំពី ubhatobyanjanaka ថាជាមនុស្សដែលមានរាងកាយនៃភេទតែមួយប៉ុន្តែ "អំណាច" ឬភេទរបស់ផ្សេងទៀត។ លោក Leonard Zwilling អះអាងថា នៅក្នុងគណនីនេះ Buddhaghosa មិនបានពណ៌នាអំពី "hermaphroditism" ទេ ប៉ុន្តែជាភាពទ្វេរភេទ ឬការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា។  Janet Gyatso បានចង្អុលបង្ហាញថា Zwilling បំផ្លាញអំណះអំណាងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ដែលថាខ្លាឃ្មុំផេនដាកាជាអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នានៅពេលដែលគាត់សរសេរថា "តាមពិត Vinaya ទៅឆ្ងាយដើម្បីបែងចែកសកម្មភាពផ្លូវភេទរវាងបុរសធម្មតាពីទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទរវាងបុរសធម្មតាសង្គមនិង បណ្ដក" ។ 

នៅក្នុងអត្ថបទផ្សេងទៀត ពាក្យ បណ្ដក អាចរួមបញ្ចូលអ្នកដែលកើតមកមិនកំណត់ភេទ ឬគ្មានការរួមភេទ ឥន្ទ្រី អ្នកដែលអសមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូររៀងរាល់កន្លះខែ បុរសដែលបង្កើនថាមពលផ្លូវភេទដោយការស្រូបទឹកកាមរបស់បុរសផ្សេងទៀត ឬចារកម្មលើមនុស្សផ្សេងទៀតដែលរួមភេទ។ ជួនកាលវារាប់បញ្ចូលទាំងបុរស ឬស្ត្រីដែលមានបញ្ហាផ្លូវភេទណាមួយ ដូចជាអសមត្ថភាព ឬ វដ្តរដូវ មិនទៀងទាត់។ ធាតុទូទៅហាក់ដូចជាអ្នកដែលរួមភេទមានកម្រិតខាងសរីរវិទ្យា ឬអ្នកដែលខ្សោយផ្លូវភេទ។ រួម​គ្នា​នូវ​ប្រភេទ​អសមត្ថភាព​ទាំងនេះ​ស្ទើរតែ​តែងតែ​បង្ហាញ​អវិជ្ជមាន​ថា​ជា​ថ្នាក់​ប៉ារ៉ាយ៉ាហ៍ ជាពិសេស​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​ដំបូង​បំផុត។ នៅក្នុងបរិបទសម័យទំនើប ជួនកាលបណ្ដកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថារួមបញ្ចូល ស្ត្រីស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា បុរស ស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា និង អ្នកកែភេទ និងមនុស្សអន្តរភេទ   Janet Gyatso (2016). Karen Derris; Natalie Gummer (eds.). Defining Buddhism(s): A Reader（One plus one makes three: Buddhist gender, monasticism, and the law of the non-excluded middle）. Routledge. ISBN 9781134937325. neither pandaka or ma ning are code words for homosexuality as such, as some have argued, and in any event same-sex sex is not singled out as distinct from other kinds of proscribed sexual activity in the Vinaya....It seems that people who desire conventional homosexual sex, whatever that might be, can be ordained and can stay ordained as long as they do not actually have sex. Exactly the same would be true for people with heterosexual desire. Zwilling destroys his own argument that pandakas are homosexuals when he writes, "The Vinaya, in fact, goes so far as to distinguish sexual activity between normative males from sexual relations between a socially normative male and a pandaka." ទោះបីជានៅសម័យបុរាណ បុរសម្នាក់ដែលជ្រៀតចូលផ្លូវភេទបុរសផ្សេងទៀត ឬបណ្ដកមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាខ្លួនគាត់ជាបណ្ដកទេ។ Harvey, Peter (2000). An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values and Issues, Cambridge press. p.416. ISBN 978-0-521-55640-8, ISBN 0-521-55640-6

អត្ថបទខ្លះនៃ ព្រះអភិធម្ម ចែងថា បព្វជិតមិនអាចសម្រេចការត្រាស់ដឹងក្នុងជីវិតរបស់ខ្លួនបានឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវរង់ចាំការចាប់បដិសន្ធិឡើងវិញជាបុរស ឬស្ត្រី។ ព្រះអានន្ទ ដែលជាបងប្អូនជីដូនមួយ និងជាសិស្សរបស់ព្រះពុទ្ធ ត្រូវបានគេនិយាយថាជា បណ្ដក នៅក្នុងជីវិតមុន ៗ ជាច្រើនរបស់ព្រះអង្គ ដូចជាដូនជីព្រះពុទ្ធសាសនា ឥសិទាសី (មកពី Therigatha ) ។[ សេចក្តីត្រូវការ ] ក្នុងករណីទាំងពីរនេះ កំណើតជាបព្វជិត គឺកើតចេញពី កម្មផល អាក្រក់ ហើយគំនិតដែលថា ជាបព្វជិតកើតចេញពីការប្រព្រឹត្តអាក្រក់ក្នុងជីវិតមុន គឺជារឿងធម្មតានៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធសាសនា។  Asanga និង Vasubandhu បានពិភាក្សាគ្នាថាតើ បណ្ដក អាចបំភ្លឺបានឬអត់។

នៅក្នុង Samantapasadika ដែលជាស្នាដៃនៃសតវត្សទី 5 នៃគ.ស. ជាអ្នកអត្ថាធិប្បាយ ថេរវាទ និងជាអ្នកប្រាជ្ញ Buddhaghosa, បណ្ដក ត្រូវបានពិពណ៌នាថាពោរពេញទៅដោយតណ្ហាដែលសៅហ្មង ( ឧស្សនកិលេស ), តណ្ហាដែលមិនអាចរលត់បាន ( avapasantaparilaha ) និងត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយ libido ( huibhibilahaveg ) ។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ព្រះពុទ្ធ​អង្គ​មិន​បាន​ហាម​ប្រាម​បព្វជិត​ទាំង​អស់​មិន​ឲ្យ​បួស​ជា​ព្រះសង្ឃ​ឡើយ។ ជាការពិត "ធាសិត្តបណ្ដក" ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលរួម។ គួរកត់សម្គាល់ថា "អាសិត្តបណ្ដក" គឺជាបុរសដែលទទួលបាន "ការពេញចិត្តពីការរួមភេទតាមមាត់លើបុរសផ្សេងទៀត" ។ អាស្រ័យហេតុនេះ ពុទ្ធោសៈ ហាក់មិនមានការលើកលែងចំពោះភេទដូចគ្នានៃបញ្ញវ័ន្តបញ្ញវ័នទេ ។  អ្នកនិពន្ធពុទ្ធសាសនាមហាយាននៅសតវត្សរ៍ទី ៤ Vasubandhu និង Asanga ប្រកែកថា បណ្ដក មិនមានវិន័យសម្រាប់ការអនុវត្តខាងវិញ្ញាណទេ ដោយសារតែតណ្ហាមិនស្អាតនៃភេទទាំងប្រុសទាំងស្រី។ ពួកគេខ្វះសីលធម៍ដើម្បីទប់ទល់នឹងតណ្ហាទាំងនេះ ដោយសារពួកគេខ្វះភាពថ្លៃថ្នូរ និងភាពអៀនខ្មាស។ អសមត្ថភាពក្នុងការបង្ហាញការអត់ធ្មត់ សត្វបែបនេះត្រូវបានឪពុកម្តាយបោះបង់ចោល ហើយខ្វះទំនាក់ទំនងបែបនេះ មិនអាចរក្សាទស្សនៈរឹងមាំបានទេ។ Asanga ដូចជា Vasubandhu បដិសេធការទទួលស្គាល់ pandaka ថាជាឧបាសកដោយហេតុផលថាមនុស្សបែបនេះមិនសមនឹងការសេពគប់ឬបម្រើព្រះសង្ឃ។ Asanga, ទោះជាយ៉ាងណា, asanga ចាត់ទុកថាពួកគេមានសមត្ថភាពដើម្បីអនុវត្តផ្លូវរបស់ឧបាសកបុគ្គលប្រសិនបើពួកគេចង់បានដូច្នេះ, ប៉ុន្តែមិនបានទទួលបានការទទួលស្គាល់ជាឧបាសកឬត្រូវបានណែនាំនៅក្នុងព្រះសង្ឃ។ ទីតាំងស្រដៀងនឹងទិដ្ឋភាព Asanga ក៏ត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុង Lotus Sutra ដែលសមាជិកនៃព្រះសង្ឃត្រូវបានគេណែនាំឱ្យជៀសវាង បណ្ដក។ 

ការដាក់បញ្ញត្តិរបស់ព្រះពុទ្ធប្រឆាំងនឹងមនុស្សប្រភេទមួយចំនួនដែលចូលរួម សង្ឃ ព្រះសង្ឃ (សហគមន៍ដែលបានតែងតាំង) ត្រូវបានគេយល់ជាញឹកញាប់ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្រួយបារម្ភរបស់ព្រះអង្គជាមួយនឹងការលើកតម្កើងរូបភាពសាធារណៈរបស់ព្រះសង្ឃថាជាគុណធម៌។ លោក Peter Jackson ជាអ្នកប្រាជ្ញខាងនយោបាយផ្លូវភេទ និងព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសថៃ សន្មតថាដំបូងឡើយ ព្រះពុទ្ធមានការស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យស្ត្រីចូលរួមព្រះសង្ឃដោយហេតុផលនេះ។ Jackson ពន្យល់ថា៖ព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលជាផ្លូវកណ្តាល តែងតែយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការថែរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម ហើយតាំងពីសម័យព្រះពុទ្ធមក ព្រះសង្ឃមិនដែលអះអាងថា ផ្តល់យានជំនិះជាសាកលសម្រាប់រំដោះព្រលឹងនៃបុគ្គលទាំងអស់ក្នុងសង្គមឡើយ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលបុគ្គលដែលចាត់ទុកថាអាក្រក់។ លើព្រះសង្ឃទាក់ទងនឹងបទដ្ឋាន និងអាកប្បកិរិយាសង្គម។  Jackson, Peter A. (1998). "Male Homosexuality and Transgenderism in the Thai Buddhist Tradition". In Queer Dharma: Voices of Gay Buddhists, edited by Winston Leyland. San Francisco : Gay Sunshine Press. ការ​ទទួល​យក​បាន​ក្នុង​សង្គម​គឺ​មាន​សារៈ​សំខាន់​សម្រាប់​ព្រះសង្ឃ ព្រោះ​វា​មិន​អាច​រស់​បាន​ដោយ​គ្មាន​ការ​គាំទ្រ​ខាង​សម្ភារៈ​ពី​សង្គម​គ្រហស្ថ​ឡើយ។ 

អត្ថបទពុទ្ធសាសនាថេរវាទមួយចំនួនចែងថា សមាជិកនៃបិណ្ឌបាតត្រូវបានដកចេញពីការអនុវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សេងៗគ្នា (បន្ថែមលើការតែងតាំង)៖

 ធ្វើ​ជា​អាចារ្យ​ក្នុង​ពិធី​ឧបសម្បទា 
 ធ្វើអំណោយដល់ព្រះសង្ឃសុំទាន 
 សមាធិ និង 
 សមត្ថភាពក្នុងការយល់ពី ព្រះធម៌ ។ 

ស្តាំ|រូបភាពតូច| ព្រះមហាកាឡា ម៉ានីង ជាអាទិទេពដ៏ក្រអឺតក្រទម ជាទីគោរពសក្ការៈក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ ជាពិសេសសាលា នីងម៉ា ជាអ្នកការពារ ព្រះធម៌ ។ ពាក្យ ម៉ានីង ត្រូវបានបកប្រែថា "គ្មានយេនឌ័រ" ឬ "ឥន្ទ្រី" ហើយស្មើនឹង បណ្ដក ។ ក្នុង​រូបភាព​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី ១៩ នេះ ម៉ានីង​កាន់​បេះដូង​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ដៃ ហើយ​ក៏​មាន​ក្រវិល​ដួង​ចិត្ត​នៅ​ជុំវិញ​ចង្កេះ​ផង​ដែរ។
អ្នកប្រាជ្ញបុរាណនៃមហាយានដូចជា Shantideva និង Aśvaghoṣa បានចាត់ទុកការរួមភេទដែលមិនមែនជាទ្វារមាស (រួមទាំងការរួមភេទរវាងបុរស) ថាជាទង្វើខុសឆ្គងផ្លូវភេទ។ Shantideva ផ្អែកលើទស្សនៈរបស់គាត់លើការដកស្រង់ពី Saddharma-smrtyupasthana Sutra ។  [  [    យោងតាមការសិក្សារបស់ Mizuno Kōgen Saddharma-smrtyupasthana Sutra គឺទាក់ទងទៅនឹង Abhidharmāmṛtarasaśāstra របស់ Ghoṣa ហើយត្រូវបានចងក្រងដោយនិកាយ Sarvastivada (អាចមកពីនរណាម្នាក់ដែលទាក់ទងនឹង Ghoṣa បន្ទាប់ពីសតវត្សទី 2) ។   នៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាដ៏អស្ចារ្យស្តីពីភាពល្អឥតខ្ចោះនៃប្រាជ្ញា (សំស្រ្កឹត៖ Mahā-prajñāpāramitā-śāstra) អ្នកប្រាជ្ញ Madhyamaka Nagarjuna បាននិយាយអំពីការរឹតបន្តឹងការរួមភេទដោយមិនមានទ្វារមាសដោយផ្អែកលើសកម្មភាពបង្ខិតបង្ខំចំពោះប្តីឬប្រពន្ធរបស់ខ្លួនឯង។  

ផ្ទុយទៅវិញ អត្ថបទក្រោយៗមក ជាពិសេសសំណេរ ពុទ្ធសាសនាទីបេ ជួនកាលឱ្យតម្លៃបណ្ដកជាវិជ្ជមានចំពោះ "ភាពកណ្តាល" និងតុល្យភាព។ បណ្ដកនៅក្នុងស្នាដៃទីបេទាំងនេះត្រូវបានបកប្រែដោយពាក្យ ម៉ានីង - "គ្មានភេទ" ឬ "គ្មានប្រដាប់ភេទ" ។  ព្រះសង្ឃទីបេនៅសតវត្សរ៍ទី 13 Gyalwa Yang Gönpa ដែលជាឥស្សរជនដ៏សំខាន់ម្នាក់នៅក្នុងនិកាយ Drukpa Kagyu ដើម Yang Gönpa is also known as rgyal ba yang dgon pa, rgyal mtshan dpal  សរសេរអំពី ម៉ានីង ថាជាស្ថានភាពតុល្យភាពរវាងភាពជាបុរស និងស្ត្រី។ Yang Gönpa ពិពណ៌នាអំពី ម៉ានីង ថាជា "ដង្ហើមដែលស្ថិតស្ថេររវាងការដកដង្ហើមរបស់បុរស និងការដកដង្ហើមរបស់ស្ត្រី" និង "ឆានែលយោគដែលមានតុល្យភាព ផ្ទុយពីឆានែលបុរសតឹងពេក និងស្ត្រីរលុងពេក" ។ 

ធម្មទេសនាមហាយានភាគច្រើនអះអាងថា សត្វលោកទាំងអស់ដែលប្រតិបត្តិព្រះធម៌បានត្រឹមត្រូវអាចឈានទៅដល់ការត្រាស់ដឹងបាន ព្រោះថាគ្រប់សត្វមានព្រះពុទ្ធជាធម្មជាតិ។ ការត្រាស់ដឹងអាចសម្រេចបានសូម្បីតែក្នុងជីវិតតែមួយ។  
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations