នាងកែវមនោរាហ៍

នាងកែវមនោរាហ៍ គឺ​ជា ​កិន្នរី ​ពាក់​ក​ណ្តា​ល​ស្ត្រី​ពាក់​ក​ណ្តា​ល​សត្វ​ស្លាប​មួយ​នៃ ​រឿងនិទាន​ជាតក ​។ ជាទូទៅគេហៅថា ព្រះសុធន នាងកែវមនោរាហ៍  រឿងព្រេងនេះលេចចេញក្នុង ទិវ្យវទន ហើយត្រូវបានចងក្រងជាឯកសារដោយចម្លាក់ថ្មនៅ ប្រាសាទបូរបូឌួ ។   កំណែនៃរឿងត្រូវបានរាយការណ៍នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍នៃបណ្តាប្រទេស អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយរឿងស្រដៀងគ្នាអំពីស្រីបក្សី និងបុរសដែលស្លាប់អាចត្រូវបានរកឃើញនៅ អាស៊ីបូព៌ា ។

 សង្ខេប 
មនោរាហ៍ ជា​បុត្រីពៅ ក្នុង​ចំណោម​បុត្រី​ទាំង​ប្រាំពីរ​នាក់​របស់​ស្ដេច ​កិន្នរ រស់នៅ​លើ ​ភ្នំ​កៃឡាស ។ ថ្ងៃមួយ នាងធ្វើដំណើរទៅកាន់ឋានមនុស្ស។ នាងត្រូវបានចាប់បានដោយព្រានព្រៃ (ដោយប្រើមន្តអាគម) ដោយផ្តល់ឱ្យនាងទៅព្រះសុធន ។ ព្រះសុធនជាបុត្រារបស់ស្តេច អាទិត្យវង្សា និងម្ចាស់ក្សត្រី ចន្ទ្រទេវី, ព្រះសុធន គឺជាអ្នកបាញ់ធ្នូដ៏ល្បីល្បាញនិងជាអ្នកស្នងមរតកនៃ នគរបញ្ចល ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ធ្លាក់ក្នុងអន្លង់ស្នេហ៍ជាមួយមនោរាហ៍ ហើយពួកគេបានរៀបការ។

ក្រោយ​មក ពេល​ដែល​ព្រះអង្គម្ចាស់​នៅ​ឆ្ងាយ​ក្នុង​សមរភូមិ មនោរាហ៍​ត្រូវ​បាន​អ្នក​ប្រឹក្សា​រាជវង្ស​ចោទ​ប្រកាន់​ថា​នាំ​សំណាង​អាក្រក់​មក​ទីក្រុង ហើយ​ត្រូវ​គំរាម​សម្លាប់។ នាង​ហោះ​ចេញ​ទៅ​នគរ​កិន្នរវិញ ។ ព្រះនាងទុកព្រះទម្រង់មួយ និងទិសដៅឆ្ពោះទៅកាន់នគរកិន្នរ ដើម្បីឲ្យព្រះសុធនតាមនាង។

ព្រះសុធន ត្រឡប់ទៅ បញ្ចល ហើយតាមនាង។ ពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ គាត់រៀនភាសាសត្វដើម្បីកំណត់ទីតាំងនគរកិន្នរ និងការអធិស្ឋានចាំបាច់ដើម្បីឈ្នះព្រះនាងមកវិញ។ ដំណើរ​នេះ​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​ប្រាំពីរ​ឆ្នាំ ប្រាំពីរ​ខែ និង​ប្រាំពីរ​ថ្ងៃ។ នៅតាមផ្លូវ សុធន ប្រឈមមុខនឹង យក្ស , ទន្លេនៃអណ្តាតភ្លើងនិងដើមឈើដ៏ធំសម្បើម។ បន្ទាប់ពីទុក្ខលំបាកយ៉ាងយូរ និងលំបាក គាត់បានជួបស្តេចកិន្នរ  ដែលសុំឱ្យព្រះអង្គម្ចាស់បង្ហាញភាពស្មោះត្រង់ជាមួយនឹងការធ្វើតេស្តផ្សេងៗវាយតម្លៃកម្លាំង ការតស៊ូ និងប្រាជ្ញា។ នៅក្នុងការធ្វើតេស្តដំបូងព្រះសុធន ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីលើកកៅអីថ្មនៅក្នុងសួនច្បារ។ កិច្ចការទីពីរបានសាកល្បងជំនាញរបស់គាត់ដោយប្រើធ្នូនិងព្រួញ។ ការ​ធ្វើ​តេស្ត​ចុង​ក្រោយ​គឺ​កំណត់​ថា​នារី​ណា​ដែល​ដូច​គ្នា​៧​នាក់​នោះ​គឺមនោរាហ៍ ដែល​គាត់​ទទួល​ស្គាល់​ដោយ​ចិញ្ចៀន​នៅ​លើ​ម្រាម​ដៃ។ ដោយ​ស្កប់​ចិត្ត ស្ដេច​កិន្នរ ​យល់ព្រម​រៀប​ការ ហើយ​ប្ដី​ប្រពន្ធ​ក៏​ត្រឡប់​ទៅ​ក្រុង​បញ្ចលវិញ ។ 

 ការចែកចាយ 
រឿង​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​រឿងព្រេង​និទាន​របស់ ​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា, កម្ពុជា,   ប្រទេស​ថៃ,  ប្រទេស​លាវ, ស្រីលង្កា, ខាងជើង​ម៉ាឡេស៊ី និង ​ឥណ្ឌូនេស៊ី ។     រឿងនិទានក៏បានរីករាលដាលដល់ប្រទេសចិន ខោតាន  ជ្វា ទីបេ និងបេងហ្គាល់។ 

 ការសម្របខ្លួន 

 ល្ខោន 
យោងតាមលោក James R. Brandon រឿងមនោរាហ៍ គឺជាប្រធានបទដ៏ពេញនិយមមួយនៅក្នុងល្ខោនអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ Brandon, James R. Theatre in Southeast Asia. Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1974 [1967]. pp. 23-24. .

នៅកម្ពុជាមានរបាំមួយដែលមានឈ្មោះថា «របាំព្រះសុធននាងកែវមរាហ៍» ដែលជាផ្នែកមួយនៃរបាំព្រះរាជទ្រព្យ។

 អក្សរសិល្ប៍ 
តួអង្គ​នៃ​រឿងនិទាន​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ថា ព្រះសុធន និង ​កែវមនោរាហ៍ ។ 

រឿងនិទាននេះក៏ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធសាសនាសំស្ក្រឹតនៃប្រទេសនេប៉ាល់ផងដែរ ដោយដាក់ឈ្មោះថា រឿងរបស់សុចន្ទ្រីមនិងកិន្នរី ដែលប្តីប្រពន្ធសំខាន់ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា មនោរាហ៍ និង សុធនុស ។  នៅក្នុងកំណែមួយផ្សេងទៀតពីប្រទេសនេប៉ាល់ កិន្នរីអវទាន អ្នកប្រមាញ់ ឧត្បល បានចាប់យក កិន្នរ (គ្មានឈ្មោះក្នុងរឿងនិទាន) ជាមួយនឹងវេទមន្ត។ ព្រះអង្គម្ចាស់ សុធន នៃ ហស្តិណា បានមកដល់ជាមួយនឹងដំណើរកម្សាន្តបរបាញ់របស់គាត់ ហើយលង់ស្នេហ៍ជាមួយ កិន្នរ ។ 

ការ​បកប្រែ​មួយ​ទៀត​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ព្រះអង្គម្ចាស់​ថា សុធនុ និង កិន្នរិ ជា មនោរាហ៍ ជា​បុត្រី​របស់​ស្ដេច ទ្រុម ។ 

រឿងនិទានត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា ស៊ីថននិងមនោឡា នៅ ប្រទេសឡាវ ។ 

 កេរដំណែល 
រឿង​ម​នោរាហ៍ និង​ព្រះអង្គម្ចាស់​សុធន អាច​នឹង​បំផុសគំនិត​រឿង ​មនោរាហ៍  របាំ​ដែល​សម្តែង​នៅ ​ប្រទេស​ថៃ ,កម្ពុជា និង ​ម៉ាឡេស៊ី ​។ 

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន