មារ (បិសាច)

រូបភាពតូច| អារក្សរបស់មារ។ សាត្រាស្លឹករឹត ។ Nalanda, Bihar, ប្រទេសឥណ្ឌា
រូបភាពតូច| ការ​វាយ​លុក​របស់មារ​លើ​ព្រះ​ពុទ្ធ (តំណាង ​អនាធិបតេយ្យៈ ព្រះពុទ្ធ​ត្រូវ​បាន​តំណាង​ដោយ ​បល្ល័ង្ក​របស់​ទ្រង់ ​ប៉ុណ្ណោះ) សតវត្ស​ទី​២ ចេតិយ Amaravati ប្រទេស​ឥណ្ឌា
រូបភាពតូច| មារ កូនស្រីតណ្ហារបស់គាត់ និងកងទ័ពអារក្ស ប៉ុនប៉ងល្បួងព្រះពុទ្ធនៅលើរូបតំណាងសតវត្សទី 10 ពី គុហា Mogao
មារ,  នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនា គឺជាស្តេចសេឡេស្ទាលដ៏សាហាវ អសុរ ដែលបានព្យាយាមរារាំង ព្រះអង្គម្ចាស់ សិទ្ធថ៌ ពីការសម្រេចបានត្រាស់ដឹង ដោយព្យាយាមបញ្ឆោតព្រះអង្គជាមួយនឹងកងទ័ពសេឡេស្ទាលរបស់ព្រះអង្គ និងចក្ខុវិស័យរបស់នារីស្រស់ស្អាត ដែលក្នុងរឿងព្រេងនិទានផ្សេងៗ គេតែងតែនិយាយថាជា កូនស្រីរបស់មារ។ 

នៅក្នុង ពិភពលោហធាតុព្រះពុទ្ធសាសនា មារ ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការស្លាប់ ការកើត និងបំណងប្រាថ្នា។  Nyanaponika Thera បានពិពណ៌នា មារ ថាជា "បុគ្គលិកលក្ខណៈនៃកងកម្លាំងប្រឆាំងនឹងការត្រាស់ដឹង" ។ 

គាត់គឺជាមនុស្សដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចរបស់ យម ហើយសត្វទាំងអស់ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងគាត់ ភាពងងឹត និងសេចក្តីស្លាប់ ក្លាយជាកងកម្លាំងរបស់មារ។ កម្លាំងទាំងនេះរួមមាន យក្ស, រក្សសេស, ពិសាច, អរតិ និងសត្វ។ 

 ប្រភពដើម 
ឈ្មោះរបស់គាត់ត្រូវបានលើកឡើងជាលើកដំបូងនៅក្នុង Atharva Veda (1200 មុនគ.ស-1000 មុនគ.ស) ជា យម, មថ៌្រុ និង អឃមារ ដែលជាអ្នកសម្លាប់អាក្រក់។ គាត់ត្រូវបានគេហៅថា "មនុស្សអាក្រក់ដែលសម្លាប់" និង "Papiyan" តំណាងឱ្យសត្វដែលមិនត្រឹមតែអាក្រក់ខាងសីលធម៌ប៉ុណ្ណោះទេថែមទាំងជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយទុក្ខព្រួយការឈឺចាប់និងសំណាងអាក្រក់។ 

ខណៈពេលដែលដើមកំណើតរបស់មារគឺជាធម្មជាតិនៃសាសនាហិណ្ឌូ ការអភិវឌ្ឍន៍នៃនិមិត្តសញ្ញាមារត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយដោយព្រះពុទ្ធសាសនា។ 

 និរុត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យ មារ មកពីពាក្យសំស្រ្កឹតនៃពាក្យសំស្រ្កឹត ម្ឫ ។ វាត្រូវការទម្រង់ចង្អុលបង្ហាញបច្ចុប្បន្ន ម្ឫយតេ និងទម្រង់មូលហេតុ មារយតិ (ជាមួយនឹងការពង្រឹងស្រៈឫសពី ឫ ដល់ ឰ) ។ មារ ជា​ពាក្យ​សំដី​ដែល​ចេញ​ពី​ដើម​ហេតុ ហើយ​មាន​ន័យ​ថា 'ធ្វើ​ឲ្យ​ស្លាប់' ឬ 'ការ​សម្លាប់'។  វា​ទាក់​ទង​នឹង​ពាក្យ​ផ្សេង​ទៀត​សម្រាប់​សេចក្ដី​ស្លាប់​ដែល​មក​ពី​ឫស​ដូចគ្នា​ដូច​ជា៖ មរណ និង ម្ឫថ៌ ។ ក្រោយមកទៀតគឺជាឈ្មោះសម្រាប់មនុស្សស្លាប់ ហើយជួនកាលត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណជាមួយ យម ។

ឫស ម្ឫ គឺទាក់ទងទៅនឹងពាក្យសំដី ឥណ្ឌូ - អឺរ៉ុប *មេរ មានន័យថា "ស្លាប់បាត់" នៅក្នុងបរិបទនៃ "ការស្លាប់, ឃាតកម្មឬការបំផ្លិចបំផ្លាញ" ។ វាត្រូវបាន "រីករាលដាលយ៉ាងខ្លាំង" នៅក្នុង ភាសាឥណ្ឌូ - អឺរ៉ុប ដែលបង្ហាញថាវាជាវត្ថុបុរាណដ៏អស្ចារ្យ នេះបើយោងតាម Mallory និង Adams ។ 

 មារបួនប្រភេទ 
នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាប្រពៃណី មាមានបួន ឬប្រាំទម្រង់ប្រៀបធៀបនៃមារត្រូវបានផ្តល់ឱ្យ៖ 

 ក្លេស-មារ (Kleśa-māra) - មារ ជាតំណាងនៃ អារម្មណ៍ដែលគ្មានជំនាញ ទាំងអស់ ដូចជាលោភលន់ ការស្អប់ និងការវង្វេង។
 ម្ឫថ្យុ មារ (Mṛtyu-māra) - មារជា ការស្លាប់ ។
 ស្កន្ធ-មារ - មារជា ពាក្យប្រៀបធៀប សម្រាប់អត្ថិភាពទាំងស្រុង។
 ទេវបុត្រ-មារ - ទេវ នៃអាណាចក្រត្រេកត្រអាលដែលបានព្យាយាមរារាំងព្រះពុទ្ធ គោត្ដម ពីការបានរំដោះពី វដ្តនៃការកើតជាថ្មី នៅយប់នៃ ការត្រាស់ដឹង របស់ព្រះពុទ្ធ។

 តួអក្សរ 
ពុទ្ធសាសនាសម័យដើម បានទទួលស្គាល់ទាំងការបកស្រាយតាមព្យញ្ជនៈ និងផ្លូវចិត្តរបស់មារ។  

មារ​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជា​អង្គ​មួយ​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង ​កាម​ពិភព  ដូច​ដែល​បាន​បង្ហាញ​នៅ​ជុំវិញ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ ហើយ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​ក្នុង ​ព្រះ​ពុទ្ធ ​ជា​បឋម​ថា ជា​អ្នក​រក្សា ​តណ្ហា និង​ជា​គ្រឿង​ជំរុញ​ឱ្យ​មាន​តណ្ហា ការ​ស្ទាក់​ស្ទើរ និង​ការ​ភ័យ​ខ្លាច។ ដែលរារាំង ការធ្វើសមាធិ ក្នុងចំណោមពុទ្ធសាសនិក។ Denkōroku សំដៅលើគាត់ថាជា "អ្នកដែលពេញចិត្តក្នុងការបំផ្លិចបំផ្លាញ" ដែលបញ្ជាក់ពីធម្មជាតិរបស់គាត់ថាជាអាទិទេពក្នុងចំណោម ទេវៈ Parinirmitavaśavarti ។ 

"ព្រះពុទ្ធ​ទាស់​នឹង​ព្រះ​មារ" គឺ​ជា​រូប ​ចម្លាក់​ព្រះពុទ្ធ ​ទូទៅ។   ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​បង្ហាញ​ដោយ​ព្រះហស្ត​ឆ្វេង​ដាក់​លើ​ភ្លៅ បាតដៃ​បែរ​មុខ​ឡើង​លើ ហើយ​ព្រះហស្ត​ស្តាំ​ដាក់​លើ​ជង្គង់​ស្តាំ​របស់​ទ្រង់ ។ ម្រាម​ដៃ​ស្តាំ​របស់​ព្រះអង្គ​ប៉ះ​ផែនដី ដើម្បី​ហៅ​ផែនដី​ថា​ជា​សាក្សី​ចំពោះ​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​មារ និង​ការ​ត្រាស់​ដឹង។ ឥរិយាបថនេះត្រូវបានគេសំដៅផងដែរថាជា ភូមិស្ពស៌ "សាក្សីផែនដី" មុទ្រ ។

 កូនស្រីបីនាក់ 
នៅក្នុងដំណើររឿងខ្លះនៃការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធ វាត្រូវបានគេនិយាយថា មារ មិនបានបញ្ជូនកូនស្រីទាំងបីរបស់គាត់ទៅល្បួងទេ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេមកដោយស្ម័គ្រចិត្ដ បន្ទាប់ពីការបរាជ័យរបស់មារក្នុងការព្យាយាមលុបបំបាត់ការស្វែងរកការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធ។  កូនស្រីទាំងបីរបស់ មារ ត្រូវបានកំណត់ថា តណ្ហា (ស្រេកទឹក), អរតិ (ការមិនពេញចិត្ត, មិនសប្បាយចិត្ត) និង រគ (ការភ្ជាប់, បំណងប្រាថ្នា, លោភលន់, តណ្ហា) ។ "The Buddha's Encounters with Mara the Tempter: Their Representation in Literature and Art". www.accesstoinsight.org. See, e.g., SN 4.25 (Bodhi, 2000, pp. 217–20), and Sn 835 (Saddhatissa, 1998, p. 98). In a similar fashion, in Sn 436 (Saddhatissa, 1998, p. 48),   is personified as one of Death's four armies (senā) along with desire (kāmā), aversion (arati) and hunger-thirst (khuppipāsā). ជាឧទាហរណ៍ ក្នុង សម្យត្តនិកាយ  ថា កូនស្រីទាំងបីរបស់មារ ស្លៀកពាក់នៅចំពោះមុខព្រះពុទ្ធ។ ប៉ុន្តែ​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​ល្បួង​គាត់៖

 ពួកគេបានមករកគាត់ដោយភាពស្រស់ស្អាត -
 តណ្ហ, អរតិ, និង រគ -
 ប៉ុន្តែ គ្រូ ​បាន​បណ្តេញ​ពួកគេ​ចេញ​ទៅ​ទីនោះ
 ដូចខ្យល់ ដុំសំឡីធ្លាក់ចុះ។ 

កូនស្រីទាំងបីរបស់មារត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយ អរតិ ដែលជាប្រភេទនៃ goblin ស្ត្រីដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង avarice ។ 

 ការប្រែចិត្តរបស់មារ 
Jingde Record of the Transmission of the Lamp និង Denkoroku ទាំងពីរមានរឿងរ៉ាវនៃការបំប្លែងរបស់ មារ ទៅកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់ព្រះសង្ឃ ឧបគុប្ត ។

តាម​ដំណើរ​រឿង ព្រះ​ឧបគុប្ត​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​នគរ ​មថុរ ហើយ​បាន​ផ្សាយ​ព្រះ​ធម៌​ដោយ​ជោគ​ជ័យ ។ នេះ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​រាជវាំង​របស់​មារ​ញ័រ​ជា​ហេតុ​ជំរុញ​ឱ្យ​អាទិទេព​ប្រើ​អំណាច​បំផ្លិចបំផ្លាញ​របស់​ខ្លួន​ប្រឆាំង​នឹង​ព្រះធម៌។ នៅពេលដែល ឧបគុប្ត ចូលទៅក្នុង សមាធិ, មារ បានចូលទៅជិតគាត់ហើយបានរអិលខ្សែកត្បូងពេជ្រនៅជុំវិញករបស់គាត់។

ឧបគុប្ត ធម្មញ្ញាណវិវឌ្ឍនា ប្រែរូបសាកសពមនុស្ស ឆ្កែ និងពស់ ឱ្យទៅជាកម្រងផ្កា រួចប្រគល់ឱ្យមារ។ កាល​មារ​បាន​រក​ឃើញ​ធាតុ​ពិត​នៃ​អំណោយ​នោះ គាត់​បាន​ស្វែង​រក​ជំនួយ​ពី ​ព្រហ្ម ​ដើម្បី​យក​វា​ចេញ។ ព្រហ្មបានប្រាប់គាត់ថា ដោយសារតែខ្សែកត្រូវបានប្រោសឱ្យដោយសិស្សដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះពុទ្ធ ឥទ្ធិពលរបស់វាអាចទទួលបានដោយការជ្រកកោននៅក្នុង ឧបគុប្ត ។

មារ​បាន​ត្រឡប់​មក​ពិភព​មនុស្ស​វិញ​ហើយ ដែល​គាត់​បាន​ក្រាប​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ព្រះសង្ឃ ហើយ​ប្រែចិត្ត។ តាម​ការ​ណែនាំ​របស់​ឧបាសក លោក​បាន​ប្តេជ្ញា​ថា​នឹង​មិន​ធ្វើ​បាប​ដល់​ព្រះ​ធម៌​ឡើយ ហើយ​បាន​ជ្រក​កោន​ក្នុង ​រតនៈ​ទាំង​បី ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន