សភាជាន់ខ្ពស់

សភាជាន់ខ្ពស់ គឺជាសភាមួយក្នុងចំណោមសភាពីរនៃសភានីតិបញ្ញតិ្តទ្វេភាគី ហើយសភាមួយទៀតជាសភាជាន់ទាប ។ Bicameralism (1997) by George Tsebelis សភាដែលត្រូវបានកំណត់ជាផ្លូវការថាសភាជាន់ខ្ពស់ជាធម្មតាមានទំហំតូចជាង ហើយជារឿយៗមានអំណាចដាក់កម្រិតច្រើនជាងសភាជាន់ទាប។ នីតិបញ្ញត្តិដែលមានសភាតែមួយ (ហើយដែលមិនមានសភាជាន់លើ ឬសភាជាន់ទាប) ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាសភាឯកនីតិបញ្ញត្តិ។

 កំណត់លក្ខណៈជាក់លាក់ 
សភាជាន់ខ្ពស់ជាធម្មតាខុសពីសភាជាន់ទាបយ៉ាងហោចណាស់មួយក្នុងចំនោមការគោរពខាងក្រោម (ទោះបីជាវាខុសគ្នាក្នុងចំណោមយុត្តាធិការក៏ដោយ)៖

អំណាច៖

 នៅក្នុងប្រព័ន្ធសភា វាច្រើនតែមានអំណាចតិចជាងសភាជាន់ទាប។ ដូច្នេះ នៅប្រទេសខ្លះ សភាជាន់ខ្ពស់
 បោះឆ្នោតលើបញ្ហានីតិបញ្ញត្តិដែលមានកម្រិត ដូចជាការកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
 មិន​អាច​ផ្តួច​ផ្តើម​ច្បាប់​ភាគ​ច្រើន​ជា​ពិសេស​ច្បាប់​ដែល​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​ផ្គត់​ផ្គង់/លុយ គោលនយោបាយ​សារពើពន្ធ
 មិន​អាច​បោះ​ឆ្នោត​នូវចលនា​មិន​ទុក​ចិត្ត ​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ទេ (ឬ​ទង្វើ​បែប​នេះ​គឺ​មាន​តិច​ជាង) ខណៈ​សភា​ជាន់​ទាប​តែង​តែ​អាច​ធ្វើ​បាន។
 នៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតី ៖
 វាអាចមានអំណាចស្មើគ្នា ឬជិតស្មើជាមួយសភាជាន់ទាប។
 វាអាចមានអំណាចជាក់លាក់ដែលមិនត្រូវបានផ្តល់ទៅឱ្យសភាជាន់ទាប។ ឧទាហរណ៍:
 វាអាចផ្តល់ ដំបូន្មាន និងយល់ព្រម ចំពោះការសម្រេចចិត្តប្រតិបត្តិមួយចំនួន (ឧទាហរណ៍ ការតែងតាំងរដ្ឋមន្ត្រីគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ចៅក្រម ឬឯកអគ្គរដ្ឋទូត)។
 វាអាចមានអំណាចតែមួយគត់ដើម្បីព្យាយាម (ប៉ុន្តែមិនចាំបាច់ផ្តួចផ្តើម) ករណីចោទប្រកាន់ ប្រឆាំងនឹងមន្ត្រីនៃស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិ ឬសូម្បីតែផ្នែកតុលាការ បន្ទាប់ពីមានដំណោះស្រាយដែលអនុម័តដោយសភាជាន់ទាប។
 វាអាចមានអំណាចតែមួយគត់ក្នុងការផ្តល់សច្ចាប័នលើសន្ធិសញ្ញា ។
 នៅក្នុងប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី ៖
 វាអាចមានថាមពលតិចជាងសភាជាន់ទាប
 នៅក្នុងពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតីបារាំង រដ្ឋាភិបាលអាចសម្រេចចិត្តបង្កើតច្បាប់ធម្មតាមួយដោយគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងរបស់សេណាត (មាត្រា៤៥ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ) ប៉ុន្តែ
 វាអាចមានអំណាចស្មើគ្នាចំពោះសភាជាន់ទាបទាក់ទងនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឬសមូហភាពទឹកដី។
 វា​ប្រហែល​ជា​មិន​បោះ​ឆ្នោត​នូវ​ចលនា​គ្មាន​ទំនុក​ចិត្ត​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​ទេ ប៉ុន្តែ​វា​អាច​នឹង​ស៊ើបអង្កេត​ករណី​រដ្ឋ។
 វា​អាច​នឹង​ធ្វើ​សំណើ​ច្បាប់​ទៅ​សភា​ជាន់​ទាប។

ស្ថានភាព៖

 នៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួន សមាជិករបស់ខ្លួនមិនត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសយ៉ាងពេញនិយម។ សមាជិកភាពអាចជាប្រយោល អតីតមន្ត្រី ឬដោយការតែងតាំង។
 សមាជិករបស់ខ្លួនអាចត្រូវបានជ្រើសរើសជាមួយនឹងប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតខុសពីអ្វីដែលធ្លាប់ប្រើដើម្បីជ្រើសរើសសភាជាន់ទាប (ឧទាហរណ៍ សភាជាន់ខ្ពស់នៅប្រទេសអូស្ត្រាលី និងរដ្ឋនានាជាធម្មតាត្រូវបានជ្រើសរើសដោយតំណាងសមាមាត្រ ចំណែកសភាជាន់ទាបជាធម្មតាមិនមាន)។
 រដ្ឋដែលមានប្រជាជនតិច ខេត្ត ឬផ្នែករដ្ឋបាលអាចតំណាងឱ្យប្រសើរជាងនៅក្នុងសភាជាន់ទាប។ ការតំណាងមិនតែងតែមានបំណងសមាមាត្រទៅនឹងចំនួនប្រជាជននោះទេ។
 លក្ខខណ្ឌ​របស់​សមាជិក​អាច​យូរ​ជាង​សភា​ជាន់​ទាប ហើយ​អាច​មាន​សម្រាប់​ជីវិត។
 សមាជិកអាចត្រូវបានជ្រើសរើសជាផ្នែកៗ សម្រាប់លក្ខខណ្ឌមិនច្បាស់លាស់ ជាជាងទាំងអស់ក្នុងពេលតែមួយ។
 នៅប្រទេសខ្លះ សភាជាន់ទាបមិនអាចរំលាយបានទាល់តែសោះ ឬអាចរំលាយបានតែក្នុងកាលៈទេសៈដែលមានកម្រិតជាងសភាជាន់ទាបប៉ុណ្ណោះ។
 ជាធម្មតា វា​មាន​សមាជិក ឬ ​អាសនៈ ​តិចជាង​សភា​ជាន់ទាប (ទោះបីជា​គួរកត់សម្គាល់​មិនមែន​នៅក្នុង​សភា​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ក៏ដោយ)។
 ជាធម្មតាវាមានអាយុបេក្ខជនខ្ពស់ជាងសភាជាន់ទាប។

រូបភាពតូច|244x244ភីកសែល| សភានៃ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ (Rajya Sabha) សភាជាន់ខ្ពស់របស់សភាឥណ្ឌា

 កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង