ហស៌វរ្ម័នទី១

ហស៌វរ្ម័នទី១ 250px Baksei Chamkrong (912 A.D)រជ្ជកាល ៩១០-៩២២ (ចក្រភពខ្មែរ)គ្រងរាជ​ ៩១០ព្រះនាមពេញ ព្រះបាទដែនដីខាងជើង អញស្រីហស៌វរ្ម័នទេវៈមរណៈនាម រុទ្រៈលោកកា​ 
(Rudraloka)ក្សត្រមុន យសោវរ្ម័នទី១រាជបន្ត ឥសានវរ្ម័នទី២សន្តិវង្ស កៅណ្ឌិន្យ (អំបូរខ្មែរជ្វា)ប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា ចូលទីវង្គត់ ៩២៥ (ជន្មាយុ)
មិនមានកំណត់ត្រាជំនឿសាសនាហិណ្ឌូសាសនា លទ្ធិ ព្រះវិស្ណុ និយម និង 
ព្រះសិវៈនិយម 

ហស៌វរ្ម័នទី១ (អង់គ្លេស: Harshavarman I) (Kh-pronoun: Horsvaraman I) (ហស៌ = ញញឹម) ("ហស៌" » "Hors" mean of Cambodia royal word: Smile ) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-៩២៥) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៩១០-៩២២) ក្រោយទទួលរាជសម្បត្តិគ្រងរាជទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា "វ្រះបាទធូលិជេងអញឝ្រិហឝ៌វម៌្មទេវ" ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង អញស្រីហស៌វរ្ម័នទេវៈ" ហស៌វរ្ម័ន ត្រូវបានគេឱ្យនិយមន័យថា ស្ដេចនៃស្នាមញញឹម ។  George B. Walker (1955) 
 Angkor Empire, Publisher: Signet Press, Original from the University of Michigan p.132  ព្រះបាទ ហស៌វរ្ម័នទី១ ត្រូវជាបុត្រាច្បងរបស់ព្រះបាទ យសោវរ្ម័នទី១ ដែលមានព្រះអៈនុជ របស់ទ្រង់ព្រះនាម ឥសានវរ្ម័នទី២ ដែលត្រូវបានគេសន្មតថា បានទទួលរាជសម្បត្តិគ្រងរាជបន្តពីបងប្រុសរបស់ខ្លួន ក្នុងឆ្នាំ ៩២២ នៃគ.សករាជ ។  Masayuki Nagashima (2002) 
 The Lost Heritage: The Reality of Artifact Smuggling in Southeast Asia, Publisher: Post Books, Original from the University of Michigan p.190 ISBN: 9742280223 

 កំណត់ត្រា​សិលាចរឹក 
នេះបើយោងតាមកំណត់ត្រាសិលាចរឹក ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង ដែលបានចរឹកជាកំណាព្យសំស្ក្រឹត នៅលើស៊ុំទ្វារនៃផ្ដែររបស់ប្រាសាទនេះ ដែលពណនាអំពីនិទានប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ក្នុងលក្ខណៈជាទេវៈកថា ដោយនិយាយថា ពូជខ្មែរនេះមានតំណមកពីឥសីមួយអង្គ ដែលកើតមកដោយឯងៗ ឈ្មោះថា "កម្វុ" ហើយដែលបានរួមរស់និងទេពអប្សរមួយអង្គឈ្មោះថា "មេរ៉ា" ។ តាមរយៈ​សិលាចរឹក ជាកំណាព្យសំស្ក្រឹតនេះ បានបញ្ចាក់ថា កម្ពុជាមានរឬសគល់ប្រវត្តិសាស្ត្រជារបស់ខ្លួនយូរលង់ណាស់មកហើយ ដែលធ្វើឱ្យអារ្យធម៌របស់ខ្លួនបន្តខ្ពង់ខ្ពស់រឹងមាំ នាសម័យកាល ចក្រភព​អង្គរ ដែលត្រូវបានគេសន្មតថាជាយុគ្គសម័យមាស ។  Āṃng Jūlān (1998) 
 Qaṅgar (qatīt - paccuppann - qanākat), Publisher: Rāja Raṭṭhābhipāl Kambujā, Original from the University of Michigan p.290 

 ស្ថាបត្យកម្ម​ដែលទ្រង់បានកសាង 
 ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង (912 A.D) ប្រាសាទមួយនេះឧទ្ទិសជូន ព្រះមាតាបិតា របស់អង្គ ប្រសាទមួយនេះត្រូវបានក្សត្រសោយរាជជាបន្តបន្ទាប់សាងបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ (948 A.D) ។  Helen Ibbitson Jessup, Sāramandīr Jāti Kambujā (2006) 
 Chefs d'œuvre du Musée national du Cambodge, Publisher: Friends of Khmer Culture p.112 ISBN: 9995083604 

 ប្រាសាទក្រវាន់ (921 A.D)

 សេចក្ដីជំរាប 

មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»?

ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។ Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12, Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from	the University of Michigan 

ដូចនេះ ៖ ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។  

បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។

 ចំណារពន្យល់  
សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។

 មើលផងដែរ 
 រាជានិយមកម្ពុជា

 តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ 

 ឯកសារយោង