ដូយមុឺយ

ដូយមុឺយ (វៀតណាម:Đổi Mới ,ប្រែថា. "ការកែលំអ" ឬ "ការច្នៃប្រឌិត") គឺជាឈ្មោះដែលបានផ្តល់ឱ្យកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដែលបានផ្តួចផ្តើមនៅវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦ ជាមួយនឹងគោលដៅនៃការបង្កើត " សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារដែលតម្រង់ទិសសង្គមនិយម " ។ ពាក្យថា ដូយមុឺយ  ខ្លួនវាគឺជាពាក្យទូទៅដែលមានការប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងភាសាវៀតណាមមានន័យថា "ការផ្លាស់ប្ដូរថ្មី" ឬ"ផ្លាស់ប្ដូរទម្រង់របៀបថ្មី" ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ គោលនយោបាយដូយមុឺយ ( ) សំដៅជាពិសេសទៅលើកំណែទម្រង់ទាំងនេះ ដែលព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរវៀតណាមពីសេដ្ឋកិច្ចផែនការគម្រោងទៅសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារដែលតម្រង់ទិសសង្គមនិយម។  [ ទំព័រ ត្រូវការ ]

កំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដូយមុឺយ ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមដោយបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦ ក្នុងកំឡុងសមាជជាតិលើកទី៦របស់បក្ស។ កំណែទម្រង់ទាំងនេះបានណែនាំតួនាទីកាន់តែធំសម្រាប់កម្លាំងទីផ្សារសម្រាប់ការសម្របសម្រួលសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចរវាងសហគ្រាស និងទីភ្នាក់ងាររដ្ឋាភិបាល និងអនុញ្ញាតឱ្យមានកម្មសិទ្ធិឯកជននៃសហគ្រាសធុនតូច និងការបង្កើតផ្សារហ៊ុន សម្រាប់សហគ្រាសរដ្ឋ និងមិនមែនរដ្ឋ។ 

 ផ្ទៃក្នុង 
បន្ទាប់ពីការបង្រួបបង្រួមឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៩៧៦ សេដ្ឋកិច្ចរបស់វៀតណាមត្រូវបានញាំញីដោយការលំបាកដ៏ធំសម្បើមក្នុងផលិតកម្ម អតុល្យភាពនៃការផ្គត់ផ្គង់ និងតម្រូវការ ភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបែងចែក និងចរាចរ អត្រាអតិផរណាកើនឡើង និងបញ្ហាបំណុលកើនឡើង។ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់វៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១៩៨៤ មានតម្លៃ ១៨.២ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ជាមួយនឹងប្រាក់ចំណូលសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ប៉ាន់ស្មានថាមានចន្លោះពី២០០ ទៅ ៣០០ ដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំ។ ហេតុផលសម្រាប់ដំណើរការសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតមធ្យមនេះ រួមមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរដែលបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ដំណាំកសិកម្ម ការដាក់ទណ្ឌកម្មដែលអនុវត្តដោយសហរដ្ឋអាមេរិកបន្ទាប់ពីការបរាជ័យរបស់ពួកគេ ការគ្រប់គ្រងមិនត្រឹមត្រូវនៃការិយាធិបតេយ្យ ការក្ស័យធននៃភាពជាសហគ្រិន និងការកាន់កាប់យោធារបស់ប្រទេសកម្ពុជា (ដែលបណ្តាលឱ្យមានការកាត់ផ្តាច់ជំនួយអន្តរជាតិដែលត្រូវការច្រើនសម្រាប់ ការស្ថាបនាឡើងវិញ) ។ 

ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៨ ដល់ឆ្នាំ១៩៩១ វៀតណាមគឺជាសមាជិកដ៏សំខាន់នៃក្រុមប្រឹក្សាសម្រាប់ជំនួយសេដ្ឋកិច្ចទៅវិញទៅមក (កាត់ខ្លីថា:Comecon) ដូច្នេះហើយគឺពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើពាណិជ្ជកម្មជាមួយសហភាពសូវៀត និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួន។ បន្ទាប់ពីការរំលាយខូមេខន(Comecon) និងការបាត់បង់ដៃគូពាណិជ្ជកម្មប្រពៃណីរបស់ខ្លួន វៀតណាមត្រូវបានបង្ខំឱ្យធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្ម ទម្លាក់តម្លៃអត្រាប្តូរប្រាក់របស់ខ្លួនដើម្បីបង្កើនការនាំចេញ និងចាប់ផ្តើមគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច។ Vietnam country profile. Library of Congress Federal Research Division (December 2005). This article incorporates text from this source, which is in the public domain. ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំភ្លាមៗមុនពេលកំណែទម្រង់ដូយមុឺយ វៀតណាមបានប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ អតិផរណាបានកើនឡើងដល់ជាង ៧០០ភាគរយ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចបានធ្លាក់ចុះ ហើយប្រាក់ចំណូលពីការនាំចេញបានគ្របដណ្តប់តិចជាងតម្លៃសរុបនៃការនាំចូល។  [ ទំព័រ ត្រូវការ ] លើសពីនេះ ជំនួយរបស់សូវៀតបានថយចុះ បង្កើនភាពឯកោអន្តរជាតិរបស់វៀតណាម។ Jonathan London, Vietnam and the making of market-Leninism, Pacific Review, Vol 22, No 3, pp 375–399. 2009 នេះបានបណ្តាលឱ្យមានការជជែកដេញដោលយ៉ាងខ្លាំងក្លានៅក្នុងបក្សកុម្មុយនិស្តអំពីប្រសិទ្ធភាពនៃប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចផែនការគម្រោង និងលទ្ធភាពនៃកំណែទម្រង់ក្នុងដំណើរការរហូតដល់សមាជជាតិលើកទី៦នៃបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៦  

ការវិវឌ្ឍន៍ដ៏សំខាន់មួយដែលធ្វើឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងបក្សគឺការស្លាប់របស់អគ្គលេខាបក្ស ឡេ ស៊ួន នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨៦។ Jonathan London, Vietnam and the making of market-Leninism, Pacific Review, Vol 22, No 3, pp 375–399. 2009 នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៦ សមាជបក្សលើកទី៦ បានជ្រើសរើសជាលេខាបក្ស ង្វៀន វ៉ាន់លីញ ដែលជាអ្នកកែទម្រង់ និងជាអតីតមេដឹកនាំ រណសិរ្សរំដោះជាតិ ។ 

 កំណែទម្រង់ដំបូង 
ខណៈពេលដែលដូយមុឺយ ត្រូវបានណែនាំជាផ្លូវការនៅក្នុងសមាជជាតិលើកទី៦នៃបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦ រដ្ឋបានផ្តួចផ្តើមកំណែទម្រង់នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ ជាក់ស្តែងនៅខែតុលា និងវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៨ មេដឹកនាំសហករណ៍ នៅភាគខាងជើងត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យជួលដីឱ្យសមាជិកក្នុងរដូវរងា ដរាបណាអ្នកក្រោយផលិតដំណាំរដូវរងារួមគ្នាសម្រាប់ចំនួនថ្ងៃដែលត្រូវការ ហើយប្រគល់ដីវិញទាន់ពេលសម្រាប់ដាំស្រូវនៅរដូវផ្ការីក។ [ ទំព័រ ត្រូវការ ] Benefict J. Tria Kerkvliet. The Power of Everyday Politics: How Vietnamese Peasants Transformed National Policy. Ithaca, USA: Cornell University Press. 2005.

នៅឯកិច្ចប្រជុំពេញអង្គរបស់គណបក្សទាំងប្រាំមួយនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៩ គណបក្សបានអនុញ្ញាតឱ្យមានវិមជ្ឈការនៃការសម្រេចចិត្តផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចទាក់ទងនឹងការធ្វើកសិកម្ម និងណែនាំការលើកទឹកចិត្តបន្ថែមទៀតសម្រាប់ការពង្រីកផលិតកម្ម។  [ ទំព័រ ត្រូវការ ] នៅឆ្នាំ១៩៨០ រដ្ឋាភិបាលខេត្តត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើតក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្ម ដោយបំបែកផ្តាច់មុខនៃពាណិជ្ជកម្មបរទេសដោយរដ្ឋកណ្តាលនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។  [ ទំព័រ ត្រូវការ ] នៅឆ្នាំ១៩៨១ កំណែទម្រង់កសិកម្មត្រូវបានណែនាំ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យដីស្រែចំការត្រូវបានចែកចាយដល់កម្មករម្នាក់ៗ ការគ្រប់គ្រងបុគ្គលនៃសមូហភាព ហើយកសិករអាចរក្សាផលិតកម្មទាំងអស់លើសពីកូតាធ្វើកសិកម្មរបស់ពួកគេ។ Benefict J. Tria Kerkvliet. The Power of Everyday Politics: How Vietnamese Peasants Transformed National Policy. Ithaca, USA: Cornell University Press. 2005. កំណែទម្រង់កសិកម្មទាំងនេះបានរួមចំណែកដល់ការងើបឡើងវិញនៃទិន្នផលឧស្សាហកម្ម។ Adam Fforde and Stefan de Vylder. From Plan to Market: The Economic Transition in Vietnam, Boulder: Westview Press. 1996 បន្ទាប់ពីវិធានការទាំងនេះ ការត្រួតពិនិត្យតម្លៃត្រូវបានដកចេញពីផលិតផលប្រើប្រាស់ជាច្រើនដើម្បីបង្កើនពាណិជ្ជកម្មក្នុងតម្លៃទីផ្សារពិតប្រាកដ និងបន្ធូរបន្ថយការខ្វះខាតនៅក្នុងប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មរបស់រដ្ឋ។  

 ការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារតាមបែបសង្គមនិយម 

 កំណែទម្រង់នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៩០ 

 ភាពជោគជ័យ 

 ដែនកំណត់ 

 មូលដ្ឋានទ្រឹស្តី 

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម