ទន្លេអាម៉ាហ្សូន

ទន្លេអាម៉ាហ្សូន (អេស្ប៉ាញ: Río Amazonas, ព័រទុយហ្គាល់: Rio Amazonas) ស្ថិតនៅអាមេរិកខាងត្បូង គឺជាទន្លេដ៏ធំបំផុតដោយបរិមាណទឹកហូរនៅក្នុងពិភពលោក និងជាប្រព័ន្ធទន្លេដែលវែងជាងគេ ឬវែងជាងគេទីពីរក្នុងពិភពលោក ដែលជាចំណងជើងដែលមានជម្លោះជាមួយទន្លេនីល។

ក្បាលទឹកនៃទន្លេអាពូរីម៉ាក់ នៅលើភ្នំណេវ៉ាដូ មីសមី ត្រូវបានគេពិចារណាអស់រយៈពេលជិតមួយសតវត្សមកហើយថាជាប្រភពឆ្ងាយបំផុតរបស់អាងអាម៉ាហ្សូន រហូតដល់ការសិក្សាឆ្នាំ២០១៤ បានរកឃើញថាវាជាប្រភពទឹកនៃទន្លេម៉ាន់តារ៉ូ នៅលើជួររ៉ូមីគ្រុស ក្នុងប្រទេសប៉េរូ ។  ទន្លេម៉ាន់តារ៉ូ និង អាពូរីម៉ាក់ចូលរួម ហើយជាមួយដៃទន្លេផ្សេងទៀតបង្កើតជា ទន្លេយូខាយ៉ាលី ដែលប្រសព្វនឹងទន្លេម៉ារ៉ាណូន ខាងលើនៃអ៊ីគីតូស ប្រទេសប៉េរូ បង្កើតបានជាប្រទេសផ្សេងក្រៅពី ប្រេស៊ីល ចាត់ទុកថាជាដើមចម្បងរបស់អាម៉ាហ្សូន ។ ប្រជាជនប្រេស៊ីលហៅផ្នែកនេះថា ទន្លេសូលីមុស នៅពីលើចំណុចប្រសព្វរបស់វាជាមួយ រីយ៉ូណេរ៉ូ  បង្កើតបានជាអ្វីដែលប្រជាជនប្រេស៊ីលហៅថា អាម៉ាហ្សូន នៅឯកិច្ចប្រជុំនៃទឹក (  ) នៅម៉ាណូសដែលជាទីក្រុងធំបំផុតនៅលើទន្លេ។

ទន្លេអាម៉ាហ្សូនមានការហូរចេញជាមធ្យមប្រហែល ២១៥,០០០-២៣០,០០០ ម៉ែត្រគូបក្នុងមួយនាទី   — ប្រហែល ៦,៥៩១-៧,៥៧០ គីឡូម៉ែត្រគូប ក្នុងមួយឆ្នាំ ធំជាងទន្លេឯករាជ្យធំជាងគេទាំងប្រាំពីរបន្ទាប់បញ្ចូលគ្នា។ ទន្លេពីរក្នុងចំណោមទន្លេកំពូលទាំងដប់ដោយការហូរចេញគឺជា ដៃទន្លេនៃទន្លេអាម៉ាហ្សូន។ អាម៉ាហ្សូនតំណាងឱ្យ ២០% នៃការបញ្ចេញទឹកទន្លេពិភពលោកទៅក្នុងមហាសមុទ្រ។  អាងអាម៉ាហ្សូនគឺជា អាងទឹកដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល ៧,០០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (២,៧០០,០០០ម៉ាយ៍) ។ ផ្នែកនៃអាងបង្ហូរទឹករបស់ទន្លេនៅក្នុងប្រទេសប្រេស៊ីលតែមួយគត់គឺធំជាងអាងទន្លេដទៃទៀត។ អាម៉ាហ្សូនចូលប្រទេសប្រេស៊ីលជាមួយនឹងលំហូរតែមួយភាគប្រាំចុងក្រោយវាហូរចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ប៉ុន្តែមានលំហូរធំជាងនៅចំណុចនេះជាងការហូរចេញពីទន្លេដទៃទៀត។ Tom Sterling: Der Amazonas.  

 ឯកសារយោង