ដូង

ដើមដូង គឺជារុក្ខជាតិស្រដៀងនិងដើមត្នោត ហើយជារុក្ខជាតិនៅលើគោក។  ពាក្យ " ដូង " ( ឬ ពាក្យ បុរាណ " ដូង " )  អាច សំដៅទៅលើដូងទាំងមូលដែលមានគ្រាប់  ឬ ផ្លែដូង ។  ពាក្យCOCO មកពីពាក្យព័រទុយហ្គាល់ មានន័យថា "ក្បាល" ឬ "លលាដ៍ក្បាល" ដោយសារបន្ទាត់ចំនួនបីនៅលើសំបកដូងដែលស្រដៀងទៅនឹងមុខ។រុក្ខជាតិប្រភេទនេះមានគ្រប់ទីកន្លែងនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិចឆ្នេរសមុទ្រ និងជារូបតំណាងវប្បធម៌នៃ តំបន់ត្រូពិច ។

ដើមដូងផ្តល់អាហារ ប្រេងឥន្ធនៈ គ្រឿងសំអាង ថ្នាំប្រជាប្រិយ និងសម្ភារៈសំណង់ ព្រមទាំងមានប្រយោជន៍ជាច្រើនទៀត។ សាច់ខាងក្នុងនៃគ្រាប់ពូជចាស់ឬទុំ ក៏ដូចជា ទឹកដោះគោរដូង ដែលចម្រាញ់ចេញពីវា បង្កើតបានជាផ្នែកមួយនៃរបបអាហាររបស់មនុស្សជាច្រើននៅ តំបន់ត្រូពិច និង ត្រូពិច ។ ដូង​មាន​ភាព​ខុស​ប្លែក​ពី​ផ្លែ​ឈើ​ផ្សេង​ទៀត​ដោយ​សារ​តែ អង់ដូស្ពែម របស់​វា​មាន​បរិមាណ​ដ៏​ច្រើន​នៃ​អង្គធាតុ​រាវ​ថ្លា ដែល​គេ​ហៅ​ថា  ​ទឹកដូង ។ ដូងទុំឬចាស់អាចយកគ្រាប់មកបរិភោគបាន ឬកែច្នៃសម្រាប់ ប្រេង និង ទឹកដោះគោរុក្ខជាតិ ពីសាច់របស់វា និងយកសំបកដែលជាអង្កាមធ្វើជាប្រយោជន៍។ សាច់ដូងស្ងួតនិងប្រេងហើយទឹកដោះគោដែលគេប្រើក្នុងការចម្អិនអាហារ - ចៀន ជាពិសេស - ក៏ដូចជានៅក្នុង សាប៊ូ និង គ្រឿងសំអាង ។ ទឹកដូង​ផ្អែម​អាច​ធ្វើ​ជា​ភេសជ្ជៈ ឬ​យកទៅ​ធ្វើ​ជា ​ស្រា​ត្នោត ឬ ​ទឹកខ្មេះ​ដូង ។ សំបករឹង អង្កាម និងស្លឹកដូងវែងអាចប្រើជាសម្ភារៈសម្រាប់ផលិតផលផ្សេងៗនិងជា គ្រឿងសង្ហារឹម ដូចជាការតុបតែងជាដើម។

ដូងមានសារសំខាន់ផ្នែកវប្បធម៌ និងសាសនានៅក្នុងសង្គមមួយចំនួន ជាពិសេសនៅក្នុងវប្បធម៌ អូស្ត្រូណេស៊ី ភាគខាងលិចប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលវាមានលក្ខណៈពិសេសនៅក្នុងទេវកថា ចម្រៀង និងប្រពៃណីផ្ទាល់មាត់របស់ពួកគេ។ វាក៏មានសារៈសំខាន់ជាពិធីនៅក្នុងសាសនា បិសាច មុនសម័យអាណានិគមផងដែរ។   វាក៏ទទួលបានសារៈសំខាន់ខាងសាសនានៅក្នុងវប្បធម៌ អាស៊ីខាងត្បូង ដែលវាត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុង ពិធីសាសនា ហិណ្ឌូ ។ វាបង្កើតជាមូលដ្ឋាននៃពិធីមង្គលការ និងពិធីបូជាក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ។ វាក៏ដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុង សាសនារបស់ វៀតណាម ផងដែរ។ ​​ផ្លែ​ចាស់​របស់​វា​បាន​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​នៅពេលធ្លាក់ អាចបណ្ដាលឪ្យមាន​ការ​ស្លាប់​ដោយ​សារផ្លែ​ដូង ។  

ដូងត្រូវបាន ដាំជាលើកដំបូងដោយ ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ីនៅកោះអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយត្រូវបានរីករាលដាលក្នុងកំឡុង យុគថ្មរំលីង តាមរយៈការ ធ្វើចំណាកស្រុកតាមសមុទ្រ របស់ពួកគេរហូតដល់ភាគខាងកើតនៃ កោះប៉ាស៊ីហ្វិក និងនៅភាគខាងលិចដូចជា ម៉ាដាហ្គាស្ការ និង កូម៉ូរ៉ូ ។ ពួកគេបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រដ៏វែងរបស់ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ី ដោយផ្តល់នូវប្រភពអាហារ និងទឹកដែលអាចចល័តបាន ក៏ដូចជាការផ្តល់សម្ភារសំណង់សម្រាប់ ទូក អូស្ត្រូនិក។ ក្រោយមកដូងក៏ត្រូវបានរីករាលដាលនៅក្នុងសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រនៃមហាសមុទ្រ ឥណ្ឌា និង មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ដោយក្រុមនាវិក អាស៊ីខាងត្បូង អារ៉ាប់ និង អឺរ៉ុប ។ ចំនួនប្រជាជនដូងសព្វថ្ងៃនេះនៅតែអាចបែងចែកជាពីរដោយផ្អែកលើការណែនាំដាច់ដោយឡែកទាំងនេះ - ដូងប៉ាស៊ីហ្វិក និងដូងឥណ្ឌូ - អាត្លង់ទិករៀងគ្នា។ ដូងត្រូវបានណែនាំដោយជនជាតិអឺរ៉ុបទៅកាន់ ទ្វីបអាមេរិក តែក្នុងកំឡុង សម័យអាណានិគម ក្នុងការ ផ្លាស់ប្តូរកូឡុំប៊ី ប៉ុន្តែមានភស្តុតាងនៃការណែនាំ មុនសម័យកូឡុំប៊ី នៃដូងប៉ាស៊ីហ្វិកទៅកាន់ ប៉ាណាម៉ា ដោយនាវិកអូស្ត្រូណេស៊ី។ ដើមកំណើតនៃការវិវត្តន៍នៃដូងកំពុងស្ថិតក្រោមជម្លោះជាមួយនឹងទ្រឹស្ដីដែលបញ្ជាក់ថាវាអាចមានការវិវត្តនៅអាស៊ី អាមេរិកខាងត្បូង ឬនៅលើកោះប៉ាស៊ីហ្វិក។ ដើមឈើដុះលូតលាស់រហូតដល់  មានកំពស់ខ្ពស់ និងអាចផ្តល់ផលបានដល់ទៅ 75 ផ្លែក្នុងមួយឆ្នាំ ទោះបីជាតិចជាង 30 គឺជាប្រភេទធម្មតាក៏ដោយ។ រុក្ខជាតិមិនអត់ធ្មត់នឹងអាកាសធាតុត្រជាក់ ហើយចូលចិត្តទឹកភ្លៀងច្រើន ក៏ដូចជាពន្លឺព្រះអាទិត្យពេញទំហឹង។ សត្វល្អិត និងជំងឺជាច្រើនប៉ះពាល់ដល់ប្រភេទសត្វ និងជាការរំខានដល់ផលិតកម្មពាណិជ្ជកម្ម។ ប្រហែល 75% នៃការផ្គត់ផ្គង់ដូងរបស់ពិភពលោកត្រូវបានផលិតដោយ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ហ្វីលីពីន និង ឥណ្ឌា រួមបញ្ចូលគ្នា។

 និរុត្តិសាស្ត្រ 
alt=Coconut on table|រូបភាពតូច| ផ្លែ​ដូង​ដែល​បក​ចេញ​ដែល​បង្ហាញ​ពី​លក្ខណៈ​នៃ​រន្ធ​ញើស​បី​ដែល​ស្រដៀង​នឹង​មុខ
ឈ្មោះ ដូង បានមកពីពាក្យ ព័រទុយហ្គាល់ សតវត្សទី 16 កូកូ មានន័យថា 'ក្បាល' ឬ 'លលាដ៍ក្បាល' បន្ទាប់ពីការចូលបន្ទាត់ទាំងបីនៅលើសំបកដូងដែលស្រដៀងនឹងមុខ។     កូកូ និង ដូង ទំនងបានមកពីការជួបគ្នានៅឆ្នាំ 1521 ដោយអ្នករុករកជនជាតិ ព័រទុយហ្គាល់ និង អេស្បាញ ជាមួយ អ្នកកោះប៉ាស៊ីហ្វិក ដោយសំបកដូងរំឭកពួកគេអំពី ខ្មោច ឬ មេធ្មប់ នៅក្នុងរឿងព្រេងព័រទុយហ្គាល់ហៅថា កូកូ (ក៏ កូកា ) ។   នៅភាគខាងលិចវាត្រូវបានគេហៅថាដើម nux indica ដែលជាឈ្មោះដែលប្រើដោយ Marco Polo ក្នុងឆ្នាំ 1280 ពេលនៅ ស៊ូម៉ាត្រា ។ គាត់​បាន​យក​ពាក្យ​នេះ​មក​ពី​ជនជាតិ​អារ៉ាប់​ដែល​ហៅ​វា​ថា جوز هندي jawz hindī បកប្រែ​ជា 'គ្រាប់​ឥណ្ឌា'។ Elzebroek, A.T.G. and Koop Wind (Eds.). (2008). Guide to Cultivated Plants. CABI. pp. 186–192. . ថេ នហ្គា ដែលជាឈ្មោះ តាមីល / ម៉ាឡាយ៉ាឡា របស់វាត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងការពិពណ៌នាលម្អិតនៃដូងដែលបានរកឃើញនៅក្នុង Itinerario ដោយ Ludovico di Varthema ដែលបានបោះពុម្ពនៅឆ្នាំ 1510 និងនៅក្នុង Hortus Indicus Malabaricus ក្រោយមកផងដែរ។ Grimwood, p. 1.
alt=Small blackened fossil|រូបភាពតូច| ហ្វូស៊ីល "Cocos" zeylanica មកពី Miocene នៃ ប្រទេសនូវែលសេឡង់ ដែលមានទំហំប៉ុន ផ្លែស្ត្របឺរី  វែង
ប្រវត្តិនៃការវិវត្តន៍ និងការចែកចាយ ហ្វូស៊ីល របស់ Cocos nucifera និងសមាជិកដទៃទៀតនៃកុលសម្ព័ន្ធ Cocoseae មានភាពស្រពិចស្រពិលជាងការបែកខ្ចាត់ខ្ចាយ និងការចែកចាយនាសម័យបច្ចុប្បន្ន ជាមួយនឹងប្រភពដើមចុងក្រោយរបស់វា និងការបែកខ្ចាត់ខ្ចាយមុនមនុស្សនៅតែមិនច្បាស់លាស់។ បច្ចុប្បន្នមានទស្សនៈសំខាន់ៗចំនួនពីរលើប្រភពដើមនៃពូជ Cocos មួយនៅឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក និងមួយទៀតនៅអាមេរិកខាងត្បូង។   ហ្វូស៊ីលដែលស្រដៀងនឹង Cocos ភាគច្រើនត្រូវបានរកឃើញវិញជាទូទៅពីតំបន់តែពីរក្នុងពិភពលោក៖ នូវែលសេឡង់ និងភាគខាងលិចភាគកណ្តាលនៃ ប្រទេសឥណ្ឌា ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដូចជាហ្វូស៊ីលដើមត្នោតភាគច្រើន ហ្វូស៊ីលដែលស្រដៀងនឹង Cocos នៅតែមានលក្ខណៈល្អិតល្អន់ ព្រោះជាធម្មតាវាពិបាកក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ។  ហ្វូស៊ីលដូច កូកូស ដំបូងបំផុតដែលត្រូវបានរកឃើញគឺ "កូកូស" Zeylanica ដែលជាប្រភេទហ្វូស៊ីលពណ៌នាពីផ្លែឈើតូចៗនៅជុំវិញ  ×   ក្នុងទំហំ បានរកឃើញពី Miocene (~23 ទៅ 5.3 លានឆ្នាំមុន) នៃ ប្រទេសនូវែលសេឡង់ ក្នុងឆ្នាំ 1926។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ហ្វូស៊ីលជាច្រើនផ្សេងទៀតនៃផ្លែឈើស្រដៀងគ្នាត្រូវបានគេរកឃើញនៅទូទាំងប្រទេសនូវែលសេឡង់ពី Eocene, Oligocene និងប្រហែលជា Holocene ។ ប៉ុន្តែការស្រាវជ្រាវលើពួកវានៅតែកំពុងបន្តដើម្បីកំណត់ថាតើពួកវាមួយណា (ប្រសិនបើមាន) តាមពិតជាកម្មសិទ្ធិរបស់ពូជ Cocos ។   Endt & Hayward (1997) បានកត់សម្គាល់ពីភាពស្រដៀងគ្នារបស់ពួកគេទៅនឹងសមាជិកនៃពពួក Parajubaea អាមេរិកខាងត្បូង ជាជាង Cocos ហើយស្នើឱ្យមានប្រភពដើមនៅអាមេរិកខាងត្បូង។    Conran et al ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ (2015) ផ្តល់យោបល់ថាភាពចម្រុះរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសនូវែលសេឡង់បង្ហាញថាពួកគេបានវិវត្តន៍យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរជាជាងត្រូវបានណែនាំទៅកាន់កោះដោយការបែកខ្ញែកពីចម្ងាយ។  នៅភាគខាងលិចភាគកណ្តាលនៃប្រទេសឥណ្ឌា ហ្វូស៊ីលជាច្រើននៃផ្លែឈើ ស្លឹក និងដើមរបស់ Cocos ត្រូវបានរកឃើញពី អន្ទាក់ Deccan ។ ពួកវារួមបញ្ចូល morphotaxa ដូចជា Palmoxylon sundaran, Palmoxylon insignae និង Palmocarpon cocoides ។ ហ្វូ ស៊ី ល ។ ពួកវាក៏រួមបញ្ចូលផ្លែឈើហ្វូស៊ីលដែលត្រូវបានកំណត់ថាជា Cocos nucifera ទំនើប។ ទាំងនេះរួមបញ្ចូលទាំងគំរូពីរដែលមានឈ្មោះថា "Cocos" palaeonucifera និង "Cocos" binoriensis ដែលទាំងពីរត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទដោយអ្នកនិពន្ធរបស់ពួកគេទៅកាន់ Maastrichtian – Danian នៃដំណាក់កាល ទីបី ដំបូង (70 ទៅ 62 លានឆ្នាំមុន) ។ C. binoriensis ត្រូវ​បាន​អ្នក​និពន្ធ​អះអាង​ថា​ជា​ហ្វូស៊ីល​ដែល​គេ​ស្គាល់​ដំបូង​បំផុត​នៃ Cocos nucifera ។   

នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​នូវែលសេឡង់ និង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា មាន​តែ​តំបន់​ពីរ​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​បាន​រាយការណ៍​អំពី​ហ្វូស៊ីល​ដូច ​កូកូស គឺ ​អូស្ត្រាលី និង ​កូឡុំប៊ី ។ នៅប្រទេសអូស្ត្រាលី ផ្លែឈើហ្វូស៊ីលដូច កូកូស វាស់  ត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញពីការបង្កើតខ្សាច់ Chinchilla ចុះកាលបរិច្ឆេទចុងក្រោយបំផុត Pliocene ឬ basal Pleistocene ។ Rigby (1995) បានចាត់ឱ្យពួកគេទៅ Cocos nucifera ទំនើបដោយផ្អែកលើទំហំរបស់វា។   នៅ​ប្រទេស​កូឡុំប៊ី ផ្លែឈើ​ដូច ​កូកូស ​តែមួយ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ពី ​កណ្តាល​ដល់​ចុង Paleocene Cerrejón Formation ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ផ្លែឈើនេះត្រូវបានបង្រួមនៅក្នុងដំណើរការហ្វូស៊ីល ហើយវាមិនអាចធ្វើទៅបានដើម្បីកំណត់ថាតើវាមានរន្ធញើសចំនួន 3 ដែលត្រូវបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដែលបង្ហាញពីសមាជិកនៃកុលសម្ព័ន្ធ Cocoseae នោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយអ្នកនិពន្ធ Gomez-Navarro et al ។ (2009) បានចាត់ឱ្យវាទៅ Cocos ដោយផ្អែកលើទំហំ និងរូបរាងរដុបនៃផ្លែឈើ។ 

ក្នុងការប៉ុនប៉ងដើម្បីកំណត់ថាតើប្រភេទសត្វនេះមានដើមកំណើតនៅអាមេរិកខាងត្បូង ឬអាស៊ី ការសិក្សាឆ្នាំ 2014 បានស្នើថាវាមិនមែនជាប្រភេទនោះទេ ហើយថាប្រភេទសត្វនេះបានវិវត្តន៍នៅលើអាតូមផ្កាថ្មនៅប៉ាស៊ីហ្វិក។ ការសិក្សាពីមុនបានសន្មត់ថា ដូងបានវិវត្តន៍នៅអាមេរិកខាងត្បូង ឬអាស៊ី ហើយបន្ទាប់មកបានបែកខ្ញែកពីទីនោះ។ ការសិក្សាឆ្នាំ 2014 បានសម្មតិកម្មថា ជំនួសមកវិញ ប្រភេទសត្វបានវិវឌ្ឍន៍ ខណៈពេលដែលនៅលើកោះផ្កាថ្ម នៅប៉ាស៊ីហ្វិក ហើយបន្ទាប់មកបានបែកខ្ញែកទៅទ្វីប។ វាបានអះអាងថា វានឹងផ្តល់នូវសម្ពាធការវិវត្តន៍ចាំបាច់ ហើយនឹងរាប់បញ្ចូលកត្តារូបវិទ្យា ដូចជាអង្កាមក្រាស់ ដើម្បីការពារប្រឆាំងនឹងការរិចរិលនៃមហាសមុទ្រ និងផ្តល់ឧបករណ៍ផ្ទុកសំណើមដែលដុះនៅលើអាតូលតូចៗ។ 

នៅខែមីនាឆ្នាំ 1521 ការពិពណ៌នាអំពីដូងត្រូវបានផ្តល់ឱ្យដោយ លោក Antonio Pigafetta សរសេរជាភាសាអ៊ីតាលីហើយប្រើពាក្យ " cocho " / " cochi " ដូចដែលបានកត់ត្រានៅក្នុងទិនានុប្បវត្តិរបស់គាត់បន្ទាប់ពីការឆ្លងកាត់ទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបដំបូងនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកកំឡុងពេល ធ្វើ នាវាចរណ៍ Magellan និងជួប។ អ្នក​ស្រុក​នៃ​អ្វី​ដែល​នឹង​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា ​កោះ Guam និង ​ហ្វីលីពីន ។ គាត់បានពន្យល់ពីរបៀបនៅ Guam "ពួកគេបរិភោគដូង" (" mangiano cochi ") ហើយថាអ្នកស្រុកនៅទីនោះក៏បាន "លាបរាងកាយនិងសក់ជាមួយដូងនិងប្រេង beniseed " (" ongieno el corpo et li capili co oleo de cocho et de giongioli ") 

 ការពិពណ៌នា 

 រុក្ខជាតិ 
រូបភាពតូច| ស្លឹកដូង
ដើមដូង គឺជាផ្នែកធំមួយដុះរហូតដល់  កំពស់ មានស្លឹក  វែង និង pinnae  វែង; ស្លឹកចាស់បែកចេញយ៉ាងស្អាត ទុកឱ្យដើមរលោង។ T. Pradeepkumar, B. Sumajyothibhaskar, and K.N. Satheesan. (2008). Management of Horticultural Crops (Horticulture Science Series Vol.11, 2nd of 2 Parts). New India Publishing. pp. 539–587. . នៅលើដីមានជីជាតិ ដើមដូងខ្ពស់អាចផ្តល់ផលបានដល់ទៅ 75 ផ្លែក្នុងមួយឆ្នាំ ប៉ុន្តែច្រើនតែផ្តល់ផលតិចជាង 30ផ្លែ ។ Grimwood, p. 18.   ដោយ​មាន​ការ​ថែរទាំ និង​លក្ខខណ្ឌ​លូតលាស់​ត្រឹមត្រូវ ដូង​អាច​បង្កើត​ផល​ដំបូង​ក្នុង​រយៈពេល​ពី ៦ ទៅ ១០ ឆ្នាំ ដោយ​ប្រើ​ពេល ១៥ ទៅ ២០ ឆ្នាំ​ដើម្បី​ឈាន​ដល់​ទិន្នផល​ខ្ពស់​បំផុត។ 

ពូជ ដូងតឿ ប៉ាស៊ីហ្វិក ពូជដូងតឿ ដែលត្រូវបានដាំដុះដោយ ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ី តាំងពីបុរាណកាលមកហើយ។ ពូជទាំងនេះត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការលូតលាស់យឺត ទឹកដូងផ្អែម ហើយផ្លែវាមានពណ៌ភ្លឺ។  ពូជទំនើបៗជាច្រើនត្រូវបានដាំដុះផងដែរ រួមមាន ដូង Maypan, King coconut និង Macapuno ។ ទាំងនេះប្រែប្រួលទៅតាមរសជាតិនៃទឹកដូង និងពណ៌នៃផ្លែឈើ ក៏ដូចជាកត្តាហ្សែនផ្សេងៗទៀត។ 

តាមបែប រុក្ខសាស្ត្រ ផ្លែ ដូងគឺជា ផ្លែត្របែក មិនមែនជា គ្រាប់ ពិតទេ។  ដូចផ្លែឈើដទៃទៀតដែរ វាមាន បីស្រទាប់ ៖ exocarp, mesocarp និង endocarp ។ exocarp គឺជាស្បែកខាងក្រៅរលោង ដែលជាធម្មតាមានពណ៌លឿងពីបៃតងទៅលឿងត្នោត។ mesocarp ត្រូវបានផ្សំឡើងពី ជាតិសរសៃ ហៅថា coir ដែលមានការប្រើប្រាស់ជាប្រពៃណី និងពាណិជ្ជកម្មជាច្រើន។ ទាំង exocarp និង mesocarp បង្កើតបានជា "អង្កាម" នៃដូងខណៈពេលដែល endocarp បង្កើតជា "សំបក" ដូងរឹង។ endocarp គឺប្រហែល  ក្រាស់ និងមានរន្ធ ដំណុះ ពិសេសបី ( មីក្រូភីល ) នៅលើចុងចុង។ រន្ធញើសចំនួនពីរត្រូវបានដោត ("ភ្នែក") ខណៈដែលរន្ធមួយមានមុខងារ។  
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ដូងដូងធ្ងន់ជាមួយផ្លែឈើ
ផ្ទៃខាងក្នុងនៃ endocarp គឺប្រហោង ហើយត្រូវបានតម្រង់ជួរជាមួយនឹងសំបក គ្រាប់ ពណ៌ត្នោតស្តើងនៅជុំវិញ  ក្រាស់។ ដំបូងឡើយ endocarp ត្រូវបានបំពេញដោយ multinucleate liquid endosperm ( ទឹកដូង )។ នៅពេលដែលការអភិវឌ្ឍន៍នៅតែបន្ត ស្រទាប់កោសិកានៃស្រទាប់ endosperm នៅតាមជញ្ជាំងនៃ endocarp រហូតដល់  ក្រាស់ចាប់ផ្តើមពីចុងចុង។ នៅទីបំផុតពួកវាបង្កើតបានជា endosperm រឹងដែលអាចបរិភោគបាន ("សាច់ដូង" ឬ "សាច់ដូង") ដែលរឹងតាមពេលវេលា។ អំប្រ៊ីយ៉ុង រាងស៊ីឡាំងតូចត្រូវបានបង្កប់នៅក្នុង endosperm រឹងដោយផ្ទាល់នៅក្រោមរន្ធមុខងារនៃ endosperm ។ កំឡុងពេលដំណុះ អំប្រ៊ីយ៉ុងរុញចេញពីរន្ធញើសដែលមានមុខងារ និងបង្កើតជា Haustorium ( ពន្លកដូង ) នៅខាងក្នុងបែហោងធ្មែញកណ្តាល។ Haustorium ស្រូបយក endosperm រឹងដើម្បីចិញ្ចឹមសំណាប។   

ទម្រង់ទាំងពីរនេះត្រូវបានសំដៅដោយពាក្យ សាម័រ niu kafa សម្រាប់ដូងព្រៃពន្លូត និង niu vai សម្រាប់ដូងប៉ាស៊ីហ្វិកដែលមានរាងមូល។   

ផ្លែដូងពេញមួយផ្លែមានទម្ងន់ប្រហែល  ។ ដូងដែលលក់ក្នុងស្រុកនៅក្នុងប្រទេសដែលផលិតដូងជាធម្មតាមិនត្រូវបានលុបចោលទេ។ ជាពិសេស ដូងមិនទាន់ពេញវ័យ (អាយុពី 6 ទៅ 8 ខែទើបចេញផ្កា) លក់សម្រាប់ទឹកដូង និងសាច់ដូងទន់ដូចចាហួយ (ដែលគេស្គាល់ថាជា "ដូងបៃតង" "ដូងខ្ចី" ឬ "ដូងទឹក") ដែលពណ៌ដើមរបស់ផ្លែគឺ កាន់តែមានសោភ័ណភាព។  

ដូងចាស់ទាំងមូល (ពី 11 ទៅ 13 ខែពីការចេញផ្កា) លក់សម្រាប់ការនាំចេញ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជាធម្មតាត្រូវយកអង្កាមចេញ ដើម្បីកាត់បន្ថយទម្ងន់ និងបរិមាណសម្រាប់ការដឹកជញ្ជូន។ លទ្ធផលនេះធ្វើឱ្យដូងអាក្រាត "សំបក" ជាមួយនឹងរន្ធញើសចំនួន 3 ដែលធ្លាប់ស្គាល់នៅក្នុងប្រទេសដែលដូងមិនត្រូវបានគេដាំដុះក្នុងស្រុក។ ដូង​ដែល​មាន​អង្កាម​មាន​ទម្ងន់​ប្រហែល  ។ ដូង​ដែល​បក​ចេញ​ក៏​ងាយ​ស្រួល​សម្រាប់​អ្នក​ប្រើ​ក្នុង​ការ​បើក​ដែរ ប៉ុន្តែ​មាន​អាយុកាល​ស្តុក​ទុក​ខ្លី​ជាង​ប្រហែល ២ ទៅ ៣ សប្តាហ៍​នៅ​សីតុណ្ហភាព  ។ ឬរហូតដល់ 2 ខែនៅ  ។ ជា​ការ​ប្រៀប​ធៀប ដូង​ចាស់​ដែល​មាន​អង្កាម​នៅ​ដដែល អាច​រក្សា​ទុក​បាន​រយៈ​ពេល ៣ ទៅ ៥ ខែ​នៅ​សីតុណ្ហភាព​បន្ទប់​ធម្មតា។  

ខុស​ពី​រុក្ខជាតិ​ដទៃ​ទៀត ដើម​ត្នោត ​មិន​មាន ​ឫស​គល់ ឬ ​រោម ​ឡើយ ប៉ុន្តែ​មាន ​ប្រព័ន្ធ​ឫស​សរសៃ ។ Thampan, P.K. (1981). Handbook on Coconut Palm. Oxford & IBH Publishing Co. ប្រព័ន្ធឫសមានច្រើនក្រៃលែងនៃឫសស្តើងដែលដុះចេញពីរុក្ខជាតិនៅជិតផ្ទៃ។ មានតែឫសពីរបីប៉ុណ្ណោះដែលជ្រាបចូលជ្រៅទៅក្នុងដីដើម្បីស្ថេរភាព។ ប្រភេទនៃប្រព័ន្ធឫសនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសរសៃ ឬផ្សងព្រេង ហើយជាលក្ខណៈនៃប្រភេទស្មៅ។ ប្រភេទដើមឈើធំៗផ្សេងទៀតបង្កើតឫសគល់ដែលលូតលាស់ចុះក្រោម ដែលមានឫសចំណីមួយចំនួនដុះចេញពីវា។ ឫសផ្សងព្រេង 2,000-4,000 អាចដុះលូតលាស់  ធំ។ ឫសដែលពុកផុយត្រូវបានជំនួសជាទៀងទាត់នៅពេលដែលដើមឈើដុះថ្មី។ 
រូបភាពតូច| ផ្កាដូងដុះចេញ

 ការចែកចាយ 
រូបភាពតូច| ដើមដូង​ទ្រាំទ្រ​នឹង​ដី​ប្រៃ និង​ដី​គ្មាន​កូន​នៃ​ប្រភេទ ​ថ្មបាយក្រៀម ​នៅ Goa ប្រទេស​ឥណ្ឌា
ដើមដូងដុះនៅលើដីខ្សាច់ ហើយមានភាពធន់នឹង ជាតិប្រៃ ខ្លាំង។ វាចូលចិត្តតំបន់ដែលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យច្រើន និងមានភ្លៀងធ្លាក់ទៀងទាត់ (  ប្រចាំឆ្នាំ) ដែលធ្វើឱ្យតំបន់ឆ្នេរនៃតំបន់ត្រូពិចមានភាពសាមញ្ញ។  ដូងក៏ត្រូវការ សំណើម ខ្ពស់ (យ៉ាងហោចណាស់ 70-80%) សម្រាប់ការលូតលាស់ល្អបំផុត ដែលជាមូលហេតុដែលពួកវាកម្រឃើញនៅតំបន់ដែលមានសំណើមទាប។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ គេអាចរកឃើញនៅតំបន់សើមដែលមានទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំទាប ដូចជានៅ ទីក្រុង Karachi ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលទទួលតែប្រហែល  ប៉ុណ្ណោះ។ នៃទឹកភ្លៀងក្នុងមួយឆ្នាំ ប៉ុន្តែមានភាពកក់ក្តៅ និងសើមជាប់លាប់។

ដូងដូងត្រូវការលក្ខខណ្ឌក្តៅសម្រាប់ការលូតលាស់ប្រកបដោយជោគជ័យ និងធន់នឹងអាកាសធាតុត្រជាក់។ ការប្រែប្រួលតាមរដូវខ្លះត្រូវបានអត់ឱន ដោយមានការលូតលាស់ល្អ ដែលសីតុណ្ហភាពរដូវក្តៅជាមធ្យមមានចន្លោះពី  និងការរស់រានមានជីវិតដរាបណាសីតុណ្ហភាពរដូវរងាគឺលើសពី  ; ពួកគេនឹងរួចផុតពីការធ្លាក់ចុះរយៈពេលខ្លីដល់  ។ សាយសត្វធ្ងន់ធ្ងរជាធម្មតាស្លាប់ ទោះបីជាពួកវាត្រូវបានគេដឹងថាអាចជាសះស្បើយពីសីតុណ្ហភាព  ។ ។  ពួក​វា​អាច​ដុះ​លូតលាស់ ប៉ុន្តែ​មិន​ចេញ​ផ្លែ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ក្នុង​តំបន់​ដែល​មាន​ភាព​កក់ក្តៅ​មិន​គ្រប់គ្រាន់​ដូច​ជា Bermuda ។

ដូង​ព្រៃ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ​ធម្មជាតិ​ចំពោះ​តំបន់​ឆ្នេរ​ក្នុង​ដី​ខ្សាច់ និង​ដី​ប្រៃ។ ផ្លែ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សម្រប​សម្រាប់​ការ​បែកខ្ញែក​នៃ​មហាសមុទ្រ។ ដូងមិនអាចទៅដល់ទីតាំងដីគោកបានទេ បើគ្មានការអន្តរាគមន៍ពីមនុស្សទេ (ដើម្បីដឹកគ្រាប់ បណ្តុះកូនរុក្ខជាតិ។ 

ដូងសព្វថ្ងៃនេះអាចត្រូវបានដាក់ជាក្រុមទៅជាក្រុមរងដែលមានហ្សែនខុសគ្នាខ្លាំងពីរ៖ ក្រុមឥណ្ឌូ-អាត្លង់ទិក មានប្រភពមកពីភាគខាងត្បូង ប្រទេសឥណ្ឌា និងតំបន់ជិតៗ (រួមទាំង ស្រីលង្កា ឡាកា ឌីវ និងម៉ាល់ឌីវ ) ; និងក្រុមប៉ាស៊ីហ្វិកដែលមានប្រភពមកពីតំបន់រវាង ដែនសមុទ្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និង មេឡាណេស៊ី ។ ភ័ស្តុតាងភាសាវិទ្យា បុរាណវត្ថុវិទ្យា និងហ្សែនទាំងអស់ចង្អុលទៅការបង្កាត់ពូជដើមដូងនៅប៉ាស៊ីហ្វិកដោយ ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ី ក្នុងដែនសមុទ្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍កំឡុងពេល ការពង្រីក Austronesian (គ.ស. 3000 ដល់ 1500 មុនគ.ស.)។ ទោះបីជាបុរាណវត្ថុវិទ្យានៅតែមានអាយុកាលតាំងពីឆ្នាំ 1000 ដល់ 500 មុនគ.ស. ក៏បង្ហាញផងដែរថា ដូងឥណ្ឌូ-អាត្លង់ទិក ក្រោយមកក៏ត្រូវបានដាំដុះដោយឯករាជ្យដោយ ប្រជាជន Dravidian ដែរ មានតែដូងនៅប៉ាស៊ីហ្វិកប៉ុណ្ណោះដែលបង្ហាញសញ្ញាច្បាស់លាស់នៃចរិតលក្ខណៈក្នុងស្រុកដូចជាទម្លាប់មនុស្សតឿ លំអងដោយខ្លួនឯង និងផ្លែឈើរាងមូល។ ផ្ទុយទៅវិញ ដូងឥណ្ឌូ-អាត្លង់ទិក សុទ្ធតែមានលក្ខណៈដូនតានៃទម្លាប់ខ្ពស់ និងផ្លែឈើរាងត្រីកោណវែង។    

ធ្វេង|រូបភាពតូច| ដើម​ដូង​នៅ​លើ​ឆ្នេរ​មួយ​
alt=Sapling on a black sand beach|រូបភាពតូច| ដូង​ដុះ​នៅ ​ឆ្នេរ Punaluʻu កោះ ​ហាវ៉ៃ
រូបភាពតូច| កញ្ជ្រោងហោះប៉ាស៊ីហ្វិក ( Pteropus tonganus ) ចិញ្ចឹមទឹកដម និងលំអងពីផ្កាដូងនៅ ប្រទេសហ្វីជី

ធ្វេង|រូបភាពតូច| សាច់ដូងមិនទាន់ពេញវ័យ ជាធម្មតាត្រូវបានគេបរិភោគដូចធម្មតា។
alt=Bowl of white liquid|ធ្វេង|រូបភាពតូច| ទឹកដោះគោដូង ជាគ្រឿងផ្សំដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងមុខម្ហូបនៃតំបន់ដែលដូងមានដើមកំណើត
alt=Cut open coconut with straw|រូបភាពតូច| ភេសជ្ជៈ ទឹកដូង
alt=Coconut carved to look like a monkey|ធ្វេង|រូបភាពតូច| "ស្វាដូង" មកពី ប្រទេសម៉ិកស៊ិក ដែលជាវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ទូទៅដែលឆ្លាក់ចេញពីសំបកដូង
alt=Soup in coconuts|រូបភាពតូច| សម្លរការីត្រីត្រូវបានបម្រើក្នុងសំបកដូងក្នុងប្រទេសថៃ
alt=Triangular pouches made of coconut leaves|រូបភាពតូច|  ថង់​ត្បាញ​ពី​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន
alt=Workman in coconut field|រូបភាពតូច| ធ្វើកម្រាលពីសរសៃដូង
alt=Group of people with palm fronds|រូបភាពតូច|  ត្បាញ​បាតដៃ​អំឡុង​ពេល​ប្រារព្ធ​ពិធី Palm Sunday ក្នុង ​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations