តន្ត្រ

តន្ត្រ ( Tantra ) គឺជាទំនៀមទម្លាប់ យោគ Esoteric ដែលបានអភិវឌ្ឍនៅលើ ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសហវត្សទី 1 នៃគ.ស. តទៅ ទាំងនៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ និង ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ [1]

ពាក្យ តន្ត្រ នៅក្នុងទំនៀមទំលាប់ របស់ឥណ្ឌា ក៏មានន័យថា "អត្ថបទ ទ្រឹស្ដី ប្រព័ន្ធ វិធីសាស្រ្ត ឧបករណ៍ បច្ចេកទេស ឬការអនុវត្តជាប្រព័ន្ធ"។  [3] លក្ខណៈសំខាន់នៃទំនៀមទំលាប់ទាំងនេះគឺការប្រើ មន្ត្រ ហើយដូច្នេះពួកគេត្រូវបានគេសំដៅជាទូទៅថាជា មន្ត្រមាគ៌ ("ផ្លូវនៃ មន្ត្រ") នៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ឬ មន្ត្រយាន ("Mantra Vehicle") និង គុហ្យមន្ត្រ ("Secret Mantra") នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ [4] [5]

នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ទំនៀមទម្លាប់ វជ្រយាន ត្រូវបានគេស្គាល់ថាសម្រាប់គំនិត និងការអនុវត្តដ៏តឹងរ៉ឹង ដែលផ្អែកលើ ព្រះពុទ្ធសាសនាឥណ្ឌា តន្ត្រ ។ [6] ពួកគេរួមមាន ព្រះពុទ្ធសាសនាឥណ្ឌូ-ទីបេ ព្រះពុទ្ធសាសនា Esoteric របស់ចិន ព្រះពុទ្ធសាសនា Shingon របស់ជប៉ុន និង ព្រះពុទ្ធសាសនា Nepalese Newar ។ ទោះបីជា ពុទ្ធសាសនា Esoteric ភាគខាងត្បូង មិនសំដៅដោយផ្ទាល់ទៅលើ តន្ត្រ ក៏ដោយ ក៏ការអនុវត្ត និងគំនិតរបស់វាស្របគ្នាដែរ។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា តន្ត្របានជះឥទ្ធិពលលើសិល្បៈ និងរូបតំណាងនៃព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ និងអាស៊ីបូព៌ា ក៏ដូចជាប្រាសាទគុហាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសឥណ្ឌា និងសិល្បៈនៃ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ [7] [8] [9]

ប្រពៃណីសាសនាហិណ្ឌូ និងព្រះពុទ្ធសាសនា តន្ត្រ ក៏បានជះឥទ្ធិពលលើ ទំនៀមទំលាប់សាសនាបូព៌ា ផ្សេងទៀតផងដែរ ដូចជា សាសនា ជេន ប្រពៃណី Tibetan Bön សាសនា Dao និងប្រពៃណី Shintō របស់ជប៉ុន។ [10] របៀបមួយចំនួននៃការថ្វាយបង្គំដែលមិនមែនជា វេទ ដូចជា បូជា ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានភាពរញ៉េរញ៉ៃនៅក្នុងគំនិត និងពិធីរបស់ពួកគេ។ សំណង់ ប្រាសាទហិណ្ឌូ ជាទូទៅក៏ស្របតាមរូបតំណាងរបស់តានត្រាផងដែរ។ [note 1] [11] អត្ថបទហិណ្ឌូដែលពិពណ៌នាអំពីប្រធានបទទាំងនេះត្រូវបានគេហៅថា មន្ត្រ, អាគម ឬ សម្ហិតាស ។ [12] [13]

 និរុត្តិសាស្ត្រ 
តាន់ត្រា ( तन्त्र ) មានន័យថា "ត្បាញ, ត្បាញ, ត្បាញ" ។    យោងទៅតាម Padoux ឫសពាក្យសំដី តន មានន័យថា "ពង្រីក", "រីករាលដាល", "បង្វិលចេញ", "ត្បាញ", "បង្ហាញ", "ដាក់ចេញ" និង "តែង" ។ ដូច្នេះ តាមរយៈផ្នែកបន្ថែម វាក៏អាចមានន័យថា "ប្រព័ន្ធ" "គោលលទ្ធិ" ឬ "ការងារ"។ [16]

អត្ថន័យនៃពាក្យ តន្ត្រ ដើម្បីមានន័យថាការអនុវត្ត Esoteric ឬពិធីសាសនាគឺជាការច្នៃប្រឌិតរបស់អឺរ៉ុប សម័យអាណានិគម ។ [17] [18] [19] ពាក្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ផ្អែក​លើ​ពាក្យ​ប្រៀបធៀប​នៃ ​ការ​តម្បាញ ដែល​លោក Ron Barrett និយាយ​ថា ជា​កន្លែង​ដែល ​ឫស ​សំស្រ្កឹត​មាន​ន័យ​ថា ​ការ​ត្បាញ ​ខ្សែ​នៅ​លើ​ត្បាញ។  វាបង្កប់ន័យ "ការត្បាញប្រពៃណី និងការបង្រៀនជាខ្សែស្រឡាយ" ទៅក្នុងអត្ថបទ បច្ចេកទេស ឬការអនុវត្ត។  

ពាក្យនេះមាននៅក្នុងទំនុកតម្កើងរបស់ Rigveda ដូចជានៅក្នុង 10.71 ជាមួយនឹងអត្ថន័យនៃ " warp (ត្បាញ) " ។  វា​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ ​សម័យ​ Vedic ជា​ច្រើន​ទៀត ដូច​ជា​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក ១០.៧.៤២ នៃ Atharvaveda និង Brahmanas ជា​ច្រើន។   នៅក្នុងអត្ថបទទាំងនេះ និងក្រោយវេឌី អត្ថន័យបរិបទនៃ តន្ត្រ គឺ "ផ្នែកសំខាន់ ឬសំខាន់ ចំណុចសំខាន់ គំរូ ក្របខ័ណ្ឌ លក្ខណៈពិសេស" ។  នៅក្នុង Smritis និង វីរភាព នៃសាសនាហិណ្ឌូ (និង ជេន) ពាក្យមានន័យថា "គោលលទ្ធិ ច្បាប់ ទ្រឹស្ដី វិធីសាស្រ្ត បច្ចេកទេស ឬជំពូក" ហើយពាក្យនេះលេចឡើងទាំងពាក្យដាច់ដោយឡែក និងជាបច្ច័យទូទៅ ដូចជា អត្ម-តន្ត្រ មានន័យថា " គោលលទ្ធិ ឬទ្រឹស្តី អត្ម (ខ្លួនឯង)។