ជនជាតិឈុរុ

ជនជាតិ ឈ្រុ (ឬ ឈុរុ ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយ ជនជាតិចាម ដែលរស់នៅជាចម្បងនៅក្នុងខេត្ត ឡាមដុង និង ប៊ិញធួន នៃ ប្រទេសវៀតណាមកណ្តាល ។ ពួកគេនិយាយភាសា ឈ្រុ ដែល ជាភាសាម៉ាឡេ-ប៉ូលីណេស៊ី ។ ពាក្យ ឈុរុ មានន័យថា អ្នកពង្រីកដីធ្លី ជាភាសារបស់ពួកគេ។  ចំនួនប្រជាជន ឈុរុ មានចំនួន ២៣២៤២ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩។ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
យោងតាមព្រឹទ្ធាចារ្យភូមិភាគច្រើននៃជនជាតិឈុរុនៅឡាំដុង ប្រជាជនរបស់ពួកគេដើមឡើយជាក្រុមកូនចៅជិតស្និទ្ធរបស់ជនជាតិចាមដែលរស់នៅ ឆ្នេរកណ្តាលភាគខាងត្បូង នៃប្រទេសវៀតណាម។ ក្នុងចំណោមសង្គ្រាមឥតឈប់ឈរជាមួយ ចក្រភពខ្មែរ និង ដាយវៀត ពួកអភិជនចាមបានកេងប្រវ័ញ្ចកម្មករដូចគ្នាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ពួកគេបានបង្ខំកម្មករឱ្យចូលទៅក្នុងព្រៃជ្រៅដើម្បីរក ភ្លុកដំរី ស្នែងរមាស ឬចុះទៅទន្លេ ដើម្បីរែងមាស ដើម្បីយកសួយសារអាករ។ ការបង្ខំឱ្យជ្រើសរើសទាហាន និងការជ្រើសរើសទាហានជាប្រចាំបានធ្វើឱ្យជីវិតរបស់កសិករចាមពិបាកខ្លាំងណាស់។ ដើម្បីជៀសវាងការគាបសង្កត់ និងការកេងប្រវ័ញ្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនោះ អ្នកខ្លះត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញពីស្រុកកំណើតរបស់ពួកគេដើម្បីស្វែងរកដីថ្មី។ ហើយពួកគេគឺជាជនអន្តោប្រវេសន៍ដំបូងគេដែលបានដាក់ឈ្មោះខ្លួនឯងថាជូរូដូចសព្វថ្ងៃនេះ។ ពួកគេគឺជាមនុស្សដែលបាននាំយកមកជាមួយ នូវការធ្វើស្រែចម្ការ និង ការធ្វើស្មូន របស់ជនជាតិចាម។   

នៅក្នុងសៀវភៅ Les Jungles Moï (ព្រៃម៉ុងតាញ៉ា) លោក Henri Maitre បានអត្ថាធិប្បាយថា ជនជាតិចាមបានចាប់ផ្តើមជ្រៀតចូលតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១១៥០ ក្រោមរជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យហរិវរ្ម័នទី ១ ដែលបានកម្ចាត់ ជនជាតិចារ៉ាយ និង ជនជាតិរ៉ាដេ ។   បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃ ទីក្រុងវិជ័យ នៅចុងបញ្ចប់នៃ សង្គ្រាមចាម្ប៉ា-ដាយវៀត (១៤៧១) គ្រួសាររាជវង្សវិជ័យ និងត្រកូលដែលនៅសល់បានភៀសខ្លួនទៅ បណ្ឌុរង្គ ហើយចាប់ផ្តើមសញ្ជ័យ រួចគ្រប់គ្រង ប្រជាជន រ៉ាកឡៃ ឈុរុ និងកូហូនៅតំបន់ខ្ពង់រាបក្បែរនោះ។  

ដោយ​បាន​លើក​ទឹកចិត្ត​ពី Touneh Hàn Đăng ជនជាតិ Churu បាន​ទទួល​យក​នវានុវត្តន៍​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​ចំនួន​ពី​ជនជាតិ​ចាម​ក្នុង​វិស័យ​ត្បាញ ស្មូន និង​ភ្ជួរ​រាស់​នៅ​ឆ្នាំ ១៩០៧។ 

 វប្បធម៌ និងសាសនា 
សាសនាប្រពៃណីរបស់ជនជាតិឈុរុគឺ វិញ្ញាណនិយម ។ អាទិទេពត្រូវបានបែងចែកជាពីរក្រុមគឺ យ៉ាង (អាទិទេពដី) និង ប៉ (អាទិទេពមេឃ)។  

បុណ្យបុកប៊ុមុង (Bok Bơmung) (ពិធីបុណ្យនៅក្នុងវត្ត) គឺជាពិធីបុណ្យប្រជាប្រិយដ៏ធំបំផុតរបស់ជនជាតិឈូរូ ដែលប្រារព្ធឡើងនៅខែទីពីរនៃ ឆ្នាំតាមច័ន្ទគតិ ដែលមានរយៈពេលបីថ្ងៃ។  

សាសនាអ៊ីស្លាម ត្រូវបានកត់ត្រាជាលើកដំបូងក្នុងអំឡុងពេលនៃ ការបះបោរ Katip Sumat ក្នុងឆ្នាំ ១៨៣៣-១៨៣៤។ Sumat (មេដឹកនាំចាមមូស្លីមម្នាក់) បានទៅទស្សនារដ្ឋ Kelantan។ ពេលគាត់ត្រឡប់មកវិញ សាសនាអ៊ីស្លាមត្រូវបានណែនាំដល់ជនជាតិ ឈុរុ និង ចារ៉ាយ ដែលជំរុញចលនា Jihad ប្រឆាំងនឹង Đại Việt ។ 

ភូមិ ឈុរុ មួយចំនួនបានប្តូរទៅជាគ្រិស្តសាសនានៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ ជាមួយនឹងការមកដល់នៃអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា។ 

 បុគ្គលល្បីៗ 

 ព្រះបាទ ប៉ូ រ៉ូម ជាស្តេច ចាម្ប៉ា បានគ្រប់គ្រងពីឆ្នាំ១៦២៧ ដល់ ១៦៥១ ដែលបានសម្របសម្រួលក្រុម ហិណ្ឌូ និង មូស្លីម ដោយបានបង្ខំឱ្យមានសន្តិភាពរវាងសហគមន៍ចាមក្រោមរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ។  ប៉ូ រ៉ូម គឺជា «ស្តេចខ្ពង់រាបដំបូង» របស់ប្រជាជនចាមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងជា «តួអង្គចុងក្រោយដែលត្រូវបានគោរពបូជា» ហើយមានប៉មចាមមួយឧទ្ទិសដល់ការគោរពបូជារបស់ព្រះអង្គ។  
 Touneh Hàn Đăng ចៅហ្វាយស្រុក ម៉ុងតាញ៉ា (វៀតណាម៖ Huyện Thượng ) ក្នុងខេត្ត Lâm Viên ក្រោមរជ្ជកាលស្តេច Bảo Đại (គឺស្រុក Đơn Dương Tuyên Đức province [ vi ] នៅ​ក្រោម​សម័យ ​វៀតណាម​ខាង​ត្បូង ឥឡូវ​គឺ​ស្រុក Đơn Dương ខេត្ត Lâm Đồng)។  

 ឯកសារយោង