ទូ យ័ន

Tou Yuan ឬ Tuó Huán  ឬ Zhēn Tuó Huán () ឬ Nòu Tuó Huán () ឬ Rù Tuó Huán ()  គឺជា អង្គភាពនយោបាយ មន បុរាណដែលមានអាយុកាលខ្លីដែលមាននៅលើឆ្នេរសមុទ្រនៃ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ឬនៅជិត ចន្ទបុរី ក្នុង ប្រទេសថៃ បច្ចុប្បន្ន ឬ ឆ្នេរ តានីនថាយី នៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ។  វាត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុង ទ្វារវតី ក្នុងឆ្នាំ ៦៤៧។  

វាជាការតាំងទីលំនៅរបស់ មន  មានព្រំប្រទល់ជាប់ ទ្វារវតី នៅភាគអាគ្នេយ៍។  កំណត់ត្រា នៃ រាជវង្សស៊ុយ ដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសចិនក្នុងឆ្នាំ ៥៨១-៦១៨ នៃគ.ស. និយាយថា ទូយ័ន បានប្រយុទ្ធជាច្រើនប្រឆាំងនឹង ចេនឡា ដែលនៅពេលជាមួយគ្នានោះក៏មានជម្លោះជាមួយ លីនយី នៅភាគឦសានផងដែរ។   ផ្ទុយទៅវិញ ចេនឡាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងសន្តិភាពតាមរយៈ ការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ជាមួយប្រទេសជិតខាងពីរទៀតគឺ ចូវ ជាំង (ដែលត្រូវបានកំណត់ថាជានយោបាយមួយក្នុងចំណោមនយោបាយ របស់ទវារវតី  ) និង កាន បាន ។  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ កាន បាន ក្រោយមកបានក្លាយជាសេនាធិការរបស់ចេនឡា។  

 ទីតាំង 
យោងតាមសេចក្ដីលម្អិតដែលបានផ្ដល់ឱ្យនៅក្នុង សៀវភៅ Leishu របស់ចិន Cefu Yuangui ចងក្រងក្នុងកំឡុង រាជវង្សសុង (៩៦០-១២៧៩ គ.ស.) ទូយ័ន ស្ថិតនៅភាគនិរតីនៃ លីនយី នៅកណ្តាលសមុទ្រ និងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង ទូហូលូ (; ទ្វារវតី ),  និងបានជួបនគរ ទួមៀ () ទៅខាងលិច។  វា​គឺ​ជា​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​បី​ខែ​និង​ច្រើន​ថ្ងៃ​ពី Jiaozhi (交趾) ។   Geoffrey Goble ប៉ាន់ស្មានថា វាអាចស្ថិតនៅលើ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ចំណែក Lawrence P. Briggs មានទីតាំងនៅភាគខាងកើតនៃប្រទេសថៃ ក្បែរខេត្ត ចន្ទបុរី បច្ចុប្បន្ន។  

អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​ផ្ដល់​យោបល់​ថា ទឹកដី​ទូយយាន​ស្ថិត​នៅ​ភាគ​អាគ្នេយ៍​នៃ ​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា ​បច្ចុប្បន្ន​ក្នុង​តំបន់ ដាវី ។ អ្នក​ខ្លះ​និយាយ​ថា​វា​សំដៅ​ទៅ ​ទីក្រុង​យ៉ាំងហ្គោន ហើយ​អ្នក​ខ្លះ​ជឿ​ថា​វា​សំដៅ​ទៅ ​ក្រុង​ព្យាយ ។

 សង្គម 
ទូ យ័ន បាន​ឡើង​គ្រង​រាជ្យ​នៅ ​ទ្វារវតី ​ក្នុង​ឆ្នាំ ៦៤៧។  វាបានបញ្ជូនបេសកជនទៅចិនជាច្រើនដងនៅចន្លោះឆ្នាំ ៦៤៤ ដល់ ៦៤៧។ នៅឆ្នាំ ៦៤៧ ទូយ័ន បង្ហាញសេកស និងប្រេងក្រអូបបារ៉ូជាសួយសារអាករដល់ប្រទេសចិន ប៉ុន្តែពួកគេបានសុំសេះ និងកណ្តឹងស្ពាន់ ហើយមានដីកាបង្គាប់ឱ្យពួកគេទាំងពីរ។ នាមត្រកូលរបស់ស្តេចគឺ ឆាស៊ីលី 察失利ហើយឈ្មោះរបស់គាត់គឺ Pomopona 婆末婆那។  

ដី​នេះ​គ្មាន​ដង្កូវ​នាង និង​មៀន។ ពួក​គេ​ធ្វើ​សម្លៀក​បំពាក់​ពី​ក្រណាត់​ពណ៌​ស​ភ្លឺ​ចែងចាំង។  ពួកគេមានវាលស្រែ ស្រូវសាលី ពោត និងសណ្តែក។ ពួកគេចិញ្ចឹមដំរីស គោ ចៀម និងជ្រូក។  ទំនៀមទម្លាប់របស់ពួកគេគឺថាមនុស្សគ្រប់រូបរស់នៅក្នុងអគារខ្ពស់ (樓) ហៅថា 'ពន្លាស្ងួត' (ganlan 干欄) ។  

ពេល​សាច់​ញាតិ​របស់​ពួក​គេ​ស្លាប់ គេ​មិន​បរិភោគ​ក្នុង​បន្ទប់​ទេ។ ក្រោយ​ពេល​បូជា​សព​រួច គេ​យក​សព​ទៅ​លាង​ក្នុង​អាង​ទឹក ។ បន្ទាប់មកពួកគេនឹងញ៉ាំ។  

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន