ដូម អូហ្វើរ រ៉ុក

Dome of the Rock គឺជាទីសក្ការៈបូជា ឥស្លាម រាងអដ្ឋកោណ ដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃបរិវេណវិហារអ៊ីស្លាម អាល់អាកសា នៅលើ ភ្នំប្រាសាទ ក្នុង ទីក្រុងចាស់នៃក្រុងយេរូសាឡឹម ។ វាគឺជាស្នាដៃ ស្ថាបត្យកម្មឥស្លាម ចំណាស់ជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោក ដែលនៅសេសសល់ ហើយក៏ជារចនាសម្ព័ន្ធសាសនាដែលមានភស្តុតាងខាងបុរាណវត្ថុវិទ្យាដំបូងបំផុត ដែលត្រូវបានសាងសង់ដោយអ្នកគ្រប់គ្រងមូស្លីម និងមាន សិលាចារឹក ដំបូងបំផុតដែលប្រកាសអំពីសាសនាឥស្លាម និង ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ ។  

ការសាងសង់ដំបូងរបស់វាត្រូវបានអនុវត្តដោយ Umayyad Caliphate តាមបញ្ជារបស់ Abd al-Malik ក្នុងអំឡុងពេល Fitna ទីពីរ ក្នុងឆ្នាំ ៦៩១-៦៩២ គ.ស. ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាត្រូវបានដាក់នៅលើកំពូលនៃទីតាំងនៃ ប្រាសាទជ្វីហ្វទីពីរ (សាងសង់ក្នុង c. ៥១៦ មុនគ.ស ដើម្បីជំនួស ព្រះវិហារសាឡូម៉ូន ដែលត្រូវបានបំផ្លាញ និងត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញដោយ ហេរ៉ូឌដ៏អស្ចារ្យ (ហេរ៉ូឌដ៏មហិមា ) ដែលត្រូវបាន បំផ្លាញដោយពួករ៉ូមនៅឆ្នាំ ៧០ គ.ស ។ ដំបូលដើមបានដួលរលំនៅឆ្នាំ ១០១៥ ហើយត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១០២២-១០២៣។

ស្ថាបត្យកម្ម និងផ្ទាំងគំនូរ mosaic របស់វាត្រូវបានយកលំនាំតាម ព្រះវិហារ និងវិមាន ប៊ីសង់ទីន នៅក្បែរនោះ។   រូបរាងខាងក្រៅរបស់វាត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអំឡុង សម័យអូតូម៉ង់ដើម នៅពេលដែលក្បឿងដែលមានពណ៌ភ្លឺច្បាស់ ភាគច្រើនជា ក្បឿងរចនាប័ទ្ម Iznik ពណ៌ខៀវ និងស ត្រូវបានអនុវត្តទៅផ្នែកខាងក្រៅ   និងម្តងទៀតនៅក្នុងសម័យទំនើប ជាពិសេសជាមួយនឹងការបន្ថែមដំបូលស្រោបដោយមាស ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៩-៦១ និងម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣។ ផែនការអដ្ឋកោណនៃរចនាសម្ព័ន្ធនេះអាចត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយព្រះវិហារសម័យ ប៊ីសង់ទីន នៃអាសនៈម៉ារី (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា Kathisma ជា ភាសាក្រិច និង al-Qadismu ជាភាសាអារ៉ាប់) ដែលត្រូវបានសាងសង់រវាងឆ្នាំ ៤៥១ និង ៤៥៨ នៅលើផ្លូវរវាង ក្រុងយេរូសាឡឹម និង ក្រុងបេថ្លេហិម ។ 

ថ្មគ្រឹះ (ឬថ្មដ៏ថ្លៃថ្នូ) ដែលប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុង សាសនាអាប្រាហាំ ក្នុងនាមជាកន្លែងដែល ព្រះ បានបង្កើតពិភពលោក ក៏ដូចជាមនុស្សដំបូងគឺ អ័ដាម ។  វាក៏ត្រូវបានគេជឿថាជាកន្លែងដែល អ័ប្រាហាំ បានព្យាយាម បូជាកូនប្រុសរបស់គាត់ និងជាកន្លែងដែល វត្តមានដ៏ទេវភាពរបស់ព្រះ ត្រូវបានបង្ហាញច្រើនជាងកន្លែងផ្សេងទៀត ដែល ជនជាតិយូដា ងាកទៅរកក្នុងអំឡុងពេលអធិស្ឋាន។ សារៈសំខាន់ដ៏អស្ចារ្យរបស់ទីតាំងនេះសម្រាប់ អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម បានមកពីប្រពៃណីដែលភ្ជាប់វាទៅនឹង ការបង្កើតពិភពលោក និងជំនឿដែលថា ដំណើរពេលយប់ របស់ មហាម៉ាត់ បានចាប់ផ្តើមពី ថ្ម នៅចំកណ្តាលនៃរចនាសម្ព័ន្ធ។  

ដោយ​ត្រូវ​បាន ​អង្គការ​យូណេស្កូ ​កំណត់​ជា ​តំបន់​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា "ទី​សម្គាល់​ដ៏​ល្បីល្បាញ​បំផុត​របស់​ក្រុង​យេរូសាឡឹម"  រួម​ជាមួយ​នឹង​សំណង់​ទីក្រុង​ចាស់​ពីរ​ដែល​នៅ​ក្បែរ​នោះ៖ ជញ្ជាំង​ខាងលិច និង "រង្វង់​រាង​មូល​រាង​ដូច​ផ្នូរ" នៅ​ក្នុង ​ព្រះវិហារ​នៃ​ផ្នូរ​បរិសុទ្ធ ។  សិលាចារឹក​អ៊ីស្លាម​របស់​វា​បាន​បង្ហាញ​ថា​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់ ដោយ​ក្រោយមក​វា​បាន​ក្លាយ​ជា​លក្ខណៈ​ទូទៅ​នៅ​ក្នុង​សំណង់​អ៊ីស្លាម ហើយ​ស្ទើរតែ​តែងតែ​និយាយ​អំពី​លោក មហាំមេដ។  ដូម​អហ្វើរ​រ៉ុក​នៅ​តែ​ជា "វិមាន​ដ៏​ពិសេស​នៃ ​វប្បធម៌​អ៊ីស្លាម ​ស្ទើរតែ​គ្រប់​ទិដ្ឋភាព" រួម​ទាំង​ជា "ស្នាដៃ​សិល្បៈ និង​ជា​ឯកសារ​វប្បធម៌ និង​សាសនា" នេះ​បើ​យោង​តាម​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សិល្បៈ Oleg Grabar ។ 

 ស្ថាបត្យកម្ម 

 រចនាសម្ព័ន្ធ 
រូបភាពតូច|ផ្នែកឆ្លងកាត់នៃដូម (បោះពុម្ពពីឆ្នាំ 1887 បន្ទាប់ពីគំនូរលម្អិតដំបូងនៃដូម ដែលគូរដោយវិចិត្រករជនជាតិអង់គ្លេស Frederick Catherwood ក្នុងឆ្នាំ 1833)។ 
ផែនការមូលដ្ឋានរបស់ Dome of the Rock គឺមាន រាងអដ្ឋកោណ ។ វាត្រូវបានគ្របដណ្ដប់នៅចំកណ្តាលដោយ Dome ប្រហែល ២០ម៉ែត្រ ដែលមានអង្កត់ផ្ចិត ដែលត្រូវបានម៉ោនលើ ស្គរ រាងជារង្វង់ខ្ពស់មួយ ដែលឈរលើជើងទ្រចំនួន ១៦ ( សសរចំនួន ៤ និង សសរចំនួន ១២)។  ព័ទ្ធជុំវិញរង្វង់នេះគឺជាទីលានរាងអដ្ឋកោណ ដែលមានសសរ និងសសរចំនួន ២៤។  ជួររង្វង់ខាងក្នុងនៃជើងទ្រស្គរ និង ទីលាន រាងអដ្ឋកោណបង្កើតជា ផ្លូវដើរ ខាងក្នុងដែលព័ទ្ធជុំវិញថ្មពិសិដ្ឋ។ ជញ្ជាំងខាងក្រៅក៏មានរាងអដ្ឋកោណផងដែរ។ ពួកវានីមួយៗមានទំហំប្រហែល ៦០ម៉ែត្រ ទទឹង និង ៣៦ម៉ែត្រ ខ្ពស់។  រាងអដ្ឋកោនខាងក្នុង និងខាងក្រៅបង្កើតជាកន្លែងដើរខាងក្រៅទីពីរ ព័ទ្ធជុំវិញកន្លែងខាងក្នុង។ ទាំងស្គរមូល និងជញ្ជាំងខាងក្រៅមានបង្អួចជាច្រើន។