រាជវង្សង្វៀន

រាជវង្សង្វៀន (ភាសាវៀតណាម៖ Nhà Nguyễn ឬ Triều Nguyễn, ឈូណូម៖  茹阮, ឈូហាន៖ 阮朝) គឺជារាជវង្សវៀតណាមចុងក្រោយគេបង្អស់ដែលគ្រប់គ្រងរដ្ឋប្រទេសវៀតណាមដោយឯករាជ្យពីឆ្នាំ១៨០២ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៨៤។ ព្រះអធិរាជនៃរាជវង្សមួយនេះគឺត្រូវជាសមាជិកនៃរាជត្រកូលង្វៀនហ្វុក។ ក្នុងមួយអត្ថិភាពរបស់វា រដ្ឋអំណាចមួយនេះបានពង្រីកវាតទីមកកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោម ប្រទេសកម្ពុជា និងឡាវស្ទើរទាំងមូល តាមរយៈយុទ្ធនាការណាំទៀន និងសង្គ្រាមសៀម-វៀតណាមដែលបានអូសបន្លាយជិតមួយសតវត្សរ៍។ បន្ទាប់ពីបារាំងបានចូលមកដល់វៀតណាម រាជវង្សង្វៀនត្រូវបង្ខំបោះអធិបតេយ្យភាពខ្លួនលើទឹកដីភាគខាងត្បូងទៅបារាំងនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៦២ និងម្តងទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៧៤ ហើយទីបំផុតត្រូវធ្លាក់ក្រោមអាណាព្យាបាលភាពបារាំងទាំងស្រុងនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨៣។ ដោយមានការគាំទ្រពីចក្រភពជប៉ុន ព្រះចៅអធិរាជង្វៀនចុងក្រោយព្រះនាមបាវ ដាយបានលុបសន្ធិសញ្ញាអាណាព្យាបាលជាមួយបារាំងចោល ហើយបានប្រកាសវៀតណាមជារដ្ឋឯករាជ្យរហូតដល់ថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥។

រាជវង្សង្វៀនហ្វុកដំបូងឡើយបានឡើងគ្រប់គ្រងលើទឹកដីវៀតណាមភាគខាងត្បូងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៦ ហើយទីបំផុតក៏បានរើបម្រះផ្ដួលរំលំរាជវង្សតៃសឺន និងបានគ្រប់គ្រងរដ្ឋប្រទេសវៀតណាមទាំងមូលនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩។ អំណាចរាជវង្សង្វៀនលើប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានចាប់ផ្ដើមនៅពេលដែលព្រះចៅយ៉ា ឡុងឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០២ ក្នុងនាមជាព្រះអធិរាជវៀតណាម។ នៅចុងពាក់កណ្ដាលនៃសតវត្សរ៍ទី១៩ ទឹកដីនិងអំណាចនៃរាជវង្សង្វៀនត្រូវ​បាន​បារាំង​ស្រូប​កាន់កាប់បន្តិចម្តងៗ ដោយ​ចាប់​ផ្តើម​ពីយុទ្ធនាការ​កូសាំងស៊ីននៅក្នុង​ឆ្នាំ១៨៥៨ ដែល​នាំ​ឱ្យ​បារាំងក្ដោបក្ដាប់យកទឹកដីកម្ពុជាក្រោមពីវៀតណាម។  តាមរយៈសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងសៃហ្គនឆ្នាំ១៨៦២ ទឹកដីកម្ពុជាក្រោមបានក្លាយជាទឹកដីអាណានិគមរបស់បារាំងដែលហៅថា កូសាំងស៊ីន ហើយសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងហ្វេឆ្នាំ១៨៦៣ បានផ្តល់សិទ្ធិឱ្យបារាំងចូលគ្រប់គ្រងកំពង់ផែ និងបង្កើនអំណាចគ្រប់គ្រងលើកិច្ចការបរទេសវៀតណាម។  នៅទីបំផុត តាមរយៈសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៨៨៣ និងឆ្នាំ១៨៨៤ ប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានបែងចែកជាបីផ្នែកក្រោមរដ្ឋបាលបារាំងមានដូចជា កូសាំងស៊ីន អណ្ណាម និងតុងកឹង។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨៧ ទឹកដីវៀតណាមទាំងបីផ្នែកនេះរួមជាមួយទឹកដីអាណាព្យាបាលកម្ពុជាក៏ត្រូវផ្គុំបញ្ចូលគ្នាបង្កើតបានជាទឹកដីឥណ្ឌូចិនបារាំង។ 

ចំណែកឯរាជវង្សង្វៀនវិញគឺមានតែឈ្មោះជាក្បាលដឹកនាំអណ្ណាម និងតុងកឹងនៅក្នុងឥណ្ឌូចិនតែប៉ុណ្ណោះរហូតដល់សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ផ្ទុះឡើង។ ដោយសហការជាមួយបារាំង ជប៉ុន​បានចូលមកត្រួតត្រាឥណ្ឌូចិននៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤០ ប៉ុន្តែដោយសារខ្លួនបានចាប់ផ្ដើមចាញ់សង្រ្គាមបណ្ដើរៗ ដូច្នេះជប៉ុនក៏​បាន​ផ្តួលរំលំ​រដ្ឋបាល​របស់បារាំង​នៅថ្ងៃទី៩ ​ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយ​អំណាចរាជវង្សង្វៀនក៏ត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនៅពីរថ្ងៃក្រោយ។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ ទឹកដីកូសាំងស៊ីនក៏បានភ្ជាប់ជាមួយប្រទេសវៀតណាមវិញ។ ចក្រភព​វៀតណាម​ក្រោមព្រះចៅបាវ ដាយគឺជារដ្ឋឯករាជ្យតែឈ្មោះប៉ុណ្ណោះ​ តែតាមការពិតគឺជា​រដ្ឋ​អាយ៉ងរបស់​ជប៉ុន​នៅបំណាច់​សង្រ្គាមលោកលើកទី២។ ចក្រភពវៀតណាមត្រូវបានរំលាយនៅពេលដែលព្រះចៅបាវ ដាយបានដាក់រាជ្យក្រោយឮថាជប៉ុនបានប្រកាសចុះចាញ់សង្គ្រាម។ អំណាចរាជវង្សង្វៀនទាំងស្រុងត្រូវបានបាត់បង់នៅក្នុងបដិវត្តខែសីហាដែលផ្ដួចផ្ដើមឡើងដោយក្រុមកុម្មុយនីស្តវៀតមិញនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ បិទបញ្ចប់របបរាជវង្សង្វៀនដែលមានអាយុកាល ១៤៣ ឆ្នាំ។

ឈ្មោះ
វៀតណាម
ពាក្យថា  វៀតណាម (Việt Nam, ឈូហាន៖ 越南) គឺជាទម្រង់ឈ្មោះមួយទៀតនៃពាក្យ ណាមវៀត (Nam Việt, 南越, ដែលមានន័យថា ខាងត្បូងមហិមា ឬមហាត្បូង) ​ដែលមាន​ដើមកំណើតកើតចេញពីសម័យរាជវង្សឈីវកាលពីសតវត្ស​រ៍ទី​ពីរ​មុន ​គ.ស. មកម៉្លេះ។ ពាក្យ វៀត (Việt, ចិនសរសេរថា 越) គឺត្រូវបានគេឃើញប្រើប្រាស់ដំបូងនៅក្នុងសម័យរាជវង្សសាងនៃប្រទេសចិន (ប្រមាណឆ្នាំ ១២០០ ម.គ.) ដែលកាលនុះជាពាក្យសម្ដៅលើក្រុមមនុស្សដែលរស់នៅទិសពាយព្យនៃចិនសាង។​ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី៨ ម.គ. កុលសម្ព័ន្ធមួយនៅតំបន់កណ្ដាលនៃដងទន្លេយ៉ង់សេត្រូវបានចិនហៅថា យ៉ាងយួន (揚越)  ដែលក្រោយៗមក គេក៏បានប្រើពាក្យនេះដើម្បីសម្ដៅលើក្រុមជនជាតិរស់នៅប៉ែកខាងត្បូងនៃតំបន់នោះ។ នៅរវាងសតវត្សរ៍ទី៧ និងទី៤ ម.គ. ពាក្យ យួន/វៀត គឺត្រូវគេសម្ដៅទៅលើរដ្ឋយួនដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងត្បូងទន្លេយ៉ង់សេ និងប្រជាជនរបស់វា។ ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី៣ ម.គ. ពាក្យ យួន ត្រូវបានប្រើសម្ដៅទៅលើក្រុមជនជាតិផ្សេងក្រៅពីជនជាតិចិនដែលរស់នៅភាគខាងត្បូង និងនិរតីនៃប្រទេសចិន និងព្រមទាំងប៉ែកខាងជើងនៃប្រទេសវៀតណាមបច្ចុប្បន្នផងដែរ។ ក្រុមជនជាតិ "យួន" ទាំងអស់នោះមានដូចជា​ មីងយួ អូយួ និងឡូយួជាដើម (ដែលវៀតណាមតែងហៅថា ឡាកវៀត នោះ) ហើយជារួមត្រូវបានគេហៅថា ប៉ៃយួ (Bách Việt, 百越)។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៧ និងទី១៨ នៃ គ.ស. បញ្ញវន្តជនជាតិវៀតណាមបានចាប់ផ្ដើមហៅជនជាតិខ្លួនថា ងឿយវៀត និង ងឿយណាម (người Việt/Nam) ដែលរួមបញ្ចូលគ្នាក្លាយជា ងឿយវៀតណាម (ប្រែថា មនុស្សវៀតណាម)។ ប៉ុន្តែសូមរំលឹកដែរថាកាលសម័យនុះ​ពាក្យនេះគឺគេប្រើសម្ដៅតែលើជនជាតិគេប៉ុណ្ណោះ មិនមែនទៅលើរដ្ឋប្រទេសរបស់គេនោះទេ។

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

ឯកសារយោង

ប្រភព
សៀវភៅ






អត្ថបទ



ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សង្វៀន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតរាជាធិបតេយ្យនៅអាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចលនាឯករាជ្យវៀតណាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សវៀតណាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៃសម័យអន្តរសង្គ្រាម