ជនជាតិចិនកន្តាំង

ជនជាតិ ចិនកន្តាំង  (廣府人;广府人;    ) ឬ ជនជាតិ យឺ (粵人;粤人;    ) គឺជា ក្រុមរង របស់ចិនហាន ដែលមានដើមកំណើតមកពីទីក្រុង ក្វាងចូវ និង ទីក្រុង រណប និងទីក្រុង ហុងកុង ។  នៅក្នុងន័យទូទៅជាងនេះ "ជនជាតិ ចិនកន្តាំង " អាចសំដៅទៅលើ ជនជាតិចិនហាន ណាដែលមានដើមកំណើតមកពី ឬរស់នៅក្នុងខេត្ត ក្វាងទុង និង ក្វាងស៊ី (ហៅជារួមថា លៀងគួន ) ឬវាអាចសំដៅទៅលើប្រជាជននៃខេត្តក្វាងទុងតែម្នាក់ឯង។ 

ផ្តោតជាប្រវត្តិសាស្ត្រជុំវិញ ទីក្រុងក្វាងចូវ និង តំបន់ដីសណ្ដទន្លេគុជ ជុំវិញ  ចិនកន្តាំង បានបង្កើត ភាសាកាតាំង ជាភាសាដែលលេចធ្លោនៅ ហុងកុង និង ម៉ាកាវ ក្នុងអំឡុងការធ្វើចំណាកស្រុកក្នុងសតវត្សទី ១៩ របស់ពួកគេក្នុងសម័យអាណានិគម អង់គ្លេស និង ព័រទុយហ្គាល់ រៀងគ្នា។ ភាសាកាតាំងនៅតែជាភាសាភាគច្រើននៅក្វាងទុង និងក្វាងស៊ី បើទោះបីជាមានការកើនឡើងឥទ្ធិពលនៃភាសាចិនកុកងឺ។ អ្នកនិយាយគ្រាមភាសាចិន យឺ ផ្សេងទៀត ដូចជា ប្រជាជន តៃសាន ដែលនិយាយភាសា តៃសាន អាចឬមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាសាចិនកាតាំង។ ប្រជាជនដែលនិយាយភាសា ហាក់កា និង មីន (ដូចជា ហុកឡូ តៀជីវ និង ឡៃចូវណេស ) ដែលរស់នៅក្នុងខេត្តក្វាងទុង ជាធម្មតាមានភាពខុសប្លែកពីជនជាតិកាតាំង ដោយសារពួកគេនិយាយភាសាចិនដែលមិនមែនជាភាសាយឺ។
រូបភាពតូច| រូបថតសុភាពបុរសជនជាតិកាតាំងក្នុងសម័យឈីង
រូបភាពតូច| ផែនទី លៀងគួង

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 មុនសតវត្សទី 19: ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ លៀងគួង 
រហូតមកដល់សតវត្សទី ១៩ ប្រវត្តិសាស្ត្រកាតាំងភាគច្រើនជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ក្វាងទុង និងក្វាងស៊ី ដែលគេស្គាល់ជារួមថា លៀងគួង ឬ គួងណាន ។

ពេញមួយប្រវត្តិសាស្រ្ត មានការធ្វើចំណាកស្រុកជាច្រើននៃជនជាតិហានពីតំបន់ទំនាបកណ្តាលចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលឥឡូវនេះជាភាគអាគ្នេយ៍ និងភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន។  វត្តមានរបស់ចិនដំបូងគេនៅក្វាងទុងអាចត្រូវបានគេតាមដានពីការសញ្ជ័យដោយឧត្តមសេនីយ Qin Zhao Tuo និងការបង្កើតនគរ Nanyue ជាបន្តបន្ទាប់របស់គាត់ ដែលជានយោបាយកូនកាត់ Han-Yue ជារដ្ឋឯករាជ្យ។   មាន​ការ​ធ្វើ​ចំណាក​ស្រុក​លើក​ទី​ពីរ​ក្នុង​រជ្ជកាល​រាជវង្ស​ហាន ក្នុង​រជ្ជកាល​ដ៏​មាន​បញ្ហា​របស់​អ្នក​ត្រួតត្រា Wang Mang។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាស្ថិតក្រោមរាជវង្សក្រោយៗជាច្រើនដូចជា រាជវង្សជិន រាជវង្សថាង និង រាជវង្សសុង នៅពេលដែលរលកធំៗរបស់ចិនហានចាប់ផ្តើមធ្វើចំណាកស្រុកភាគខាងត្បូងចូលទៅក្នុងក្វាងទុង និងក្វាងស៊ី ដែលតំបន់នេះបានទទួលនូវលក្ខណៈវប្បធម៌ដែលមានរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

ការបង្កើតនគរណានយូ
ធ្វេង|រូបភាពតូច|190x190ភីកសែល| ណានយូ (Nàahm'yuht in Cantonese Yale ) ព្រះរាជាណាចក្រ
អ្វីដែលឥឡូវនេះជា ក្វាងទុង និងក្រោយមក ក្វាងស៊ី ត្រូវបាននាំយកមកក្រោម ឥទ្ធិពល ឈីន ដោយមេទ័ពម្នាក់ឈ្មោះ Zhao Tuo ដែលបានដណ្តើមយកតំបន់ នេះ ក្នុងឆ្នាំ ២១៤មុនគ.ស  .    Records of the Grand Historian, section 97 《《史記·酈生陸賈列傳》 ការបន្តរបស់ Zhao Tuo រួមមានទាហាន ឈិន ភាគច្រើនជាបុរសរាប់រយពាន់នាក់ ហើយគាត់ត្រូវបានគេកត់ត្រាថាជាការដាក់ញត្តិទៅអធិរាជ ឈិន សម្រាប់ប្រពន្ធចំនួន 30,000 នាក់មកពីតំបន់ Central Plains សម្រាប់ទាហានដែលសម្រាករបស់គាត់។  បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃអំណាចកណ្តាលនៅក្នុងចក្រភព ឈិន ទាហានចិនហាន ទាហានទាហាន និងកម្មករក្រោមការបញ្ជារបស់ Zhao Tuo ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុង  ហើយបានបញ្ជាឱ្យលាយជាមួយនឹងអ្នកស្រុក។

ការបញ្ចូលទៅក្នុងទឹកដីហាន

សតវត្សទី 4-12 នៃគ.ស

 សតវត្សទី 19-20: ភាពចលាចលនិងការធ្វើចំណាកស្រុក 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផ្សារ​កាតាំង​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​នៅ Grant Avenue ទីក្រុង San Francisco ប្រហែល​ឆ្នាំ 1914។ ឈ្មោះហាងជាភាសាកាតាំង ហើយមានកាសែតប្រចាំថ្ងៃចំនួន 4 បោះពុម្ពជាភាសាកាតាំងនៅពេលនោះ ដោយសារមានជនជាតិកាតាំងមួយចំនួនធំដែលនៅទីនោះជាច្រើនជំនាន់មកហើយ។
ក្នុងកំឡុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 ជម្លោះបានកើតឡើងរវាងចោរសមុទ្រកៅតុង និងព័រទុយហ្គាល់ក្នុងទម្រង់នៃ ការសម្លាប់រង្គាល Ningpo បន្ទាប់ពីការកម្ចាត់ចោរសមុទ្រព័រទុយហ្គាល់។  សង្គ្រាមអាភៀន លើកទីមួយ (1839 – 1842) និងលើកទីពីរ (1856 – 1860) បាននាំឱ្យមានការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងរបស់ចិនលើ ហុងកុង និង កូវលូន ដែលត្រូវបានប្រគល់ឱ្យ ចក្រភពអង់គ្លេស ។ ម៉ាកាវ ​ក៏​បាន​ក្លាយ​ជា ​កន្លែង​តាំង​ទីលំនៅ​របស់​ព័រទុយហ្គាល់ ​ដែរ។ រវាងឆ្នាំ 1855 និង 1867 សង្រ្គាមត្រកូល Punti-Hakka បានបង្កឱ្យមានជម្លោះបន្ថែមទៀតនៅក្នុងខេត្ត Guangdong និង Guangxi ។ រោគរាតត្បាតទី 3 នៃឆ្នាំ 1855 បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុង ខេត្តយូណាន ហើយបានរីករាលដាលដល់តំបន់ Liangguang តាមរយៈ Guangxi ដោយបានសម្លាប់មនុស្សរាប់ពាន់នាក់ និងរីករាលដាលតាមរយៈចរាចរណ៍ផ្លូវទឹកទៅកាន់ទីក្រុងហុងកុង និងម៉ាកាវដែលនៅជិតនោះ។

ភាពចលាចលនៃសតវត្សទី 19 បន្តដោយចលាចលនយោបាយនៅដើមសតវត្សទី 20 បានបង្ខំអ្នកស្រុកជាច្រើននៃខេត្តក្វាងទុងឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកទៅក្រៅប្រទេសដើម្បីស្វែងរកអនាគតដ៏ល្អប្រសើរ។ រហូតមកដល់ពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សទី 20 ភាគច្រើននៃ ជនជាតិចិននៅឯបរទេស បានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍មកពីខេត្តពីរនៃប្រទេសចិន។ ក្វាងទុង និង ហ្វូជៀន ។ ជាលទ្ធផល សព្វថ្ងៃនេះមានសហគមន៍ជនជាតិកាំងតុងជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ កោះប៉ាស៊ីហ្វិក អាមេរិក ការាបៀន និង អឺរ៉ុបខាងលិច ជាមួយនឹង Chinatowns ជាទូទៅត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសហគមន៍ Cantonese ។ មានការ រៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ចម្រុះជាតិសាសន៍ ជាច្រើនរវាងបុរស និងស្ត្រីជនជាតិកាំងតឺនមកពីប្រទេសផ្សេងៗ (ជាពិសេសមកពីប្រទេសគុយបា ប៉េរូ ម៉ិកស៊ិក) ដោយសារជនចំណាកស្រុកជនជាតិកាតាំងភាគច្រើនជាបុរស។ ជាលទ្ធផល មានជនជាតិ Afro-Caribbeans និងជនជាតិអាមេរិកខាងត្បូងជាច្រើននាក់នៃជនជាតិ Cantonese រួមទាំងជនជាតិ Eurasians ជាច្រើន។ 

មិនដូចជនចំណាកស្រុកមកពី ហ្វូជៀន ដែលភាគច្រើនតាំងទីលំនៅនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជនអន្តោរប្រវេសន៍កតុងជាច្រើនក៏បានធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់ អឌ្ឍគោលខាងលិច ជាពិសេស សហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា អូស្ត្រាលី និង នូវែលសេឡង់ និងភូមា។ ជនអន្តោរប្រវេសន៍ជនជាតិកាតាំងជាច្រើននាក់ចូលទៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកបានក្លាយជាកម្មករផ្លូវដែក ខណៈដែលមនុស្សជាច្រើននៅអាមេរិកខាងត្បូងត្រូវបាននាំយកមកធ្វើជា បុគ្គលិក ។ ជនអន្តោរប្រវេសន៍ជនជាតិកាតាំងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអូស្ត្រាលីបានចូលរួមក្នុងកម្មវិធី California Gold Rush និង ការប្រញាប់ប្រញាល់មាសអូស្ត្រាលី នៅឆ្នាំ 1854 តទៅ ខណៈដែល អ្នកដែលនៅហាវ៉ៃ បានរកឃើញការងារនៅក្នុងចម្ការអំពៅជាកម្មករកិច្ចសន្យា។ ជនអន្តោរប្រវេសន៍ជនជាតិកាតាំងដំបូងទាំងនេះប្រឈមមុខនឹងអរិភាព និងច្បាប់រើសអើងផ្សេងៗ រួមទាំងការហាមឃាត់ជនអន្តោប្រវេសន៍ជាស្ត្រីជនជាតិចិនផងដែរ។ ការបន្ធូរបន្ថយច្បាប់អន្តោប្រវេសន៍បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បានអនុញ្ញាតឱ្យមានរលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកជាបន្តបន្ទាប់ទៅកាន់ពិភពលោកខាងលិចពីភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិនដីគោក ហុងកុង និងម៉ាកាវ។ ជាលទ្ធផល ភាសាកាតាំងនៅតែបន្តត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយសហគមន៍ចិននៃខេត្តក្វាងទុង ក្វាងស៊ី ហុងកុង និងម៉ាកាវ ក្នុងតំបន់អឌ្ឍគោលខាងលិច ហើយមិនត្រូវបានជំនួសដោយ ភាសាចិនស្តង់ដារ ដែលមានមូលដ្ឋានលើភាសា ចិនកុកងឺ ។ មួយភាគធំនៃជនចំណាកស្រុកដំបូងក៏មកពីតំបន់ Siyi នៃ Guangdong ហើយនិយាយភាសា Taishanese ។ បំរែបំរួល Taishanese នៅតែត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងសហគមន៍ជនជាតិចិនអាមេរិក ដោយប្រជាជនដែលមានវ័យចំណាស់ ក៏ដូចជាដោយជនអន្តោប្រវេសន៍ថ្មីៗបន្ថែមទៀតពី Taishan ក្នុង Jiangmen, Guangdong ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន