ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ

សារ៉ាថុស្ត្រាស្ពិតាម៉ា,  ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ  ឬ សារ៉ាថុស្ត្រា,  គឺជាអ្នកកែទម្រង់សាសនា អ៊ីរ៉ង់ ដែលបានជំទាស់នឹងគោលលទ្ធិនៃ សាសនាអ៊ីរ៉ង់បុរាណសហ សម័យ ហើយក្លាយជាស្ថាបនិកខាងវិញ្ញាណនៃ សាសនាស៊ូរ៉ូអាស្ទើ ។  ត្រូវបានពិពណ៌នាផ្សេងៗគ្នាថាជា អ្នកប្រាជ្ញ ឬអ្នក ធ្វើការអស្ចារ្យ ; នៅក្នុងគម្ពីរ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ ចំណាស់ជាងគេបំផុតគឺ គាថាស ដែលគាត់ត្រូវបានគេជឿថាបាននិពន្ធ គាត់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាអ្នកអធិប្បាយ  និងជាកវី-ហោរា។   គាត់ក៏មានឥទ្ធិពលលើ ហេរ៉ាក្លីតុស, ប្លាតូ, ភីថាកូរ៉ាស, និង សាសនា អាប្រាហាំ រួមទាំង សាសនាយូដា គ្រិស្តសាសនា និង សាសនាឥស្លាម ។  

គាត់និយាយ ភាសាអ៊ីរ៉ង់ខាងកើត ដែលដាក់ឈ្មោះថា អាវេស្តាន ដោយអ្នកប្រាជ្ញ បន្ទាប់ពី សារពាង្គកាយនៃអត្ថបទសាសនា ស៊ូរ៉អាស្ទៀន ដែលសរសេរជាភាសានោះ។ ដោយផ្អែកលើរឿងនេះ វាជាទម្លាប់ក្នុងការដាក់ស្រុកកំណើតរបស់គាត់នៅកន្លែងណាមួយនៅក្នុងតំបន់ភាគខាងកើតនៃ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ (ប្រហែលជានៅ អាហ្វហ្គានីស្ថាន សម័យទំនើប ឬ តាជីគីស្ថាន ) ប៉ុន្តែទីកន្លែងកំណើតពិតប្រាកដរបស់គាត់គឺមិនច្បាស់លាស់ទេ។

ជីវិតរបស់គាត់ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទជាប្រពៃណីដល់ពេលខ្លះនៅប្រហែលសតវត្សទី ៧ និងទី ៦ មុនគ្រឹស្តសករាជ ដែលធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាសហសម័យនៃ ស៊ីរ៉ូសដ៏អស្ចារកយ ទោះបីជាអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនដោយប្រើភស្តុតាងភាសា និងសង្គម-វប្បធម៌ ស្នើឱ្យមានការណាត់ជួបនៅកន្លែងណាមួយក្នុងសហសវត្សទី ២ មុនគ។    ទីបំផុតសាសនា ស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន បានក្លាយជាសាសនាដ៏លេចធ្លោបំផុតរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ចាប់ពីប្រហែលសតវត្សទី ៦ មុនគ . ស ដោយរីករាយនឹងការដាក់ទណ្ឌកម្មជាផ្លូវការក្នុងអំឡុងពេលនៃ ចក្រភព សាស្សានិដ រហូតដល់សតវត្សទី ៧ មុនគ.ស  ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ ត្រូវបានផ្តល់កិត្តិយសជាមួយនឹងភាពជាអ្នកនិពន្ធនៃ គាថាស ក៏ដូចជា យ៉ាស្នា ហាប្តាន្ឃៃតិ ដែលជាស៊េរីនៃបទចំរៀងដែលមាននៅក្នុង អាវេនស្ទានបុរាណ ដែលគ្របដណ្តប់ស្នូលនៃការគិត ស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន ។ តិចតួចត្រូវបានគេស្គាល់អំពី ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ; ភាគច្រើននៃជីវិតរបស់គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់តែពីអត្ថបទតិចតួចទាំងនេះប៉ុណ្ណោះ។  តាមស្ដង់ដារប្រវត្តិសាស្រ្តទំនើបណាមួយ គ្មានភស្តុតាងណាមួយអាចដាក់គាត់ឱ្យចូលទៅក្នុងសម័យកាលកំណត់បានទេ ហើយការធ្វើឱ្យប្រវត្តិសាស្រ្តជុំវិញគាត់អាចជាផ្នែកមួយនៃនិន្នាការពីមុនសតវត្សទី ១០ នៃគ.ស ដែលធ្វើប្រវត្តិសាស្ត្ររឿងព្រេង និងទេវកថា។ 

 ជីវិត 
រូបភាពតូច| គំនូរនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ដែលពិពណ៌នាអំពីព្រឹត្តិការណ៍នៃជីវិតរបស់ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ
ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ ត្រូវបានកត់ត្រាថាជាកូនប្រុសរបស់ ប៉ូរ៉ូសាស្ពា នៃគ្រួសារ ស្ពិតាម៉ា,  និង ទុគ្ទោវ,  ខណៈដែលជីតារបស់គាត់គឺ Haēčataspa។ ឈ្មោះទាំងអស់មើលទៅសមរម្យទៅនឹងប្រពៃណីពនេចរ។ ឈ្មោះឪពុករបស់គាត់មានន័យថា "មានសេះពណ៌ប្រផេះ" (ជាមួយពាក្យ អាស្ពា មានន័យថា "សេះ") ចំណែកឯម្តាយរបស់គាត់មានន័យថា "អ្នកចិញ្ចឹមទឹកដោះគោ" ។ យោងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់ គាត់មានបងប្អូនបួននាក់ ចាស់ ២ នាក់ និងក្មេងជាង ២ នាក់ ដែលឈ្មោះរបស់គាត់ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យនៅក្នុងការងារ ប៉ាហ្លាវី ក្រោយមកទៀត។ 

ការហ្វឹកហ្វឺនរបស់ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ សម្រាប់បព្វជិតភាពប្រហែលជាចាប់ផ្តើមនៅដើមអាយុប្រាំពីរឆ្នាំ។  គាត់បានក្លាយជាបូជាចារ្យប្រហែលនៅអាយុ ១៥ ឆ្នាំ ហើយយោងទៅតាម គាថាស ទទួលបានចំណេះដឹងពីគ្រូផ្សេងទៀត និងបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួនពីការធ្វើដំណើរនៅពេលគាត់បានចាកចេញពីឪពុកម្តាយរបស់គាត់នៅអាយុ ២០ ឆ្នាំ។  នៅអាយុ ៣០ ឆ្នាំ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ បានជួបប្រទះវិវរណៈមួយក្នុងអំឡុងពេលពិធីបុណ្យនិទាឃរដូវមួយ។ នៅលើច្រាំងទន្លេគាត់បានឃើញសត្វដែលមានពន្លឺចែងចាំងដែលបង្ហាញខ្លួនគាត់ថាជា វោហុមានះ (គោលបំណងល្អ) ហើយបានបង្រៀនគាត់អំពី Ahura Mazda (Wise Lord) និងឥស្សរជនដ៏ភ្លឺស្វាងប្រាំផ្សេងទៀត។ ភ្លាមៗនោះ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ បានដឹងអំពីអត្ថិភាពនៃវិញ្ញាណបឋមពីរ ដែលទីពីរគឺ Angra Mainyu (វិញ្ញាណបំផ្លិចបំផ្លាញ) ជាមួយនឹងគោលគំនិតប្រឆាំងរបស់ Asha (លំដាប់) និង Druj (ការបោកប្រាស់)។ ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​គាត់​សម្រេច​ចិត្ត​ចំណាយ​ពេល​បង្រៀន​មនុស្ស​ឲ្យ​ស្វែង​រក អាសា ។  គាត់បានទទួលវិវរណៈបន្ថែមទៀត ហើយបានឃើញការនិមិត្តនៃ Amesha Spenta ទាំងប្រាំពីរ ហើយការបង្រៀនរបស់គាត់ត្រូវបានប្រមូលនៅក្នុង គាថាស និង អាវេនស្តា ។ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|ចិញ្ចៀនរបស់ Fravashi
នៅទីបំផុតនៅអាយុប្រហែល ៤២ ឆ្នាំ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ បានទទួលការឧបត្ថម្ភពីព្រះមហាក្សត្រិយានី Hutaosa និងអ្នកគ្រប់គ្រងម្នាក់ឈ្មោះ Vishtaspa ដែលជាអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់ដំបូងនៃសាសនា ស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន (អាចមកពី Bactria យោងតាម Shahnameh ) ។ 

យោងតាមប្រពៃណី គាត់បានរស់នៅជាច្រើនឆ្នាំបន្ទាប់ពីការប្រែចិត្តរបស់ Vishtaspa បានគ្រប់គ្រងដើម្បីបង្កើតសហគមន៍ដ៏ស្មោះត្រង់មួយ  និងបានរៀបការបីដង។ ភរិយា​ពីរ​នាក់​ដំបូង​របស់​គាត់​បាន​បង្កើត​បាន​កូន​ប្រុស​បី​នាក់​គឺ Isat Vâstra, Urvatat Nara និង Hvare Chithra និង​កូន​ស្រី​បី​នាក់ Freni, Thriti, និង Pouruchista ។ ប្រពន្ធទីបីរបស់គាត់ឈ្មោះ Hvōvi គឺគ្មានកូន។   ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ បានស្លាប់នៅពេលគាត់មានអាយុ ៧០ ឆ្នាំ ៤០ ថ្ងៃ។  មានទំនៀមទំលាប់ដែលផ្ទុយគ្នាលើរបៀបនៃការស្លាប់របស់ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ ។ រឿងធម្មតាបំផុតនោះគឺថាគាត់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយ karapan (បូជាចារ្យនៃ សាសនាចាស់ ) ឈ្មោះ Brādrēs ពេលកំពុងសម្តែងនៅអាសនៈមួយ។ The Dēnkart និង វីរភាព Shahnameh ពិពណ៌នាអំពីការស្លាប់របស់គាត់ចំពោះទាហាន Turanian ឈ្មោះ Baraturish ដែលអាចមានសក្តានុពលលើតួរលេខដូចគ្នា ខណៈពេលដែលប្រពៃណីផ្សេងទៀតរួមបញ្ចូលគ្នានូវគណនីទាំងពីរ ឬសន្មតថាគាត់បានស្លាប់ដោយសារ អាយុចាស់ ។ 

 ឥទ្ធិពល 

 នៅក្នុងសាសនាគ្រឹស្ត 
Athanasius Kircher បានកំណត់អត្តសញ្ញាណ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ ជាមួយ ហាម ។  លោក Joachim Bouvet ដែលជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាជនជាតិបារាំង រូបចម្លាក់ Jesuit ទៅកាន់ប្រទេសចិន បានគិតថា ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ ដែលជាវីរបុរសវប្បធម៌ចិន ហ្វុសី និង Hermes Trismegistus គឺពិតជាបុព្វបុរសព្រះគម្ពីរ អេណុក។ 

 នៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម 
សព្វវចនាធិប្បាយ Iranica អះអាងថារឿងរ៉ាវនៃជីវិតរបស់ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ ត្រូវបានសន្មតថាជាគាត់ដោយដកស្រង់រឿងរ៉ាវពីសាសនាគ្រឹស្តនិងសាសនាយូដាប៉ុន្តែការដកស្រង់ភាគច្រើនគឺមកពីសាសនាអ៊ីស្លាមបន្ទាប់ពីការចូលរបស់ប្រជាជនម៉ូស្លីមចូលទៅក្នុងពែរ្សព្រោះវាជាមធ្យោបាយសម្រាប់បព្វជិត ស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន ដើម្បីពង្រឹងសាសនារបស់ពួកគេ។ 

អ្នកបូព៌ា លោក Arthur Christensen នៅក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់ '' Iran during The Sassanid Era '' បាន រៀបរាប់ថា ប្រភពព័ត៌មានដែលមានអាយុកាលតាំងពីសម័យរដ្ឋ សាសានៀន ជា ភាសា ពែរ្ស បុរាណ ដែលសំដៅទៅលើលទ្ធិ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ មិនត្រូវគ្នានឹងប្រភពដែលបានលេចឡើងបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរដ្ឋ ដូចជាប្រភព ប៉ាហ្លាវី និងអ្នកដទៃទេ។ មូលហេតុគឺដោយសារតែការដួលរលំនៃរដ្ឋ សាសាសៀន បព្វជិត ស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន បានព្យាយាមជួយសង្គ្រោះសាសនារបស់ពួកគេពីការផុតពូជតាមរយៈការកែប្រែវាឱ្យស្រដៀងទៅនឹងសាសនារបស់មូស្លីមដើម្បីរក្សាអ្នកកាន់តាមសាសនា ស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន ។ 

នេះផ្តល់នូវការពន្យល់អំពីមូលហេតុដែលភាពស្រដៀងគ្នាមួយចំនួនត្រូវបានគូររវាងការបង្រៀន ស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន និងសាសនាអ៊ីស្លាម។ ភាពស្រដៀងគ្នានេះរួមមានភាពស្រដៀងគ្នាជាក់ស្តែងរវាង Amesha Spenta និងមហាទេវតា Gabriel អធិស្ឋានប្រាំដងក្នុងមួយថ្ងៃ គ្របក្បាលពេលអធិស្ឋាន និងការលើកឡើងអំពី Thamud និង Iram នៃសសរស្តម្ភ នៅក្នុង គម្ពីគូរ៉ា ។

Sabians ដែលជឿលើ ឆន្ទៈសេរី ស្របគ្នាជាមួយ ស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន ក៏ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីគូរ៉ាន 22:17 ផងដែរ។ 

 នៅម៉ានីចេស 
រូបភាពតូច| ព្យាការីចម្បងទាំងបួននៃសាសនាម៉ានីចេសនៅក្នុង ដ្យាក្រាមម៉ានីចៀននៃចក្រវាឡ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ៖ ម៉ានី, ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ,  ព្រះពុទ្ធ និង ព្រះយេស៊ូវ ។
ម៉ានីចេស បានចាត់ទុក ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ ថាជាតួរលេខមួយនៅក្នុងជួរនៃព្យាការី ដែល ម៉ានី (216–276) គឺជាចំណុចកំពូល។  គោលការណ៍សីលធម៌របស់ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ គឺ - ក្នុងកម្រិតមួយ - រួមបញ្ចូលនៅក្នុងគោលលទ្ធិរបស់ ម៉ានីចេស ដែលមិនដូចគំនិតរបស់ ម៉ានី  បានចាត់ទុកពិភពលោកថាត្រូវបានចាក់សោនៅក្នុងសមរភូមិវីរភាពរវាងកម្លាំងប្រឆាំងនៃអំពើល្អនិងអាក្រក់។  ម៉ានីចេស ក៏បានបញ្ចូលធាតុផ្សេងទៀតនៃប្រពៃណី ស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន ជាពិសេសឈ្មោះរបស់សត្វអរូបី។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ធាតុនេះ ផ្សេងទៀតទាំងនេះ មិនមែនជាផ្នែកនៃការបង្រៀនផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ ស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន ឬត្រូវបានគេប្រើខុសពីរបៀបដែលវាត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុង ស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន ។  

 នៅក្នុងជំនឿ បាហៃ 
ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ លេចឡើងនៅក្នុង សាសនាបាហៃ ជា " ការសម្ដែងនៃព្រះ " ដែលជាខ្សែបន្ទាត់មួយនៃព្យាការីដែលបានបើកសម្តែងព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះជាលំដាប់ទៅកាន់មនុស្សចាស់ទុំបន្តិចម្តងៗ។ ដូច្នេះ ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ ចែករំលែកស្ថានីយ៍ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ជាមួយ លោក អាប្រាហាំ, ម៉ូសេ, គ្រិស្ណា, ព្រះយេស៊ូវ, មហាមេដ, the បាប និងជាស្ថាបនិកនៃ បាហៃ, បាហាអ៊ុឡា ។  Shoghi Effendi ដែលជាប្រធាននៃ បាហៃ  នៅពាក់កណ្តាលទីមួយនៃសតវត្សទី ២០ បានឃើញ បាហាអុឡា ជាការសម្រេចនៃទំនាយក្រោយ សាសានិដស៊ូរ៉ូអាស្ទៀន ដែលបានឃើញការវិលត្រឡប់របស់ សាសានិដ អធិរាជ បាហ្រាម ;  Effendi ក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ រស់នៅប្រហែល ១០០០ ឆ្នាំមុនព្រះយេស៊ូវ។ 
រូបភាពតូច| សេចក្តីលម្អិតនៃ សាលាក្រុងអាថែន ដោយ Raphael ឆ្នាំ 1509 ដែលបង្ហាញពីអ្វីដែលអាចជា ស៊ូរ៉ូអាស្ទើ (ខាងឆ្វេង ជាមួយនឹងពិភពលោកដែលមានផ្កាយ)

 កំណត់ចំណាំ