ផ្លាស្ទិច

ផ្លាស្ទិច គឺជាសម្ភារៈ សំយោគ ឬ ពាក់កណ្តាលសំយោគ ជាច្រើនប្រភេទ ដែលផ្សំឡើងពី ប៉ូលីមែរ។ លក្ខណៈកំណត់របស់វា គឺ ភាពប្លាស្ទិក ធ្វើឱ្យពួកវាត្រូវបាន សិត លួត ឬ សង្កត់ ទៅជាទម្រង់រឹងច្រើនប្រភេទ។ ការសម្របខ្លួននេះ រួមផ្សំជាមួយនឹងលក្ខណៈសម្បត្តិជាច្រើនទៀតដូចជា ទម្ងន់ទាប ភាពស្វិតមាំ ភាពបត់បែន ភាពធន់នឹងសារធាតុគីមី ជាតិពុលទាប និងការផលិតមានតម្លៃទាប បាននាំឱ្យមានការប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅជុំវិញពិភពលោក។  ខណៈពេលដែលផ្លាស្ទិចភាគច្រើនត្រូវបានផលិតចេញពី ឧស្ម័នធម្មជាតិ និង ប្រេងកាត ផលិតផលភាគតិចដែលកំពុងមានកំណើនឡើង ត្រូវបានផលិតចេញពីធនធានដែលអាចកកើតឡើងវិញបាន ដូចជា អាស៊ីតប៉ូលីឡាក់ទិកជាដើម ។ 

នៅចន្លោះឆ្នាំ 1950 និង 2017 គេប៉ាន់ប្រមាណថាមានផ្លាស្ទិចចំនួន 9.2 ពាន់លានតោនត្រូវបានផលិត ដែលជាងពាក់កណ្តាលនៃបរិមាណនេះត្រូវបានផលិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2004។ នៅក្នុងឆ្នាំ 2023 តួរលេខបឋមបង្ហាញថា មានផ្លាស្ទិចជាង 400 លានតោនត្រូវបានផលិតនៅទូទាំងពិភពលោក។  ប្រសិនបើការនិយមលើលោក(និន្នាការសកល)នៃតម្រូវការផ្លាស្ទិចនៅតែបន្ត គេប៉ាន់ស្មានថាការផលិតផ្លាស្ទិចប្រចាំឆ្នាំទូទាំងពិភពលោកនឹងលើសពី 1.3 ពាន់លានតោននៅឆ្នាំ 2060។  ការប្រើប្រាស់ចម្បងសម្រាប់ផ្លាស្ទិចរួមមាន ការវេចខ្ចប់ ដែលមានចំនួនប្រហែល 40% នៃការប្រើប្រាស់របស់វា និងការសាងសង់ ដែលមានចំនួនប្រហែល 20% នៃការប្រើប្រាស់របស់វា។ 

ភាពជោគជ័យ និងភាពលេចធ្លោនៃផ្លាស្ទិចចាប់តាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី 20 មក មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់មនុស្សជាតិ ចាប់ពីឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្ររហូតដល់សម្ភារៈសំណង់ទម្ងន់ស្រាល។ ប្រព័ន្ធលូនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនពឹងផ្អែកលើភាពធន់ និងភាពបត់បែននៃ ប៉ូលីវីនីលក្លរួ ។ វាក៏ជាការពិតដែរថា ផ្លាស្ទិចគឺជាមូលដ្ឋានបង្ករការព្រួយបារម្ភអំពីបរិស្ថានយ៉ាងទូលំទូលាយ  ដោយសារតែអត្រារលួយយឺតរបស់វានៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ។ ផ្លាស្ទិចភាគច្រើនដែលផលិតមិនត្រូវបានប្រើឡើងវិញទេ។ ខ្លះមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញទេ។ ភាគច្រើនត្រូវបានចាប់យកនៅកន្លែង ចាក់សំរាម ឬជា ការបំពុលផ្លាស្ទិច ។ ការព្រួយបារម្ភជាពិសេសផ្តោតលើ មីក្រូផ្លាស្ទិច ។ ឧទាហរណ៍ ការបំពុលផ្លាស្ទិចសមុទ្រ បង្កើតជា គំនរសំរាម ។ ក្នុងចំណោមផ្លាស្ទិចទាំងអស់ដែលត្រូវបានបោះចោលរហូតមកដល់ពេលនេះ ប្រហែល 14% ត្រូវបានដុត និងតិចជាង 10% ត្រូវបានកែច្នៃឡើងវិញ។ 

នៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ប្រហែលមួយភាគបីនៃផ្លាស្ទិចត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការវេចខ្ចប់ ហើយប្រហែលគ្នានៅក្នុងអគារក្នុងមុខងាដូចជា បំពង់ទឹក បរិក្ខារបំពង់ទឹក ឬ ជញ្ជាំងវីនីល ។  ការប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀតរួមមានរថយន្ត (រហូតដល់ 20% នៃផ្លាស្ទិច  ) គ្រឿងសង្ហារឹម និងប្រដាប់ក្មេងលេង។  នៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ការប្រើប្រាស់ផ្លាស្ទិចអាចខុសគ្នា។ 42% នៃការប្រើប្រាស់របស់ប្រទេសឥណ្ឌាត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការវេចខ្ចប់។  នៅទូទាំងពិភពលោក មនុស្សម្នាក់ប្រើប្រាស់ និងបង្កើតសំណល់ប្លាស្ទិកប្រហែល ៥០ គីឡូក្រាមក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយបរិមាណនៃផលិតកម្មនេះកើនឡើងទ្វេដងរៀងរាល់ ១០ ឆ្នាំម្តង។

ផ្លាស្ទិចសំយោគពេញលេញដំបូងគេបង្អស់របស់ពិភពលោកគឺ Bakelite ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីក្រុងញូវយ៉កក្នុងឆ្នាំ 1907 ដោយ លោក Leo Baekeland  ដែលបានបង្កើតពាក្យថា "ផ្លាស្ទិច"។  ផ្លាស្ទិចរាប់សិបប្រភេទផ្សេងៗគ្នាត្រូវបានផលិតនៅសព្វថ្ងៃនេះ ដូចជា ប៉ូលីអេទីឡែន ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុង ការវេចខ្ចប់ផលិតផល និង ប៉ូលីវីនីលក្លរួ (PVC) ដែលត្រូវបានប្រើក្នុងការសាងសង់ និងជាបំពង់ដោយសារតែកម្លាំង និងភាពធន់របស់វា។ អ្នកគីមីវិទ្យាជាច្រើនបានរួមចំណែកដល់ សម្ភារៈវិទ្យាសាស្ត្រ នៃផ្លាស្ទិច រួមទាំង អ្នកទទួលរង្វាន់ណូបែល Hermann Staudinger ដែលត្រូវបានគេហៅថា "បិតានៃ គីមីវិទ្យាប៉ូលីមែរ " និង លោក Herman Mark ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "បិតានៃ រូបវិទ្យាប៉ូលីមែរ "។ 

 និរុត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យ ផ្លាស្ទិច មកពីភាសា ក្រិចបុរាណ  (  ) មានន័យថា "អាច​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ជា​រូបរាង ឬ​សិត" ដែល​ខ្លួន​វា​មក​ពី  (  ) មានន័យថា "សិត" ឬ "ច្នៃឡើង"។  ក្នុងការប្រើប្រាស់សម័យទំនើប ពាក្យ ប្លាស្ទិក ភាគច្រើនសំដៅទៅលើផលិតផលសំយោគរឹងនៃការផលិតដែលមានប្រភពមកពី គីមីឥន្ធនៈ ។ 

ពាក្យថា "ភាពប្លាស្ទិក" ជានាម សំដៅជាពិសេសទៅលើភាពអាចខូចទ្រង់ទ្រាយនៃធាតុដើមដែលបានប្រើក្នុងការផលិតផ្លាស្ទិច។ ភាពប្លាស្ទិកអនុញ្ញាតឱ្យមានការសិត ការច្របាច់ចេញ ឬ ការបង្ហាប់ ទៅជារូបរាងជាច្រើនប្រភេទ រួមទាំងខ្សែភាពយន្ត សរសៃ ចាន បំពង់ ដប និងប្រអប់ជាដើម។ នៅក្នុង សម្ភារៈវិទ្យាសាស្ត្រ ភាពប្លាស្ទិកក៏មានន័យបច្ចេកទេសបន្ថែមទៀត ដោយពិពណ៌នាអំពីការផ្លាស់ប្តូរដែលមិនអាចត្រឡប់បាននៃទម្រង់ជាសារធាតុរឹងនៅពេលដែលទទួលរងនូវកម្លាំងក្រៅ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ និយមន័យនេះពង្រីកហួសពីវិសាលភាពនៃអត្ថបទនេះ។ [ ត្រូវការ​ឯកសារ​យោង ]