យាន(ព្រះពុទ្ធសាសនា)

យាន ( សំស្រ្កឹត ៖  यान  និង ភាសាបាលី ៖ "យាន") សំដៅលើរបៀប ឬវិធីនៃការប្រតិបត្តិខាងវិញ្ញាណក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ វាត្រូវបានគេអះអាងថាពួកគេទាំងអស់ត្រូវបានបង្រៀនដោយ ព្រះពុទ្ធគោត្ដម ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងសមត្ថភាពផ្សេងៗរបស់បុគ្គល។ នៅលើកម្រិតធម្មតាខាងក្រៅ ការបង្រៀន និងការអនុវត្តអាចមើលទៅផ្ទុយគ្នា ប៉ុន្តែទីបំផុតពួកគេទាំងអស់មានគោលដៅដូចគ្នា។ The Venerable Thrangu Rinpoche,"The Three Vehicles of Buddhist Practice" https://www.rinpoche.com/teachings/3vehicles.pdf 

 នាមនាម និរុត្តិសាស្ត្រ និងអក្ខរាវិរុទ្ធ 
ក្នុងទម្រង់ យាន គឺជានាមអព្យាក្រឹត ដែលកើតចេញពីឫសសំស្ក្រឹត យា មានន័យថា "ទៅ" ឬ "ផ្លាស់ទី" ឬ "ឈានដល់" ។ បច្ច័យដែលប្រើដើម្បីបង្កើតនាមនេះអាចមានតម្លៃខុសគ្នា៖ ខណៈដែល យាន ត្រូវបានគេយល់ថាជាចម្បងសំដៅទៅលើមធ្យោបាយ (ករន) តាមរយៈការដែលមនុស្សម្នាក់ទៅ / ទៅដល់ទីតាំងមួយ វាក៏អាចសំដៅទៅលើសកម្មភាពខ្លួនឯង (ភាវ) ផងដែរ។ ដូច្នេះ យ៉ាណា ជា "យាន" ជាចម្បងនៅក្នុងបរិបទភាគច្រើន ដែលទាក់ទងនឹងលទ្ធិព្រះពុទ្ធសាសនានៃយានទាំងបី។

"យានជំនិះ" ជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេប្រើជាការបកប្រែដែលពេញចិត្តជាពាក្យដែលផ្តល់តិចតួចបំផុតនៅក្នុងវិធីនៃ ការសន្មត អំពីរបៀបនៃការធ្វើដំណើរ។

នៅក្នុងបរិបទព្រះពុទ្ធសាសនា ជាពិសេសពាក្យ យាន ទទួលបានអត្ថន័យប្រៀបធៀបជាច្រើន ដែលពិភាក្សាខាងក្រោម។

 ការប្រើប្រាស់ 
នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ព្រហ្មញ្ញសាសនា ទាំង យាន និង មាគ៌ (ផ្លូវ ឬផ្លូវ) គឺជា ពាក្យប្រៀបធៀប ដែលពិពណ៌នាអំពីការអនុវត្តខាងវិញ្ញាណជាផ្លូវ ឬដំណើរ។ អត្ថបទ​បុរាណ​ក្នុង​សាសនា​ទាំងពីរ​ពិភាក្សា​អំពី​គោលលទ្ធិ និង​ការប្រតិបត្តិ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង ​យាន ​ផ្សេងៗ។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា យាន ច្រើនតែពង្រីកពាក្យប្រៀបធៀបនៃផ្លូវខាងវិញ្ញាណ ជាមួយនឹងគំនិតនៃយានផ្សេងៗ ដែលនាំមនុស្សទៅតាមផ្លូវនោះ។ ពាក្យប្រៀបធៀប យាន/មាគ៌ រីករាលដាលនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា និងប្រពៃណីផ្សេងទៀត គឺជា analogue ទៅនឹងពាក្យប្រៀបធៀបចិនរបស់ តៅ : តៅ ទោះបីជាផ្លូវជាគោលដៅចុងក្រោយ និងមិនមែនគ្រាន់តែជាសិល្បៈនៃវិធីស្វែងរកនោះទេ។ ទំនៀមទំលាប់ខាងវិញ្ញាណសន្ទនានៃវប្បធម៌ឥណ្ឌា និងចិនមាន វប្បធម៌ រួម