ទុនបម្រុងជីវមណ្ឌលទន្លេសាប

បឹងទន្លេសាប គឺជាបាតុភូតអេកូឡូស៊ីតែមួយគត់ជុំវិញ បឹងទន្លេសាប ឬបឹងធំនៃប្រទេសកម្ពុជា ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៧ វាត្រូវបានតែងតាំងដោយជោគជ័យជាបម្រុងជីវមណ្ឌលរបស់អង្គការយូណេស្កូ ។ Complete list of biosphere reserves (pdf), Publication Date: 03-11-2008, retrieved from UNESCO website, 29 December 2008

 ទន្លេសាប 
បឹងនេះតភ្ជាប់ទៅ ទន្លេមេគង្គ ដោយទន្លេសាប។ ចាប់ពីខែវិច្ឆិកា រហូតដល់ខែមិថុនា បឹងនេះហូរចូលទន្លេមេគង្គ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ជារៀងរាល់ឆ្នាំក្នុងរដូវវស្សា (ពាក់កណ្តាលខែមិថុនា ដល់ចុងខែតុលា) ទន្លេមេគង្គត្រូវបានជន់លិចដោយទឹកភ្លៀង។ ដីសណ្ដខាងក្រោមរបស់វាលិចទឹក ហើយមិនអាចហូរចូលសមុទ្របានលឿនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីលុបបំបាត់ទឹកលើសទាំងអស់។ ប្រការ​នេះ​ធ្វើ​ឲ្យ​ទឹក​ទន្លេ​មេគង្គ​ហក់​ឡើង​ល្មម​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ទឹក​ទន្លេសាប​ហូរ​ត្រឡប់​ទៅ​បឹង​វិញ។ បឹងពង្រីកពី ២៥០០ គីឡូម៉ែត្រ២ ដល់ជាង ១៦,០០០ គីឡូម៉ែត្រ២ បង្កើតតំបន់ដីសើមដ៏ធំសម្បើម។ តំបន់ដីសើមនេះគាំទ្រដល់ចំនួនដ៏ច្រើននៃជីវចម្រុះ រួមទាំងរុក្ខជាតិ សត្វល្មូន ថនិកសត្វ បក្សី និងសត្វដទៃទៀត។ វត្ថុទាំងនេះជាច្រើនត្រូវបានគេដឹងថាកម្រ ឬជិតផុតពូជ។ ដីសើមទាំងនេះក៏ជាតំបន់ចិញ្ចឹមត្រីដ៏សំខាន់ផងដែរ ពីបឹង និងទន្លេមេគង្គ។  ក្រពើសៀមទាំងពីរ (Crocodylus siamensis) និង ក្រពើទឹកប្រៃ (Crocodylus porosus) ធ្លាប់កើតឡើងក្បែរគ្នាក្នុងបឹង ហើយវាត្រូវបានគេគិតថាជាពូជបង្កាត់ពូជក្នុងចំណោមសត្វក្រពើដែលគេរកឃើញនៅក្នុងកសិដ្ឋានបណ្តែតទឹកនៅភាគខាងលិចនៃបឹង។ ក្នុង និងជុំវិញព្រែកទាល់។

 ជីវមណ្ឌលបម្រុង 
នៅឆ្នាំ ២០០១ ទុនបម្រុងជីវមណ្ឌលទន្លេសាប (TSBR) នៃប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះរាជក្រឹត្យរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដើម្បីបំពេញមុខងារសំខាន់ៗចំនួន៣ ទាំងនេះ​គឺជា:

 ក) មុខងារអភិរក្សដើម្បីរួមចំណែកដល់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ ទេសភាព និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី រួមទាំងធនធានហ្សែន រុក្ខជាតិ នេសាទ និងប្រភេទសត្វ និងការស្ដារឡើងវិញនូវលក្ខណៈសំខាន់នៃបរិស្ថាន និងទីជម្រកនៃជីវចម្រុះ។
 ខ) មុខងារអភិវឌ្ឍន៍ដើម្បីជំរុញការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពនៃបរិស្ថានវិទ្យា បរិស្ថាន សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងវប្បធម៌។
 គ) មុខងារភ័ស្តុភារដើម្បីផ្តល់ការគាំទ្រដល់គម្រោងការបង្ហាញពី ការអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលបរិស្ថាន ការស្រាវជ្រាវ និងការត្រួតពិនិត្យបរិស្ថានទាក់ទងនឹងបញ្ហាក្នុងតំបន់ ជាតិ និងពិភពលោកនៃការអភិរក្ស និងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។

ធ្វេង|រូបភាពតូច|350x350ភីកសែល| សហគមន៍​ទឹក​លិច​ទន្លេ​សាប
ជីវមណ្ឌល ត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៣តំបន់ស្នូលសម្រាប់ការពារ។ ទាំងនេះ​គឺជា; ព្រែកទាល់ក្នុង ខេត្តបាត់ដំបង បឹងទន្លេឆ្មា ក្នុង ខេត្តកំពង់ធំ និងស្ទឹងសែនក្នុងខេត្តកំពង់ធំផងដែរ។ បឹងទន្លេឆ្មាត្រូវបានជ្រើសរើសជាកន្លែងអនុសញ្ញារ៊ាំសារ ដែលកំណត់តំបន់ដីសើមមានសារៈសំខាន់ជាអន្តរជាតិ។ តំបន់ស្នូលមានមុខងារស្រដៀងនឹងតំបន់ឧទ្យានជាតិ និងគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៤២,៣០០ហិកតា។ រួមទាំងបឹងធំ។ http://www.tsbr-ed.org 

ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួននៅតែរស់នៅក្នុងតំបន់ទាំងនេះ ហើយត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យនេសាទត្រីនៅក្នុងពួកគេតាមច្បាប់ជលផលនៅកម្ពុជា។ ការ​នេសាទ​ខុស​ច្បាប់ និង​ការ​ប្រម៉ាញ់​គឺជា​បញ្ហា​ចម្បង​ដែល​គំរាមកំហែង​ដល់​ចំនួន​ត្រី។ ការ​កាប់​ព្រៃ​លិច​ទឹក ដើម្បី​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ ក៏​ជា​បញ្ហា​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដែរ។ ប្រជាជន​ជាច្រើន​ដែល​រស់នៅ​ជុំវិញ​បឹង​មាន​ជីវភាព​ក្រីក្រ​ខ្លាំង ហើយ​ពឹង​ផ្អែក​លើ​វា​សម្រាប់​ចិញ្ចឹម​ជីវិត។ វាជាបញ្ហាប្រឈមមួយសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងការអភិរក្សដើម្បីរួមរស់ជាមួយគ្នា។ "Plan helps birds, villagers thrive in Cambodia", Christian Science Monitor, March 16, 2006 វាក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរ។ នាពេលថ្មីៗនេះ ចំនួនត្រីដ៏ធំដែលចាប់បានមានការថយចុះ ហើយប្រជាជនក្រីក្រដែលរស់នៅជុំវិញបឹងកំពុងជួបការលំបាកកាន់តែខ្លាំងក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ខ្លួនឯង និងក្រុមគ្រួសារ។ នេះបង្កើតជាវដ្តដ៏កាចសាហាវនៃការបង្កើនភាពក្រីក្រ ហើយថែមទាំងបង្កើនការគំរាមកំហែង និងគ្រោះថ្នាក់ដល់បឹង។ នេះ​ក៏​ជា​មូលហេតុ​ដែល​មុខងារ​២​នៃ​ព្រះរាជក្រឹត្យ​ជួយ​ដល់​ការ​អប់រំ និង​ជួយ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​រស់នៅ​ជុំវិញ​បឹង។

 លេខាធិការដ្ឋានទុនបម្រុងជីវមណ្ឌលទន្លេសាប 
លេខាធិការដ្ឋានទុនបម្រុងជីវមណ្ឌលទន្លេសាប ត្រូវបានបង្កើតឡើង ដើម្បីបន្តគោលដៅការពារជីវមណ្ឌល និងអនុវត្ត និងគាំទ្រមុខងារនៃព្រះរាជក្រឹត្យ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ មក រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានជួយដល់លេខាធិការដ្ឋានទុនបម្រុងជីវមណ្ឌលទន្លេសាប ជាមួយនឹងការផ្តល់មូលនិធិពីធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB)។ ADB Provides $20M to Assist Cambodia's Tonle Sap Region, Press Release - Asian Development Bank, Dec 6 2007  គោលដៅសំខាន់របស់លេខាធិការដ្ឋានគឺដើម្បីអភិវឌ្ឍយុទ្ធសាស្រ្តគ្រប់គ្រងដែលសម្របសម្រួល។ ការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយការសម្របសម្រួលមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗគ្នាមានគោលបំណងផ្សេងៗគ្នា។ ឧទាហរណ៍ កសិករ​សង់​ប្រឡាយ​ដើម្បី​ស្រោចស្រព​ស្រែ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះទុកទឹកតិចនៅក្នុងតំបន់នេសាទ។ ឬកសិករប្រើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតលើដំណាំរបស់ពួកគេដែលអាចចូលទៅក្នុងទឹក; បន្ទាប់មក ប្រជាជនដែលរស់នៅលើបឹងនេះ ប្រើប្រាស់ទឹកដូចគ្នានេះសម្រាប់ងូតទឹក និងប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះផ្សេងទៀត ហើយអាចធ្លាក់ខ្លួនឈឺ។ វាបង្កើតការប៉ះទង្គិចរវាងក្រុមអ្នកប្រើប្រាស់។ លេខាធិការដ្ឋានទុនបម្រុងជីវមណ្ឌលទន្លេសាប ព្យាយាមកាត់បន្ថយជម្លោះទាំងនេះ និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដែលផ្តល់នូវនិរន្តរភាពសម្រាប់ក្រុមអ្នកប្រើប្រាស់ទាំងអស់ និងការពារទុនបំរុងជីវមណ្ឌលក្នុងពេលតែមួយ។ លេខាធិការដ្ឋានក៏ទទួលខុសត្រូវក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ និងថែរក្សាឃ្លាំងចំណេះដឹងផ្អែកលើគេហទំព័រសម្រាប់ព័ត៌មានអំពីបឹង និងជីវមណ្ឌល។ គេហទំព័រនេះមានឯកសារអត្ថបទជាង ១០,០០០ តារាងជាង១៥០ និងផែនទីជាង២០០ ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងជីវមណ្ឌល។

 ឯកសារយោង