បដិវត្តន៍វប្បធម៌

បដិវត្តន៍វប្បធម៌ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា បដិវត្តន៍វប្បធម៌វណ្ណៈអធន់មហាអស្ចារ្យ គឺជាចលនាសង្គមនយោបាយ នៅក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ដែលបានចាប់ផ្តើមដោយ ម៉ៅ សេទុង ក្នុងឆ្នាំំំំ១៩៦៦ និងមានរយៈពេលរហូតដល់លោកស្លាប់ នៅឆ្នាំ១៩៧៦ ។ គោល​ដៅ​ដែល​បាន​បញ្ជាក់​របស់​ខ្លួន​គឺ​ដើម្បី​រក្សាលទ្ធិកុម្មុយនិស្តចិន ​ដោយ​ការបោសសម្អាតសំណល់នៃមូលធននិយម ​និង​ធាតុប្រពៃណី​ពីសង្គមចិន ។ បដិវត្តន៍បានកត់សម្គាល់ការវិលត្រឡប់នៃការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពរបស់លោកម៉ៅ ដែលនៅតែជាប្រធានបក្សកុម្មុយនិស្តចិន ទៅកាន់ចំណុចកណ្តាលនៃអំណាច បន្ទាប់ពីរយៈពេលនៃការមិនអើពើនឹងខ្លួនឯង និងបានប្រគល់ទៅឱ្យ ការដឹកនាំដែលមិនសូវមានរ៉ាឌីកាល់ បន្ទាប់ពីលោកម៉ៅ- បាន​ដឹកនាំ​ជម្លោះមហាលោតផ្លោះទៅមុខ និង ​គ្រោះទុរ្ភិក្ស​ចិន​ដ៏ធំអស្ចារ្យ (១៩៥៩-១៩៦១)។ បដិវត្តន៍បានបរាជ័យក្នុងការសម្រេចគោលដៅចម្បងរបស់ខ្លួន។

ដោយចាប់ផ្តើមចលនានៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៦ ដោយមានជំនួយពីក្រុមបដិវត្តន៍វប្បធម៌ លោកម៉ៅបានចោទប្រកាន់ថាធាតុវណ្ណះគហបតី បានជ្រៀតចូលទៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមក្នុងគោលបំណងស្តារមូលធននិយមឡើងវិញ។ ម៉ៅ បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​យុវជន​« ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​លើ​ទីស្នាក់ការ ​» ហើយ​ប្រកាស​ថា «​ការ​បះបោរ​គឺ​ត្រឹមត្រូវ​»​។ យុវជនបានឆ្លើយតបដោយការបង្កើត កងឆ្មាំក្រហម និង "ក្រុមឧទ្ទាម" នៅទូទាំងប្រទេស។ ជម្រើសនៃការនិយាយរបស់ម៉ៅត្រូវបានចងក្រងទៅក្នុងសៀវភៅក្រហមតូច ដែលបានក្លាយជា អត្ថបទដ៏ពិសិដ្ឋ សម្រាប់ការគោរពបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់លោកម៉ៅ ។ ពួកគេបានប្រារព្ធ "ការប្រមូលផ្តុំគ្នាបរិហារ " ប្រឆាំងនឹងអ្នកសើរើឡើងវិញជាទៀងទាត់ ហើយដណ្តើមអំណាច ពីរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន និងសាខាបក្សកុម្មុយនីសចិន ទីបំផុតបានបង្កើត គណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ នៅឆ្នាំ១៩៦៧ ។ គណៈកម្មាធិការជាញឹកញាប់បានបំបែកទៅជាបក្សពួកគូប្រជែង ហើយបានចូលរួមក្នុងការប្រយុទ្ធប្រដាប់អាវុធដែលគេស្គាល់ថាជា " ការតស៊ូដោយហឹង្សា " ដែលកងទ័ព ត្រូវបញ្ជូនទៅដើម្បីស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់ឡើងវិញ។ លោកម៉ៅបានប្រកាសបដិវត្តន៍នៅឆ្នាំំំំ១៩៦៩ ប៉ុន្តែដំណាក់កាលសកម្មរបស់បដិវត្តន៍នឹងបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧១ នៅពេលដែល លីន បៃអោ ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទធ្វើរដ្ឋប្រហារប្រឆាំងនឹងម៉ៅ បានរត់គេចខ្លួន ហើយ បានស្លាប់នៅក្នុងឧបទ្ទវហេតុធ្លាក់យន្តហោះ ។ នៅឆ្នាំ១៩៧២ ក្រុមទាំងបួនបានឡើងកាន់អំណាច ហើយបដិវត្តន៍វប្បធម៌បានបន្តរហូតដល់ការស្លាប់របស់លោកម៉ៅ និងការចាប់ខ្លួនក្រុមទាំងបួន នៅរវាងឆ្នាំំ១៩៧៦ ។

បដិវត្តន៍វប្បធម៌ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយអំពើហិង្សា និងភាពវឹកវរ។ ការទាមទារចំនួនអ្នកស្លាប់មានភាពខុសប្លែកគ្នាយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយមានការប៉ាន់ប្រមាណថាអ្នកស្លាប់ក្នុងអំឡុងពេលបដិវត្តន៍ មានចាប់ពីរាប់រយពាន់ទៅរាប់លាននាក់។ ចាប់ផ្តើមជាមួយ ខែសីហាក្រហម នៃទីក្រុងប៉េកាំង ការសម្លាប់រង្គាលបានកើតឡើងទូទាំងប្រទេស រួមទាំងការសម្លាប់រង្គាលក្វាងស៊ី ដែលក្នុងនោះការសម្លាប់ មនុស្ស ដ៏ធំក៏បានកើតឡើងផងដែរ។   ឧប្បត្តិហេតុម៉ុងហ្គោលីខាងក្នុង ; ការសម្លាប់រង្គាលក្វាងទុង ; ការសម្លាប់រង្គាលយូណាន ; និង ការសម្លាប់រង្គាលហ៊ូណាន ។ ឆ្មាំក្រហមបានបំផ្លាញ វត្ថុបុរាណ និងវត្ថុបុរាណ ក៏ដូចជា ការរឹបអូស ទីតាំងវប្បធម៌ និងសាសនា។ ការបរាជ័យទំនប់បានពីអោ ឆ្នាំ១៩៧៥ ដែលជាមហន្តរាយបច្ចេកវិទ្យាដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោកក៏បានកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលបដិវត្តន៍វប្បធម៌ផងដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ មនុស្សរាប់សិបលាននាក់ត្រូវបានបៀតបៀន៖ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ ជាពិសេសប្រធានាធិបតីចិន លោក លីយូ សៅភីង រួមជាមួយ តេង សៀវពីង លោក បេង តេហូវៃ  និង លោក ហេ ឡុង ត្រូវបានបោសសម្អាត ឬនិរទេសខ្លួន។ មនុស្សរាប់លាននាក់ត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាជាសមាជិកនៃក្រុមខ្មៅទាំងប្រាំ ទទួលរងនូវ ភាពអាម៉ាស់ជាសាធារណៈ ការជាប់ពន្ធនាគារ ការធ្វើទារុណកម្ម ពលកម្មធ្ងន់ ការរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិ និងជួនកាលការប្រហារជីវិត ឬការយាយីដល់ការធ្វើអត្តឃាត។ បញ្ញវន្ត​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា " ក្លិនស្អុយ​ចាស់​ទីប្រាំបួន " ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ទុក្ខបុកម្នេញ​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ—អ្នក​ប្រាជ្ញ និង​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​ល្បីៗ​ដូច​ជា ឡៅសេង, ហ្វូលី, យ៉ៅតុងប៊ីន, និង ចូវ ជីយូចាំង ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់ ឬ​ធ្វើ​អត្តឃាត។ សាលារៀន និងសាកលវិទ្យាល័យនានា ត្រូវបានបិទ ដោយសារការ ប្រឡងចូលមហាវិទ្យាល័យ ត្រូវបានលុបចោល។ យុវជន​បញ្ញវន្ត​ទីក្រុងជាង ១០  ​រាប់​លាន​នាក់​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅជនបទ ​ក្នុង​ចលនាចុះទៅជនបទ ។

នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៨ តេង សៀវពីង បានក្លាយជា មេដឹកនាំកំពូលថ្មីរបស់ប្រទេសចិន ជំនួសប្រធានហួរ ហ្គូហ្វេង ហើយបានចាប់ផ្តើមកម្មវិធី " ពូល័នសានសេង " ដែលបានរុះរើជាបណ្តើរៗនូវគោលនយោបាយម៉ៅនិយមដែលទាក់ទងនឹងបដិវត្តន៍វប្បធម៌ ហើយបានធ្វើឱ្យប្រទេសមានសណ្តាប់ធ្នាប់ឡើងវិញ។   លោកតេង រួមជាមួយនឹងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់់លោក បន្ទាប់មកបានចាប់ផ្តើមដំណាក់កាលថ្មីមួយនៅក្នុងប្រទេសចិន ដោយចាប់ផ្តើមកម្មវិធីកំណែទម្រង់ និងបើកដំណើរការជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅឆ្នាំ១៩៨១ បក្សកុម្មុយនីសចិនបានប្រកាសនិងទទួលស្គាល់ថាបដិវត្តន៍វប្បធម៌គឺខុសហើយ "ទទួលខុសត្រូវចំពោះការធ្លាក់ចុះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនិងការខាតបង់ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដែលប្រជាជនប្រទេសនិងគណបក្សចាប់តាំងពីការបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត" ។   Sixth Plenary Session of the 11th Central Committee of the Chinese Communist Party. June 27, 1981. "Resolution on Certain Questions in the History of Our Party Since the Founding of the People's Republic of China." Resolution on CPC History (1949–81). Beijing: Foreign Languages Press. p. 32. នៅក្នុងប្រទេសចិនសហសម័យ ទស្សនៈផ្សេងគ្នាមានអំពីបដិវត្តន៍វប្បធម៌។ ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ខ្លះ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ជា "ដប់​ឆ្នាំ​នៃ​ភាព​វឹកវរ​" ។ 

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន