នគរឆេនលីហ្វូ

ឆេនលីហ្វូ (ចិន, 真里富 ) គឺជាអង្គភាពនយោបាយមួយ ដែលស្ថិតនៅលើច្រាំងខាងជើង ឈូងសមុទ្រសៀម ខាងលិច ចេនឡា ។   វាស្ថិតនៅចំកណ្តាលទីក្រុង មឿងអ៊ូថុង បុរាណ។  តំបន់​នេះ​បាន​ហ៊ុម​ព័ទ្ធ ​អាង​ចៅ​ពញា ​ភាគ​ខាងលិច និង ​ខេត្ត​ពេជ្របុរី ​នៃ ​ប្រទេស​ថៃ ​បច្ចុប្បន្ន  មានព្រំប្រទល់ជាប់ Po-Ssu-lan នៅភាគអាគ្នេយ៍ និង តម្ព្រលិង្គ នៅភាគខាងត្បូង។   ឆេនលីហ្វូ បានបញ្ជូនសួយសារអាករទៅតុលាការចិនក្នុងឆ្នាំ ១២០០ និង ១២០៥ ។ ក្រោយ​មក តំបន់​នេះ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ចូល​ជា ​អាណាចក្រ​អយុធ្យា ​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១៤។  

ឆេន លីហ្វូ ត្រូវបានគេសន្មត់ថាជានយោបាយសំខាន់មួយនៅក្រោមអរិយធម៌ ទ្វាវតី រួមជាមួយនឹង នគរល្វា នៅអាងខាងកើត។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. 

 ទីតាំង 
OW Wolters ណែនាំថា ឆេនលីហ្វូ មានសក្តានុពលនៅឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងកើតនៃ ឈូងសមុទ្រសៀម ក្នុង តំបន់ ចាន់តាប៊ុន ឬនៅជ្រលង មែ ខ្លង ឬទាំងពីរ។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. សម្រាប់ហេតុផលសូរស័ព្ទ Gerini បានបញ្ជាក់យ៉ាងមុតមាំថា ឆេនលីហ្វូតំណាងឱ្យ ចន្ទនបុរៈ ឬ ចន្ទបូណ៌ ។ Friedrich Hirth, WW Rockhill, និង LP Briggs ក៏បានទទួលយកអត្តសញ្ញាណដែរ ប៉ុន្តែ សឺដេស  ពិពណ៌នាដោយប្រុងប្រយ័ត្នថាវាស្ថិតនៅ ឈូងសមុទ្រសៀម ។  លោក Wolters បានជំទាស់នឹងការកំណត់អត្តសញ្ញាណនេះ ចាប់តាំងពីទីតាំងរបស់ ចន្ទបុរី នៅជិតអង្គរគ្រប់គ្រាន់ ដែលធ្វើឱ្យវាមិនទំនងថាខ្មែរបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងរបស់វានៅពេលនោះ។  

Woolters ស្នើ​ថា​មជ្ឈមណ្ឌល​របស់​ខ្លួន​គឺ​នៅ មឿងឧទង ។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. បើ​ដូច្នេះ​មែន យោង​តាម​បុរាណវត្ថុ​ដែល​រក​ឃើញ​នៅ​មឿង​ឧទង នគរ​ប្រហែល​ជា​មាន​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ៣០០-៦០០ គ.ស.។ Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia, Bangkok: River Books Co., Ltd.,  យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ Paul Wheatley បាន​លើក​ឡើង​ថា​ទីតាំង​ដែល​ចោទ​សួរ​នោះ​គឺ​ជា​ទីក្រុង​-រដ្ឋ​របស់ ឈិនលីន ដែល​ជា​នគរ​ដែល​ស្ដេច ស្រីមារ នៃ ​ហ្វូណន ​បាន​ព្យាយាម​បញ្ចូល​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្ស​ទី ៤ ។ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ឆេនលីហ្វូ ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងអត្ថបទចិន Sung Hui Yao Kao ក្នុងឆ្នាំ ១២០០-១២០៥ ។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. រយៈពេលពិតប្រាកដនៃការបង្កើតរបស់វាគឺមិនច្បាស់លាស់។ Sung Hui Yao Kao និយាយថាវាមានទីតាំងនៅជ្រុងនិរតីដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ Po-Ssu-lan នៅភាគអាគ្នេយ៍និង តេង-លីវ-ម៉ីតេង-លី្- (តមហព្រលិង្គ ) ទៅភាគនិរតី។ វា​មាន​រយៈ​ពេល​ប្រាំ​ថ្ងៃ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​សមុទ្រ​ទៅ Po-Ssu-lan ហើយ​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​មួយ​ថ្ងៃ​ទៀត​ដើម្បី​ទៅ​ដល់ ​ចេនឡា ។  វាជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មតែមួយគត់នៅភាគខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រ ដែលបានទស្សនាដោយកប៉ាល់ចិននៅពេលនោះ។ រាជធានី​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដី​គោក និង​តភ្ជាប់​ទៅ​សមុទ្រ​តាម​ទន្លេ។ វាត្រូវច៨០ាយពេល 80 ថ្ងៃនៃការធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រដើម្បីទៅដល់ Qingសុង នៃ Song ។  

នៅដើមសតវត្សទី ១៣ តុលាការ សុង របស់ចិនលែងទទួលបេសកជនពីនគរ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ទៀតហើយ និងកំពុងបំបាក់ទឹកចិត្តពួកគេ និងការជួញដូររបស់ពួកគេ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ កប៉ាល់ពាណិជ្ជករចិនកំពុងធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយ ឆេន លីហ្វូ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកញ្ញា ១២០០, ២០ ឆ្នាំបន្ទាប់ពីការបង្កើតរបស់គាត់។ ស្តេចនៃ ឆេនលីហ្វូ បានដាក់ព្រះនាម Mo-lo-pa-kan-wu-ting-ên-ssŭ-li-fang-hui-chih (កម្រតេង ស្រី ហ្វាង-ហួយ-ឆិះហ្វាង-ហួយ-) បានបញ្ជូនមន្ត្រីរាជវាំងជាន់ខ្ពស់ឱ្យទៅធ្វើពិធីរំលឹកដល់តុលាការចិន។ អំណោយ​នោះ​រួម​មាន​រមូរ​ឆ្លាក់​មាស​ដែល​សរសេរ​ដោយដៃ​របស់​ស្ដេច​ជា​អក្សរ​ខ្មៅ ដំរី​ពីរ និង​ផលិតផល​ក្នុង​ស្រុក​មួយ​ចំនួន។  ដោយ​សារ​ចម្ងាយ​ឆ្ងាយ ឆេន លីហ្វូ ត្រូវ​បាន​អធិរាជ​ចិន​ជូន​ដំណឹង​កុំ​ឲ្យ​ផ្ញើ​សួយសារអាករ។  

យោងតាមរាជវង្សរបស់ស្តេចដែលប្រើងារជាខ្មែរថា កម្រតេង ហើយបានបញ្ជូនបេសកជនទៅតុលាការចិននៅឆ្នាំ ១២០០ ឆេន លីហ្វូ នៅតែត្រូវបានចាត់ទុកថាជានគររបស់ខ្មែរ។  

នៅឆ្នាំ ១២០៥ ស្តេចមួយអង្គទៀតគឺព្រះបាទមហាធរវរ្ម័នបានបញ្ជូនស្ថានទូតទៅប្រទេសចិន។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. 

 សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច 

 អ្នកគ្រប់គ្រង 
អ្នកគ្រប់គ្រងរបស់ ឆេនលីហ្វូ ត្រូវបានហៅដោយជនជាតិចិន ជូ (,    ) មិនមែន វ៉ាង (;    ) ។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. ពួក​គេ​បាន​រស់​នៅ​ក្នុង​វាំង​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​នឹង​ប្រាសាទ​ពុទ្ធសាសនា។ គ្រឿង​ប្រដាប់​របស់​ស្ដេច​ទាំង​អស់​សុទ្ធ​តែ​មាស។ តង់​ធ្វើ​ពី ​សូត្រ​ក្រហម​ចិន ។  ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌សជាឯកសិទ្ធិរបស់ទ្រង់។ វាំងនន​របស់​ទ្រ​ង់មាន​ក្រណាត់​ពណ៌​ស​ប្រទាក់​គ្នា​ដោយ​មាស។ ពេល​ដែល​មន្ត្រី​របស់​ទ្រ​ង់មក​ដល់​តុលាការ ពួកគេ​អោន​ក្បាល ហើយ​ទះ​ដៃ​សំពះ​ព្រះអង្គ។ ដំបូលលើវាំងននរបស់ទ្រង់គឺ 'ស្ងួត' ពណ៌ក្រហម។ នៅក្រោមវាមានពណ៌ក្រហម ឆ្នូតក្រហម និងចុងក្រោយពណ៌បៃតង។ នៅពេលដែល (មនុស្សទាំងនេះ) ប្រើប្រាស់ឯកសារផ្លូវការ ពួកគេត្រូវបានចងភ្ជាប់ជាមួយនឹងស្បែកខ្មៅ ហើយតួអក្សរត្រូវបានសរសេរជាម្សៅពណ៌ស។

ចានទង់ដែងដែលមានតាំងពីសតវត្សទី៦ដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៧ ដែលគេរកឃើញនៅ ឧទង ក៏រៀបរាប់អំពីព្រះបាទហរសវម៌្ម (ហសវរ្ម័ន) ដែលត្រូវបានសន្មតដោយ ហ្សង់ បូសសេលៀ ថាជាស្តេចមួយអង្គនៃ ទ្វាវតី ចំណែក លោក ហ្សកសឺដេស ចាត់ទុកចាននោះបានមកពី អាណាចក្រខ្មែរ ហើយឈ្មោះដែលបានលើកឡើងអាចជាស្តេចខ្មែរផងដែរ។   

 បញ្ជីអ្នកគ្រប់គ្រង

 ឥសានវរ្ម័ន
 មិនស្គាល់ កូនប្រុសមុន។
 ព្រះបាទហស្សវរ្ម័ន (រ. ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៦) ព្រះរាជបុត្រនៃមុន។
 ហ្វាង-ហួយ-ឆិះ (r. ១១៨០–១២០៥)
 ព្រះបាទមហិធរវម្ម៌ (រ. ១២០៥-១២២៥)

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យមុនអង្គរ