ជាតិគ្មានរដ្ឋ

ប្រជាជាតិ​គ្មាន​រដ្ឋ ​គឺជា ​ក្រុម​ជនជាតិ ​ឬ ​ជាតិ ​ដែល​មិន​មាន ​រដ្ឋ​អធិបតេយ្យភាព ​របស់​ខ្លួន។  ការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះបង្កប់ន័យថា ជនជាតិភាគតិចទាំងនោះមាន សិទ្ធិសម្រេចដោយខ្លួនឯង បង្កើតរដ្ឋ ឯករាជ្យមួយជាមួយរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួន។   សមាជិកនៃប្រជាជាតិដែលមិនមានសញ្ជាតិអាចជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសដែលពួកគេរស់នៅ ឬពួកគេអាចត្រូវបានបដិសេធ សញ្ជាតិ ដោយប្រទេសនោះ។ ប្រទេស​ដែល​គ្មាន​រដ្ឋ​ជាធម្មតា​មិន​ត្រូវ​បាន​តំណាង​ក្នុង​កីឡា​អន្តរជាតិ​ឬ​ក្នុង​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ដូចជា ​អង្គការសហប្រជាជាតិ ​។ ប្រជាជាតិ​ដែល​គ្មាន​រដ្ឋ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ថ្នាក់​ជា ​ប្រទេស​ទី​បួន ​។    ប្រទេសខ្លះគ្មានរដ្ឋមានប្រវត្តិនៃ ភាពជារដ្ឋ ខណៈពេលដែលប្រទេសខ្លះតែងតែគ្មានរដ្ឋ។

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៨៣ ដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ ជេក្វេស ឡេរុអេហ្ស នៅក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់ L'Écosse, une nation sans État អំពីទីតាំងរបស់ស្កុតឡែន នៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្រោយមកវាត្រូវបានទទួលយក និងពេញនិយមដោយអ្នកប្រាជ្ញស្កុតឡេន ដូចជា David McCrone, Michael Keating និង TM Devine ។ 

ជាតិសាសន៍ដែលត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាប្រទេសគ្មានរដ្ឋអាចត្រូវបានបែកខ្ញែកនៅទូទាំងរដ្ឋមួយចំនួន (ឧទាហរណ៍ ជនជាតិយ៉ូរ៉ូបា ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងរដ្ឋអាហ្វ្រិក នៃ នីហ្សេរីយ៉ា បេនីន និង តូហ្គោ ) ឬបង្កើតជា ប្រជាជនដើម នៃ ខេត្ត នៅក្នុងរដ្ឋធំមួយ (ដូចជា ជនជាតិអ៊ុយហ្គួ នៅក្នុង តំបន់ស្វយ័តស៊ីនជៀងអ៊ុយហ្គួ ក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន )។ ប្រទេស​ដែល​គ្មាន​រដ្ឋ​មួយ​ចំនួន​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មាន​រដ្ឋ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ស្រូប​យក​ដោយ​ប្រទេស​ផ្សេង​ទៀត; ជាឧទាហរណ៍ ការប្រកាសឯករាជ្យរបស់ទីបេ នៅឆ្នាំ១៩១៣ មិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ទេ ហើយវាត្រូវបានបង្រួបបង្រួមឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៩៥១ ដោយ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ដែលអះអាងថា ទីបេ ជាផ្នែកសំខាន់មួយរបស់ប្រទេសចិន ខណៈដែល រដ្ឋាភិបាលទីបេដែលនិរទេសខ្លួន អះអាងថាទីបេជារដ្ឋឯករាជ្យក្រោមការកាន់កាប់ខុសច្បាប់។  

ប្រទេសដែលគ្មានរដ្ឋអាចមានប្រជាជនច្រើន។ ជាឧទាហរណ៍ ជនជាតិឃឺដ មានប្រជាជនប៉ាន់ប្រមាណជាង ៣០ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាប្រទេសដែលគ្មានរដ្ឋដ៏ធំបំផុត។ 

 ជាតិ-រដ្ឋ និងប្រជាជាតិដែលគ្មានរដ្ឋ 
ទំនាក់ទំនងស៊ីសង្វាក់គ្នារវាងប្រជាជាតិ និងរដ្ឋបានកើតឡើងនៅ អឺរ៉ុបខាងលិច ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី ១៨ ហើយវាត្រូវបាននាំចេញទៅកាន់ពិភពលោកទាំងមូលតាមរយៈការគ្រប់គ្រងអាណានិគម។ ខណៈពេលដែលប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិចនាពេលបច្ចុប្បន្នកំពុងលះបង់អំណាចមួយចំនួនរបស់ពួកគេទៅឱ្យសហភាពអឺរ៉ុបនោះ អតីតអាណានិគមជាច្រើនឥឡូវនេះជាអ្នកការពារយ៉ាងខ្នះខ្នែងនៃគំនិតនៃរដ្ឋជាតិ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មិនមែនប្រជាជនទាំងអស់នៅក្នុងរដ្ឋពហុវប្បធម៌ចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាប្រទេសគ្មានរដ្ឋនោះទេ។ ដោយសារមិនមែនគ្រប់រដ្ឋទាំងអស់សុទ្ធតែជារដ្ឋជាតិទេ មានក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលរស់នៅក្នុង រដ្ឋចម្រុះជាតិសាសន៍ ដែលមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជា "ប្រជាជាតិគ្មានរដ្ឋ"។

មានតែផ្នែកតូចមួយនៃក្រុមជាតិរបស់ពិភពលោកប៉ុណ្ណោះដែលមានរដ្ឋជាតិពាក់ព័ន្ធ។ នៅសល់ត្រូវបានចែកចាយនៅក្នុងរដ្ឋមួយ ឬច្រើន។ ខណៈពេលដែលមានប្រជាជាតិប៉ាន់ស្មានជាង ៣០០០ នៅលើពិភពលោក មានតែរដ្ឋសមាជិកចំនួន ១៩៣ របស់ អង្គការសហប្រជាជាតិ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១១ ដែលក្នុងនោះតិចជាង ២០ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជារដ្ឋជាតិសាសន៍ដូចគ្នា ។ ដូច្នេះ រដ្ឋប្រជាជាតិមិនមានលក្ខណៈធម្មតាដូចការសន្មត់នោះទេ ហើយប្រជាជាតិដែលគ្មានរដ្ឋគឺជាប្រជាជាតិភាគច្រើនលើសលប់នៅក្នុងពិភពលោក។ 

 ផលវិបាកនៃអាណានិគមនិយម និងចក្រពត្តិនិយម 
ក្នុងអំឡុង សម័យចក្រពត្តិ និងអាណានិគម ប្រជាជាតិដែលមានអំណាចបានពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេនៅខាងក្រៅទឹកដីកំណើតរបស់ពួកគេ។ ជាលទ្ធផលប្រទេសជាច្រើនដែលស្ថិតក្រោមអាណានិគមឈប់ គ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ហើយត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាប្រទេសគ្មានរដ្ឋបន្ទាប់ពីនោះ។  ប្រជាជាតិមួយចំនួនបានក្លាយជាជនរងគ្រោះនៃ "ការឆ្លាក់" ដែលបានចាកចេញពីមាតុភូមិរបស់ពួកគេ បែងចែកក្នុងចំណោមប្រទេសជាច្រើន។ សូម្បីតែសព្វថ្ងៃនេះ ព្រំដែនអាណានិគមបង្កើតជាព្រំដែនជាតិទំនើប។ ព្រំដែនទាំងនេះច្រើនតែខុសពីព្រំដែនវប្បធម៌ ដែលបណ្តាលឱ្យមានស្ថានភាពដែលមនុស្សដែលនិយាយភាសាដូចគ្នា ឬមានវប្បធម៌ដូចគ្នាត្រូវបានបែងចែកតាមព្រំដែនជាតិ។ ឧទាហរណ៍ New Guinea ត្រូវបានបំបែកទៅជាតំបន់ West Papua (អតីត អាណានិគមហូឡង់ ) និង Papua New Guinea (អតីត អាណានិគមអូស្ត្រាលី )។  ក្នុងអំឡុងពេល decolonization មហាអំណាចអាណានិគមបានដាក់រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបង្រួបបង្រួមដោយមិនគិតពីភាពខុសគ្នានៃជនជាតិភាគតិច និងបានផ្តល់ឯករាជ្យដល់ អាណានិគម របស់ពួកគេជា រដ្ឋពហុជាតិ ។ នេះ​នាំ​ឱ្យ ​រដ្ឋ​ស្នង​តំណែង ​ជាមួយ​ក្រុម​ជនជាតិភាគតិច​ជាច្រើន​នៅក្នុង​ពួកគេ ដែល​បាន​បង្កើន​សក្តានុពល​សម្រាប់ ​ជម្លោះ​ជនជាតិភាគតិច ​។     ក្រុមជនជាតិភាគតិចទាំងនេះមួយចំនួនបានធ្វើយុទ្ធនាការសម្រាប់ ការសម្រេចដោយខ្លួនឯង . ប្រទេសដែលគ្មានរដ្ឋមិនត្រូវបានការពារនៅគ្រប់ប្រទេសទាំងអស់ ហើយជាលទ្ធផល ពួកគេបានក្លាយជាជនរងគ្រោះនៃអំពើឃោរឃៅ ដូចជា ការរើសអើង ការសម្អាតជាតិសាសន៍ ការប្រល័យពូជសាសន៍ ការបង្រួបបង្រួមដោយបង្ខំ និង ការកេងប្រវ័ញ្ចកម្លាំងពលកម្ម និង ធនធានធម្មជាតិ ។  

 ជាតិនិយម និងប្រជាជាតិគ្មានរដ្ឋ 
មនុស្សដែលមានដើមកំណើត ប្រវត្តិសាស្ត្រ ភាសា វប្បធម៍ ទំនៀមទម្លាប់ ឬសាសនាអាចប្រែក្លាយទៅជា ជាតិ មួយតាមរយៈការដាស់ ស្មារតីជាតិ ។  ប្រជាជាតិមួយអាចកើតមានដោយគ្មានរដ្ឋ ដូចដែលត្រូវបានឧទាហរណ៍ដោយប្រជាជាតិដែលគ្មានរដ្ឋ។ សញ្ជាតិមិនមែនតែងតែជាសញ្ជាតិរបស់បុគ្គលនោះទេ។  នៅក្នុងរដ្ឋពហុជាតិសាសន៍ អត្តសញ្ញាណជាតិផ្សេងៗគ្នាអាចរួមរស់ជាមួយគ្នា ឬប្រកួតប្រជែងបាន៖ ឧទាហរណ៍ នៅ ចក្រភពអង់គ្លេស ជាតិនិយមអង់គ្លេស ជាតិនិយមស្កុតឡេន និង ជាតិនិយមវែល មាន ហើយត្រូវបានប្រារព្ធឡើងរួមគ្នាដោយ ជាតិនិយមអង់គ្លេស ។  ជាតិនិយមជារឿយៗត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹង ការបំបែកខ្លួន ដោយសារប្រជាជាតិមួយត្រូវបានចាត់ទុកថាសម្រេចបាននូវភាពពេញលេញតាមរយៈឯករាជ្យភាពរបស់ខ្លួន។ 

ពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រទេសជាច្រើន បានប្រកាសឯករាជ្យរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែមិនមែនទាំងអស់សុទ្ធតែទទួលបានជោគជ័យក្នុងការបង្កើតរដ្ឋនោះទេ។ សូម្បីតែសព្វថ្ងៃនេះ មានចលនាស្វ័យភាព និងឯករាជ្យភាពសកម្មនៅជុំវិញពិភពលោក។ ការទាមទាររបស់ប្រជាជាតិគ្មានរដ្ឋចំពោះ ការសម្រេចដោយខ្លួនឯង ជារឿយៗត្រូវបានបដិសេធដោយសារតែផលប្រយោជន៍ ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងការបង្កើន សកលភាវូបនីយកម្ម នៃពិភពលោក។     ជួនកាល ប្រជាជាតិដែលគ្មានរដ្ឋបង្ហាញពីសាមគ្គីភាពជាមួយប្រទេសដែលគ្មានរដ្ឋផ្សេងទៀត និងរក្សាទំនាក់ទំនងការទូត។ The delegates were linked with the Scottish group 'SNP Friends of Catalonia', which itself had members recently visit the Catalan parliament in Barcelona in a show of solidarity to the country's hopes of self-determination.  The Catalan President and the Head of the Corsican government meet in Barcelona. The meeting lasted more than two hours and focused on enhancing the cooperation between the two nations in a regional and European level. 

 ឯកសារយោង