ស្គរមហាធឹក (ស្គរដុងសឺន)

ស្គរមហាធឹក (       ; ហៅម្យ៉ាងទៀតថា ស្គរ Hege Type I)  គឺជាប្រភេទ ស្គរសំរិទ្ធ បុរាណ ដែលបង្កើតឡើងដោយ វប្បធម៌ ដុងសឺន ដែលមាននៅក្នុង ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ។ ស្គរ​ត្រូវ​បាន​ផលិត​ពី​ប្រហែល​៦០០​មុន​គ. ស . ពួកគេគឺជាគំរូដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលបំផុតមួយរបស់វប្បធម៌នៃ ការធ្វើដែក បុរាណ។ ស្គរ​ដែល​ធ្វើ​ដោយ​សំរិទ្ធ​ដោយ​ប្រើ​វិធី ​ចាក់​ក្រមួន​ដែល​បាត់​នោះ ​មាន​កម្ពស់​ដល់​ទៅ​មួយ​ម៉ែត្រ និង​មាន​ទម្ងន់​រហូត​ដល់​ទៅ ១០០គីឡូក្រាម។ ស្គរ មហាធឹក ជាក់ស្តែង ជា ឧបករណ៍ភ្លេង និងវត្ថុសក្ការៈបូជា។

ពួកគេត្រូវបានតុបតែងដោយ លំនាំ ធរណីមាត្រ ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃ កសិកម្ម សង្រ្គាម សត្វ និងសត្វស្លាប និងទូក។ ក្រោយមកទៀតសំដៅលើសារៈសំខាន់នៃពាណិជ្ជកម្មចំពោះវប្បធម៌ដែលពួកគេត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយស្គរខ្លួនឯងបានក្លាយជាវត្ថុនៃពាណិជ្ជកម្ម និងកេរដំណែល។ គំរូ​មួយ​ដែល​កើតឡើង​ដដែលៗ​គឺ ​បក្សី Lạc ដែល​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​រង្វង់​ខាងក្រៅ​ទី​ពីរ ហើយ​ក៏​មាន​នៅក្នុង​និមិត្តសញ្ញា Mo (សាសនា) ផងដែរ។ ជាង 200 ត្រូវបានគេរកឃើញនៅទូទាំងតំបន់មួយពីភាគខាងកើត ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ទៅកាន់ ប្រទេសវៀតណាម និងផ្នែកខ្លះនៃ ប្រទេសចិនភាគខាងត្បូង ។ 

ការបង្ហាញលើផ្ទៃនៃស្គរ មហាធឹក ជារឿយៗត្រូវបានបង្ហាញនៅទូទាំងវិទ្យាស្ថានវប្បធម៌ជាច្រើននៃប្រទេសវៀតណាម ដែលមួយត្រូវបានដាក់តាំងនៅក្នុងការិយាល័យសភាវៀតណាមក្នុងអំឡុងពេលកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានមួយចំនួនរបស់វៀតណាម។ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| កន្លែងរកឃើញប្រភេទ ស្គរមហាធឹក
យោងតាមប្រវត្ដិសាស្ដ្របុរាណ ស្គរសំរឹទ្ធត្រូវបានលើកឡើងជាលើកដំបូងនៅក្នុង ស៊ីបេន និង សៀវភៅរបស់ហានក្រោយមក ដែលបាននិយាយថា Ma Yuan បានរំលាយស្គរសំរឹទ្ធដែលរឹបអូសបានពី ឡាកវៀត នៅ ជៀអូជី ដើម្បីធ្វើសេះសំរិទ្ធ។

ស្គរ​សំរឹទ្ធ​ត្រូវ​បាន​គេ​គោរព​ជា​វត្ថុ​គោរព​បូជា​នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម​បុរាណ។  ស្គរ​សំរិទ្ធ​ដែល​គេ​ជីក​បាន​ត្រូវ​បាន​គេ​គោរព​បូជា​ជា​ព្រះ​ Thần Đồng Cổ (ព្រះ​ស្គរ​សំរិទ្ធ) នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា ប្រាសាទ Đông Cổ និង​ប្រាសាទ Cao Sơn ។  ស្គរ Ngoc Lu ត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ ១៨៩៣ ក្នុងខេត្ត Hà Nam ។ ស្គរ មហាធឹក រួមជាមួយនឹងគ្រឿងសំរឹទ្ធត្រូវបានជីកកកាយនៅឆ្នាំ 1924 នៅភូមិ ដុងសឺន ខេត្ត Thanh Hóa ប្រទេសវៀតណាម។

នៅឆ្នាំ 1902 ការប្រមូលផ្តុំនៃស្គរសំរិទ្ធធំចំនួន 165 ត្រូវបានបោះពុម្ពដោយ F. Heger ដែលបានបែងចែកពួកវាទៅជាចំណាត់ថ្នាក់បួនប្រភេទ។  យុគសម័យសំរិទ្ធនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ Cambridge World Archaeology ។ ISBN <bdi>0-521-56505-7</bdi> ។ អ្នកបុរាណវិទូចិនបានចាត់ថ្នាក់ស្គរ Heger I ទៅជាស្គរ Yue ធំជាង និងធ្ងន់ជាង រួមទាំងស្គរ មហាធឹក និងស្គរ Dian ទៅជាប្រាំបីប្រភេទរង។

ការរកឃើញស្គរ មហាធឹក នៅ ញូគីណេ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាភស្តុតាងនៃទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម - យ៉ាងហោចមួយពាន់ឆ្នាំមុន - រវាងតំបន់នេះ និងសង្គមនៃ កោះជ្វា និងប្រទេសចិន។ 

 រូបរាង 
រូបភាពតូច| រូបភាពនៅលើផ្ទៃស្គរសំរិទ្ធ Ngọc Lũ ប្រទេសវៀតណាម
ស្គរមានរូបរាងស៊ីមេទ្រីដែលមានបីផ្នែក៖

 រាង (រាងកាយខាងលើ)
 ក្បាល (ផ្នែកខាងលើ)
 ជើង (ផ្នែកខាងក្រោម)

គំរូនៅលើស្គរមានរចនាបទជាក់ស្តែង និងបង្ហាញផ្ទះឈើ, មនុស្សរាំ, បុកស្រូវ, វាយស្គរ, និងទូក រួមជាមួយនឹងសត្វ និងសត្វស្លាប។ ឈុតឆាកបង្ហាញពីជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់វៀតណាមបុរាណ និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីទេពកោសល្យសិល្បៈ និងចិត្តគំនិត។ ស្គរ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​ឧបករណ៍​ភ្លេង​ក្នុង​ពិធី​បុណ្យ​នានា ដូចជា​បួងសួង​សុំ​ភ្លៀង​ដើម្បី​ប្រមូល​ផល​ល្អ និង​ពិធី​បុណ្យ​ផ្សេងៗ ដូចជា​ពិធី​មង្គលការ និង​ពិធី​បុណ្យសព ព្រមទាំង​បញ្ជា​ក្នុង​ជួរ​កងទ័ព។ ពួកគេ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​វត្ថុ​បុណ្យសព និង​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​អំណាច​របស់​មេដឹកនាំ​កុលសម្ព័ន្ធ។

 ចំណាត់ថ្នាក់ 
ស្គរ Heger 1 នៃវប្បធម៌ ដុងសឺន ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ និងបែងចែកជាប្រាំក្រុម ដោយអ្នកប្រាជ្ញ វៀតណាម Pham Huy Thong ក្នុងឆ្នាំ 1990 ដែលជាផ្នែកមួយ ដែលបង្កប់ន័យតាមកាលប្បវត្តិ។ ក្រុម A ដំបូងបំផុតរួមមានស្គរដែលតុបតែងយ៉ាងធំ និងស្គែន។ ក្រុម B មានស្គរតូចជាងដែលស្ទើរតែជាសកលមានក្រុមសត្វស្លាបទឹកដែលកំពុងហោះហើរជាគំនូរសំខាន់របស់ពួកគេនៅលើ tympanum និងការរចនាធំ។ ក្រុម C មានបន្ទះកណ្តាលនៅលើ tympanum  ដែលបង្កើតឡើងដោយជួរនៃអ្នកចម្បាំង plumed ដែលដាក់នៅខាងក្នុងបន្ទះផ្សេងទៀតនៃ waterbirds ក្នុងការហោះហើរ។ Toads តម្រង់ជួរគែមរបស់ tympanum ខណៈពេលដែលផ្សេងត្រូវបានតុបតែងជាមួយនឹងលំនាំដែលទាក់ទងនឹងទូក ឬលំនាំធរណីមាត្រ។ Higham, p. 128.

 ស្គរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ 

 Ngọc Lũ 
រូបភាពតូច| ផ្ទៃស្គរសំរិទ្ធ Ngọc Lũ ប្រទេសវៀតណាម

 ហ័ងហា 
រូបភាពតូច| ផ្ទៃស្គរសំរិទ្ធ Hoàng Ha ប្រទេសវៀតណាម

 Cổ Loa 
រូបភាពតូច| ផ្ទៃស្គរ Cổ Loa ប្រទេសវៀតណាម

 ផ្សេងៗ 
ស្គរ Quang Xuong មកពី ខេត្ត Thanh Hóa គឺជាគំរូមួយផ្សេងទៀត ដែលត្រូវបានគេជឿថាមានប្រភពដើមនៅពេលក្រោយ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ស្គរមានទំហំតូចជាង ហើយរូបភាពពិបាកបកស្រាយ។ Higham, p. 128.

 សូម​មើល​ផង​ដែរ 

 លី ឡាវ ស្គរ
 ស្គរ Pejeng