ព្រះចៅរាមាទី១

ពុទ្ធយ៉តហ្វាចុល្លាលោក  (ប្រសូត ថងដួង  ; ២០  ខែមីនា  ១៧៣៧ – ៧ ខែកញ្ញា ១៨០៩) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយ នាមត្រកូល របស់ព្រះអង្គគឺព្រះចៅរាមាទី១ គឺជាស្ថាបនិកនៃ ព្រះរាជាណាចក្ររតនៈកូស៊ីន (បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃ) និងជា ស្តេចសៀម ដំបូងគេពី រាជវង្សចក្រី ។ ព្រះអង្គ​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៧៨២ បន្ទាប់​ពី​ការ​ឡើង​គ្រង​រាជ្យ​របស់​ព្រះបាទ ​តាក់ស៊ីន ​នៃ ​ក្រុង​ធនបុរី ។ គាត់ក៏ត្រូវបានគេប្រារព្ធជាស្ថាបនិកនៃរតនៈកូស៊ីន (ឥឡូវ បាងកក ) ជារាជធានីថ្មីនៃនគរដែលបានរួបរួមគ្នាឡើងវិញ។

រជ្ជកាលរបស់រាមាទី១ បានកត់សម្គាល់ពីការរស់ឡើងវិញនៃវប្បធម៌ និងអង្គការរដ្ឋរបស់សៀមបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃនគរសៀមនៅឆ្នាំ ១៧៦៧ ដែលរាជធានីរបស់វាស្ថិតនៅអយុធ្យា។ ព្រះអង្គ​បាន​បង្កើត​និកាយ​ពុទ្ធសាសនា​បរិសុទ្ធ​ថ្មី ដែល​ចងសម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​ព្រះពុទ្ធសាសនា និង​របបរាជានិយម។ ទ្រង់បានបង្រួបបង្រួម និងពង្រីកលើយុទ្ធនាការយោធារបស់ តាក់ស៊ីន នៅទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក  នៅឆ្នាំ ១៨០៩ លាតសន្ធឹងភាគខាងជើងទៅ រដ្ឋ សាន ភាគខាងត្បូងទៅភាគខាងជើង ឧបទ្វីបម៉ាឡេ និងខាងកើតដល់ ជួរអាណាមីត ។ រជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ក៏ជាការកត់សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃ "យុគសម័យមាសនៃវប្បធម៌" ថ្មីមួយដែលបានបន្តក្នុងជំហាននៃការរីកដុះដាលនៃសិល្បៈក្នុងអំឡុងចុងអយុធ្យា។  

 ជីវិតដំបូង 

 អភិជន​អយុធ្យា 
ថង ឌួង កើត​នៅ​ឆ្នាំ ១៧៣៧ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ ​បរមកោដ ​អយុធ្យា។ បិតារបស់ទ្រង់គឺ ថងឌី ដែលជាអភិជន ជនជាតិមន បម្រើរាជវាំង (ត្រូវបានលើកឡើងជា សម្ដេចព្រះ ព្រហ្ម មហាចោនណុក - "បិតាបុព្វបុរសធំ") ដែលជា ព្រះអាកសន ស៊ុនថនសត (រាជលេខាសៀមខាងជើង អ្នករក្សាត្រារាជវង្ស)។ ព្រះអាកសន ស៊ុនថនសត ក៏​ជា​កូនចៅ​របស់ ​លោក​កុសា​ប៉ាន ជា​មេដឹកនាំ​ស្ថានទូត​របស់ ​ព្រះបាទ​នរាយ ​ប្រចាំ​តុលាការ​បារាំង ។   ម្តាយរបស់គាត់ឈ្មោះ ដាវរឿង (ឈ្មោះដើម យោក) ជាជនជាតិចិន។  Down Sampeng Lane: The Story of Bangkok's China Town   ថងដួថ មានបងប្អូនប្រាំមួយនាក់ផ្សេងទៀត។

ថងដួង កាលនៅក្មេងបានចូលព្រះបរមរាជវាំងជាទំព័ររាជវង្សរបស់ព្រះបាទ ឧទុមផន (ឧទុមពរ) ជាកន្លែងដែលទ្រង់បានជួបនឹងព្រះតេជគុណតាក់ស៊ីន។ នៅឆ្នាំ ១៧៥៧ គាត់អាយុ ២១ គាត់បានបួសជាសង្ឃបណ្តោះអាសន្ន តាមទំនៀមទម្លាប់សៀម។ នៅឆ្នាំ ១៧៦០ គាត់បានរៀបការជាមួយ ណាក ដែលជាកូនស្រីរបស់អ្នកក្រុងនៅសមុទ្រសកល។ ក្រោយមកគាត់ត្រូវបានតែងតាំងជា ហ្លួង យុកក្រាបត (អភិបាលរងខេត្ត) នៃ ខេត្តរាជបុរី ដោយព្រះបាទ ឯកកថាត នៅឆ្នាំ ១៧៥៨។

 ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់តាក់ស៊ី 
នៅមុនថ្ងៃនៃការដួលរលំនៃអយុធ្យា ពញាវិជ័យរាប្រកណ៍ (ក្រោយមកទៀតគឺព្រះបាទ តាក់ស៊ីន ) បានទស្សទាយថាការដួលរលំនៃទីក្រុងគឺពិតប្រាកដ។ ពញាវិជ័យរាប្រកណ៍ បានសម្រេចចិត្តបំបែកការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងអយុធ្យាដោយកងទ័ពភូមា និងបង្កើតមូលដ្ឋានថ្មីនៅខាងក្រៅ។ ពញារាជបុរី ក៏បានចូលរួមក្នុងនេះផងដែរ។ នៅឆ្នាំ ១៧៦៧ អយុធ្យាក្រោមព្រះបាទឯកកថាត បានធ្លាក់ទៅឈ្លានពានភូមា ទីក្រុងនេះត្រូវបានបំផ្លាញទាំងស្រុង។  មេទ័ព​ក្នុង​តំបន់​បាន​ក្រោក​ឡើង​ដើម្បី​បង្កើត​ឧត្តមភាព​របស់​ខ្លួន​នៅ​ពេល​ដែល​គ្មាន​អំណាចកណ្តាល។

ទោះ​ជា​អយុធ្យា​ធ្លាក់​ចុះ​ក៏​ដោយ ក៏​ថាក់ស៊ីន និង​ទ័ព​របស់​គាត់​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ដដែល​នោះ​បាន​វាយ​យក ​ចាន់បុរី និង ​ត្រាត ដែលជាទឹកដីកម្ពុជា។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ពញារាជបុរី បានក្លាយជារដ្ឋមន្ត្រីមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋមន្ត្រីទាំងប្រាំមួយ   ហើយរួមជាមួយ ពញាវិជ័យ ពួកគេត្រូវបានចាត់ទុកដោយ ថាក់ស៊ីន ជាឧត្តមសេនីយដ៏មានតម្លៃបំផុតពីរនាក់របស់គាត់។

 មេដឹកនាំយោធា 
តាក់ស៊ីន បានធ្វើផែនការយុទ្ធសាស្រ្តមួយ ហើយនៅក្រោមវាបានដណ្តើមយកអយុធ្យាឡើងវិញក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ។ នៅឆ្នាំ ១៧៦៨ តាក់ស៊ីនបានឡើងគ្រងរាជ្យ ហើយបានបង្កើត ព្រះរាជាណាចក្រធនបុរី នៅច្រាំងខាងលិចមាត់ទន្លេចៅពញា (ចៅប្រាយ៉ា) ដោយប្រើ ធនបុរី ជារាជធានីថ្មី។ ក្រោម​របប​ធនបុរី​ថ្មី ថង ដួង ត្រូវ​បាន​តែង​តាំង​ជា​ប្រធាន​នាយកដ្ឋាន​ប៉ូលិស​រាជវង្ស​ដែល​មាន​ងារ​ជា ​ព្រះ​រាជរិន ។ ក្រោយ​ពី​វាយ​ដណ្តើម​យក​ភីម៉ៃ​ជាមួយ​នឹង​បង​ប៊ុនម៉ា (នៅ​ពេល​នោះ​ហៅ​ថា ព្រះ​មហា​មុនី អនាគត ​មហា​សុរា សិងហាណាត ) ទ្រង់​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង​ទៅ​ជា ប្រាយ៉ា អភៃណារិទ្ធ (រាប់​ស្មើ)។

បន្ទាប់ពីយុទ្ធនាការដើម្បីបង្ក្រាបម្ចាស់ ហ្វាង នៅឆ្នាំ ១៧៦៩ ថងដួងត្រូវបានលើកទៅ ពញាយមរាជ (ផាយាយាមារ៉ាត) ។ ហើយនៅឆ្នាំបន្ទាប់បានក្លាយជា ចៅពញាចក្រី (ចៅផាយ៉ាចក្រី) - សាមូហាណាយ៉ក (ជារដ្ឋមន្ត្រីសម្រាប់ខេត្តភាគខាងជើង) ។ អ្នក​ឧកញ៉ា​ចក្រី​បាន​បញ្ជា​ទ័ព​សៀម​ក្នុង​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​នឹង​ភូមា ហើយ​បាន​បន្ត​វាយ​ដណ្តើម​យក ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ ប៊ុនម៉ា (ដែលនៅពេលនោះកាន់តំណែងជាព្រះចៅអនុចិតរាជ) បានទៅជាមួយគាត់ក្នុងយុទ្ធនាការផ្សេងៗ។ ចក្រី និងប្អូនប្រុសរបស់គាត់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅភាគខាងជើងទៅកាន់ ឡានណា ក្នុង ឆ្នាំ ១៧៧៤ ដើម្បីរំដោះរាជាណាចក្រពីការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមា ដោយមានជំនួយពី ប្រាយ៉ាកាវីឡា ដែលជាព្រះអង្គម្ចាស់ពី ឡាំប៉ាង ។ នៅឆ្នាំ ១៧៧៦ គាត់បានសញ្ជ័យខ្មែរប៉ាដុង (ជុំវិញ សុរិន្ទ បច្ចុប្បន្ន)។ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ឲ្យ​ធ្វើ​ការ​ដណ្តើម​យក​នគរ​លាវ​នៅ​ឆ្នាំ ១៧៧៨ ហើយ​នគរ​ទាំង​បី ( វៀងចន្ទន៍, ហ្លួងព្រះបាង, ចំប៉ាសាក់ ) បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ជា​សៀម​ក្នុង​ឆ្នាំ​ដដែល។ នៅទីបំផុត ព្រះអង្គត្រូវបានតែងតាំងជា សម្ដេចចៅពញាមហាកាសាតសឺក  ដែលជាវរសេនាធំទីមួយដែលមិនធ្លាប់មានឋានៈនេះ។
ធ្វេង|រូបភាពតូច|230x230ភីកសែល|ផ្ទាំងគំនូរនៃ មហាវីរភាព រាមកៀន និពន្ធដោយព្រះមហាក្សត្រ កំណែភាសាថៃនៃរឿង រាមាយណៈ នៅលើជញ្ជាំងនៃប្រាសាទព្រះពុទ្ធព្រះកែវ ព្រះបរមរាជវាំង ទីក្រុងបាងកក
នៅឆ្នាំ ១៧៨១ ព្រះអង្គបានបន្តធ្វើយុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹងកម្ពុជា ដោយគ្រាន់តែវិលត្រឡប់មកវិញមុនកាលកំណត់ ដោយសារអស្ថិរភាពរបស់ធនបុរី។ ការ​បះបោរ​របស់​ព្រះ​ពញាស៊ុន​បាន​ផ្ទុះ​ឡើង ហើយ​ពួក​ឧទ្ទាម​បាន​ទម្លាក់​ព្រះបាទ​តាក់ស៊ីន។ ប្រភព​ខ្លះ​រាយការណ៍​ថា តាកស៊ីន​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើគត់នៅ​វត្ត។ ក្រោយ​មក​ដល់​ធនបុរី​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៧៨២ ចៅពញា​បាន​វាយ​ឈ្នះ​​ប្រាយ៉ា​ស៊ុន​ជាមួយ​កង​ទ័ព​របស់​ខ្លួន។ ប្រភពក្រោយមកបានរាយការណ៍យ៉ាងទូលំទូលាយថានៅទីបំផុតឧត្តមសេនីយបានប្រហារជីវិត តាក់ស៊ីន ដែលត្រូវបានបណ្តេញចេញដោយផ្ទុយទៅនឹងប្រភពមួយចំនួនមុន។ បន្ទាប់​មក​ទ្រង់​បាន​ដណ្ដើម​អំណាច ហើយ​តាំង​ខ្លួន​ជា​ស្ដេច ដោយ​បង្កើត ​រាជវង្ស​ចក្រី ដែល​បន្ត​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​ថៃ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ។

មហាកាសាតសឺក បានឡើងសោយរាជ្យ នៅថ្ងៃទី ៦ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៧៨២។ មិនយូរប៉ុន្មានក្រោយមក គាត់បានសម្រេចចិត្តផ្លាស់រាជធានីរបស់សៀមទៅត្រើយខាងកើតនៃទន្លេចៅប្រាយ៉ា ដោយហេតុផលជាច្រើន រួមទាំងទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រកាន់តែប្រសើរឡើង និងបំណងប្រាថ្នាចង់លើកកម្ពស់ភាពស្របច្បាប់របស់គាត់ដោយចាប់ផ្តើមពីផ្ទាំងថ្មស្អាត។ ព្រះអង្គ​សម្រេច​ដាក់​ឈ្មោះ​រាជធានី​ថ្មី​របស់​ព្រះអង្គ​ថា "រតនៈកូស៊ីន" ("កន្លែង​រក្សា ​ព្រះ​កែវមរកត ")។ រាមាទី១ ក៏​បាន​លើក​សមាជិក​ផ្សេងៗ​នៃ​គ្រួសារ​របស់​ទ្រង់​ទៅ​ជា​រាជវង្ស។ គាត់បានតែងតាំងប្អូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ សុរាស៊ី (អនុចិត្ររាជ) ឬ មហាសុរសិង្ហនាថ ជា " ព្រះបរមរាជវាំង " (ឋានៈធម្មតានៃឧបរាជ និងស្នងមរតក) និងក្មួយប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ ថងអ៊ិន ឬ អនុរក្សទេវ ជា "រាជវាំងខាងក្រោយ" ។

ស្ដេច​មាន​បុត្រ​៤២​អង្គ។ មាន ១០ អង្គ កើតក្នុងព្រះនាងអម្រិន្ទ ឯអ្នកផ្សេងទៀតកើតដោយស្រីស្នំផ្សេងៗ។ បុត្រារបស់ព្រះមហាក្សត្រិយានីរួមមានព្រះអង្គម្ចាស់ ឥសរសុន្ធរ ក្រោយមកព្រះបាទ ព្រះពុទ្ធ លឹតកនាភាលៃ (រាមាទី២) (ដែលព្រះមហាក្សត្របានតែងតាំងជា ព្រះបរមរាជវាំង បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ មហាសុរសិង្ហនាថ ក្នុងឆ្នាំ ១៨០៣) ព្រះអង្គម្ចាស់ មហាសេនានុរក្ស និងព្រះអង្គម្ចាស់ មហាសក្តិ៍បោលសេប ។

 នយោបាយការបរទេស និងសង្គ្រាម 

 វៀតណាម និងកម្ពុជា 
នៅឆ្នាំ ១៧៨៤-១៧៨៤ ស្តេចង្វៀន ចុងក្រោយគឺ ង្វៀនអាញ់ បានបញ្ចុះបញ្ចូលរាមាទី១ ឱ្យប្រគល់កងកម្លាំងឱ្យគាត់វាយលុកវៀតណាមដែលពេលនោះស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បងប្អូន តាយសឺន ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កងនាវារួមង្វៀន-សៀម ត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុង សមរភូមិរ៉ាចហ្គាម-ចោយមុត ក្នុងតំបន់ ដីសណ្ដមេគង្គ ។ ការអំពាវនាវរបស់ ង្វៀន ង្វៀន សុំជំនួយសៀមបានធ្វើឱ្យសៀម បញ្ចេញឥទ្ធិពលនយោបាយយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់លើតុលាការរបស់ង្វៀន។ លោក Mac Tu Sinh ជាកូនប្រុសរបស់ លោក ម៉ាធៀនទូ និងភរិយាជនជាតិសៀមរបស់គាត់ ត្រូវបានធំឡើងក្នុងចំណោមពួកសៀម ហើយបានកាន់តំណែងជាអភិបាលខេត្ត ហាទៀង រហូតដល់គាត់ស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៧៨៧ ។ Ngo Ma ដែលជាមេទ័ពនៃពូជសៀម ត្រូវបានតែងតាំងជាអភិបាលស្តីទីជំនួសលោក ម៉ាក ។  ង្វៀនអាញ់ក៏បានទៅជ្រកកោននៅសៀមនៅឯតុលាការរបស់ស្តេចដោយរង់ចាំឱកាសដើម្បីកម្ចាត់ថាយសឺន។ វគ្គទាំងនេះបានបង្ហាញពីឆន្ទៈរបស់រាមាទី១ ក្នុងការពង្រីកអំណាចសៀមឱ្យហួសពីព្រះរាជាណាចក្ររបស់ព្រះអង្គ។

នៅ ប្រទេសកម្ពុជា ព្រះបាទ រាមរាជ (អង្គទី២) ត្រូវបានទម្លាក់នៅឆ្នាំ ១៧៧៩ ហើយរាជបល្ល័ង្កត្រូវបានប្រគល់ឱ្យព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេង អង្គអេង ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គោលនយោបាយគាំទ្រយួនរបស់ពួកអភិជនខ្មែរមួយចំនួននៅក្រោមអង្គអេងបានធ្វើឱ្យរាមាទី១ មានការតក់ស្លុតជាខ្លាំង។ ជាលទ្ធផល អង្គអេង ត្រូវបានចាប់បានហើយនិរទេសទៅបាងកក ជាកន្លែងដែលរាមាយកគាត់ធ្វើជាកូនប្រុស គោលបំណងគឺដើម្បីដាក់មនោសញ្ចេតនាគាំទ្រសៀមមកលើគាត់។ រាមាទី១ ក៏​បាន​ដាក់ ​ចៅពញា​អាប់​យ៉ា​ប៊ូ​បេត ជា​រាជានុសិទ្ធិ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។

ង្វៀនអាញ់បានចាកចេញដោយសម្ងាត់ទៅប្រទេសវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៧ ដោយបន្សល់ទុកនូវកំណត់ត្រារាមាទី១។ អាញ់បានគ្រប់គ្រង ទីក្រុងសៃហ្គន មកវិញនៅឆ្នាំ ១៧៨៨ ហើយក្រោយមកបានឡើងជាអធិរាជ ហាឡុង ក្នុងឆ្នាំ ១៨០២។ 

នៅឆ្នាំ ១៧៩៤ តាមភាគច្រើនរបស់អង្គអេង រាមាទី១ បានដំឡើងទ្រង់ឡើងវិញជា នរាយណ៍ទី៣។ តំបន់ជុំវិញ ខេត្តសៀមរាប និង បាត់ដំបង ត្រូវបានបញ្ចូលដោយសៀម ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ អភ័យភូប៉ែន ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា រាមា​ទី​១ បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ដែនដី​ទាំង​នេះ​គ្រប់គ្រង​តាម​ទំនៀម​ទម្លាប់​ខ្មែរ។

 សង្គ្រាមជាមួយភូមា 
មិនយូរប៉ុន្មាន ព្រះបាទ បុទុមពយ៉ា នៃប្រទេសភូមា បានចាប់ផ្តើមបន្តយុទ្ធនាការដ៏មានមហិច្ឆតារបស់ព្រះអង្គ ដើម្បីពង្រីកការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គលើសៀម។ សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៧៨៥-១៧៨៦) ដែល​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​សៀម​ថា​ជា "សង្គ្រាម​ប្រាំបួន" ដោយ​សារ​តែ​ភូមា​ចូល​មក​ក្នុង​កង​ទ័ព​ប្រាំបួន​បាន​ផ្ទុះ​ឡើង។ ទាហាន​ភូមា​បាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទឹកដី​លន់ណា និង​សៀម​ខាង​ជើង។ កម្លាំងសៀម ដែលបញ្ជាដោយ កាវីឡា ព្រះអង្គម្ចាស់ ឡាំប៉ាង បានដាក់ការប្រយុទ្ធយ៉ាងក្លាហាន និងពន្យារការរុលទៅមុខរបស់ភូមា ដោយរង់ចាំការពង្រឹងពីបាងកក។ ពេល​ចាប់​យក ​ក្រុង​ភីសស្ណុល​ អនុរក្ស ​ទេវ ​រាជ​វាំង​ខាង​ក្រោយ ហើយ​រាមា​ទី១​ក៏​នាំ​ទ័ព​សៀម​ទៅ​ខាង​ជើង។ សៀមបានរំដោះទីក្រុងឡាំប៉ាងពីការឡោមព័ទ្ធរបស់ភូមា។

ឯ​ខាង​ត្បូង​ព្រះបាទ​បរម​ពោធិព្រឹក្ស​ចាំ​នៅ ​ចេតិយ​សំអុង ​ត្រៀម​វាយ​លុក។ រាជវាំង​មុខ​ត្រូវ​បាន​បញ្ជា​ឱ្យ​ដឹកនាំ​ទ័ព​របស់​គាត់​ទៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​និង​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​វាយ​ប្រហារ​របស់​ភូមា​ដែល​ចូល​មក រនង តាម​រយៈ ​ខេត្ត ស្រីធម្មរាជ ។ ទ្រង់​បាន​នាំ​ពួក​ភូមា​ទៅ​ច្បាំង​នៅ​ជិត ​ក្រុង​កញ្ចនបុរី ។ ភូមាក៏បានវាយលុកថាឡាង ( ភូកេត ) ជាកន្លែងដែលអភិបាលទើបតែស្លាប់។ ចាន់ ភរិយា និងប្អូនស្រីរបស់នាង Mook បានប្រមូលផ្តុំប្រជាជនក្នុងតំបន់ ហើយការពារថាឡាងដោយជោគជ័យ។ សព្វថ្ងៃ Chan និង Mook ត្រូវបានគេគោរពថាជាវីរនារី ដោយសារតែពួកគេប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់ភូមា។ ក្នុង​មួយ​ជីវិត​របស់​ពួក​គេ រាមា​ទី​១​បាន​ប្រគល់​ងារ​ឱ្យ​ពួក​គេ ​ថា​វ​ថុ​ប​ក​សា​ទ្រី និង​ថាវ​ស្រី​ស៊ុន​ថុ​ន ។

ភូមា​បាន​ចាប់​យក ​ខេត្ត​សុងក្លា ។ ពេល​ឮ​ដំណឹង​នេះ អភិបាល​ខេត្ត ​ផាត់​ថា​ឡុ​ង ​រត់​គេច​ខ្លួន​បាត់ ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ព្រះសង្ឃមួយអង្គព្រះនាម Phra Maha បានលើកទឹកចិត្តប្រជាជនក្នុងតំបន់ឱ្យកាន់អាវុធប្រឆាំងនឹងជនជាតិភូមា។ យុទ្ធនាការរបស់គាត់ក៏ទទួលបានជោគជ័យផងដែរ។ Phra Maha ក្រោយមកត្រូវបានលើកជាអភិជនដោយ រាមាទី១ ។

 ការស្លាប់និងកេរ្តិ៍ដំណែល 
ព្រះបាទរាមាទី១ សោយទិវង្គតនៅថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨០៩ បន្ទាប់ពីជំងឺដ៏ខ្លី។   ព្រះអង្គត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយព្រះអង្គម្ចាស់ ឥសសរសុន្ធរ ជា ព្រះពុទ្ធ លឺថលនាភាលៃ ឬ រាមាទី២។

សៀម​ក្នុង​រជ្ជកាល​រាមា​ទី​១​បាន​ឈាន​ដល់​កម្រិត​អំណាច​ថ្មី​ដែល​គេ​មិន​ឃើញ​ចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​ទី​១៦​មក។ យោធាសៀមអាចវាយលុកការឈ្លានពានរបស់ភូមាដោយជោគជ័យ ហើយបានគ្រប់គ្រងលើ ឡាវ ខេត្តភាគខាងលិចកម្ពុជា និងវៀតណាម។ វប្បធម៌រាមាទី១ ក៏បានលើកទឹកចិត្តដល់ការងារវប្បធម៌ ដើម្បីស្តារមនុស្សឡើងវិញ បន្ទាប់ពីសង្រ្គាមជាបន្តបន្ទាប់ ហើយបានសាងសង់ប្រាសាទ និងវិមានជាច្រើនក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ។ គោលនយោបាយរបស់គាត់បានចាក់គ្រឹះឱ្យសៀមពង្រីកក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ខាងមុខ។

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text