គភ៌គ្រឹះ

រូបភាពតូច| គភ៌គ្រឹះ នៅ Pattadakal ជាមួយនឹងរូបតំណាង លិង្គ នៃព្រះ សិវ ។
គភ៌គ្រឹះ (    , គភ៌គ្ឫហ ) គឺជា​ទីសក្ការៈ​ខាងក្នុង​បំផុត​នៃ​ប្រាសាទ ​ហិណ្ឌូ និង ​ជេន ដែល​អាច​ហៅថា " បរិសុទ្ធ​នៃ​បរិសុទ្ធ ​" ឬ " ​ទីសក្ការៈ​បូជា ​" ។

ពាក្យ គភ៌គ្រឹះ (ព្យញ្ជនៈ "បន្ទប់ស្បូន") មកពីពាក្យ សំស្ក្រឹត គភ៌ សម្រាប់ស្បូន និង គ្រឹះ សម្រាប់ផ្ទះ។ ថ្វីត្បិតតែពាក្យនេះជារឿយៗត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងប្រាសាទហិណ្ឌូក៏ដោយ វាក៏ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងប្រាសាទ ជេន និង ពុទ្ធសាសនា ផងដែរ។  According to this edition of Sir Banister Fletcher's History of Architecture, the Jains consider themselves Hindus in a broad sense, and therefore the temple architecture of Jains in a given period and region is not fundamentally different from Hindu temple architecture, often being the work of the same architects and craftsmen, and even patronised by the same rulers.

គភ៌គ្រឹះ គឺជាទីតាំងនៃ មុតិ៍ (រូបភាពពិសិដ្ឋ) នៃ អាទិទេព ចម្បងរបស់ប្រាសាទ។ នេះប្រហែលជា ព្រះសិវៈ ជា លិង្គ ដែលជា ព្រះមហេសី របស់ព្រះអង្គ ក្នុងរូបព្រះនាង ឬជានិមិត្តរូប នៃ ព្រះវិស្ណុ ឬភរិយា ឬព្រះផ្សេងទៀតជានិមិត្តសញ្ញា ឬរូបភាព។  នៅក្នុង ប្រាសាទ Rajarani ក្នុង Bhubaneswar ជិត Puri មិនមាននិមិត្តសញ្ញានៅក្នុង គភ៌គ្រឹះ ដែលគ្មានពន្លឺនោះទេ។ 

 ស្ថាបត្យកម្ម 
រូបភាពតូច| គ្រោងការណ៍នៃប្រាសាទហិណ្ឌូដ៏សាមញ្ញមួយដែលបង្ហាញពីជម្រករបស់ គភ៌គ្រឹះ, អន្តរាល និង មណ្ឌប
រូបភាពតូច| ស្ថាបត្យកម្មនៃប្រាសាទហិណ្ឌូ (រចនាប័ទ្មនាគរ) ។ ធាតុស្នូលទាំងនេះត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងប្រាសាទដែលមានចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅសតវត្សទី 5-6 នៃគ.ស
គភ៌គ្រឹះជាធម្មតាមានរាងការ៉េ (ទោះបីជាមានករណីលើកលែង  ) អង្គុយនៅលើ ជើងទម្រ ហើយយ៉ាងហោចណាស់ក៏ប្រហែលមួយ កូប ដែរ។ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងទំហំនៃប្រាសាទដែលអាចព័ទ្ធជុំវិញវា និងជាពិសេសប៉មធំដែលជាទូទៅគេរកឃើញនៅពីលើវា គភ៌គ្រឹះគឺជាបន្ទប់តូចមួយ។

សាសនាហិណ្ឌូ និង ជេន គភ៌គ្រឹះ ធម្មតាត្រូវបាននាំមុខដោយ សសរ ស្តម្ភមួយ ឬច្រើនដែលនៅជាប់គ្នា (រានហាល ឬសាល) ដែលត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងទីសក្ការៈដោយ vestibule បើកចំហ ឬបិទ ( អន្តរាល )  ហើយតាមរយៈការដែលបូជាចារ្យ ឬអ្នកកាន់សាសនាអាចចូលទៅជិត។ ទីសក្ការៈបូជា ដើម្បីបូជាដល់វត្តមានរបស់អាទិទេព ក្នុងសមាធិយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ 

ក្រៅ​ពី​ជា​រាង​ការ៉េ គភ៌គ្រឹះ​ច្រើន​តែ​គ្មាន​បង្អួច មាន​ច្រក​ចូល​តែ​មួយ​គត់​ដែល​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត​នៃ​ព្រះអាទិត្យ​រះ (ទោះ​បី​ជា​មាន​ករណី​លើកលែង  ) ហើយ​មាន​ពន្លឺ​តិចៗ ដើម្បី​ឲ្យ​ចិត្ត​អ្នក​កាន់​សាសនា​ផ្ដោត​លើ​រូបី។ ទម្រង់នៃព្រះនៅក្នុងវា។ គភ៌គ្រឹះ ជាទូទៅត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយសំណង់អគារដ៏អស្ចារ្យមួយ។ រចនាប័ទ្មសំខាន់ពីរនៃប៉មគឺ សិខរ (នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងជើងនៃប្រទេសឥណ្ឌា) ឬ វិមាន (នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឥណ្ឌា) ។

គំរូដើមដំបូងសម្រាប់រចនាប័ទ្មនៃ គភ៌គ្រឹះ នេះគឺ ប្រាសាទ Deogarh ក្នុងសតវត្សទីប្រាំមួយនៃគ.  រចនាប័ទ្មនេះបានលេចឡើងយ៉ាងពេញលេញនៅក្នុងសតវត្សទីប្រាំបីនៃគ.ស. ហើយបានបង្កើតការប្រែប្រួលក្នុងតំបន់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងរដ្ឋ Orissa ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសឥណ្ឌា Rajasthan និង Gujarat ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គួរចងចាំថា នៅទូទាំងអាស៊ីខាងត្បូង សំណង់ថ្មតែងតែមានចំនួនច្រើនលើសលុប ដោយអគារដែលធ្វើពីវត្ថុធាតុដែលអាចបំផ្លាញបាន ដូចជាឈើ ឫស្សី ប្រក់ និងឥដ្ឋ។  ដូច្នេះហើយ ខណៈពេលដែលគំរូថ្មដំបូងមួយចំនួនបានរួចរស់ជីវិត ការប្រើប្រាស់ដំបូងបំផុតនៃ គភ៌គ្រឹះ ការ៉េមិនអាចត្រូវបានកំណត់កាលបរិច្ឆេទដោយសាមញ្ញនោះទេ ដោយសារតែសម្ភារៈរចនាសម្ព័ន្ធដើមរបស់វាបានរលួយតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ។

ករណីលើកលែងមួយចំនួនចំពោះច្បាប់ការ៉េមាន។ នៅក្នុងប្រាសាទមួយចំនួន ជាពិសេសនៅដើមដំបូង គភ៌គ្រឹះ គឺមិនមានរាងការ៉េទេ ហើយនៅក្នុងប្រាសាទមួយចំនួនទៀតវាអាចមានរាងចតុកោណ ដើម្បីធានាបាននូវទំហំស៊ីមេទ្រីគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់លំនៅដ្ឋានរបស់អាទិទេពច្រើនជាងមួយ ដូចជានៅ ប្រាសាទ Savadi Trimurti ជាដើម។  garbhagriha ចតុកោណកែងផ្សេងទៀតរួមមានប្រាសាទ Sasta ( Karikkad Ksetram ) Manjeri និងនៅ Varahi Deula ។

មានឧទាហរណ៍មួយចំនួនតូចនៃភាពខុសគ្នាធំជាងនេះ៖ អង្គជំនុំជម្រះនៅ Gudimallam មានរាងពាក់កណ្តាលរង្វង់នៅខាងក្រោយ ហើយកំណត់នៅខាងក្រោមកម្រិតជាន់សំខាន់នៃប្រាសាទ (សូមមើលរូបភាពខាងក្រោម)។
រូបភាពតូច| ផែនការ និងកំពស់នៃ ប្រាសាទ Gudimallam ក្នុងរដ្ឋ Andhra Pradesh នៃប្រទេសឥណ្ឌា [ចំណាំរាងមូលជំនួសឱ្យការ៉េទំនៀមទម្លាប់ច្រើនទៀត] ។
ប្រាសាទ Durga ដ៏ល្បីល្បាញនៅសតវត្សរ៍ទី 7 Aihole ក៏មាន apse រាងមូលនៅចុង គភ៌គ្រឹះ ដែលត្រូវបានបន្ទរតាមទម្រង់នៃបន្ទប់។ ដូច្នេះផងដែរ តើ គភ៌គ្រឹះ នៅ ប្រាសាទ Triprangode Siva មានរូបរាងមូលដែរឬទេ? គភ៌គ្រឹះ ទាំងមូលមាននៅប្រាសាទ Siva, Masaon ក៏ដូចជានៅប្រាសាទ Siva, Chandrehe ។ 

 ការតំរង់ទិស 
ប៉ម​ដែល​គ្រប​ដណ្ដប់​លើ​ព្រះ​ឥសូរ​បង្កើត​ជា​អ័ក្ស​បញ្ឈរ​សំខាន់​នៃ​ប្រាសាទ  ហើយ​ជា​ធម្មតា​ត្រូវ​បាន​គេ​យល់​ថា​តំណាង​ឱ្យ​អ័ក្ស​នៃ​ពិភពលោក​តាម​រយៈ ​ភ្នំ​ព្រះសុមេរុ ។ ផ្ទុយទៅវិញ គភ៌គ្រឹះ ជាធម្មតាបង្កើតជាផ្នែកនៃអ័ក្សផ្តេកសំខាន់នៃប្រាសាទ ដែលជាទូទៅដំណើរការពីខាងកើតទៅខាងលិច។ នៅក្នុងប្រាសាទទាំងនោះដែលមានអ័ក្សឆ្លងកាត់ផងដែរ គភ៌គ្រឹះ ជាទូទៅនៅចំនុចប្រសព្វរបស់ពួកគេ។

ទីតាំងសម្រាប់ គភ៌គ្រឹះ ត្រូវបានតម្រង់ទិសតាមទំនៀមទំលាប់ នៅចំណុចនៃលំនឹង និងភាពសុខដុមរមនាទាំងមូល ក្នុងនាមជាតំណាងនៃអតិសុខុមប្រាណនៃសកលលោក។ នេះត្រូវបានសម្រេចតាមរយៈដ្យាក្រាមលោហធាតុ ( vastu purusha mandala នៅក្នុង ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទហិណ្ឌូ ) ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីធ្វើពិធីតាមឋានានុក្រមនៃអាទិទេពនៅលើដីដែលប្រាសាទថ្មីនឹងត្រូវសាងសង់។  ពិតហើយ ប្លង់ដីនៃប្រាសាទឥណ្ឌាជាច្រើន គឺខ្លួនគេក្នុងទម្រង់ជាគំរូ មណ្ឌប អរូបី rectilinear ។  មុតិ៍នៃ​អាទិទេព​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​នៅ​ចំ​កណ្តាល​នៃ​ទីសក្ការៈ​ គភ៌គ្រឹះ ហើយ​តំណាង​ឱ្យ " axis mundi " ដែល​ជា​អ័ក្ស​ដែល​ពិភពលោក​ត្រូវ​បាន​តម្រង់​ទិស ហើយ​ដែល​តភ្ជាប់​ស្ថានសួគ៌​និង​ផែនដី។  

ស៊ីមេទ្រី​នេះ​រំលេច​អ័ក្ស​សំខាន់​នៅ​ក្រោម​ប្រាសាទ។ អ័ក្សស្នូលពីរ កាត់នៅមុំខាងស្តាំ តម្រង់ទិសផែនការដី៖ អ័ក្សបណ្តោយ (រត់តាមច្រកទ្វារ ជាធម្មតាខាងកើត-ខាងលិច) និងមួយឆ្លងកាត់ (ជាធម្មតាខាងជើង-ខាងត្បូង)។ អ័ក្សអង្កត់ទ្រូងរត់កាត់ជ្រុង គភ៌គ្រឹះ ហើយចាប់តាំងពីការ៉េគឺជាមូលដ្ឋានធម្មតានៃផែនការ វិមាន ទាំងមូលតាមរយៈជ្រុងខាងក្រៅ។ 

មាន​ករណី​លើកលែង​ខ្លះ​ចំពោះ​ក្បួន​បែរ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត។ ជាឧទាហរណ៍ ប្រាសាទ គភ៌គ្រឹះ នៅប្រាសាទ Sasta ( Karikkad Ksetram) នៅ Manjeri ប្រាសាទ Siva នៅ Masaon និងប្រាសាទ Siva នៅ Chandrehe ទាំងអស់បែរមុខទៅទិសខាងលិច។ Ernest Short ណែនាំថាប្រាសាទ Shiva ដែលបែរមុខទៅទិសខាងលិចទាំងនេះគឺជាលទ្ធផលនៃច្បាប់នៅក្នុង Shulba Sutras ដែលកំណត់ទម្រង់សមស្រប និងនិមិត្តសញ្ញានៃប្រាសាទហិណ្ឌូ។ ចំណែក​ទីសក្ការៈបូជា​ព្រាហ្មណ៍​បើក​ទាំង​បួន​ជ្រុង លោក​ខ្លី​និយាយ​ថា ប្រាសាទ​ព្រះ​វិស្ណុ​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាងកើត ចំណែក​ព្រះ​សិវៈ​ខាងលិច ។ 

 ព្រហ្មញ្ញសាសនា 
គោលបំណងនៃប្រាសាទហិណ្ឌូនីមួយៗគឺដើម្បីធ្វើជាផ្ទះសម្រាប់អាទិទេពដែលរូបភាព ឬនិមិត្តសញ្ញាត្រូវបានដំឡើង ហើយវត្តមានរបស់វាត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅបេះដូង និងផ្តោតសំខាន់នៃអគារ។ 

ច្រកចូលសាសនាហិណ្ឌូ គភ៌គ្រឹះ ត្រូវបានកំណត់ជាប្រពៃណីចំពោះបូជាចារ្យដែលធ្វើសេវាកម្មនៅទីនោះ  ទោះបីជានៅក្នុងព្រះវិហារដែលត្រូវបានប្រើក្នុងការថ្វាយបង្គំសកម្ម (ផ្ទុយពីវិមានប្រវត្តិសាស្ត្រ) ការចូលប្រើយ៉ាងហោចណាស់ត្រូវបានរឹតបន្តឹងចំពោះហិណ្ឌូ។ នៅក្នុងប្រាសាទ ជេន ទាំងអស់ ជេន ដែលងូតទឹក និងបន្សុតសមរម្យត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលទៅក្នុងខាងក្នុង។ 

ក្នុងនាមជាផ្ទះសម្រាប់អាទិទេព មុខងារនៃទីសក្ការៈគឺមិនត្រឹមតែផ្តល់ទីជំរកប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបង្ហាញវត្តមាននៅក្នុងខ្លួន ដើម្បីជាការជាក់ស្តែង និងការចូលមកក្នុងពិភពនៃអាទិទេពផងដែរ។ ជានិមិត្ដរូប ទីសក្ការៈគឺជាតួរបស់ព្រះ ក៏ដូចជាផ្ទះ ហើយពាក្យសំស្ក្រឹតជាច្រើនសម្រាប់ធាតុស្ថាបត្យកម្មឆ្លុះបញ្ចាំងពីរឿងនេះ។  ទេវៈ​ដែល​បង្កប់​ដោយ​អំណាច​ដែល​បញ្ចេញ​ចេញ​ពី​ខាង​ក្នុង​ត្រូវ​បាន​លាត​ត្រដាង​នៅ​ខាង​ក្រៅ ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​ស្ថាបត្យកម្ម​តាំង​នៅ​ជា​ចម្បង។  នេះគឺស្របជាមួយនឹងរូបភាពហិណ្ឌូដើមដទៃទៀត ដែលជារឿយៗតំណាងឱ្យការកើតនៃលោហធាតុ — ការចូលមកក្នុងអត្ថិភាពនៃការពិតដ៏ទេវភាពដែលនៅតែមិនមានទម្រង់—ក៏ដូចជា “ការស្ថាបនាសមាធិ”។ 

 ភាសាផ្សេងៗ 
នៅក្នុង ភាសាតាមីល គភ៌គ្រឹះ ត្រូវបានគេហៅថា karuvarai មានន័យថាផ្នែកខាងក្នុងនៃទីសក្ការៈបូជា និងមានន័យថា "បន្ទប់ស្បូន" ។ ពាក្យ "ការូ" មានន័យថាទារកនិង "អារ៉ា" មានន័យថាបន្ទប់។

Satcitananda គឺជា epithet និងការពិពណ៌នាសម្រាប់បទពិសោធន៍ប្រធានបទនៃការពិតដែលមិនផ្លាស់ប្តូរចុងក្រោយដូចជាការវាយអក្សរដោយ គភ៌គ្រឹះ ។ អ្នកគោរពបូជានៃ ប្រាសាទ Sabarimala អាចសំដៅទៅលើ គភ៌គ្រឹះ ជា sannidhanam ។ 

Sreekovil គឺជាពាក្យមួយផ្សេងទៀតសម្រាប់ គភ៌គ្រឹះ ។ 

 នៅកម្ពុជា 
នៅកម្ពុជាក៏មានប្រាសាទប្រភេទគភ៌គ្រឹះផងដែរ ដូចជាប្រាសាទអាស្រមមហាឬស្សី, ប្រាសាទវិហារគុកឬN17នៅសំបូរព្រៃគុក,ប្រាសាទគុកខាងជើងខេត្តកំពង់ចាម,ល,
រូបភាពតូច|ប្រាសាទវិហារគុកឬN17
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations