ល្ខោនឆាទ្រី

Lakhon Chatri (   លៈខរឆាត្រី(ទ្រី) ) ជា​ប្រភេទ​រឿង​របាំ​ពី ​ភាគ​កណ្តាល​ប្រទេស​ថៃ ហើយ​មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​នឹង​រឿង នោរ៉ា នៃ ​ប្រទេស​ថៃ​ខាង​ត្បូង ។ ពាក្យ​ថា​ឆាទ្រី​បាន​មក​ពី ​សំស្រ្កឹត​ថា ​"ក្សត្រី" ដែល​មាន​ន័យ​ថា​ជា​សមាជិក​នៃ​រាជវង្ស ​ហិណ្ឌូ និង​វណ្ណៈ​អ្នក​ចម្បាំង​នៅ​លើ ​វេសយ៉ាស និង​ក្រោម ​ព្រាហ្មណ៍ ។ Lakhon Chatri បង្ហាញរឿងរបស់ស្តេច។ (2009) : Intangible cultural heritage. Lakhon Chatri. Retrieved September 25, 2016 from http://ich.culture.go.th/index.php/en/ich/performing-arts/238-stage/185-lakhon-chatri 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ ថៃភាគច្រើនយល់ស្របថា Lakhon Chatri ដែលកំណត់ដោយស្ត្រីដែលនិយាយបន្ទាត់របស់ពួកគេជាមួយនឹងតន្ត្រីដ៏រស់រវើក ហើយដែលបង្ហាញពីភាពកំប្លុកកំប្លែង និងចលនាដែលមានចលនារហ័សរហួន គឺជាទម្រង់ដែលនៅរស់រានមានជីវិតចាស់ជាងគេ។ Lakhon Chatri មានប្រជាប្រិយភាពនៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ មុនពេលវាត្រូវបានណែនាំទៅកាន់ ទីក្រុងបាងកក ក្នុងរយៈពេលបី។

1769 គឺជាលើកទីមួយនៅពេលដែលស្តេច តាក់ស៊ីន នៃ ធនបុរី រួមជាមួយកងទ័ពរបស់គាត់បានឡើងកាន់អំណាចលើមនុស្សជាច្រើនរួមទាំងក្រុម Lakhon Chatri មកពី នគរស្រីធម្មរាជ (តំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ) បន្ទាប់ពីបានបង្ក្រាបអ្នកគ្រប់គ្រង។

នៅឆ្នាំ 1780 ព្រះបាទតាក់ស៊ីន បានបញ្ជាឱ្យក្រុមសម្តែងល្ខោន Lakhon Chatri ក្នុងការប្រកួតប្រជែងជាមួយក្រុមរបាំរបស់ រាជវាំង ក្នុងអំឡុងពេលប្រារព្ធព្រះបដិមាព្រះកែវមរកត ។

ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទរាមាទី៣ ក្នុងឆ្នាំ១៨៣២ សម្ដេចចៅពញាចក្រី មហាប្រាយុទ្ធវង្ស (ឌិត ប៊ុណ្ណាក) ជាមួយកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គ បានបង្ក្រាបការបះបោរនៅតំបន់ភាគខាងត្បូង ហើយបាននាំអ្នកសំដែងដ៏ប៉ិនប្រសប់ជាច្រើនរូបរបស់ Lakhon Chatri មកជាមួយ។ ដែលបង្កើតក្រុមសម្តែងរួមគ្នា ដែលល្បីល្បាញ ហើយប្រភេទនេះ បន្តបន្សល់ទុកដល់ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ (2009) : Intangible cultural heritage. Lakhon Chatri. Retrieved September 26, 2016 fromhttp://ich.culture.go.th/index.php/en/ich/performing-arts/238-stage/185-lakhon-chatri 

 លក្ខណៈរបស់លៈខោនឆាទ្រី 
កាល​ពី​មុន ក្រុម​ល្ខោន ​លៈខោនឆាទ្រី មាន ​តួ ​ប្រុស​គ្រប់​រូប។ សិល្បៈ​សម្ដែង​នេះ​ក៏​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​លៈខោននក ដែរ។

 តំបន់អនុវត្ត 
ដោយ​មាន​ផ្ទៃ​រាង​ជា ​បួន​ជ្រុង ក្រុម​នេះ​បាន​ដំឡើង​បង្គោល​បួន​ជ្រុង​ជា​បួន​ជ្រុង ដោយ​មាន ​កៅអី ​មួយ​ក្នុង​ការ៉េ។ បង្គោល​នៅ​កណ្តាល​ហៅ​ថា សៅ​មហា​ឆៃ (​បង្គោល​មហាជ័យ​) ។ ក៏មានដំបូលនៅពីលើកន្លែងសំដែងផងដែរ។ Vajrabul, S. (2007) Performing Arts. Asia Pacific Cultural Centre for UNESCO (ACCU). Retrieved September 26, 2016 from http://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_THA4.html

 សំលៀកបំពាក់ 
ក្រុមសម្តែងដោយគ្មានអាវ។ តួអង្គសំខាន់ស្លៀកសំលៀកបំពាក់ដែលចម្រាញ់ជាងតួអង្គផ្សេងទៀត។ ស្នាប់ភ្លៅ (ខោជើងវែង) ប្រើ។ បន្ទះក្រណាត់ តុបតែង រួមមាន hoi na (ព្យួរពីខាងមុខ) និង hoi khang (ព្យួរពីចំហៀង) ។ គ្រឿង​តុបតែង​ផ្សេងៗ​ទៀត​គឺ សង្វាន់ (សង្វា) ,ថាប់​សឿង ( ខ្សែ​ក ) ,ក្រាំង​ខៅ (កអាវ​ប៉ាក់) និង​សឿត (ក្បាល​ដូច​មកុដ​ចង្អុល)។

 ការសម្តែង 
មុន​ពេល​ការ​ប្រគំ​តន្ត្រី​ចាប់​ផ្តើម អ្នក​សម្តែង​តែង​ធ្វើ ​ពិធី ​គោរព​វិញ្ញាណក្ខន្ធ​លោក​គ្រូ និង​អ្នក​គ្រូ​ដែល​កន្លង​មក។ បន្តដោយ Hom Rong Chatti ( ហោមរោង ) ដោយ វង់តន្រ្តី ពីផាត, Rong Prakat Na Bot, Ram Sat Na Bot (រាំ Sat Na Bot) ដល់តន្ត្រីដោយតួអង្គសំខាន់ដែលរាំជារង្វង់ ទ្រនិចនាឡិកា ។ តួអង្គសំខាន់នឹង សូត្រ មន្តអាគម និមន្តអក្ខរា ខណៈពេលកំពុងរាំដើម្បីអំពាវនាវការពារពីអំពើអាក្រក់។ រឿងនេះចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលតួអង្គសំខាន់អង្គុយលើកៅអី។ ចាប់ពីចំណុចនេះតទៅ តួអង្គសំខាន់ចាប់ផ្តើមច្រៀង ខណៈតួអង្គផ្សេងទៀតក្នុងរឿងច្រៀងបន្ទរ។ ពេលសម្តែងចប់ តួអង្គសំខាន់សម្តែងរបាំសៅរ៍ម្តងទៀត ប៉ុន្តែលើកនេះគាត់សូត្រធម៌ថយក្រោយ ហើយធ្វើចលនាជារង្វង់តាមទ្រនិចនាឡិកា ហៅថា ខៃយ៉ាន ("មិនធ្វើអក្ខរា") ដើម្បីលុបអក្ខរាវិរុទ្ធ។