ជនជាតិបៃ

បៃ ឬ ប៉ៃ (  白族  ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិច អាស៊ីបូព៌ា ដែលមានដើមកំណើតនៅក្នុង ខេត្តស្វយ័តដាលីបៃ នៃ ខេត្តយ៉ូណាន តំបន់ ប៊ីជា នៃ ខេត្ត គួយចូវ និងតំបន់ សាងស៊ី នៃ ខេត្ត ហុណាន ។ បៃ ជាក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយក្នុងចំណោម ក្រុមជនជាតិភាគតិច ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយ ប្រទេសចិន  ដែលមានប្រជាជនចំនួន ២,០៩១,៥៤៣ ( គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២០ )។ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|276x276ភីកសែល|ការអានក្មេងស្រី បៃ (1963)
ដើមកំណើតនៃជនជាតិ បៃ ត្រូវបានគេជជែកគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្នុងសតវត្សកន្លងមកនេះ ទោះបីជាការជជែកដេញដោលទាំងនោះផ្តោតសំខាន់ទៅលើក្រុមមនុស្សដែលត្រូវបានបង្រួបបង្រួមក៏ដោយ។ យោងតាមកំណាយបុរាណវត្ថុនៅជុំវិញបឹង Erhai ប្រជាជន បៃ ប្រហែលជាមានដើមកំណើតនៅតំបន់ជុំវិញបឹង។ កន្លែងដំបូងបំផុតរបស់មនុស្សដែលត្រូវបានរកឃើញនៅដើមសតវត្សទី ២០ ត្រូវបានគេហៅថាសារីរិកធាតុ Paleolithic Malong នៃ Mt. Cangshan (苍山马龙遗址) ចុះកាលបរិច្ឆេទប្រហែល ៤០០០ BP ។ គេហទំព័រចុងរួមមាន Haimenkou នៃ Jianchuan (剑川海门口, ៣០០០ BP), Baiyangcun នៃ Binchuan (宾川白羊村, ៣៥០០ BP) និង Dabona of Xiangyun (祥云大波那, ២០០០)។

បៃ ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងអត្ថបទ រាជវង្សថាង ថាជា ' បូ (ឬ បៃ)' ។ ដោយសន្មតថាការចម្លងរបស់បូគឺត្រឹមត្រូវ ការលើកឡើងដំបូងបំផុតនៃ បៃ គឺនៅសតវត្សទី ៣ មុនគ.ស. នៅក្នុងអត្ថបទមួយដែលមានឈ្មោះថា Lüshi Chunqiu ( Spring and Autumn Annals of Master Lü Buwei) ។ ពួកគេត្រូវបានលើកឡើងម្តងទៀតនៅក្នុង កំណត់ត្រារបស់ Sima Qian របស់ Grand Historian នៅសតវត្សទីមួយមុនគ.ស.។ 

កុលសម្ព័ន្ធ បៃ គឺជាកុលសម្ព័ន្ធមួយដែលបានជួយបង្កើត ណានចាវ (៦៤៩-៩០២) ។ នៅឆ្នាំ ៩៣៧ ព្រះរាជាណាចក្រ ដាលី ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ ដួនស៊ីពីង ដែលជាបុរស បៃ ដែលគ្រួសាររបស់គាត់បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងនគរ ណានចាវ បានតស៊ូមតិសម្រាប់ "ការសង្គ្រោះនៃ Corvée" (  ) និងបានចូលរួមជាមួយកុលសម្ព័ន្ធចំនួន ៣៧ នៅភាគខាងកើត យូណាន ដើម្បីជំរុញឱ្យមានការបះបោរ។ ព្រះរាជាណាចក្រ ដាលី បានបន្តអស់រយៈពេលប្រហែល ៣០០ ឆ្នាំ (៩៣៧-១២៥៣) ដែលជួយសម្រួលដល់ការបង្កើតភាពស្អិតរមួតផ្ទៃក្នុងរបស់ បៃ ដែលផ្តោតលើ បឹង Erhai ។ 

នៅឆ្នាំ ១២៥៣ ម៉ុងហ្គោលដែលដឹកនាំដោយ កូបៃខាន់ បានដណ្តើមយកអាណាចក្រ ដាលី ។  រាជវង្ស យ័ន បាន​បង្កើត ​ខេត្ត យ៉ូណាន បង្កើត​ស្រុក​រដ្ឋបាល​នៅ​ក្នុង​តំបន់ Erhai និង​រក្សា​គ្រួសារ ដួន ដែល​ជា​អតីត​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ក្រុងដាលី ដើម្បី​ត្រួត​ពិនិត្យ​តំបន់​។ 

នៅឆ្នាំ ១៣៨១ កងទ័ព រាជវង្ស មីង បានកម្ចាត់កងកម្លាំង យួន ទម្លាក់អតីតអ្នកគ្រប់គ្រងដាលី បង្កើតខេត្តដាលី ហើយក្រោយមកទាហានហាន និងជនចំណាកស្រុកបានចូលទៅក្នុងតំបន់ដាលី ដើម្បីដាំដុះដី។ 

 សាសនា 
ទម្លាប់របស់ប្រជាជន ក្នុងតំបន់ដាលី ប្រហាក់ប្រហែលនឹងវប្បធម៌ ចិនហាន ធម្មតា។ ពួកគេត្រូវបានប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដោយព្រះពុទ្ធសាសនា សាសនាតាវ និងលទ្ធិខុងជឺ។

 ពុទ្ធសាសនា 
ប្រជាជនបៃភាគច្រើនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទម្រង់នៃព្រះពុទ្ធសាសនាដែលគេស្គាល់ថា Azhaliism ។ Skutsch, Carl, ed. (2005). Encyclopedia of the World's Minorities. New York: Routledge. pp. 175–176. ISBN 1-57958-468-3.  

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ រាជាណាចក្រដាលី គឺជាប្រជាជាតិពុទ្ធសាសនាដំបូងគេនៅយូណាន ដោយមិនរាប់បញ្ចូល ប្រជាជនទីបេ នៅភាគពាយ័ព្យយូណាន។  ព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបាននាំយកមកប្រជាជន  នៅដើមសតវត្សទី ៨ ។ ជនជាតិបៃ ធ្លាប់អនុវត្ត ព្រះពុទ្ធសាសនា មហាយាន ។  បន្ទាប់ពី ការបះបោរបីត្រកូល របស់ Wu Sangui វាត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងដាច់អហង្ការដោយ រាជវង្សឈីង ។ ក្រោយ​មក ជំនឿ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​របស់​ប្រជាជន បៃ ត្រូវ​បាន​បង្ខិតបង្ខំ​ដោយ ​ពុទ្ធសាសនា​ហិណ្ឌូ ​ចិន។  លើសពីនេះ ប្រជាជនបៃ បង្ហាញចំណាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការចម្លងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា។ ទីតាំងសំខាន់ៗដូចជា វត្តស្វែងរករាប់ពាន់នៅ ប្រាសាទ Chongsheng ប្រាសាទ Fengyi North Tangtian Fazang វត្តទាំងបី នៃប្រាសាទ Chongsheng និង ប្រាសាទ Fotu បានទទួលនូវអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើន រួមទាំង ពេជ្រសូត្រ ផ្កាឈូកសូត្រ និងព្រះសូត្រ Prajñāpāramitā Sūtras ធំៗ ។ 

 បេនស៊ូ 
ទោះបីជាប្រជាជន បៃ ភាគច្រើនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវ Azhaliism ដែលជាទម្រង់នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលតាមដានប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់វាត្រឡប់ទៅ នគរ ណានចាវ ក៏ដោយ Skutsch, Carl, ed. (2005). Encyclopedia of the World's Minorities. New York: Routledge. pp. 175–176. ISBN 1-57958-468-3. "Ethnic Groups – china.org.cn". China.org.cn. Retrieved 17 August 2018. "Ethnic Groups – china.org.cn". China.org.cn. Retrieved 17 August 2018. ពួកគេក៏អនុវត្តសាសនាដើមហៅថា បេនស៊ូ ផងដែរ: ការថ្វាយបង្គំព្រះ ngel zex (本主;  ) ព្រះក្នុងស្រុក និងបុព្វបុរស។  Ngel zex អាចជាវីរបុរសណាមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ—ព្រះអង្គម្ចាស់នៃរបប ណានចាវ វីរបុរសនៃរឿងព្រេងនិទាន ឬសូម្បីតែខ្លា (ឧទាហរណ៍ ឡាវជុន ជីងឌី  ជាខ្លា)។ 

 គ្រិស្តសាសនា 
George Clarke ដែលបានមកដល់ក្នុងឆ្នាំ ១៨៨១ គឺជាបេសកជនប្រូតេស្តង់ដំបូងគេទៅកាន់ប្រជាជន បៃ ។  បុគ្គល បៃ ពីរបីនាក់ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវជំនឿគ្រីស្ទាន។ នៅឡើយ ព្រះវិហារគ្រិស្តសាសនាមាននៅដាលី។ 

 ឥស្លាម 
មានភូមិមួយចំនួននៅក្នុងខេត្តយូណាន ដែលអ្នកស្រុកកាន់សាសនា ឥស្លាម ប៉ុន្តែនិយាយភាសា បៃ ជាភាសាដំបូងរបស់ពួកគេ។ មនុស្សទាំងនេះត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាផ្លូវការដោយអាជ្ញាធរចិនថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ ជនជាតិ ហួយ ហើយហៅខ្លួនឯងថា បៃហួយ ("បៃ-និយាយម៉ូស្លីម")។  ជាធម្មតាពួកគេនិយាយថាបុព្វបុរសរបស់ពួកគេគឺជា ជនជាតិ ហួយ ដែលបានចូលមកយូណានជាអ្នកដើរតាមកងទ័ពម៉ុងហ្គោលីក្នុងសតវត្សទី ១៤ ។  (1st edition appeared in 1991)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន