វត្តសង់ច្រវាចាស់

វត្តសង់ច្រវាចាស់ ត្រូវបានគេហៅកាត់ថា វត្តចាស់ នាមបញ្ញតិ​៖ វត្តបូគាមឫក្សកល្បព្រឹក្ស  (Pūgāmarika Kalaparikārāma) ។ នៅក្នុងអតីតកាលដ៏យូរលង់ កាលពីរាប់រយឆ្នាំមុន តំបន់ដែលបច្ចុប្បន្នគេស្គាល់ថាជា "ភូមិសង់ច្រវា" គឺជាតំបន់ទំនាបលិចទឹកដ៏ធំមួយ។ ជារៀងរាល់រដូវវស្សា ទឹកភ្លៀងដ៏ច្រើនធ្លាក់មកលិចផែនដីនេះ បង្កើតបានជាសមុទ្រទឹកសាបដ៏ធំមួយដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីទាំងមូល។ ក្នុងកាលៈទេសៈបែបនេះ ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់នេះបានអភិវឌ្ឍវិធីសាស្ត្ររស់នៅដ៏ឆ្លាតវៃ ដោយបន្សាំទៅនឹងបរិស្ថានដែលប្រែប្រួលតាមរដូវកាល។

 ប្រភពឈ្មោះ "សង់ច្រវា" 
ការរស់នៅក្នុងតំបន់លិចទឹកតម្រូវឱ្យប្រជាជនពឹងផ្អែកលើទូកបន្ទះក្តារសម្រាប់ការធ្វើដំណើរនិងការដោះដូរទំនិញ។ ដំណើរតាមផ្លូវទឹកតែងតែចំណាយពេលយូរ ជាពិសេសពេលធ្វើដំណើរទៅកាន់ភូមិឆ្ងាយៗឬទីផ្សារដើម្បីដោះដូរទំនិញ។ ជាញឹកញាប់ ប្រជាជនមិនអាចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញបានទាន់ពេលមុនពេលងងឹត ឬមុនពេលភ្លៀងធំចាប់ផ្តើមធ្លាក់។

ក្នុងស្ថានភាពដែលមិនអាចត្រឡប់ផ្ទះទាន់ពេលបាន អ្នកភូមិមានទម្លាប់សង់ជម្រកបណ្តោះអាសន្នដោយប្រើស្លាបច្រវា ដែលជាស្លាបរុក្ខជាតិប្រភេទសេមចំណុះទឹកដែលមានច្រើននៅតំបន់នេះ។ ស្លាបច្រវាអាចយកមកដាក់លើគ្នា ឬត្របាញ់ចូលគ្នា ដើម្បីបង្កើតជាជញ្ជាំងនិងដំបូលសម្រាប់ជម្រកបណ្តោះអាសន្ន ការពារពីភ្លៀងនិងក្តៅថ្ងៃ។ ទម្លាប់នៃការ "សង់ជម្រកដោយស្លាបច្រវា" នេះបានក្លាយជាលក្ខណៈពិសេសប្រចាំតំបន់ រហូតដល់ប្រជាជនចាប់ផ្តើមហៅតំបន់នេះថា "ភូមិសង់ច្រវា" មានន័យថា "ភូមិដែលសង់ជម្រកដោយស្លាបច្រវា"។

 ការបង្កើតភូមិសង់ច្រវាចាស់ និងវត្តសង់ច្រវាចាស់ 
កាលពីដំបូង ភូមិសង់ច្រវាមានទំហំតូច មានប្រជាជនរស់នៅក្នុងផ្ទះលើស្រះ ឬផ្ទះលើគោកដែលលេចផុតពីទឹកនៅរដូវវស្សា។ នៅពេលដែលភូមិចាប់ផ្តើមមានប្រជាជនកាន់តែច្រើន ការចង្អុលបង្ហាញពីភាពរុងរឿងនៃសហគមន៍ ប្រជាជនបានសម្រេចចិត្តសាងសង់វត្តមួយដើម្បីជាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនា វប្បធម៌ និងសង្គម។ វត្តនេះត្រូវបានហៅថា "វត្តសង់ច្រវា" ដោយបានឈ្មោះតាមភូមិដែលវាតាំងនៅ។ វត្តនេះស្ថិតក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រដែលមាន ៤ ភូមិ (ភូមិសង់ច្រវាចាស់ ភូមិតាកោង ភូមិរវៃ និងភូមិកំព្រោង) ដែលជាកន្លែងធ្លាប់មានសកម្មភាពពុទ្ធសាសនានិងវប្បធម៌ខ្មែរយ៉ាងសកម្មផងដែរ។

វត្តសង់ច្រវានេះត្រូវបានសាងសង់នៅទួលខ្ពស់មួយក្នុងភូមិ ដែលមិនងាយលិចទឹកនៅរដូវវស្សា ដើម្បីអាចធ្វើសកម្មភាពសាសនាដោយមិនរងការរំខានពីទឹកជំនន់។ អាស្រមដំបូងត្រូវបានសាងសង់ដោយឈើ និងស្លាបច្រវា ក៏ប៉ុន្តែបន្ទាប់មកត្រូវបានជំនួសដោយរចនាបថដែលធន់ជាងមុនដូចជាឈើរឹង និងក្រោយមកទៀតជាសំណង់ថ្ម និងសុីម៉ង់ត៍។

 ការបង្កើតភូមិសង់ច្រវាថ្មី 
ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃប្រជាជនក្នុងភូមិសង់ច្រវា ផ្ទៃដីដែលមាននៅក្នុងភូមិដើមចាប់ផ្តើមមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់តម្រូវការរបស់សហគមន៍ដែលកំពុងរីកចម្រើន។ ក្នុងជំនាន់ក្រោយមក ក្រុមគ្រួសារមួយចំនួនបានសម្រេចចិត្តបែកចេញទៅបង្កើតភូមិថ្មីនៅមិនឆ្ងាយពីភូមិដើម។ ការបែកចែកនេះនាំឱ្យមានការបង្កើតភូមិសង់ច្រវាថ្មី និងការសាងសង់វត្តសង់ច្រវាថ្មីមួយទៀតសម្រាប់ប្រជាជននៅភូមិថ្មីនេះ។

ដើម្បីញែកភាពខុសគ្នារវាងភូមិទាំងពីរ ភូមិដើមចាប់ផ្តើមត្រូវបានហៅថា "ភូមិសង់ច្រវាចាស់" ចំណែកភូមិថ្មីត្រូវបានហៅថា "ភូមិសង់ច្រវាថ្មី"។ ដូចគ្នានេះដែរ វត្តក្នុងភូមិដើមក៏ត្រូវបានហៅថា "វត្តសង់ច្រវាចាស់" ចំណែកវត្តក្នុងភូមិថ្មីត្រូវបានហៅថា "វត្តសង់ច្រវាថ្មី"។

 ការវិវឌ្ឍនៃវត្តសង់ច្រវាចាស់ 
តាមរយៈពេលវេលា វត្តសង់ច្រវាចាស់បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនា វប្បធម៌ និងសង្គមដ៏សំខាន់សម្រាប់ភូមិសង់ច្រវាចាស់។ វត្តនេះមិនត្រឹមតែជាកន្លែងសម្រាប់ការប្រតិបត្តិពិធីសាសនាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏បានដើរតួជាសាលារៀន ជាកន្លែងប្រជុំសហគមន៍ និងជាកន្លែងរក្សាទុកចំណេះដឹងនិងប្រពៃណីវប្បធម៌សម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយៗទៀតផង។

ព្រះសង្ឃក្នុងវត្តសង់ច្រវាចាស់បានបង្រៀនអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ព្រះធម៌ និងចំណេះដឹងផ្សេងៗដល់កុមារក្នុងភូមិ។ វត្តនេះក៏ជាកន្លែងដែលប្រជាជនអាចស្វែងរកការប្រឹក្សា ការលួងលោម និងការណែនាំផ្លូវចិត្តពីព្រះសង្ឃផងដែរ។

នៅក្នុងខ្យល់ត្រជាក់ពេញដោយដើមឈើហូបផ្លែនៅលើផ្ទៃដី 50,000 ម៉ែត្រការ៉េ ស្រល់ត្រជាក់ដែលមានទីតាំងនៅជាប់ ច្រាំងទន្លេ Tra Ngoa ភាគខាងត្បូង និងផ្លូវពីឃុំ Tra Con ទៅប្រសព្វនៃ Vinh Xuan និង Huu Thanh (Phuc Thay)។ វត្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សទី 16 ជាមួយនឹងរឿងរ៉ាវវីរភាព និងសោកនាដកម្មជាច្រើន ជាពិសេសដាននៃការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយសង្រ្គាមនៅតែដក់ជាប់ក្នុងទីសក្ការៈ។

 ប្រវត្តិសាស្រ្ត, ស្ថាបត្យកម្ម 
វត្តចាស់ ជាវត្តខ្មែរ ដែលមានស្ថាបត្យកម្ម លាយឡំ វប្បធម៌ នៃប្រទេសទាំងពីរ វៀតណាម និង កម្ពុជា សាងសង់ក្នុង ប្រហែល ឆ្នាំ ១៥៤៨ បច្ចុប្បន្ន ស្ថិតនៅជាប់មាត់ ប្រឡាយ ត្រាង៉ោ ភាគខាងត្បូង ជិតប្រសព្វ ត្រាសឺន ផ្លូវលេខ ៩០៧ ភូមិត្រាសឺន - ឃុំ ហ៊ូថាញ់ - ស្រុក ត្រាអុង - ខេត្ត វិញឡុង ។ 

មានរឿងព្រេងនិទានថា ក្នុងសម័យប្រឆាំងអាមេរិក មានកម្មាភិបាលបដិវត្តន៍ជាច្រើនបានមកទីនេះដើម្បីជ្រកកោន និងធ្វើការ ហើយត្រូវបានការពារដោយវត្ត និងពុទ្ធសាសនិកខ្មែរ។ អ្វីដែលចម្លែកនោះគឺថា ទោះបីខ្មាំងសត្រូវបានរកឃើញវា ហើយបានវាយលុក និងស្វែងរកម្តងហើយម្តងទៀតទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ពួកគេមិនបានរកឃើញមូលដ្ឋានបដិវត្តន៍ណាមួយឡើយ។ មនុស្សជាច្រើនជឿថាព្រះពុទ្ធបានទម្លាក់ជញ្ជាំងដែលមើលមិនឃើញដើម្បីការពារកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់វៀតកុង។ ក្រៅពីនេះ រាល់ពេលដែលពួកគេបានបោសសម្អាត និងស្វែងរក ពួកគេបានឆ្លងជំងឺ "ចម្លែក" ដែលមូលហេតុនៃការស្លាប់មិនអាចរកឃើញ ដូច្នេះពួកគេភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង និងកំណត់ការវាយឆ្មក់របស់ពួកគេ ដោយសារមូលដ្ឋានបដិវត្តន៍មានលក្ខខណ្ឌល្អក្នុងប្រតិបត្តិការ។

ប្រហែល ឆ្នាំ 1945 ទាហានបដិវត្តន៍តែងតែមកធ្វើប្រតិបត្តិការដោយសម្ងាត់នៅវត្ត ហើយត្រូវបានស្នាក់នៅ និងចិញ្ចឹមបីបាច់ដោយព្រះចៅអធិការ ថាច់ ង៉ុកស៊ីន ។ នៅពេលដែលបារាំងចង់ប្រើវត្តនេះជាប៉ុស្តិ៍ប៉ូលីស មនុស្សចាស់ជាច្រើនបានតស៊ូប្រឆាំងនឹងវា ដោយមានការគាំទ្រពីព្រះសង្ឃ និងពុទ្ធសាសនិករាប់រយនាក់នៅក្នុងតំបន់នោះ។ ដំបូង​គេ​រៀបចំ​ការ​គាប​សង្កត់ ប៉ុន្តែ​បន្ទាប់​មក​បាន​ចូល​ជា​បណ្តើរៗ ហើយ​ដក​ថយ​វិញ ដោយ​មិន​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​វត្ត​នោះ​ទេ…»។

បន្ទាប់ពីការរំដោះភាគខាងត្បូងទាំងស្រុង វត្តចាស់នៅតែដើរតួនាទីជាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនាសម្រាប់ប្រជាជន ខ្មែរ នៅឃុំ Huu Thanh ; ទន្ទឹមនឹងនោះ ក៏ជាកន្លែងរៀបចំពិធីបុណ្យសហគមន៍ បង្ហាញពីចំណងសាមគ្គីភាពរវាងជនជាតិកឹង និងខ្មែររស់នៅជាមួយគ្នា រួមគ្នាប្រឆាំងសត្រូវរួម និងកសាង និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមជាមួយគ្នា។

វត្ត​នេះ​បច្ចុប្បន្ន​មាន​សំណង់​ស្ថាបត្យកម្ម​រួម​មាន​៖ សាលធំ សាលា​ពុទ្ធសាសនា កុដិ​ព្រះសង្ឃ រោង​បាយ រោង​បាយ ប្រាង្គ បង្គោល​ទង់ ចេតិយ។ ស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មទាំងនេះ សាងសង់ពីបេតុង ប្រក់ក្បឿង ហើយត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញជាច្រើនដង ដើម្បីបំពេញតម្រូវការខាងវិញ្ញាណ និងសាសនារបស់ពុទ្ធសាសនិកក្នុងតំបន់។

វត្តចាស់មិនត្រឹមតែជាកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាមូលដ្ឋានបដិវត្តន៍ឃុំ Huu Thanh កន្លែងជួបជុំ កន្លែងប្រមូលផ្តុំ និងជាកន្លែងចិញ្ចឹមកម្មាភិបាលបដិវត្តន៍ក្នុងសង្រ្គាមតស៊ូប្រឆាំងបារាំង និងអាមេរិកផងដែរ។ វត្តនេះត្រូវបានរដ្ឋផ្តល់ទូកង៉ូមួយ ហើយជាមជ្ឈមណ្ឌលតំណាងឱ្យវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរថេរវាទចំនួន 6 នៅស្រុកត្រាអុនទាក់ទងនឹងវប្បធម៌ទូកង។ វត្ត​ចាស់​ក៏​ជា​កន្លែង​សម្រាប់​រៀបចំ​សកម្មភាព​វប្បធម៌ អប់រំ​កាយ កីឡា ល្បែង​ប្រជាប្រិយ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ឈប់សម្រាក​ដូចជា បុណ្យ​ឆ្លង​ឆ្នាំ​ថ្មី បុណ្យ ​ភ្ជុំបិណ្ឌ បុណ្យ​អុំទូក អក​អំបុក ...

មានឱកាសទៅទស្សនាវត្តចាស់ ភ្ញៀវទេសចរនឹងជួបប្រទះនូវបរិយាកាសដ៏ឧឡារិក និងស្ងប់ស្ងាត់នៃប៉ម សាលធំ និងសំណង់ផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងម្លប់ដ៏ជ្រៅនៃដើមឈើផ្កាយរាប់រយឆ្នាំ ស្តាប់រឿងរ៉ាវនៃការប្រយុទ្ធគ្នារវាងជនជាតិបារាំង និងអាមេរិក ខណៈពេលដែលស្តាប់សម្លេងដ៏អ៊ូអរ និងអញ្ជើញតន្ត្រីប្រាំសម្លេង។

 សារីរិកធាតុប្រវត្តិសាស្ត្រខេត្ត 
នៅ ថ្ងៃទី 16 ខែតុលា ឆ្នាំ 2014 មន្ទីរវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍ខេត្តវិញឡុង បានចេញសេចក្តីសម្រេចលេខ 1530/QD-UBND ទទួលស្គាល់វត្តចាស់ជាវត្ថុបុរាណប្រវត្តិសាស្ត្រថ្នាក់ខេត្តនៃប្រភេទវត្ថុបុរាណបដិវត្តន៍។ នេះ​ជា​វត្ថុ​បុរាណ​ប្រវត្តិសាស្ត្រទី ៣៥ របស់​ខេត្តវិញឡុង។

 ជំនាន់​ព្រះ​ចៅ​អធិការ 
ព្រះចៅអធិការវត្តខ្មែរត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះចៅអធិការមុន ឬបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយគណៈគ្រប់គ្រងវត្ត រួចដាក់ជូនអង្គប្រជុំដើម្បីបញ្ជាក់។ វត្តភាគច្រើនបានឆ្លងកាត់អាចារ្យជាច្រើនជំនាន់មកហើយ ប៉ុន្តែដោយសារមានយូរណាស់មកហើយ ទើបអ្នកបន្តវេនមិនចាំឈ្មោះអាចារ្យមុនៗទាំងអស់។ នេះ​ប្រហែល​ជា​ដោយសារ​គ្មាន​កំណត់ត្រា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬ​បើ​មាន​កំណត់ត្រា​ត្រូវ​ខូចខាត​តាម​ពេលវេលា។ ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​វត្ត​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​ចងចាំ​ផ្ទាល់​មាត់​ពី​មួយ​ជំនាន់​ទៅ​មួយ​ជំនាន់​ប៉ុណ្ណោះ។

ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​អាចារ្យ​ទាំង​១៣​អង្គ​ដែល​នឹក​ឃើញ​ពី​អតីតកាល៖ ១-លោកម្ចាស់ ថាច់ មឿង (១៦៨៨-១៧៦៨) ២-លោកម្ចាស់ ថាច់ ឡូ (១៧៨៩-១៨៧៣) ៣-ព្រះសង្ឃ ថាច់ វួយ (១៩០៣-១៩២៣) ៤- ព្រះតេជគុណ ថាច់ ង៉ុក ស៊ីញ (១៩២៣-១៩៥៥) ៥-លោកម្ចាស់ ថាច់ ហៀន (១៩៥៥-១៩៥៦) ៦- ព្រះតេជគុណ ថាច់ ង៉ុក ស៊ីញ (១៩៥៦ ដល់ ១៩៦៣) ៧-លោកម្ចាស់ ថាច់ ស៊ាវ (១៩៦៣-១៩៦៤) ៨- ព្រះតេជព្រះគុណ ថាច់ ហឿ (១៩៦៤ - ១៩៨២) ៩-លោកគ្រូ ថាច់ ឡុង (១៩៨២ ដល់ ១៩៨៦) ១០-ព្រះសង្ឃ ថាច់ ថាន (១៩៨៦ - ១៩៨៨) ១១-លោកគ្រូ ថាច់ ជួន (១៩៨៨ - ១៩៩៣) ១២-លោកម្ចាស់ ថាច់ ហៀប (១៩៩៣ - ២០១១) ១៣-លោកគ្រូ ថាច់ ដាំរ៉ា (២០១២-បច្ចុប្បន្ន)

 ជំនាន់នៃការគ្រប់គ្រង 

 សកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ 
1. របបអាហារ៖ ព្រះសង្ឃភាគខាងត្បូង បរិភោគតែពេលថ្ងៃត្រង់ប៉ុណ្ណោះ (អាហារមួយថ្ងៃ មិនមែនក្រោយម៉ោង 12 ថ្ងៃត្រង់ទេ) ជាធម្មតា បបរនៅពេលព្រឹក និងពេលថ្ងៃត្រង់ បរិភោគនៅពេលថ្ងៃត្រង់ (អាហារសំខាន់នៃថ្ងៃ)។ ចំណុចគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយនៅក្នុងប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាភាគខាងត្បូងគឺថាព្រះសង្ឃមិនបរិភោគអាហារបួសសុទ្ធដូចពុទ្ធសាសនាភាគខាងជើងនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគសាច់យោងទៅតាមច្បាប់សាច់សុទ្ធបី។ នោះគឺសាច់ត្រូវតែបរិភោគនៅពេលដ៏ត្រឹមត្រូវ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ត្រូវឃើញ សង្ស័យ ឬឮ (នៃ) សត្វដែលនៅរស់ត្រូវបានគេសម្លាប់សម្រាប់ពួកគេ។ ក្បួន​សាច់​សុទ្ធ​ទាំង​បី​ត្រូវ​បាន​កត់ត្រា​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធ​សាសនា​និកាយ​ខាង​ត្បូង។ ប្រទេសភាគច្រើនដែលធ្វើតាមប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាភាគខាងត្បូងក៏អនុវត្តច្បាប់សាច់សុទ្ធទាំងបីនេះដែរ។

២.ដើរសុំទាន៖ នៅប្រទេសកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ មនុស្សជាច្រើនតម្រង់ជួរតាមដងផ្លូវនៅពេលព្រឹក ដើម្បីប្រគេនចង្ហាន់ដល់ព្រះសង្ឃ និងដូនជី ដើម្បីបង្កើតបុណ្យកុសល និងជួយសម្អាតចិត្ត។ ការ​សុំ​ទាន ជា​សកម្មភាព​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​ព្រះសង្ឃ​ក្នុង​សម័យ​ព្រះពុទ្ធ។ គឺ​ជា​មាគ៌ា​បដិបត្តិ​មួយ​របស់​ព្រះសង្ឃ​តាម​ពុទ្ធសាសនា​ខាង​ត្បូង (ថេរវាទ)។ ការសុំទានជាវិធីមួយដែលអាចនាំមកនូវអត្ថប្រយោជន៍ជាក់ស្តែងជាច្រើនដល់ព្រះសង្ឃក៏ដូចជាពុទ្ធសាសនិកដែលធ្វើចង្ហាន់។ វាជាមធ្យោបាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការផ្សព្វផ្សាយ និងថែរក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា តាមរយៈរូបភាពនៃព្រះសង្ឃ។

 វគ្គសិក្សាភាសាបាលី-ខ្មែរ 

 ពិធីបុណ្យប្រពៃណី 

 វត្តសង់ច្រវាចាស់បានក្លាយជាកន្លែងសម្រាប់ប្រារព្ធពិធីបុណ្យប្រពៃណីផ្សេងៗរបស់ខ្មែរ ដូចជា៖
 ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ៖ ប្រជាជននៅភូមិសង់ច្រវាចាស់តែងតែមកជួបជុំគ្នានៅវត្តដើម្បីប្រារព្ធពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ដែលជាពិធីបុណ្យដើម្បីរំឭកដល់ដូនតានិងបងប្អូនដែលបានស្លាប់ទៅ។
 ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ៖ ប្រជាជននៅភូមិសង់ច្រវាចាស់តែងតែមកជួបជុំគ្នានៅវត្តដើម្បីប្រារព្ធពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ដែលជាពិធីបុណ្យដើម្បីស្វាគមន៍ឆ្នាំថ្មី។

 ពិធីបុណ្យព្រះពុទ្ធសាសនា 
1. ពិធីបុណ្យពេញបូណ៌មី ខែមាឃ (មាឃបូជា) ប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃ ១៥កើត ខែបឋមាសាឍ រៀងរាល់ឆ្នាំ៖ 

 នេះជាថ្ងៃជួបជុំព្រះសង្ឃចំនួន ១២៥០ អង្គ ដែល ១០០០ អង្គជាក្រុមចាទីឡា ពោលគឺក្រុមអ្នកបួសសក់ស្កូវ និង ២៥០ អង្គទៀតជារបស់ក្រុមអ័កគសាវ័ក ដែលជាសិស្សរបស់ព្រះសារីបុត្ត និងមគ្គុទ្ទេសក៍យ៉ាណា ក្នុងក្រុងរាជសីហ៍ ដោយមិនមានការកោះហៅជាមុនឡើយ។
 ថ្ងៃនេះក៏ជាថ្ងៃដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់មានព្រះជន្ម ៨០ ព្រះវស្សា ហើយទ្រង់បានសន្យានឹងស្តេចមារថាទ្រង់នឹងចូលបរិនិព្វានក្នុងរយៈពេល ៣ ខែ។ ឆ្លៀតក្នុងឱកាសនេះ ព្រះអង្គបានសំដែងព្រះធម៌ទេសនា អំពី ឧត្តរា ភត្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធៈ

ពុទ្ទវចនៈ Kusalassa upasampadà, Sacittapariyodapanam, Etam buddhàna sàsanam". "កុំធ្វើអំពើអាក្រក់ ការ​សម្រេច​នូវ​អំពើ​ល្អ, រក្សាចិត្តរបស់អ្នកឱ្យស្អាត, ការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ”។

២. បុណ្យចម្រើនព្រះជន្មរបស់ព្រះពុទ្ធ (វិសាខបូជា) ប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃ ១៥ រោច ខែ ពិសាខ រៀងរាល់ឆ្នាំ៖ Ý nghĩa rằng tháng Tư , Tỳ khưu Hộ Pháp, ngày 31/05/2015

រំលឹកដល់ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗចំនួន ៣ របស់ព្រះពុទ្ធគោតមៈ

 នៅថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែទី៤ ព.ស.២.៦៣០ ឆ្នាំមុន ក្នុងព្រៃ Lumbini (ឥឡូវនៅប្រទេសនេប៉ាល់) ចន្លោះក្រុងកបល្លវត្ថា និងរាជធានីទេវៈ ព្រះពោធិសត្វព្រះអង្គម្ចាស់ Siddhattha បានប្រសូតក្នុងជីវិតចុងក្រោយរបស់ព្រះអង្គ តាំងពីក្នុងផ្ទៃរបស់ព្រះនាងមហាមាយាទេវី របស់ព្រះបាទសុទ្ឋោតនា នៃត្រកូលសក្តិ។
 វេលាយប់ថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ ឆ្នាំ២.៥៩៥ ឆ្នាំមុន នៅគុម្ពពោធិព្រឹក្ស ក្នុងព្រៃឧរុវេឡា (សព្វថ្ងៃហៅថា ពុទ្ធគយា ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា) ខេត្តសេណានីហ្គាម៉ា ព្រះពោធិសត្វ សតថាថា បានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធគោតម។
 វេលាចុងក្រោយនៃរាត្រីពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ ឆ្នាំ២.៥៥០ ឆ្នាំមុន ក្នុងព្រៃសឡា នៃក្រុង Kusinārā (ប្រទេសឥណ្ឌា) ព្រះពុទ្ធគោតម បានចូលបរិនិព្វាន បញ្ចប់វដ្តនៃកំណើត និងមរណភាព ក្នុងពិភពទាំងបី និង៤ប្រភេទ។

នេះជាព្រឹត្ដិការណ៍សំខាន់ៗចំនួនបី ថ្វីត្បិតតែចន្លោះពេលខុសគ្នា ប៉ុន្តែហេតុការណ៍ទាំងអស់នោះ បានកើតឡើងដោយចៃដន្យនៅយប់ពេញបូណ៌មី ខែមេសា តាមការប្រាថ្នារបស់ព្រះពុទ្ធគោតម។ អាស្រ័យហេតុនេះ ពុទ្ធសាសនិកជនទាំងអស់ តាំងពីព្រះសង្ឃ ដល់ ឧបាសក ឧបាសិកា ជុំវិញពិភពលោក យកថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែ មេសា ជាថ្ងៃ ធ្វើគ្រឿងសក្ការបូជា ដល់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ហៅថា “វេសាខបូជា”។

3. ពិធីចូលវស្សា និវត្តន៍ (វេស្សន្តរ)៖ 

 ទំនៀម​ពុទ្ធសាសនា​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ចាប់​ផ្ដើម​ចូល​វស្សា​ (វេស្សៈ) ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​១៦​រោច ខែ​ពិសាខ និង​បញ្ចប់​នៅ​ថ្ងៃ​១៥​កើត ខែ​៩ (ព.ស.ស.)។ បើរដូវវស្សាចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃ ១៦ រោច ខែ ជេស្ឋ ឆ្នាំ ច សំរឹទ្ធិស័ក ព.ស. បើ​សិន​ជា​មាន​ហេតុ​ផល​ដែល​រដូវ​វស្សា​មិន​អាច​ធ្វើ​ដំណើរ​បាន​ទេ ហើយ​ត្រូវ​ពន្យារ​ទៅ​ខែ​ក្រោយ ពោល​គឺ​ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​ទី ១៦ ពេញ​បូណ៌មី ខែ​៧ ហើយ​បញ្ចប់​នៅ​ថ្ងៃ ១៥ កើត ខែ ១០ ទើប​គេ​ហៅ​ថា បិណ្ឌភ្ជុំ។ ហើយ​ចំនួន​វស្សា​ដែល​ព្រះសង្ឃ​មាន​បទពិសោធន៍​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ដើម្បី​គណនា​អតីតភាព​របស់​ព្រះអង្គ ពោល​គឺ​អាយុ​សាសនា​របស់​ព្រះអង្គ។ លើសពីនេះ មានបទប្បញ្ញត្តិជាក់លាក់មួយចំនួនស្តីពីការសម្រាកនៅរដូវវស្សា (ដូចជាលំនៅដ្ឋានសមរម្យ បន្ទប់ជាដើម) ដែលបានកត់ត្រាយ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងវីនីយ៉ា។
 ប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាភាគខាងជើងតែងតែហៅវាថា "អាន cư kiết hạ" ដែលមានន័យថាការបញ្ចប់រដូវក្តៅរយៈពេលបីខែ។ លុះដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែទី៤ ព្រះសង្ឃចាប់ផ្តើមនិមន្តបិណ្ឌបាត ដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ ទើបធ្វើពិធីបំបួសខ្លួនឯង និងបញ្ចប់រដូវវស្សា។ នេះបង្ហាញពីភាពបត់បែន និងការសម្របខ្លួនរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា។ វាអាស្រ័យលើដី អាកាសធាតុ អាកាសធាតុ និងលក្ខខណ្ឌដើម្បីធ្វើការដកថយនៅរដូវក្តៅ។ ពេលវេលាអាចប្រែប្រួល ប៉ុន្តែខ្លឹមសារ និងអត្ថន័យនៃការចាកចេញនារដូវក្តៅគឺដូចគ្នា។

4. ពិធីបុណ្យកឋិនទាន ប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេល ២៩ថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ដល់ថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា តាមច័ន្ទគតិ៖ 

 នេះ​ជា​ពិធីបុណ្យ​ពុទ្ធសាសនា​ប្រចាំឆ្នាំ​តែមួយគត់ ដែល​មាន​តាំងពី​សម័យ​ព្រះពុទ្ធ​។ សម្រាប់អ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ពិធីបុណ្យកឋិនទានមានអត្ថន័យធំធេងណាស់ មិនត្រឹមតែបង្ហាញពីសុច្ឆន្ទៈរបស់ពុទ្ធសាសនិកចំពោះការគាំទ្រព្រះសង្ឃប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបង្កើតនូវភាពសប្បាយរីករាយក្នុងរដូវបុណ្យដល់ពុទ្ធបរិស័ទផងដែរ។ ជាមួយគ្នានេះ ពិធីដង្ហែកឋិនទាន ក៏រំលឹកដល់ក្រុមទាំងបួន ទាំងព្រះសង្ឃ និងពុទ្ធបរិស័ទ ឱ្យចងចាំ និងដឹងគុណចំពោះចិត្តស្មោះស្ម័គ្រជានិច្ច។
 ពិធីបុណ្យ​កឋិន​ត្រូវបាន​ប្រារព្ធ​ធ្វើឡើង​បន្ទាប់ពី​ចូល​វស្សា​រយៈពេល​៣​ខែ និង​មុន​ពិធីបុណ្យ​អ៊ុំ​ទូក​តាម​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​។ តាមទំនៀមទំលាប់ព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរថេរវាទ វត្តនានានឹងកំណត់កាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់មួយ រួចជូនដំណឹងដល់ពុទ្ធសាសនិកជននៅក្នុងភូមិ ដើម្បីរៀបចំពិធីបុណ្យកឋិនទាន។

៥.ការប្រគេនចង្ហាន់ដល់ព្រះសង្ឃ៖ 

 ការ​ប្រគេន​ចង្ហាន់​ព្រះសង្ឃ គឺ​ការ​ប្រគេន​ចង្ហាន់​ដល់​អ្នក​ប្រកប​របរ ឬ​ជួយ​ប្រតិបត្តិ។ នោះ​ហើយ​ជា​គុណ​នៃ​ការ​ការពារ​ព្រះ​ធម៌។ បើបុគ្គលនោះ មានចិត្តបរិសុទ្ធ គ្រានោះនឹងចែកដល់បុគ្គលដែលថ្វាយ។ កាល​ពី​មុន យើង​ធ្វើ​តង្វាយ​ដល់​អ្នក​រាល់​គ្នា មិន​មែន​តែ​ព្រះពុទ្ធ​ទេ។ បើ​ព្រះពុទ្ធ​មាន ១.០០០ នាក់ យើង​ធ្វើ​តង្វាយ​ដល់​មនុស្ស ១.០០០ នាក់ បើ ១.៥០០ យើង​ធ្វើ​តង្វាយ​ដល់ ១.៥០០. កុសល​នោះ​គឺ​មិន​នឹក​ស្មាន​ដល់។
 ជា​ច្រើន​ដង​ដែល​យើង​មិន​អាច​អនុវត្ត​បាន ប៉ុន្តែ​យើង​ជួយ​អ្នក​ដទៃ​ក្នុង​ការ​អនុវត្ត ការ​ជួយ​ពួកគេ​អនុវត្ត​ដោយ​ឧទាហរណ៍ ការ​ផ្តល់​អាហារ​ដល់​ពួកគេ។ កាល​ពី​ដើម ព្រះពុទ្ធ​បាន​សរសើរ​ការ​ប្រតិបត្តិ​នេះ​យ៉ាង​ខ្លាំង។ ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា “បុណ្យ​ទាន​មាន​តម្លៃ​មិន​ចេះ​ចប់ មិន​ចេះ​ចប់ បុណ្យ​នោះ​មាន​រាប់​មិន​អស់”។ បុគ្គល​អាច​សម្រេច​បាន​នូវ​សាមណេរ​តាមរយៈ​អាហារ​នោះ ឬ​អនុវត្ត​នូវ​ភាព​បរិសុទ្ធ​មួយ​ភ្លែត។ ពេលវេលាតូចមួយនៃភាពបរិសុទ្ធគឺមិនអាចវាស់វែងបាន និងគ្មានដែនកំណត់។ ពេលវេលានោះមិនអាចរាប់បានទេ។ ពេលនៃភាពបរិសុទ្ធនោះនឹងធ្វើឱ្យយើងចងចាំជារៀងរហូតនូវបទពិសោធន៍ដែលហៅថាការត្រាស់ដឹង។ ដូច្នេះ​ហើយ ការ​ជួយ​មនុស្ស​អនុវត្ត​គឺ​មាន​សារៈ​សំខាន់​ខ្លាំង​ណាស់។

 សិល្បៈ និងវប្បធម៌ 

 ថ្ងៃទី 11 ខែតុលា ឆ្នាំ 2018 ៖ រៀបចំមហោស្រពសិល្បៈខ្មែរនៅស្រុកត្រាអន។ 

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា