ត្រីវិស័យ

ត្រីវិស័យ ​គឺជា​ឧបករណ៍​ដែល​បង្ហាញ​ពីទិសដៅសំខាន់ ​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់ការរុករក ​និង​ទិស​ភូមិសាស្ត្រ។ ជាទូទៅវាមានម្ជុលម៉ាញេទិក ឬធាតុផ្សេងទៀត ដូចជាកាតត្រីវិស័យ ឬ ត្រីវិស័យបានកើនឡើង ដែលអាចបង្វិលដើម្បីតម្រឹមខ្លួនវាជាមួយនឹងម៉ាញេទិកខាងជើង ។ វិធីសាស្រ្តផ្សេងទៀតអាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ រួមទាំង គ្រឿងសន្ទង់ផ្ទៃ, គ្រឿងឌីណាម៉ូអគ្គិសនី និង ប្រព័ន្ធកំណត់ទីតាំងសកល គ្រឿងវិទ្យុទទួលសម្លេង។

ត្រីវិស័យជារឿយៗបង្ហាញមុំគិតជាដឺក្រេ៖ ខាងជើងត្រូវគ្នានឹង ០° ហើយមុំកើនឡើងតាមទ្រនិចនាឡិកា ដូច្នេះខាងកើតគឺ ៩០° ខាងត្បូងគឺ ១៨០° និងខាងលិចគឺ ២៧០°។ លេខទាំងនេះអនុញ្ញាតឱ្យត្រីវិស័យបង្ហាញ គ្រឿងនរទិសដៅ ឬ គ្រឿងទំរង្វិល ដែលជាទូទៅត្រូវបានបញ្ជាក់ជាដឺក្រេ។ ប្រសិនបើ ការបំរែបំរួល ក្នុងតំបន់រវាងម៉ាញេទិកខាងជើង និង ខាងជើងពិតប្រាកដ ត្រូវបានគេស្គាល់ នោះទិសដៅនៃម៉ាញេទិកខាងជើងក៏ផ្តល់ទិសដៅនៃភាគខាងជើងពិតផងដែរ។

ក្នុងចំណោមការច្នៃប្រឌិតដ៏អស្ចារ្យទាំងបួន ត្រីវិស័យ  ត្រូវបានបង្កើតជាលើកដំបូងជាឧបករណ៍សម្រាប់ទស្សន៍ទាយនៅដើមរាជវង្សហាន របស់ចិន (ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០៦ មុនគ.ស Li Shu-hua, p. 176 សតវត្សទី១១ ។ Kreutz, p. 367  Li Shu-hua, p. 182f. ការ​ប្រើ​ត្រីវិស័យ​លើក​ដំបូង​ដែល​បាន​កត់ត្រា​នៅ ​អឺរ៉ុប​ខាង​លិច ​និង ​ពិភព​អ៊ីស្លាម ​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ប្រហែល​ឆ្នាំ ១១៩០។ Kreutz, p. 370 

 ឯកសារយោង