មុខលិង្គ

រូបភាពតូច|សារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម
មុខលិង្គ ឬ មុខលិង្គំ ( សំស្ក្រឹត : मुखलिङ्गम्, romanized: mukhaliṅga ; ព្យញ្ជនៈ " លិង្គជាមួយមុខ ") គឺជា លិង្គ តំណាងដោយមុខមនុស្សមួយ ឬច្រើននៅក្នុង iconography ហិណ្ឌូ ។  លិង្គ គឺជាតំណាងអនិច្ចារនៃ ព្រះសិវៈ ហិណ្ឌូ។ មុខលិង្គ អាច​ជា​ថ្ម ឬ​អាច​ធ្វើ​ពី​ស្រោប​ដែក​ដែល​គ្រប​ដណ្ដប់​លើ លិង្គ ធម្មតា។

មុខលិង្គ ជាទូទៅមានមុខមួយ បួន ឬប្រាំ។ មុខលិង្គ ដែលមានមុខបួនក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានមុខទីប្រាំដែលមើលមិនឃើញនៅលើកំពូលនៃលិង្គ។ មុខលិង្គ មុខបួននិងប្រាំតំណាងឱ្យទិដ្ឋភាពទាំងប្រាំនៃព្រះសិវៈ  ដែលទាក់ទងទៅនឹងធាតុបុរាណផងដែរនិងទិសដៅខា។

 រូបតំណាងនៃថ្ម មុខលិង្គ នៅក្នុងអត្ថបទ 
រូបតំណាង និងការបង្កើត មុខលិង្គ ត្រូវបានចេញវេជ្ជបញ្ជានៅក្នុង អគម និង តន្ត្រ ។  លិង្គ ចម្លាក់ទាំងនេះស្ថិតនៅក្រោមការចាត់ថ្នាក់នៃ មនុស្ស-លិង្គ ("មនុស្ស-រាង លិង្គ") ប្រភេទផ្សេងទៀតគឺ ស្វយម្ភុ ឬ លិង្គ កើតឡើងដោយធម្មជាតិ។  មនុស្ស-លិង្គ មានបីផ្នែកគឺ ព្រហ្ម-ភាគ ផ្នែកទាបបំផុតនៃ លិង្គ ដែលជាវេទិកាការ៉េ; វិស្ណុ-ភាគ - ផ្នែកកណ្តាលនៃ លិង្គ ដែលមានជើងទម្រឬ បិថ និង រុទ្រ-ភាគ ដែលជាផ្នែកកំពូលនៃអ័ក្សកណ្តាលដែលមានចុងមូល។  មុខលិង្គ គួរតែ sarvasama ("ទាំងអស់ - ស្មើ") ដែលបីផ្នែកគឺស្មើគ្នា។ នៅលើ រុទ្រ-ភាគ ឬ បូជា-ភាគ កំពូលបំផុត មុខមួយ និងមុខអតិបរមាប្រាំអាចត្រូវបានឆ្លាក់។ ប្រសិនបើទីសក្ការៈ ( គភ៌គ្រឹះ ) មានទ្វារតែមួយ នោះ លិង្គ គួរតែមានមុខតែមួយនៅខាងមុខ (ខាងកើត) បែរមុខទៅទ្វារ។ ក្នុងករណីមានទ្វារពីរ វាគួរតែមានមុខពីរ - ខាងមុខ និងខាងក្រោយ - បែរមុខទៅទ្វារខាងកើត និងខាងលិច។ ក្នុងករណីមានទ្វារបី លីងគួរមានមុខបី លើកលែងតែនៅខាងលិច។ នៅពេលដែលទីសក្ការៈមានទ្វារបួន លីងកាអាចមានមុខបួន ឬប្រាំ។ មុខទាំងបួនត្រូវប្រឈមមុខនឹងទ្វារក្នុងទិសខាទាំងបួន; លើសពីនេះទៀតប្រសិនបើមានមុខទីប្រាំ វាគួរតែត្រូវបានឆ្លាក់នៅផ្នែកខាងលើ ហើយបែរមុខទៅទិសខាងកើត។ នៅពេលដែល មុខលិង្គ មានមុខបួនជំនួសឱ្យតែមុខ, ការធ្លាក់ចុះ នៃអាទិទេពត្រូវបានឆ្លាក់នៅលើភាគីទាំងបួន; ម្នាក់ៗមានដៃពីរ។ 

 ការវិវត្តន៍ 
មុខលិង្គ ត្រូវបានរកឃើញទូទាំងប្រទេសឥណ្ឌា  និងនេប៉ាល់។  ពួកវាក៏លេចឡើងនៅក្នុងអតីតនគរ ចាម្ប៉ា បច្ចុប្បន្ននៅ វៀតណាម ក៏ដូចជា ប្រទេសកម្ពុជា និង បូណេអូ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍   និងអាហ្វហ្គានីស្ថាននៅភាគខាងលិចនៃប្រទេសឥណ្ឌា។  គំរូដំបូងបំផុតមួយនៃ មុខលិង្គ គឺមុខប្រាំមួយនៅក្នុង ភិត ដែលមានកាលបរិច្ឆេទនៅសតវត្សទី 2 មុនគ.ស។