ហរិភុញ្ជ័យ

ហរិភុញ្ជ័យ    ( ភាគកណ្តាល និង ខាងជើង ថៃ :  RTGS ៖ Hariphunchai ដែលសរសេរថា Haribhuñjaya ) គឺជារាជាណាចក្រ មន នៅ ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ដែលមានតាំងពីសតវត្សទី 7 ឬទី 8 ដល់សតវត្សទី 13 នៃគ ។ រាជធានី​របស់​វា​គឺ​នៅ ​ឡាំភុន ដែល​នៅ​ពេល​នោះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា ហរិភុញ្ជ័យ។  នៅ​ឆ្នាំ​១២៩២ ទីក្រុង​នេះ​ត្រូវ​បាន​ឡោមព័ទ្ធ និង​ចាប់​បាន​ដោយ ម៉ាងរ៉ៃ នៃ​នគរ ​តៃ ឡានណា ។  

 ការបង្កើត 
យោងទៅតាមកាលប្បវត្តិ ចាមទេវីវង្ស និង " ជិនកាលម៉ាលី" ទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយឥស្សរិយយសម្នាក់ឈ្មោះ សុទេព ក្នុងឆ្នាំ 629 នៃគ.ស ហើយអ្នកគ្រប់គ្រង មន នៃ ព្រះរាជាណាចក្រល្វោ(សម័យបច្ចុប្បន្ន លពបុរី ) បានបញ្ជូនបុត្រីរបស់ព្រះអង្គ ចាមទេវី ឱ្យធ្វើជាមហេសីដំបូងរបស់ខ្លួន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កាលបរិច្ឆេទនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាលឿនពេក ហើយការចាប់ផ្តើមពិតប្រាកដត្រូវបានដាក់នៅប្រហែលឆ្នាំ 750 នៃគ.ស។[ សេចក្តីត្រូវការ ] នៅសម័យនោះ ភាគច្រើននៃអ្វីដែលឥឡូវនេះគឺប្រទេសថៃភាគកណ្តាលគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋទីក្រុងមនផ្សេងៗ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជាអាណាចក្រ ទ្វរវតី ។ ព្រះនាង ចាមទេវី ប្រសូតបានកូនភ្លោះ ព្រះនាងមានវ័យចំណាស់ឡើងសោយរាជ្យបន្តនៅឡានភុន ហើយព្រះនាងពៅក្លាយជាអ្នកគ្រប់គ្រង ក្រុងឡាំប៉ាង ជិតខាង។

 ការរីកដុះដាលនិងការដួលរលំ 
រូបភាពតូច| រូបសំណាក ហរីភុញ្ជ័យ របស់ ព្រះពុទ្ធ សាក្យមុនី ពីសតវត្សទី 12-13 នៃគ។
រាជាណាចក្រក្រោមព្រះបាទអទិត្យរាជ មានជម្លោះជាមួយខ្មែរនៅសតវត្សទី១២។ សិលាចារឹក ឡឿភុន ពីឆ្នាំ 1213, 1218, និង 1219 និយាយអំពីព្រះបាទ សប្បធិទ្ធិ ផ្តល់បូជនីយដ្ឋានព្រះពុទ្ធសាសនា។  

កាលប្បវត្តិ​បាន​និយាយ​ថា ខ្មែរ ​បាន​ឡោម​ព័ទ្ធ​ក្រុង​ហរិភុញ្ជ័យច្រើន​ដង​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១១។ វាមិនច្បាស់ទេថាតើកាលប្បវត្តិរៀបរាប់អំពីព្រឹត្តិការណ៍ពិត ឬរឿងព្រេងនិទានទេ ប៉ុន្តែនគរ មនទ្វារវតី ផ្សេងទៀតបានធ្លាក់មកក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរនៅពេលនេះ។ ដើមសតវត្សទី 13 គឺជាពេលវេលាមាសសម្រាប់ ហរិភុញ្ជ័យ ព្រោះកាលប្បវត្តិនិយាយតែអំពីសកម្មភាពសាសនា ឬការសាងសង់អាគារ មិនមែនអំពីសង្គ្រាមទេ។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ហរិភុញ្ជ័យ ត្រូវ​បាន​ឡោមព័ទ្ធ​នៅ​ឆ្នាំ ១២៩២ ដោយ​ស្តេច តៃយួនម៉ាងរ៉ៃ ដែល​បាន​បញ្ចូល​វា​ទៅ​ក្នុង​នគរ ឡានណា ("ស្រែ​មួយ​លាន​")។ ផែនការដែលបង្កើតឡើងដោយ ម៉ាងរ៉ៃ ដើម្បីយកឈ្នះលើ ហរិភុញ្ជ័យ បានចាប់ផ្តើមដោយការបញ្ជូន អាយហ្វា (   ) ក្នុងបេសកកម្មចារកម្ម ដើម្បីបង្កើតភាពចលាចលនៅហិភុញ្ជ័យ។ អាយហ្វា បានគ្រប់គ្រងដើម្បីផ្សព្វផ្សាយការមិនសប្បាយចិត្តក្នុងចំណោមប្រជាជនដែលបានធ្វើឱ្យ Haripuñjaya ចុះខ្សោយ និងធ្វើឱ្យវាអាចទៅរួចសម្រាប់ Mangrai ដើម្បីកាន់កាប់នគរ។     ប្រាយ៉ាយីបា ដែលជាស្តេចចុងក្រោយនៃហរិភុញ្ជ័យត្រូវបានបង្ខំឱ្យភៀសខ្លួនទៅភាគខាងត្បូងទៅកាន់ ទីក្រុងឡាំប៉ាង ។  

 បញ្ជីនៃអ្នកគ្រប់គ្រង 
ព្រះ​នាម​របស់​រាជាណាចក្រ​ហរិភុញ្ជ័យ តាម​តាំណាន ហរិភុញ្ជ័យ ( ប្រវត្តិ​រាជាណាចក្រ​ហរិភុញ្ជ័យ )៖

 Camadevi (662-669)
 ហាណាយ៉ូស (៦៦៩-៧៤៩)
 កុមាញ្ជរាជ(749-789)
 រុទន្ទ្រ(789-816)
 សូណាម៉ាន់ជូសាកា (៨១៦-៨៤៦)
 សាមសារ៉ា (846-856)
 បទមរាជ(856-886)
 កុលទេវា(886-894)
 នោករាជ
 ទសរាជ
 គុត្ត
 សេរា
 យុវរាជ
 ព្រហ្មតារាយោ
 មុក្សា
 ត្រផាកា
 Uchitajakraphad, ស្តេចនៃ Lavo
 កម្បោល
 Jakaphadiraj ស្តេចនៃ Atikuyaburi
 វសុទេវ
 យេយ្យល
 មហារាជ ស្តេចឡាំប៉ាង
 សិលា
 Kanjana
 ឈីលង្កា
 Pĥunthula
 ឌីតា
 ជេដ្ឋាធិរាជ
 ជយករាជ
 ផតិជ្ជរាជ
 ធម្មិករាជ
 Ratharaj
 សុភសិទ្ធ
 ជេដ្ឋារាជ
 ជេយករាជ
 Datvanyaraj
 គង្គា
 សិរិប៊ុន
 Uthen
 Phanton
 Atana
 Havam
 Trangal (1195-1196)
 យ៉តតា (1196-1270)
 យីប (១២៧០-១២៩២)

 កំណត់ចំណាំ 

 ឯកសារយោង