រាក្ស

រូបភាពតូច|ណាំស្បែកល្ខោនស្រមោលស្បែកធំ


រាក្ស ឬ រាក្ស័ស ( សំស្ក្រឹត: राक्षस , រាក្ឞស ; បាលី:   រក្ខស ;  "អ្នកថែរក្សា")  គឺជាពូជនៃសត្វសាហាវជាធម្មតាដែលមានលក្ខណៈពិសេសនៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ ព្រះពុទ្ធសាសនា សាសនាជេន និង សាសនាឥស្លាម Folk ។ ពួកគេរស់នៅលើផែនដី ប៉ុន្តែមានអំណាចអរូបី ដែលជាធម្មតាពួកគេប្រើសម្រាប់អំពើអាក្រក់ ដូចជាការរំខានដល់ ការបូជាវេទ ឬការស៊ីមនុស្ស។  

ពាក្យ​នេះ​ក៏​ប្រើ​ដើម្បី​ពណ៌នា​អំពី ​អសុរា ជា​វណ្ណៈ​នៃ​ពួក​អ្នក​ស្វែងរក​អំណាច​ដែល​ប្រឆាំង​នឹង​ពួក ​ទេវៈ ​ដ៏​សប្បុរស​។ ពួកគេ​ច្រើនតែ​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​ថា​ជា​អ្នកប្រឆាំង​នៅក្នុង​គម្ពីរ ​ហិណ្ឌូ ក៏ដូចជា​នៅក្នុង ​ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ​សាសនា​ជេន ​។ ទម្រង់ស្រីរបស់ រាក្ស គឺ រាក្សសិ ។ 

 ព្រហ្មញ្ញសាសនា 

 ការពិពណ៌នា 
រាក្ស ច្រើនតែត្រូវបានពណ៌នាថាជាសត្វដែលផ្លាស់ប្តូររូបរាង កាចសាហាវ រូបរាងដ៏មហិមា ដោយមាន ចង្កូម ពីរលេចចេញពីមាត់ខាងលើ និងមានក្រចកដៃមុតស្រួចដូចក្រញ៉ាំ។ ពួកវាត្រូវបានបង្ហាញថាជាមនុស្សអាក្រក់ សត្វដែលស្រែកថ្ងូរ និងជា សត្វដែលមិនចេះឆ្អែតឆ្អន់ ដែលអាចធុំក្លិនសាច់មនុស្សបាន។ សត្វដ៏កាចសាហាវមួយចំនួនត្រូវបានបង្ហាញដោយភ្នែក និងសក់ក្រហមឆេះ ផឹក ឈាម ដោយដៃរបស់ពួកគេ ឬពីលលាដ៍ក្បាលមនុស្ស (ស្រដៀងទៅនឹងតំណាងនៃ បិសាចជញ្ជក់ឈាម នៅក្នុងទេវកថាលោកខាងលិចក្រោយៗមក)។ ជាទូទៅពួកគេអាចហោះហើរ បាត់ខ្លួន និងមាន ម៉ាយ៉ា (អំណាចវេទមន្តនៃការបំភាន់) ដែលអាចឱ្យពួកគេផ្លាស់ប្តូរទំហំតាមឆន្ទៈ និងសន្មតថាជាទម្រង់នៃសត្វណាមួយ។ សមមូលស្ត្រីនៃ រាក្ស គឺ រាក្សសិ ។ [ ត្រូវការការដកស្រង់បន្ថែម ]

 នៅក្នុងវីរភាពហិណ្ឌូ 
នៅក្នុងពិភពនៃ រាមាយណះ និង មហាភារត រាក្ស គឺជាពូជដែលមានប្រជាជនច្រើន។ មានរាក្សទាំងល្អ និងអាក្រក់ ហើយក្នុងនាមជាអ្នកចម្បាំង ពួកគេបានប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពទាំងល្អ និងអាក្រក់។ ពួកគេ​ជា​អ្នក​ចម្បាំង​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល វេទមន្ត​ជំនាញ និង​អ្នក​បំភាន់។ ក្នុងនាមជាអ្នកផ្លាស់ប្តូររូបរាង ពួកគេអាចសន្មតនូវទម្រង់រាងកាយផ្សេងៗគ្នា។ ក្នុង​នាម​ជា​អ្នក​បំភាន់​ភ្នែក ពួកគេ​មាន​សមត្ថភាព​បង្កើត​រូបរាង​ដែល​ពិត​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​ជឿ​លើ​ពួកគេ ឬ​អ្នក​ដែល​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​បណ្តេញ​ពួកគេ។ រាក្សខ្លះត្រូវបានគេនិយាយថាជាអ្នកស៊ីមនុស្ស ហើយបានបង្ហាញខ្លួនយ៉ាងត្រេកត្រអាលនៅពេលដែលការកាប់សម្លាប់នៅលើសមរភូមិគឺអាក្រក់បំផុត។ ម្តងម្កាល ពួកគេបានបម្រើជាទាហានដែលមានឋានៈ និងឯកសារក្នុងការបម្រើមេទ័ពម្នាក់ ឬផ្សេងទៀត។

ក្រៅ​ពី​ការ​ប្រព្រឹត្ត​របស់​ពួក​គេ​ចំពោះ​ឋានៈ​និង​ឯកសារ​ដែល​មិន​បញ្ចេញ​ឈ្មោះ រាក្ស វីរភាព​ប្រាប់​ពី​រឿង​របស់​សមាជិក​ខ្លះ​នៃ​សត្វ​ទាំង​នេះ​ដែល​មាន​ភាព​ល្បីល្បាញ ជួនកាល​ជា​វីរបុរស ប៉ុន្តែ​ច្រើន​តែ​ជា​មនុស្ស​អាក្រក់។

Thapar ណែនាំថា រាក្ស អាចតំណាងឱ្យការបំផ្លើស និងពណ៌នាអរូបីនៃពួកអ្នករស់នៅក្នុងព្រៃដែលមានបិសាច ដែលនៅក្រៅសង្គមវណ្ណៈ។ 

 នៅ​ក្នុង ​រាមាយណៈរាជា 
នៅក្នុងសៀវភៅ 3-6 នៃ រាមាយណៈ, រាក្ស គឺជាអ្នកប្រឆាំងសំខាន់នៃ narrative ។ តួឯក​រាម​សម្លាប់​រាក្សជា​ច្រើន​ពាសពេញ​វីរភាព រួម​មាន តាដកា, មារីច, និង រាពណ៌ ។ Rodrigues, Hillary (2018). "Asuras, Daityas, Dānavas, Rākṣasas, Piśācas, Bhūtas, Pretas, and so forth". In Knut, A. Jacobsen; Basu, Helene; Malinar, Angelika; Narayanan, Vasudha (eds.). Brill's Encyclopedia of Hinduism Online. Brill. នៅក្នុងវីរភាពនេះ រាក្ស ត្រូវបានបង្ហាញជាអារក្សជាចម្បង ដែលមានចរិតឆេវឆាវ និងផ្លូវភេទ។ ពួកគេអាចសន្មតទម្រង់ណាមួយដែលពួកគេចង់បានដែល ក្រុងរាពណ៌ ប្រើដើម្បីឥទ្ធិពលល្អដើម្បីបោកបញ្ឆោតនិងចាប់ពង្រត់ សីតា ភរិយារបស់ ព្រះរាម ដែលជំរុញការនិទានរឿងដែលនៅសល់។ រាក្សអាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ខាង​ត្បូង​នៃ​វាល​ទំនាប​គង្គា និង​ក្នុង​បន្ទាយ​កោះ ​លង្កា ទាំង​ឆ្ងាយ​ពី​ដែនដី ​កោសល និង​ផ្ទះ​រាម។ ក្នុង​លង្កា រាជធានី​នៃរាពណ៍ ​មាន​រាក្សរស់នៅក្នុង​សង្គម​ដ៏​សមាញ​មួយ​ដែល​ប្រៀបធៀប​នឹង​មនុស្ស​នៃ ​អយុធ្យា ដែល​រាក្សខ្លះ​ដូចជា ​វិបស្សនា ​ជា​សត្វ​មាន​សីល​។ 

 ពុទ្ធសាសនា 
រាក្សជា​ច្រើន​លេច​ឡើង​ក្នុង​គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា​ផ្សេងៗ។ នៅក្នុងប្រពៃណីចិន រាក្ស ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា luosha (/)  នៅ​ប្រទេស​ជប៉ុន គេ​ស្គាល់​ថា​ជា ​រ៉ាសេត​ស៊ូ ()

 ការពិពណ៌នាអំពីសិល្បៈ និងប្រជាប្រិយ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ចម្លាក់លៀន នៅ ប្រាសាទព្រះខ័ន ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា បង្ហាញពីសមរភូមិលង្ការវាងរាក្សបង្ហាញពីសមរភូមិលង្ការវាង និងស្វា។
វិចិត្រករ ​អង្គរ ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​តែង​ពណ៌នា​អំពី ​រាពណ៌ ​ជា​ចម្លាក់​ថ្ម និង ​ចម្លាក់​លៀន​បាស ។ "ស្ពាន នាគ " នៅច្រកចូលទីក្រុង អង្គរធំ សតវត្សទី 12 ត្រូវបានតម្រង់ជួរដោយរូបចម្លាក់ថ្មធំ ៗ របស់ ទេវ និង អសុរ ដែលចូលរួមក្នុងការកូរ សមុទ្រទឹកដោះគោ ។ រាពណ៌ ក្បាលដប់ត្រូវបានបង្ហាញជាយុថ្កាខ្សែនៃ អសុរ ។ 

ចម្លាក់​លៀន​នៅ​ប្រាសាទ ​អង្គរវត្ត ​សតវត្សរ៍​ទី 12 បង្ហាញ​ពី​រូប​ដែល​កំពុង​ឆាបឆេះ​សមុទ្រ។ វារួមបញ្ចូល រាពណ៌ បោះយុថ្កាខ្សែ អសុរ ដែលកំពុងទាញក្បាលនាគ។ អ្នក​ប្រាជ្ញ​បាន​សន្មត​ថា​តួ​អង្គ​មួយ​ក្នុង​ត្រកូល ​ទេវៈ ​គឺ ​ព្រះ​វិភិសន ​ជា​បង​ប្រុស​របស់​រាពណ៌ ពួកគេទាញកន្ទុយនាគពួកគេទាញកន្ទុយ ដើម្បីកូរសមុទ្រទឹកដោះ។  ចម្លាក់​លៀន​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​មួយ​ទាព្ណ៌ហាញ​ពី​រ៉ាវណា​ប្រដាប់​អាវុធ​២០​ដើម​ដែល​អង្រួន ​ភ្នំ​កៃសា ។ 

វិចិត្រករអង្គរក៏បានពណ៌នាអំពីសមរភូមិលង្ការវាងរាក្ស ក្រោមការបញ្ជារបស់ រាពណ៌ និង វនរស ឬស្វាក្រោមបញ្ជារបស់ រាម និង សុគ្រិវ ។ ប្រាសាទអង្គរវត្តសតវត្សទី 12 មានចម្លាក់លៀនយ៉ាងអស្ចារ្យនៃសមរភូមិលង្ការវាង រាក្ស របស់ រាពណ៌ និងស្វារបស់ រាម ។ រាពណ៌ ត្រូវបានបង្ហាញដោយក្បាលដប់ និងដៃម្ភៃ ឡើងលើរទេះសេះដែលគូរដោយសត្វដែលមើលទៅដូចជាសត្វសេះ តោ និងបក្សី ។ ​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​ថា​ឈរ​ពី​ក្រោយ​និង​តម្រឹម​ជាមួយរាមa និង​ប្អូន​ប្រុស​របស់​គាត់លក្ស្មណa ។កុម្ភកណ៌a ដែល​បាន​ដាក់​លើ​រទេះ​ស្រដៀង​គ្នា​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ការ​ប្រយុទ្ធ​ជាមួយសុគ្រិពa ។ 

ការ​ប្រយុទ្ធ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​ចម្លាក់​ស្រាល​ស្រាល​តិច​នៅ​ប្រាសាទ ​ព្រះខ័ន ​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី ១២។