ហុងឌូរ៉ាស

ហុងឌូរ៉ាស ​ឈ្មោះ​ជាផ្លូវការ​ថា សាធារណរដ្ឋហុងឌូរ៉ាស គឺជាប្រទេសមួយនៅ អាមេរិកកណ្តាល មានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង ក្វាតេម៉ាឡា នៅភាគនិរតីជាប់នឹង អែលសាល់វ៉ាឌ័រ នៅភាគអាគ្នេយ៍ជាប់នឹង នីការ៉ាក្វា នៅភាគខាងត្បូងជាប់នឹង មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក នៅ ឈូងសមុទ្រហ្វុនសេកា និងនៅភាគខាងជើងជាប់នឹង ឈូងសមុទ្រហុងឌូរ៉ាស ដែលជាច្រកចូលធំមួយនៃ សមុទ្រការ៉ាប៊ីន ។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេសនេះ គឺ តេគូស៊ីកាល់ប៉ា ។ 

ប្រទេសហុងឌូរ៉ាសធ្លាប់ជាជម្រកនៃវប្បធម៌មេសូអាមេរិកាំងសំខាន់ៗជាច្រើន ជាពិសេសវប្បធម៌ម៉ាយ៉ា មុនពេល អាណានិគមអេស្ប៉ាញ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៦។ ជនជាតិអេស្ប៉ាញបានណែនាំ សាសនាកាតូលិក និង ភាសាអេស្ប៉ាញ ដែលលេចធ្លោនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ រួមជាមួយនឹងទំនៀមទម្លាប់ជាច្រើនដែលបានលាយឡំជាមួយវប្បធម៌ជនជាតិដើមភាគតិច។ ហុងឌូរ៉ាសបានទទួលឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៨២១ ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋ ទោះបីជាវាបានស៊ូទ្រាំនឹងជម្លោះសង្គម និងអស្ថិរភាពនយោបាយជាច្រើនជាប់លាប់ក៏ដោយ ហើយនៅតែជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសក្រីក្របំផុតនៅ អឌ្ឍគោលខាងលិច ។ នៅទសវត្សទី៦០ ផ្នែកខាងជើងនៃអ្វីដែលធ្លាប់ជា អាណាចក្រមូស្វុីតូ ត្រូវបានផ្ទេរពីនីការ៉ាក្វាទៅប្រទេសហុងឌូរ៉ាសដោយ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ។

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសនេះភាគច្រើនជាពឹងផ្អែកលើ វិស័យកសិកម្ម ដែលធ្វើឱ្យវាងាយរងគ្រោះជាពិសេសចំពោះ គ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ ដូចជា ព្យុះសង្ឃរាមីស ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨។  ហុងឌូរ៉ាសមានសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស ០.៦២៤ ដែលជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ១៣៨ នៅលើពិភពលោក។  នៅឆ្នាំ ២០២២ យោងតាមវិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិហុងឌូរ៉ាស (INE) ប្រជាជន ៧៣% នៃប្រទេសនេះរស់នៅក្នុងបន្ទាត់ក្រីក្រ និង ៥៣% រស់នៅក្នុង ភាពក្រីក្រខ្លាំង ។  វណ្ណៈទាបភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម ខណៈដែលទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលទីក្រុងនានារបស់ប្រទេស។  ប្រទេសនេះគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេស ដែលមានវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចច្រើនបំផុត នៅអាមេរិកឡាទីន។ 

សង្គមហុងឌូរ៉ាសភាគច្រើនមានដើមកំណើតជាអេស្ប៉ាញ ហៅថា មីស្ទីហ្សូ (Mestizo) ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មានសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ស្បែកខ្មៅ និងស្បែកស ដ៏សំខាន់នៅក្នុងហុងឌូរ៉ាសផងដែរ។  នៅដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ ហុងឌូរ៉ាសត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយក្រុមហ៊ុនកសិកម្មឆ្លងដែន ដែលផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេត្រូវបានការពារដោយយោធាដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រទេសនេះបានវិលត្រឡប់ទៅរកការគ្រប់គ្រងរបស់ស៊ីវិលវិញនៅឆ្នាំ ១៩៧៩។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើតវត្តមានយោធារបស់ខ្លួនឡើងវិញនៅក្នុងហុងឌូរ៉ាសនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ ដោយប្រើប្រាស់ហុងឌូរ៉ាសជាមូលដ្ឋានប្រតិបត្តិការដើម្បីប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលនីការ៉ាក្វាក្នុង សង្គ្រាមខនត្រេ (Contra War) ។ រដ្ឋប្រហារយោធាឆ្នាំ ២០០៩ បានផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់ ម៉ានុអែល ហ្សេឡាយ៉ា ហើយភាពចម្រូងចម្រាសបានកើតឡើងពីការអះអាងអំពីការក្លែងបន្លំការបោះឆ្នោតនៅក្នុង ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតី ឆ្នាំ ២០១៣ និង ២០១៧ ជាបន្តបន្ទាប់ ។  នៅឆ្នាំ ២០២១ លោក ស៊ីអូម៉ារ៉ា ខាស្ត្រូ (Xiomara Castro) ត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតី ដោយបានប្រគល់អំណាចទៅឱ្យឆ្វេងនិយមជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០០៩។ ណាស្រុី អាសហ្វុរ៉ា (Nasry Asfura) បានឈ្នះការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០២៥ ក្នុងចំណោមការអះអាងអំពីការក្លែងបន្លំ និងការជ្រៀតជ្រែកក្នុងការបោះឆ្នោតដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។  ហុងឌូរ៉ាសមានផ្ទៃដីប្រហែល ១១២,៤៩២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ( ៤៣,៤៣៣ ម៉ាយការ៉េ) និងមានប្រជាជនលើសពី ១០ លាននាក់។  ផ្នែកភាគខាងជើងរបស់វាគឺជាផ្នែកមួយនៃ តំបន់ការ៉ាប៊ីនខាងលិច ដូចដែលបានឆ្លុះបញ្ចាំងនៅក្នុងប្រជាសាស្ត្រ និងវប្បធម៌របស់តំបន់នេះ។ ហុងឌូរ៉ាសត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែបរបស់ខ្លួនរួមទាំង សារធាតុរ៉ែ កាហ្វេ ផ្លែឈើត្រូពិច និង អំពៅ ក៏ដូចជាសម្រាប់ ឧស្សាហកម្ម វាយនភណ្ឌ ដែល កំពុងរីកចម្រើនរបស់ខ្លួន ដែលបម្រើដល់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។

 ឯកសារយោង