ខេត្តសុងក្លា

សុងក្លា ( ថៃ :   สงขลา ) គឺជា ខេត្ត មួយក្នុងចំនោមខេត្តភាគខាងត្បូង ( ឆាងវ៉ាត ) នៃ ប្រទេសថៃ ។ ខេត្តជិតខាងគឺ (ពីទិសខាងលិចតាមទ្រនិចនាឡិកា) សាទុន ផាត់ផាលុង  ណាខនស៊ីថាមរ៉ាត់ ប៉ាតានី និង យ៉ាឡា ។ នៅភាគខាងត្បូងវាមានព្រំប្រទល់ជាប់ រដ្ឋ កេដា និង ពេរីស នៃ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ។

ផ្ទុយពីខេត្តដទៃទៀត ក្រុង សុងក្លា មិនមែនជាទីក្រុងធំជាងគេនៅក្នុងខេត្តនោះទេ។ ទីក្រុងថ្មីជាងនៃ ហាត់យ៉ៃ  ដែលមានប្រជាជនចំនួន ៣៥៩,៨១៣ មានទំហំធំគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជនសុងក្លា ពីរដង (១៦៣,០៧២) ។ នេះ​ជា​ញឹក​ញាប់​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​យល់​ខុស​ថា ហាតយ៉ៃ ជា​រាជធានី​ខេត្ត។

 និរុត្តិសាស្ត្រ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|ផែនទី​ក្រុង​សុងក្លា ក្នុង​រជ្ជកាល ​ព្រះបាទ​ណារៃ ​មហា​រាជ ១៦៨៧ (ខាងលិច​ជាប់​កំពូល)
ឈ្មោះ​សុង​ក្លា​គឺ​តាម​ពិត​ជា​អំពើ​កម្លាយរបស់ ​​ថៃ ​របស់ ​ស៊ីងហ្គោរ៉ា ( ចាវី : سيڠڬورا ); ឈ្មោះដើមរបស់វាមានន័យថា "ទីក្រុងនៃសត្វតោ" ជាភាសា ម៉ាឡេ (មិនត្រូវច្រឡំជាមួយ សិង្ហបុរៈ ) ។ នេះ​សំដៅ​លើ​ភ្នំ​រាង​សិង្ហ​មួយ​នៅ​ជិត​ក្រុង​សុងក្លា។

ឯកសារថៃភាគច្រើនពាក្យសុងក្លា គឺក្លាយមកពីពាក្យខ្មែរ «សង្ឃរា» មិនមែនមកពីភាសាម៉ាឡេទេ។  

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
សុងក្លា ជា​កន្លែង​របស់​រាជាណាចក្រ​ម៉ាឡេ​ចាស់​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល ស្រីវិជ័យ យ៉ាង​ខ្លាំង។ នៅសម័យបុរាណ (២០០–១៤០០ គ.ស.) សុងក្លាបានបង្កើតជាចុងខាងជើងនៃព្រះរាជាណាចក្រម៉ាឡេ លង្កាសុខា ។ រដ្ឋទីក្រុងបន្ទាប់មកបានទទួលជោគជ័យជា ស្តេចស៊ុលតង់នៃ សិង្គបុរៈ ក្រោយមកវាបានក្លាយជាដៃទន្លេនៃខេត្ត ណាខនស៊ីថាម៉ារ៉ាត់ ដែលទទួលរងការខូចខាតក្នុងអំឡុងពេលការប៉ុនប៉ងជាច្រើនដើម្បីទទួលបានឯករាជ្យ។

នៅក្នុងកំណត់ត្រារបស់ពាណិជ្ជករអារ៉ាប់-ពែរ្ស ពីឆ្នាំ ១៤៥០-១៥៥០ សុងក្លាត្រូវបានគេស្គាល់ដំបូងថាជា ស៊ីងហ្គ័រ ឬ ស៊ីងហ្គោរ៉ា។

ការជីកកកាយបុរាណវត្ថុនៅលើ អ៊ីស្មុស រវាងបឹង សុងក្លា និងសមុទ្របង្ហាញថានៅសតវត្សទី ១០ ដល់សតវត្សទី ១៤ នេះគឺជាតំបន់ទីក្រុងដ៏សំខាន់ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រអន្តរជាតិ ជាពិសេសជាមួយ ក្វាងសូ ក្នុងប្រទេសចិន។ ឈ្មោះ​សំស្ក្រឹត​វែង​នៃ​រដ្ឋ​ដែល​មាន​នៅ​ទីនោះ​ត្រូវ​បាន​បាត់បង់; ឈ្មោះសំស្រ្កឹតខ្លីរបស់វាគឺ សិង្ហបុរៈ ("ទីក្រុងតោ") (មិនត្រូវច្រឡំជាមួយ សិង្ហបុរៈ ) ដែលជារដ្ឋទីក្រុង។ ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​ខ្លី​គឺ សាទឹងប្រេ ដែល​មក​ពី​ភាសា ​មន-ខ្មែរ ស្ទិង៑ / ស្ទេង៑ / ស្ទាង៑ (ប្រែ​ថា "ស្ទឹង") និង ​ភាសា ​សំស្ក្រឹត ("បុរៈ")។   ​កំពង់​ផែ ​ដ៏​សំខាន់​របស់ សាទឹងប្រេ មាន​ចម្ងាយ​ប៉ុន្មាន​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ភាគ​ខាង​ជើង​ក្រុង សុងក្លា។ 

ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១៦១៩-១៦៨០ ទីក្រុងសុងក្លាក្បែរភ្នំក្រហមមានការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសផ្សេងៗដោយអភិបាល ម៉ាឡេ ដែលធ្វើចំណាកស្រុកពី ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ។ ពួក​គេ​បាន​គេច​ចេញ​ពី​ការ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​ផ្តាច់មុខ​របស់​ហូឡង់​សម្រាប់​ពាណិជ្ជកម្ម​សេរី​នៅ​ខេត្ត​សុងក្លា ដែល​ត្រូវ​បាន​គាំទ្រ​ដោយ ​ប្រទេស​អង់គ្លេស ។ នៅ​សម័យ​ដំបូង​ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ ១៦១៩-១៦៤២ អភិបាល​ខេត្ត​សុងក្លា ជា ​អ្នក​កាន់​សាសនា​ឥស្លាម ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ១៦៤២-១៦៨០ ចៅហ្វាយខេត្តសុងក្លាបានបះបោរទៅ អយុធ្យា ដូច្នេះទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្ក្រាបដោយ ស្តេចណារ៉ៃ ហើយចាកចេញដោយមិនដឹងខ្លួន។ បន្ទាប់​មក ​ខេត្ត​ផាត់​ថា​លុង ​បាន​គ្រប់គ្រង​។ ពីឆ្នាំ ១៦៩៩ ដល់ ១៧៧៦ សុងក្លាបានកែទម្រង់នៅទីតាំងថ្មីនៅឡាមសុន ហៅថាក្រុងសុងក្លា នៅឡាមសុនចំហៀង ដែលទល់មុខនឹងទីតាំងបច្ចុប្បន្ននៃក្រុងសុងក្លា។

នៅឆ្នាំ១៨៣៦ ព្រះបាទរាមាទី៣ បានត្រាស់បង្គាប់ព្រះពញាវិជ័យគិរី (ធានសេង) ឱ្យសាងសង់បន្ទាយកំពែងក្រុង។ កំឡុងពេលសាងសង់កំផែង ទួនគូ អាម៉ាដសា-រួមគ្នាជាមួយអ្នកគ្រប់គ្រងមកពីស៊ីបូរី ប៉ាតានី និងខេត្តចំនួន ៧ ផ្សេងទៀតបានវាយលុកខេត្តសុងក្លា។ ក្រោយ​ពី​ពួក​គេ​ដណ្តើម​បាន​ការ​បះបោរ​ទាំង​អស់ បន្ទាយ និង​កំពែង​ក្រុង​ក៏​ត្រូវ​បាន​បន្ត​ទៅ​មុខ​ទៀត។ ផងដែរ សសរទីក្រុងត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយក្រុងសុងក្លាត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅខាងកើតនៃឡែមសុន ហៅថាស្រុកបូយ៉ាង ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅក្នុងតំបន់នៃក្រុងសុងក្លា។

សុងក្លា គឺជាកន្លែងនៃការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា នៅពេលដែលកងទ័ពអធិរាជជប៉ុន ចូលលុកលុយប្រទេសថៃ នៅថ្ងៃទី ៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៤១ ហើយផ្នែកខ្លះនៃទីក្រុងត្រូវបានបំផ្លាញ។

 ប្រជាសាស្រ្ត 

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|កំពែង​ក្រុង​ចាស់​នៃ​ក្រុង​សុងក្លា
ពុទ្ធសាសនិកមានចំនួនពី ២/៣ ទៅ ៣/៤ នៃចំនួនប្រជាជន ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិដើម ថៃ ឬ ជនជាតិចិនថៃ ។  មួយភាគបួនទៅមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនគឺជា អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម ដែលភាគច្រើនជារបស់ក្រុមមូស្លីមនិយាយភាសាថៃ ហៅថា Sam-Sam ( 'លាយ''' )។  មនុស្សដែលអះអាងថាជាជនជាតិម៉ាឡេ បង្កើតបានជាជនជាតិភាគតិចក្នុងចំណោមប្រជាជនម៉ូស្លីម។  ជនជាតិ សុងក្លាម៉ាឡេ មានជាតិសាសន៍ និងវប្បធម៌ស្រដៀងនឹងជនជាតិម៉ាឡេនៃ កេលីម៉ាន់តាន់ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ។ ពួកគេនិយាយភាសា សុងក្លាម៉ាឡេ ដែលជាប្រភពដើមនៃ កេលីម៉ាន់តាន់-ប៉ាត់តានីម៉ាឡេ ។ 

 និមិត្តសញ្ញា 
ត្រាខេត្ត បង្ហាញពី សំបកខ្យង នៅលើ ផាន (ថាស) ជាមួយនឹងការតុបតែងកញ្ចក់។ ដើម​កំណើត​នៃ​សំបក​ខ្យង​នេះ​មិន​ច្បាស់​ទេ ប៉ុន្តែ​ការ​បក​ស្រាយ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​បំផុត​នោះ​គឺ​ជា​ការ​តុបតែង​លើ​អាវ​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់​សុងក្លា។

មែកធាងខេត្ត គឺ ដើមស្ដៅ ( Azadirachta excelsa ) ។ ត្រីឆ្លាម ពណ៌បៃតង ( Scatophagus argus ) គឺជាសត្វរស់នៅក្នុងទឹកខេត្ត។

 ការបែងចែករដ្ឋបាល 

 រដ្ឋបាលខេត្ត 
សុងក្លាត្រូវបានបែងចែកទៅជា ១៦ ស្រុក ( អាំភើ ) ដែលបែងចែកជា ១២៧ ស្រុក ( តាមបន់ ) និង ៩៨៧ ភូមិ ( មុបាន ) ។ ស្រុក ចាណា (ម៉ាឡៃ៖ ចេនណុក ) ថេផា (ម៉ាឡេ៖ ទីបា ) ត្រូវបានផ្តាច់ចេញពី មឿង ប៉ាតានី ហើយផ្ទេរទៅសុងក្លា កំឡុងពេលកំណែទម្រង់ ថេសាភី បានប្រហែលឆ្នាំ ១៩០០។ [ ត្រូវការដកស្រង់ ]
ធ្វេង|រូបភាពតូច|472x472ភីកសែល|ផែនទីនៃស្រុកចំនួនដប់ប្រាំមួយ។
លេខ ឈ្មោះ ថៃ ម៉ាឡេ ចាវី ១ ក្រុងសុងក្លា เมืองสงขลา Bandaraya Singgora بنداراي سيڠڬورا ២ ស្ទឹងព្រះ สทิงพระ Candi Barat چندي بارت ៣ ឈ្នះ จะนะ Cenuk چنوق ៤ ណាថាវី นาทวี Navi ناوي ៥ ទេវា เทพา Tina تيبا ៦ សាបាយ៉ สะบ้าย้อย Sebayu سبايو ៧ រនាត 	ระโนด Renut رنوت ៨ ខ្សែសិន្ទុ กระแสสินธุ์ Kota Ayer كوتا ا ٔير ៩ រដ្ឋភូមិ รัตภูมิ Tanah Merah تانه ميره ១០ ស្ដៅ สะเดา Sendawa سنداوا ១១ ហាតយ៉ៃ หาดใหญ่ Bantai Besar ڤنتاي بسر ១២ ណាម៉ាំ 	นาหม่อม Dataran Cengal Pasir Agung داتارن چڠل ڤاسير اڬوڠ ១៣ ឃួន នៀង ควนเนียง	 Kuning كونيڠ ១៤ បានក្លាំ บางกล่ำ Kampung Pulau Bulat كمڤوڠ ڤولاو بولت ១៥ សិង្ហនគរ สิงหนคร Singapura سيڠاڤورا ១៦ ខុង ហូយ ខុង คลองหอยโข่ง Terusan Siput Gondang تروسن سيڤوت ڬوندڠ

 រដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ 
គិតត្រឹមថ្ងៃទី ២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៩ មាន:  រដ្ឋបាលខេត្តសុងក្លា (  និងតំបន់ ក្រុង ចំនួន ៤៨ ក្នុងខេត្ត។ សុងក្លា និងហាតយ៉ៃ មានស្ថានភាពទីក្រុង ( ទេសបាលនគរ )។  បន្ថែម ១១ មានទីប្រជុំជន ( ទេសបាលមឿង ) ស្ថានភាព និង មាន ៣៥ ក្រុងរង ( ទេសបាលតំបន់ ). តំបន់​ក្រៅ​ក្រុង​គ្រប់គ្រង​ដោយ​រដ្ឋបាល​ឃុំ-សង្កាត់​ចំនួន ៩២ ( អង​ខាន់​បូរី​ហាន​សួន​តាម​បន់'' )។
ផែនទីជាមួយខេត្ត និងចំណាត់ថ្នាក់ HAI 20221671x1671ភីកសែល

 ឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ