ជនជាតិស្អូច

ជនជាតិស្អូច ជនជាតិព័រ (Pear) ឬ សំរែ ឬជុអ៊ុង (Jung) ឬ ជង (Jorng) ឬ Pearic (/ˈpɛər/; មកពី [ˈpɛə]; ក៏ព. អត្ថិភាពតិចតួចបន្ទាប់ពីជម្លោះជាច្រើនឆ្នាំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសថៃ។ ក្រុមស្អូច និយាយខុសគ្នា ប៉ុន្តែទាក់ទងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ភាសា និងចែករំលែកលក្ខណៈវប្បធម៌ជាច្រើនដែលខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ពីវប្បធម៌ខ្មែរ និងថៃដែលលេចធ្លោ។

ស្អូច (ការបញ្ចេញសំឡេងខ្មែរ៖ [saʔoc], ផងដែរ, "Sauch") គឺជាភាសាព័រ ជិតផុតពូជនៃប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសថៃ ដែលនិយាយម្តងម្កាលដោយចំនួនមនុស្សចាស់ដែលមានការថយចុះ។ មានគ្រាមភាសាចំនួនពីរ គឺភាសាមួយនិយាយនៅភូមិវាលរេញ ស្រុកព្រៃនប់ ខេត្តព្រះសីហនុ (ពីមុនហៅថាខេត្តកំពង់សោម) ប្រទេសកម្ពុជា និងមួយទៀតនៅខេត្តកាចាណាបូរី ប្រទេសថៃ។ «ស្អូច» ជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​សម្រាប់​ប្រជាជន និង​ភាសា។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ពួកស្អូច ចាត់ទុកស្លាកនេះ ដែលមានន័យថា "គ្រុនក្រហម" ឬ "គ្រុនក្តៅ" ជាភាសាខ្មែរ ប្រមាថ និងប្រើស្វ័យនាមថា "ជុង" (សៅអុក: [t͡ɕʰṳˀŋ]) ដើម្បីសំដៅលើខ្លួន និងពួកគេ ភាសា។

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

មុនពេលទំនាក់ទំនងជាមួយពួកអ្នកគ្រប់គ្រងខ្មែរ ទំនៀមទម្លាប់ផ្ទាល់មាត់ផ្តល់ឱ្យយើងនូវទិដ្ឋភាពខាងក្រោមនៃជីវិតរបស់ប្រជាជនព័រ៖ កាលពីអតីតកាល ប្រជាជនព័រ មិនបានដាំដុះលើដី ហើយរស់នៅបែបពនេចរ និងប្រមូលជីវិតនៅក្នុងព្រៃ។ ពួកគេចិញ្ចឹមនៅលើមើម ស្លឹក ផ្កា និងផ្លែឈើ ព្រមទាំងដូងដូង ដែលផ្តល់ដោយដើមត្នោតផ្សេងៗ។ ដោយប្រើឈើឆ្កាង និងព្រួញដែលបំពុលដោយទឹកនៃមែកធាងដើមឈើជូអេស (Antiaris toxicaria Lesch.) ឬអន្ទាក់ផ្សេងៗ ពួកគេបានបរបាញ់សត្វដូចជាសត្វក្តាន់ ដំរី និងសត្វស្លាប។ ពួកគេក៏ចាប់បានល្បែងតូចៗដោយដៃផងដែរ។ សាច់ដែលហាលថ្ងៃ ឬជក់បារី រួមជាមួយនឹងត្រីដែលចាប់បាននៅតាមដងទន្លេភ្នំ បានផ្តល់ការទទួលទានប្រូតេអ៊ីនរបស់ពួកគេ។ គ្រឿងទេស និងគ្រឿងទេសបានមកពីផ្លែឈើជូរ ម្រេចព្រៃ និងគ្រាប់ក្រវាញ។ ពួកគេបានទំពារស្លឹកម្រុំព្រៃ និងគ្រាប់នៃដើមត្នោតព្រៃ។ នៅពេលនោះ Pear បានផ្លាស់ប្តូរជាក្រុមដែលចំនួនមិនអាចប៉ាន់ស្មានបានត្រឹមត្រូវ ហើយពួកគេបានសាងសង់ជម្រកនៅកន្លែងណាដែលពួកគេពេញចិត្ត។ គេមិនដឹងថា តើក្រុមទាំងនេះជាក្រុមតូចៗដែលកំណត់ដោយញាតិសន្តាន និងស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់មេគ្រួសារ ឬក្រុមធំជាងក្រោមការដឹកនាំរបស់អាជ្ញាធរដែលបានកំណត់នោះទេ។

ការប្រៀបធៀបអាចត្រូវបានធ្វើឡើងជាមួយនឹងព័ត៌មានដែលផ្តល់ដោយគណនីរបស់អ្នកដំណើរជនជាតិចិនលោក សុអូ ឌាគួណ (Zhou Daguan) ក្នុងអំឡុងពេលធ្វើដំណើររបស់គាត់មកកាន់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១២៩៦ ។ ទាក់​ទង​នឹង​ជន្លេន (Chong) លោក​បាន​សរសេរ​ថា​៖ «... សត្វ​ព្រៃ​នេះ​មិន​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​ទេ រួម​ទាំង​ក្រុម​គ្រួសារ​ដើរ​លើ​ភ្នំ​ដោយ​កាន់​ក្អម​ដីឥដ្ឋ​ដាក់​លើ​ក្បាល​បើ​ជួប​សត្វ​ព្រៃ។ គេ​សម្លាប់​វា​ដោយ​ធ្នូ ឬ​លំពែង ធ្វើ​ភ្លើង​ពី​ថ្ម ចម្អិន​សត្វ​ឲ្យ​ស៊ី​ជា​រួម រួច​បន្ត​ដំណើរ​ទៅ​មុខ»។ ដើមពោធិ យ៉ាងហោចពួកគូលែន - ដោយសារតែអ្នកនិពន្ធបានពណ៌នាជាចម្បងអំពីតំបន់អង្គរ - នឹងបានអនុវត្តរបៀបរស់នៅបែបពនេចរដោយផ្អែកលើការប្រមូលផ្តុំ និងការបរបាញ់។ នេះ​មិន​ខុស​គ្នា​នឹង​ទំនៀម​ទំលាប់​របស់​ដើម​ពោធិ៍​នៅ​ជួរ​ភ្នំក្រវាញ ដែល​អ្នក​ខ្លះ​ថា​មាន​ដើម​កំណើត​ពី​អង្គរ។ វាគឺជាការបង្កើតរដ្ឋថ្មីដោយជនបរទេសទៅកាន់តំបន់ ដែលជាជនជាតិខ្មែរមកពីភាគខាងជើង ដែលនឹងមានការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅរបស់ពួកគេ។

 ជាតិពន្ធុវិទ្យា 

ប្រជាជន​ព័ររួម​មាន៖ សំរ ក្នុង​ខេត្ត​ពោធិ៍សាត់; សំរាយ បាត់ដំបង; ចុង និងចុង-សំរែ ក្នុងខេត្តត្រាត ភាគខាងកើតប្រទេសថៃ; និង ជងឡា (Chong la) និង ជងហ៊ាប (Chong heap) ក្នុងខេត្ត ចន្ទបុរី ប្រទេសថៃ។

នៅក្នុងសហគមន៍ព័រ ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ប្រជាជនព័រ ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ២៩៩ គ្រួសារ (១៦៧៤ នាក់) ក្នុងឆ្នាំ ២០០២ ។

តាម​ជនជាតិ​ព័រសំរែ​នៃ​ស្រុក​ក្រញូង​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ភ្នំ​គូលេន​សំរាយ​បាន​រួច​ជីវិត​ដោយ​សារ​ការ​ធ្វើ​ចំណាក​ស្រុក​ក្នុង​សម័យ​នគរ​អង្គរ។ ក្រោយ​ការ​បះបោរ​ស្រុក​សំឡូត ឆ្នាំ​១៩៦៧ ដើម​ពោធិ៍​នៃ​តំបន់​ស្ទឹង​ក្រញូង​បាន​ផ្លាស់​ទៅ​នៅ​តាសាញ់។

ខណៈពេលដែលស្អូចខ្លះរស់នៅក្នុងតំបន់មាត់សមុទ្ររបស់ប្រទេសកម្ពុជា ស្អូចជាច្រើនមកពីតំបន់កំពង់សោមត្រូវបានជនជាតិថៃចាប់ជាឈ្លើយក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៣០ ហើយបានតាំងទីលំនៅថ្មីនៅក្នុងខេត្តកានចាន់បូរី ប្រទេសថៃ។

ជនជាតិជង គឺជាជនជាតិព័រ ដែលរស់នៅទាំងប្រទេសថៃ និងប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងប្រទេសថៃ ជងរស់នៅខេត្តត្រាត និង ចន្ទបុរី ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៤ ជន្លេនក្នុងខេត្តកោះកុង ប្រទេសកម្ពុជាកំពុងស្វែងរកការទប់ស្កាត់ការសាងសង់ទំនប់ជ័យ​អារ៉ែង ដែលនឹងធ្វើឱ្យអ្នកស្រុកផ្លាស់ទីលំនៅ។ ប្រជាជនជង នៅឧទ្យានជាតិក្រវាញខាងត្បូងត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅដោយគម្រោង អុហ្វសិតកាបូន REDD+ ចន្លោះឆ្នាំ ២០១៨ និង ២០២៣។

 ភាសា 

ភាសាស្អូច គឺជាភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីក និងសមាជិកនៃភាសាព័រ ដែលជាក្រុមរងដែលមានភាសាស្លាប់មួយក្តាប់តូច រួមមាន សួយ ភារ ចុង និងសំរ ដែលនិយាយដោយជនជាតិភាគតិចមួយចំនួនដែលរស់នៅភាគខាងលិចឆ្ងាយនៃប្រទេសកម្ពុជា និងនៅជាប់គ្នា។ តំបន់នៃប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងការចាត់ថ្នាក់តាមបែបប្រពៃណី ភាសាព័រ ត្រូវបានទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធបំផុតទៅនឹងគ្រាមភាសាខ្មែរ ប៉ុន្តែគ្រោងការណ៍អភិរក្សបន្ថែមទៀតដាក់ក្រុមរង ព័រ នៅលើកម្រិតស្មើគ្នាពីគ្រប់សាខាទាំងអស់នៃអូស្ត្រូអាស៊ីក។

ភាសាស្អូចប្រើសារពើភ័ណ្ឌតាមសូរសព្ទធម្មតានៃភាសាមន-ខ្មែរសម័យទំនើប ហើយរួមជាមួយនឹងភាសាភឺរិចផ្សេងទៀតបង្ហាញពីឥទ្ធិពលសូរសព្ទមួយចំនួនពីចុងខ្មែរកណ្តាលនៃសតវត្សទី ១៧។ ដូចភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីកដទៃទៀតដែរ (ក្រៅពីវៀត-មឿង) សៅអុកមិនមែនជាភាសាសំនៀងទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ស្រដៀងនឹងភាសាព័រ ផ្សេងទៀតដែរ ភាសាស្អូច ត្រូវបានសម្គាល់ដោយភាពផ្ទុយគ្នាបួនផ្លូវខុសពីធម្មតានៃការចុះឈ្មោះសំឡេង ឬសូរសព្ទនៅក្នុងប្រព័ន្ធស្រៈរបស់វា។

 ឯកសារយោង 

 Sa'och language | Wikipedia audio article - ការណែនាំជាភាសាអង់គ្លេស។ វិគីភីឌា (ភាសាអង់គ្លេស) ថ្ងៃទី ៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៨ តំណបានទាញយកនៅថ្ងៃទី ២ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៤ ពី https://www.youtube.com/watch?v=Opq6NwM8op4
 S'ouch Short Film 2019 - តំណាង​រឿង​ស្អូច​ដោយ​និស្សិត​ផ្នែក​ទំនាក់ទំនង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​នៃ​សាលា​បច្ចេកទេស​ដុន​បូស្កូ​ខេត្ត​កែប ទាក់ទង​នឹង​ភូមិ​ស្អូច ស្រុកព្រៃនប់ ខេត្តព្រះសីហនុ។ ថ្ងៃទី ៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០១៩​ តំណបានទាញយកនៅថ្ងៃទី ២ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៤ ពី https://www.youtube.com/watch?v=CKL7rL3rzVw&t=1s
 S'ouch documentary 2019 - វីដេអូឯកសារអំពីភូមិស្អូច ឃុំព្រៃនប់ ខេត្តព្រះសីហនុ ដោយសិស្សានុសិស្សផ្នែកទំនាក់ទំនងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសាលាបច្ចេកទេសដុនបូស្កូខេត្តកែប។ ថ្ងៃទី ៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០១៩ តំណបានទាញយកនៅថ្ងៃទី ២ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៤ ពី https://www.youtube.com/watch?v=AZV-SZHGkXg

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិដើមកម្ពុជា