រចនាបថនាគរ

រចនាបថនាគរ ឬ រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម នាគរ គឺជារចនាប័ទ្ម ហិណ្ឌូ នៃស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទ ដែលមានប្រជាប្រិយភាពនៅ ភាគខាងជើង ខាងលិច និង ខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌា (លើកលែងតែតំបន់ Bengal  ) ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ជុំវិញ Malwa, Rajputana និង Kalinga ។  ប្រាសាទដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជារចនាប័ទ្ម នាគរ ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង Madhya Pradesh, Uttar Pradesh, Rajasthan, Gujarat, Odisha,  Jharkhand,  Bihar,  Maharashtra, Andhra Pradesh (តំបន់ជាប់ព្រំដែន Odisha) និង West Bengal (ភាគនិរតី និងតំបន់ Sundarbans )

នៅ សតវត្សទីប្រាំ ការប្រើ សិខរ កោងសាមញ្ញ ( spiers ) ចាប់ផ្តើមនៅក្នុងប្រាសាទ។ ប្រាសាទ​បុរាណ​បំផុត​ដែល​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ថ្នាក់​ជា​រចនាបថ​ណាហ្គា​ដំបូង។  រចនាប័ទ្ម នាគរ ដើមត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅជារចនាប័ទ្ម នាគរ ដើមនៅក្នុង សតវត្សទី ៧ ។ 

រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្មនេះគឺជារចនាប័ទ្មសំខាន់មួយក្នុងចំណោមរចនាប័ទ្មសំខាន់ពីរនៃ ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទហិណ្ឌូ មួយទៀតជារចនាប័ទ្ម ស្ថាបត្យកម្មទ្រាវិឌ ។ Madhusudan A. Dhaky (1977). The Indian Temple Forms in Karṇāṭa Inscriptions and Architecture. Abhinav Publications. pp. 7–13. ISBN 978-81-7017-065-5. រចនាបថ នាគរ មានរចនាប័ទ្មរង ឬសាលាចំនួនបី ដែលខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចពីគ្នាទៅវិញទៅមក។ រចនាប័ទ្មរងឬសាលារៀនគឺ សាលា Orissa សាលា Chandel និង សាលា Solanki ។

រចនាបទប្រាសាទនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅភាគខាងជើងប្រទេសឥណ្ឌា រចនាបថប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់នៅលើវេទិកាថ្មដ៏សាមញ្ញមួយ។ សិខរ មួយ ឬច្រើនត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅក្នុងប្រាសាទ ប៉ុន្តែប្រាសាទដំបូងបំផុតមាន សិខរ តែមួយ។ គភ៌គ្រឹះ តែងតែមានទីតាំងនៅខាងក្រោម សិខរ ខ្ពស់បំផុត។ ផងដែរ រចនាប័ទ្ម នាគរ ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយអវត្តមាននៃជញ្ជាំងព្រំដែនដែលត្រូវបានគេប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងរចនាប័ទ្ម ស្ថាបត្យកម្មទ្រាវិឌ នៃ ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទហិណ្ឌូ ។ សំណង់ប្រាសាទមួយចំនួន និងរចនាសម្ព័ន្ធបុគ្គលនៅក្នុងរចនាប័ទ្មណាហ្គារ៉ា ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជី បេតិកភណ្ឌពិភពលោក របស់អង្គការយូណេស្កូ ។ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 ប្រភពដើមនិងដំណាក់កាលបង្កើត 
រចនាបថប្រាសាទ នាគរ បានវិវត្តន៍ពីរចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ Gupta ។ ចាប់ពីសតវត្សន៍ទី 5 មក ការអភិវឌ្ឍន៍នៃរចនាបថប្រាសាទនាគរបានចាប់ផ្ដើម ដែលឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលទ្រង់ទ្រាយបី ហើយទទួលបានទម្រង់បច្ចុប្បន្ន។ 

 សាលារៀនរចនាប័ទ្មនាគរ 
រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម នាគរ ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅភាគខាងជើង ខាងលិច និងភាគខាងកើតនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ តាំងពីដើមកំណើតមក រចនាប័ទ្មនេះបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរផ្សេងៗចំពោះទម្រង់បច្ចុប្បន្នរបស់វា។ បំរែបំរួលក្នុងរចនាប័ទ្មបានវិវឌ្ឍន៍តាមពេលវេលាពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជារចនាប័ទ្មរង។ រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម នាគរ មានរចនាប័ទ្មរងចំនួនបីគឺ ចន្ទេល, សោលន្កិ និងរចនាប័ទ្មរង Odisha ។

 សាលាចន្ទេល 
សាលា ចន្ទេល ឬ ចន្ទេល រចនាប័ទ្មរង នៃការសាងសង់ប្រាសាទមានដើមកំណើតនៅ កណ្តាលប្រទេសឥណ្ឌា ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ រាជវង្ស ចន្ទេល ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃតំបន់ Bundelkhand (បន្ទាប់មកហៅថា Jejakabhukti ) ។ សាលា ឬរចនាប័ទ្មរងនៃការសាងសង់ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជាសាលា Khajuraho ឬរចនាប័ទ្មរង។ ប្រាសាទ​ដែល​សាងសង់​ក្នុង​រចនាបថ​នេះ​មាន​ចម្លាក់​ល្អិតល្អន់ ដែល​តុបតែង​ជញ្ជាំង​ខាងក្នុង និង​ខាងក្រៅ។ រូបចម្លាក់នៅក្នុងប្រាសាទត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រធានបទត្រេកត្រអាលដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយ Kama Sutra របស់ Vatsyayana ។ ថ្មភក់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងក្នុងការសាងសង់ប្រាសាទ។ 

 សាលាសោលន្កិ 
សាលា សោលន្កិ ឬរចនាប័ទ្មរងនេះមានដើមកំណើតនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេសនៅក្នុងរដ្ឋ Gujarat និង Rajasthan ប្រទេសឥណ្ឌា នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ នៅពេលដែលរចនាប័ទ្មរងនេះបានពង្រីក និងអភិវឌ្ឍ ស្តេច សោលន្កិ បានផ្តល់ការគាំទ្រ និងការលើកទឹកចិត្ត។ ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​ដែល​សាងសង់​តាម​រចនាបថ​រង សោលន្កិ គឺ​គ្មាន​រូបចម្លាក់។ ខាងក្នុង និងខាងក្រៅ គភ៌គ្រឹះ និង មណ្ឌប មានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក។ ធុង​ទឹក​រាបស្មើ​មួយ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា Surya Kund ត្រូវ​បាន​ជីក​នៅ​ជាប់​ប្រាសាទ​នៃ​រចនាប័ទ្ម​រង​នេះ។ រចនាប័ទ្មរងនេះក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសាលា <i id="mwgA">Māru-Gurjara</i> ឬរចនាប័ទ្មរងចាប់តាំងពីសតវត្សទី 20 ។ 

 សាលា Odisha 
សាលា Odisha ឬរចនាប័ទ្មរងមានដើមកំណើតនៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ ភាគខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេស រដ្ឋឥណ្ឌា បច្ចុប្បន្ន Odisha និង Andhra Pradesh ជាប់ព្រំដែន Odisha ។ សាលា​នេះ ឬ​រចនាបថ​រង​នៃ​ការ​សាងសង់​ប្រាសាទ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​សាលា <i id="mwnw">​កា​លិ​ង​កា</i> ឬ​រចនាប័ទ្ម​រង​។