តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ

តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ ( ICC ) គឺជា អង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាល និង ជាតុលាការអន្តរជាតិ ដែលមានទីតាំងនៅ ទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់។ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០២ ក្រោម លក្ខន្តិកៈពហុភាគី តុលាការ ICC គឺជាតុលាការអន្តរជាតិអចិន្ត្រៃយ៍ដំបូង និងតែមួយគត់ដែលមាន យុត្តាធិការ ក្នុងការកាត់ទោសបុគ្គលចំពោះ ឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ នៃ អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម និង ឧក្រិដ្ឋកម្មនៃការឈ្លានពាន ។ ICC មានគោលបំណងបំពេញបន្ថែម មិនមែនជំនួសប្រព័ន្ធតុលាការជាតិ។ វាអាចអនុវត្តយុត្តាធិការរបស់ខ្លួនបានលុះត្រាតែតុលាការជាតិមិនមានឆន្ទៈ ឬមិនអាចកាត់ទោសឧក្រិដ្ឋជន។ វាខុសពី តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ដែលជាស្ថាប័នរបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលស្តាប់វិវាទរវាងរដ្ឋនានា។

ICC ជាទូទៅអាចអនុវត្តយុត្តាធិការក្នុងករណីដែលជនជាប់ចោទជាជនជាតិនៃរដ្ឋភាគី ឧក្រិដ្ឋកម្មដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់បានកើតឡើងនៅលើទឹកដីនៃរដ្ឋភាគី ឬស្ថានភាពមួយត្រូវបានបញ្ជូនទៅតុលាការដោយ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ។ គិតត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៤ មានរដ្ឋភាគីចំនួន ១២៥ នៃលក្ខន្តិកៈទីក្រុងរ៉ូម ដែលត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងស្ថាប័នគ្រប់គ្រងរបស់តុលាការ គឺសភានៃរដ្ឋភាគី។ ប្រទេសមួយចំនួន រួមទាំង ប្រទេសចិន ឥណ្ឌា រុស្ស៊ី និង សហរដ្ឋអាមេរិក មិនមែនជាភាគីនៃលក្ខន្តិកៈទីក្រុងរ៉ូម ហើយមិនទទួលស្គាល់យុត្តាធិការរបស់តុលាការនោះទេ។

ការិយាល័យ​ព្រះរាជអាជ្ញា ​បាន​បើក​ការ​ស៊ើបអង្កេត​លើ​ស្ថានភាព​ជាច្រើន​ករណី និង​បាន​ធ្វើការ​ពិនិត្យ​បឋម​ជាច្រើន​។ បុគ្គលរាប់សិបនាក់ត្រូវបានចោទប្រកាន់ រួមទាំងប្រមុខរដ្ឋ និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ផ្សេងទៀត។ តុលាការ​បាន​ចេញ​ការ​ផ្ដន្ទាទោស​ជា​លើក​ដំបូង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១២ ប្រឆាំង​នឹង​មេទ័ព​កុងហ្គោ Thomas Lubanga Dyilo ពី​បទ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្គ្រាម​ពី​ការ​ប្រើ ​ទាហាន​កុមារ ។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ តុលាការបានចេញដីកាចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក វ្ល៉ាឌីមៀ ពូទីន ពាក់ព័ន្ធនឹង ការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន និងសម្រាប់នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោក Benjamin Netanyahu និងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ Yoav Gallant រួមជាមួយនឹងមេដឹកនាំ ក្រុមហាម៉ាស ជាច្រើននាក់ ពាក់ព័ន្ធនឹង សង្រ្គាមនៅតំបន់ហ្គាហ្សា ។

ចាប់តាំងពីបង្កើតឡើងមក ICC បានប្រឈមមុខនឹងការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំង។ អ្នកប្រឆាំង រួមទាំងមហាអំណាចធំៗដែលមិនបានចូលរួមជាមួយតុលាការ ចោទសួរពីភាពស្របច្បាប់របស់ខ្លួន ដោយលើកឡើងពីការព្រួយបារម្ភលើអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងចោទប្រកាន់ថា ខ្លួនងាយទទួលឥទ្ធិពលនយោបាយ។ តុលាការក៏ត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទលម្អៀង និងកំណត់គោលដៅមិនសមហេតុផលចំពោះមេដឹកនាំនៅទ្វីបអាហ្រ្វិក ដែលបានជំរុញឱ្យប្រទេសអាហ្រ្វិកជាច្រើនគម្រាមកំហែង ឬផ្តួចផ្តើមការដកខ្លួនចេញពីលក្ខន្តិកៈក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០១០។ អ្នកផ្សេងទៀតបានចោទសួរពីប្រសិទ្ធភាពរបស់តុលាការ ដោយចង្អុលទៅការពឹងផ្អែកលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរបស់រដ្ឋសម្រាប់ការចាប់ខ្លួន ការផ្តន្ទាទោសតិចតួច និងការចំណាយខ្ពស់នៃដំណើរការនីតិវិធីរបស់ខ្លួន។

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច|265x265ភីកសែល|បរិវេណនៃតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិនៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់។ ICC បានផ្លាស់ទៅអគារនេះក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៥។

 ផ្ទៃខាងក្រោយ 
ការបង្កើត តុលាការអន្តរជាតិ មួយដើម្បីវិនិច្ឆ័យមេដឹកនាំនយោបាយដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិត្រូវបានស្នើឡើងជាលើកដំបូងក្នុងអំឡុង សន្និសីទសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៩ បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ ដោយ គណៈកម្មការទទួលខុសត្រូវ ។   បញ្ហានេះត្រូវបានលើកឡើងម្តងទៀតនៅក្នុងសន្និសិទមួយដែលបានធ្វើឡើងនៅ ទីក្រុងហ្សឺណែវ ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់ សម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៧ ដែលនាំឱ្យមានការបញ្ចប់នៃអនុសញ្ញាទីមួយដែលចែងអំពីការបង្កើតតុលាការអន្តរជាតិអចិន្ត្រៃយ៍ដើម្បីសាកល្បងអំពើភេរវកម្មអន្តរជាតិ។  អនុសញ្ញានេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយរដ្ឋចំនួន ១៣ ប៉ុន្តែគ្មាននរណាម្នាក់បានផ្តល់សច្ចាប័នលើវាទេ ហើយអនុសញ្ញានេះមិនដែលចូលជាធរមានឡើយ។ 

បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ មហាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្ត បានបង្កើតសាលាក្តី អាដហុក ចំនួនពីរ ដើម្បីកាត់ទោសមេដឹកនាំ Axis ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម។ តុលាការយោធាអន្តរជាតិ ដែលអង្គុយនៅ ទីក្រុង Nuremberg ហើយជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា "ការកាត់ក្តី Nuremberg" បានកាត់ទោសមេដឹកនាំអាល្លឺម៉ង់ រួមទាំងការប្រព្រឹត្តអំពើឧក្រិដ្ឋកម្ម របស់ Nazi នៃ ពិធីបុណ្យ Holocaust ខណៈដែល តុលាការយោធាអន្តរជាតិសម្រាប់ចុងបូព៌ា នៅ ទីក្រុងតូក្យូ បានកាត់ទោសមេដឹកនាំជប៉ុនពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។  នៅឆ្នាំ ១៩៤៨ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ បានទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងនូវតម្រូវការសម្រាប់តុលាការអន្តរជាតិអចិន្ត្រៃយ៍ដើម្បីដោះស្រាយជាមួយនឹងអំពើឃោរឃៅនៃប្រភេទដែលត្រូវបានកាត់ទោសបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។  តាមសំណើរបស់មហាសន្និបាត គណៈកម្មការច្បាប់អន្តរជាតិ (ILC) បានព្រាងលក្ខន្តិកៈចំនួនពីរនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ ប៉ុន្តែទាំងនេះត្រូវបានទុកក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលធ្វើឲ្យការបង្កើតតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិមានលក្ខណៈនយោបាយមិនប្រាកដប្រជា។ 

Benjamin B. Ferencz ដែលជាអ្នកស៊ើបអង្កេត ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាមរបស់ណាស៊ី បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ និងជាប្រធានរដ្ឋអាជ្ញាសម្រាប់ កងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិក នៅឯ ការកាត់ក្តី Einsatzgruppen បានក្លាយជាអ្នកតស៊ូមតិក្នុងការបង្កើត នីតិ អន្តរជាតិ និងតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ។ នៅក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់ ដែលកំណត់ការឈ្លានពានអន្តរជាតិ: ការស្វែងរកសន្តិភាពពិភពលោក (១៩៧៥) គាត់បានតស៊ូមតិសម្រាប់ការបង្កើតតុលាការបែបនេះ។  អ្នកគាំទ្រឈានមុខគេម្នាក់ទៀតគឺ លោក Robert Kurt Woetzel សាស្ត្រាចារ្យជនជាតិអាឡឺម៉ង់ខាងច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលបានសហការកែសម្រួល ឆ្ពោះទៅកាន់តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិដែលអាចធ្វើទៅបាន ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ និងបានបង្កើតមូលនិធិសម្រាប់ការបង្កើតតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ ១៩៧១។ 

 សំណើផ្លូវការ និងការបង្កើត 
នៅខែមិថុនាឆ្នាំ ១៩៨៩ នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃទ្រីនីដាដនិងតូបាហ្គោ ANR Robinson បានរស់ឡើងវិញនូវគំនិតនៃតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិអចិន្រ្តៃយ៍ដោយស្នើឱ្យបង្កើតតុលាការដើម្បីដោះស្រាយ ការជួញដូរគ្រឿងញៀនខុសច្បាប់ ។   ជាការឆ្លើយតប មហាសន្និបាតបានប្រគល់ភារកិច្ចឱ្យ ILC ជាថ្មីម្ដងទៀត រៀបចំលក្ខន្តិកៈសម្រាប់តុលាការអចិន្ត្រៃយ៍។  

ខណៈពេលដែលការងារបានចាប់ផ្តើមលើសេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ បានបង្កើតសាលាក្តី ពិសេស ចំនួនពីរនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០៖ តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិសម្រាប់អតីតប្រទេសយូហ្គោស្លាវី ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងអំពើឃោរឃៅទ្រង់ទ្រាយធំដែលបានប្រព្រឹត្តដោយកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវី និង តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិសម្រាប់ប្រទេសរវ៉ាន់ដា ដែល ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ។ ការ​បង្កើត​សាលាក្តី​ទាំងនេះ​បាន​គូសបញ្ជាក់​បន្ថែម​ទៀត​ចំពោះ​តម្រូវការ​ជាច្រើន​សម្រាប់​តុលាការ​ព្រហ្មទណ្ឌ​អន្តរជាតិ​អចិន្ត្រៃយ៍។  

នៅឆ្នាំ ១៩៩៤ ILC បានបង្ហាញសេចក្តីព្រាងលក្ខន្តិកៈចុងក្រោយរបស់ខ្លួនសម្រាប់តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិទៅកាន់មហាសន្និបាត ហើយបានផ្តល់អនុសាសន៍ថា សន្និសីទត្រូវបានកោះប្រជុំដើម្បីចរចាសន្ធិសញ្ញាដែលនឹងបម្រើជាលក្ខន្តិកៈរបស់តុលាការ។  ដើម្បីពិចារណា  សំខាន់ៗនៅក្នុងសេចក្តីព្រាងលក្ខន្តិកៈ មហាសន្និបាតបានបង្កើតគណៈកម្មាធិការអាដហុកស្តីពីការបង្កើតតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ ដែលបានប្រជុំពីរដងក្នុងឆ្នាំ    ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩៨ សម័យប្រជុំចំនួនប្រាំមួយនៃគណៈកម្មាធិការរៀបចំត្រូវបានធ្វើឡើងនៅ ទីស្នាក់ការអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងទីក្រុងញូវយ៉ក ក្នុងអំឡុងពេលដែលអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលបានផ្តល់ធាតុចូល និងចូលរួមកិច្ចប្រជុំក្រោមអង្គការឆ័ត្រនៃ សម្ព័ន្ធសម្រាប់តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (CICC) ។ នៅខែមករា ឆ្នាំ ១៩៩៨ ការិយាល័យ និងអ្នកសម្របសម្រួលនៃគណៈកម្មាធិការរៀបចំបានកោះប្រជុំអន្តរសម័យនៅ Zutphen ក្នុងប្រទេសហូឡង់ ដើម្បីបង្រួបបង្រួមបច្ចេកទេស និងរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញនូវអត្ថបទព្រាងទៅជាសេចក្តីព្រាង។ 

ទីបំផុតមហាសន្និបាតបានកោះប្រជុំសន្និសិទនៅទីក្រុងរ៉ូមក្នុងខែមិថុនាឆ្នាំ ១៩៩៨ ដោយមានគោលបំណងបញ្ចប់សន្ធិសញ្ញាដើម្បីបម្រើជាលក្ខន្តិកៈរបស់តុលាការ។ នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដាឆ្នាំ ១៩៩៨ លក្ខន្តិកៈទីក្រុងរ៉ូមនៃតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ ត្រូវបានអនុម័តដោយការបោះឆ្នោត ១២០ ទល់នឹង ៧ ជាមួយនឹងប្រទេសចំនួន ២១ អនុប្បវាទ។ ប្រទេស​ចំនួន​ប្រាំពីរ​ដែល​បាន​បោះឆ្នោត​ប្រឆាំង​នឹង​សន្ធិសញ្ញា​នោះ​មាន ​ប្រទេស​ចិន អ៊ីរ៉ាក់ អ៊ីស្រាអែល លីប៊ី កា តា សហរដ្ឋអាមេរិក និង ​យេម៉ែន ។ 

 ឧក្រិដ្ឋកម្មដែលបុគ្គលអាចត្រូវបានកាត់ទោស 
យុត្តាធិការនៃប្រធានបទរបស់តុលាការមានន័យថាឧក្រិដ្ឋកម្មដែលបុគ្គលអាចត្រូវបានកាត់ទោស។ បុគ្គលអាចត្រូវបានកាត់ទោសតែចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មដែលមានចែងក្នុងលក្ខន្តិកៈ។ ឧក្រិដ្ឋកម្មចម្បងត្រូវបានរាយក្នុងមាត្រា 5 នៃលក្ខន្តិកៈ ហើយបានកំណត់ក្នុងអត្ថបទក្រោយៗទៀត៖ អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ (កំណត់ក្នុងមាត្រា 6) ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ (កំណត់ក្នុងមាត្រា 7) ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម (កំណត់ក្នុងមាត្រា 8) និង ឧក្រិដ្ឋកម្មឈ្លានពាន (កំណត់ក្នុងមាត្រា 8 ប៊ី ) (ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៨)។  លើសពីនេះ មាត្រា ៧០ កំណត់ បទល្មើសប្រឆាំងនឹងរដ្ឋបាលយុត្តិធម៌ ដែលជាប្រភេទឧក្រិដ្ឋកម្មទី ៥ ដែលបុគ្គលអាចត្រូវបានកាត់ទោស។ 

 ប្រល័យពូជសាសន៍ 
មាត្រា 6 កំណត់ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ថាជា "អំពើដែលបានប្រព្រឹត្តដោយចេតនា ដើម្បីបំផ្លាញ ទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ក្រុមជាតិ ពូជសាសន៍ ពូជសាសន៍ ឬសាសនា"។  អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍​តាម​មាត្រា​៦ មាន​៥​យ៉ាង៖  

 សម្លាប់សមាជិកក្រុម
 បង្កគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរដល់រាងកាយ ឬផ្លូវចិត្តដល់សមាជិកក្រុម
 ការបំពានដោយចេតនាលើលក្ខខណ្ឌក្រុមនៃជីវិតដែលបានគណនាដើម្បីនាំមកនូវការបំផ្លិចបំផ្លាញរាងកាយរបស់វា។
 ការ​ដាក់​វិធានការ​ដែល​មាន​គោល​បំណង​ការពារ​ការ​កើត​ក្នុង​ក្រុម
 ការផ្ទេរកុមារនៃក្រុមទៅក្រុមផ្សេងដោយបង្ខំ

និយមន័យនៃឧក្រិដ្ឋកម្មទាំងនេះគឺដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងអ្វីដែលមាននៅក្នុង អនុសញ្ញាស្តីពីការទប់ស្កាត់ និងការដាក់ទណ្ឌកម្មនៃឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ ឆ្នាំ ១៩៤៨ ។

 ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ 
មាត្រា 7 កំណត់ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិថាជាអំពើ "ប្រព្រឹត្តជាផ្នែកមួយនៃការវាយប្រហារយ៉ាងទូលំទូលាយ ឬជាប្រព័ន្ធ សំដៅលើជនស៊ីវិលណាក៏ដោយ ដោយដឹងពីការវាយប្រហារ"។  អត្ថបទរាយបញ្ជី ១៦ ដូចជាឧក្រិដ្ឋកម្មបុគ្គល៖ 

 Murder
 Extermination
 Enslavement
 Deportation or forcible transfer of population
 Imprisonment or other severe deprivation of physical liberty
 Torture
 Rape
 Sexual slavery
 Enforced prostitution
 Forced pregnancy
 Enforced sterilization
 Sexual violence
 Persecution
 Enforced disappearance of persons
 Apartheid
 Other inhumane acts

 ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម 

 ការសម្លាប់ដោយចេតនា
 ការធ្វើទារុណកម្ម
 ការព្យាបាលអមនុស្សធម៌
 ការពិសោធន៍ជីវសាស្រ្ត
 ដោយចេតនាបណ្តាលឱ្យមានទុក្ខធំ
 ការបំផ្លាញ និងការកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិ
 សេវាកម្មគួរឱ្យទាក់ទាញនៅក្នុងកងកម្លាំងអរិភាព
 ការបដិសេធការកាត់ក្តីដោយយុត្តិធម៌
 ការនិរទេស និងផ្ទេរដោយខុសច្បាប់
 ការបង្ខាំងដោយខុសច្បាប់
 ការចាប់ចំណាប់ខ្មាំង

ឧក្រិដ្ឋកម្មចំនួនប្រាំពីរគឺជាការបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃមាត្រា 3 ទូទៅចំពោះអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ ហើយអនុវត្តតែចំពោះជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលមិនមែនជាអន្តរជាតិប៉ុណ្ណោះ៖ 

 ឃាតកម្ម
 ការកាត់ផ្តាច់
 ការព្យាបាលដ៏ឃោរឃៅ
 ការធ្វើទារុណកម្ម
 ការប្រមាថលើសេចក្តីថ្លៃថ្នូរផ្ទាល់ខ្លួន
 ការចាប់ចំណាប់ខ្មាំង
 ការកាត់ទោស ឬការប្រតិបត្តិដោយគ្មានដំណើរការត្រឹមត្រូវ។

 ឧក្រិដ្ឋកម្មនៃការឈ្លានពាន 

 ការឈ្លានពាន ឬវាយប្រហារដោយកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងនឹងទឹកដី
 ការកាន់កាប់ទឹកដីរបស់យោធា
 ការបញ្ចូល ទឹកដី
 ការទម្លាក់គ្រាប់បែក លើទឹកដី
 ការប្រើប្រាស់អាវុធណាមួយប្រឆាំងនឹងទឹកដី
 ការបិទ ច្រកឬឆ្នេរសមុទ្រ
 វាយប្រហារលើដី សមុទ្រ ឬទ័ពអាកាស ឬកងនាវាចរសមុទ្រ និងអាកាស
 ការប្រើប្រាស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធដែលស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីនៃរដ្ឋមួយផ្សេងទៀតដោយកិច្ចព្រមព្រៀង ប៉ុន្តែផ្ទុយនឹងលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀង
 អនុញ្ញាតឱ្យទឹកដីត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយរដ្ឋមួយផ្សេងទៀតដើម្បីប្រព្រឹត្តអំពើឈ្លានពានប្រឆាំងនឹងរដ្ឋទីបី
 ការបញ្ជូនក្រុមប្រដាប់អាវុធ ក្រុម មិនទៀងទាត់ ឬ ទាហានស៊ីឈ្នួល ដើម្បីធ្វើសកម្មភាពនៃកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations