នគរតម្ព្រលិង្គ

តម្ព្រលិង្គ គឺជានគរ ម៉ាឡេ ឥណ្ឌា ដែលមានទីតាំងនៅ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ (នៅ ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ សម័យទំនើប) ដែលមានស្រាប់យ៉ាងហោចណាស់ចាប់ពីសតវត្សទី ២ ដល់ទី ១៣ នៃគ.ស។   វាប្រហែលជាស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ ស្រីវិជ័យ មួយរយៈ  ប៉ុន្តែក្រោយមកបានឯករាជ្យពីវា ឬជាទូទៅជាសម្ព័ន្ធមិត្តជាជាងអ្នកសញ្ជ័យ និងវរសេនាធំ។  ឈ្មោះនេះត្រូវបានគេបំភ្លេចចោល រហូតដល់អ្នកប្រាជ្ញបានទទួលស្គាល់ តម្ព្រលិង្គ ថាជា នគរស្រីធម្មរាជ (Nagara Sri Dharmaraja)។ នៅក្នុង ភាសាសំស្រ្កឹត និង ប្រាគ្រីត តំប្រ មានន័យថា " ទង់ដែង ", "ពណ៌ទង់ដែង" ឬ "ក្រហម" និង លិង្គ មានន័យថា "និមិត្តសញ្ញា" ឬ "ការបង្កើត" ជាធម្មតាតំណាងឱ្យថាមពលដ៏ទេវភាពរបស់ ព្រះសិវៈ ។  

តម្ព្រលិង្គ ដំបូងបានបញ្ជូនស្ថានទូតទៅប្រទេសចិនក្រោម រាជវង្សសុង ក្នុងឆ្នាំ ១០០១ ។ នៅក្នុងសតវត្សទី ១២ វាអាចឬប្រហែលជាមិនស្ថិតនៅក្រោម ការគ្រប់គ្រង របស់ នគរបាកាន ភូមា និងរាជាណាចក្រស្រីលង្កា។  នៅកម្ពស់របស់វានៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៣ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេច ចន្ទ្រភានុ នោះ តម្ព្រលិង្គ មានឯករាជ្យ ប្រមូលផ្តុំ និងបង្រួបបង្រួមអំណាចរបស់ខ្លួន ហើយថែមទាំងបានលុកលុយប្រទេសស្រីលង្កាទៀតផង។  នៅចុងសតវត្សន៍ទី ១៣  ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសៀមថាជា នគរស៊ីធម្មរាត ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ ព្រះរាជាណាចក្រ ថៃសុខោទ័យ។ 

 ទីតាំង 
នៅក្នុងស្នាដៃសតវត្សទី 13 របស់គាត់ Zhu Fan Zhi ប្រវត្តិវិទូចិន Zhao Rugua និយាយអំពីរដ្ឋ តាន់ម៉ាលិង ( Tan-ma-ling ,) ដោយ​ពណ៌នា​ថា​ជា​សេនា​របស់​ស្រីវិជ័យ។  ថាតើ តាន់ម៉ាលិង អាចត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណជាមួយ តម្ព្រលិង្គ គឺគួរឱ្យសង្ស័យដែរឬទេ។  អ្នកឯកទេសខាងបាបកម្ម Roderich Ptak ស្នើជំនួសវិញដើម្បីកំណត់ទីតាំងវានៅក្នុង តំបន់ តេមពេលិង នៃ ប៉ាហាំង ។  ផ្ទុយទៅវិញ ស៊ុង ស៊ី បានរៀបរាប់អំពី តម្ព្រលិង្គ ក្រោមឈ្មោះ តាន់-ម៉ី-លីវ ហើយនិយាយថា តម្ព្រលិង្គហាក់បីដូចជាទីពឹងរបស់ អាណាចក្រខ្មែរ ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ (រ.១១៨១-១២១៨)។  

ប្រភពជនជាតិដើមភាគតិចនៃប្រវត្តិសាស្រ្ត តម្ព្រលិង្គ គឺជាសិលាចារឹកឆ្នាំ ១១៨៣ ដែលសរសេរជា ភាសាខ្មែរ ដោយឆ្លាក់នៅលើមូលដ្ឋាននៃរូបសំណាកព្រះពុទ្ធសំរិទ្ធដែលត្រូវបានរកឃើញនៅវត្ត Hua Wiang ក្នុងស្រុក ឆៃយ៉ា ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី។ វាផ្តល់នូវចំណាប់អារម្មណ៍នៃស្ថានភាពនយោបាយរបស់ តម្ព្រលិង្គ នៅចុងសតវត្សទីដប់ពីរ។  ប្រភពសំខាន់មួយទៀតគឺសិលាចារឹកសំស្រ្កឹតដែលសរសេរទៅព្រះបាទ ចន្ទ្រភានុ នៃ តម្ព្រលិង្គ ចុះថ្ងៃទី ១២៣០ ។ វាផ្តល់ឱ្យស្តេចនូវ  "ស្រី ធម្មរាជ" ដែលជាភស្តុតាងសម្រាប់ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ តម្ព្រលិង្គ ជាមួយ នគរស្រីធម្មរាជ ( Nagara Śrī Dharmarāja ជាភាសាសំស្ក្រឹត) ។  

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 គោលនយោបាយឆ្នេរសមុទ្រដើម: សតវត្សទី ៥ មុនគ.ស. - សតវត្សទី ៥ នៃគ.ស 
បច្ចុប្បន្ន-ឧបទ្វីបថៃត្រូវបានចាត់ទុកថាជាតំបន់សំខាន់មួយក្នុងអន្តរកម្មសង្គមជាច្រកផ្លូវរវាង សមុទ្រចិនខាងត្បូង និង មហាសមុទ្រឥណ្ឌា ចាប់តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ (គ.ស. 500 BCE–500 គ.ស.)។  Hermann Kulke (1990) ណែនាំថា អង្គភាពនយោបាយ មុនសម័យឥណ្ឌាដ៏ស្មុគ្រស្មាញនៅក្នុងឧបទ្វីបថៃបច្ចុប្បន្នមាននៅមុនសហសវត្សទី ១នៃគ.ស. ហើយបានអភិវឌ្ឍទៅជានយោបាយមជ្ឈិមនៅជុំវិញពាក់កណ្តាលសហវត្សទី ១ នៃគ.ស. តាមរយៈ Indianization,  ដោយប្រកាន់យកនូវមនោគមវិជ្ជាឥណ្ឌូ ដើម្បីពង្រីកអំណាច ក៏ដូចជាការចាត់តាំងឋានៈជាព្រះ និងប្រពៃណីដ៏ស្វាហាប់។   តម្គឺព្រលិង្គជានយោបាយកណ្តាលដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងតំបន់ដែលត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងសតវត្សទី 2 នៃគ.ស.។  អ្នកប្រាជ្ញពីមុនសន្មតថា តម្ព្រលិង្គ មានទីតាំងនៅជិត នគរស្រីធម្មរាជ ឬលីហ្គ័រ ដោយផ្អែកលើអត្ថបទដែលមាននៅក្នុងសិលាចារឹកលេខ ២៨ ដែលបានរកឃើញនៅក្នុងប្រាសាទព្រះមហាធាតុនៅកណ្តាលនៃនគរស៊ីធម្មរាតសម័យទំនើប ដោយឆ្លាក់ អក្សរប៉ាឡាវ៉ា ជា ភាសាសំស្ក្រឹត ចុះកាលបរិច្ឆេទនៅសតវត្សទី ៥នៃគ.ស។  

ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយផ្អែកលើប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ចិន និងការមិនអើពើនឹងសិលាចារឹកក្នុងស្រុក អ្នកសិក្សាមួយចំនួនមានទំនោរជឿថាការចាប់ផ្តើមនៃ តម្ព្រលិង្គ ជាប៉ូលស្វ័យភាពមានកាលបរិច្ឆេទដល់សតវត្សទី ១០ ឬ ១១ ជំនួសវិញ ហើយមុនកាលបរិច្ឆេទនោះ វាត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយអ្នកជិតខាងភាគខាងជើង ផានផាន ដែលផ្តោតលើតំបន់ជុំវិញ ឈូងសមុទ្រ Bandon ក្នុង ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី របស់ប្រទេសថៃនាពេលបច្ចុប្បន្ន។  

តំបន់នេះស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រាដំបូងរបស់ ហ្វូណន និងបន្ទាប់មកនៃ ចេនឡា ចាប់ពីដើមសតវត្សទី ៣ រហូតដល់វាត្រូវបានសញ្ជ័យដោយ ស្រីវិជ័យ នៅផ្នែកចុងក្រោយនៃសតវត្សទី ៨ ។  

 មណ្ឌល ដើម: សតវត្សទី ៥-១០ នៃគ.ស 
កាលប្បវត្តិ Songhuiyaogao របស់ចិនបានរៀបរាប់អំពីប្រទេសមួយដែលមានឈ្មោះថា តាន់លាវម៉ី (Tan-liu-mei) ដោយរៀបរាប់លម្អិតជាច្រើនក្នុងអំឡុងពេលពី ៩៧០ ដល់ ១០៧០ ។ វាផ្តល់នូវចំណាប់អារម្មណ៍ថា ព្រះរាជាណាចក្រគឺជារដ្ឋឯករាជ្យនៅពេលនោះ ដោយបានបញ្ជូនស្ថានទូតទៅតុលាការនៃប្រទេសចិនក្រោម រាជវង្សសុង ក្នុងឆ្នាំ ១០០១, ១០១៦ និង ១០៧០ ។ តាន់លាវម៉ី ត្រូវ​បាន​គេ​សន្មត់​ថា​ជា​ការ​បកប្រែ​ភាសា​ចិន​អំពី តម្ព្រលិង្គ ទីតាំង​នៃ​រដ្ឋ​នោះ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​មិន​ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​យ៉ាង​ជាក់លាក់​ដែរ។ កាលប្បវត្តិរបស់ Ma Duanlin និង Songshi រៀបរាប់អំពីរដ្ឋដែលមានឈ្មោះស្រដៀងគ្នា ឈូម៉ីលាវ (Chou-mei-liu) និង តាន់ម៉ីលាវ (Tan-liu-mei) រៀងៗខ្លួន ដែលត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបញ្ជូនបេសកកម្មលើកដំបូងរបស់ពួកគេទៅកាន់ប្រទេសចិនក្នុងឆ្នាំ ១០០១ ដែលធ្វើឱ្យវាទំនងជាថាពួកគេសំដៅទៅលើរដ្ឋដូចគ្នា។ 

នៅក្នុងសម័យនេះ តម្ព្រលិង្គ មាន មណ្ឌល សំខាន់ៗចំនួន ៥ ដែលមានទីតាំងនៅច្រាំងទន្លេ Khong Tha Khai, Khlong Tha Chieo - Tha Thon, Khlong Tha Lat, ទន្លេ Maying  និងធំបំផុតនៅលើ dune Haad Sai Keao ដែលត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាជាកណ្តាលនៃ តម្ព្រលិង្គ ។  មណ្ឌល នីមួយៗត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសហគមន៍ជាច្រើននៅក្នុងតំបន់ជុំវិញដែលមានទីសក្ការៈបូជានៃទីតាំងពិសិដ្ឋបំផុតជាមជ្ឈមណ្ឌល ហើយត្រូវបានតភ្ជាប់ជាមួយ មណ្ឌល ផ្សេងទៀតដោយផ្លូវទឹក និងផ្លូវដី។  លទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា គឺជាប្រព័ន្ធជំនឿដ៏លេចធ្លោមិនដូច ទ្វារវតី នៅ ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ និង ខ្ពង់រាបកូរ៉ាត់ ដែល ព្រះពុទ្ធសាសនា ហិនយាន មានអំណាច។  ស្តេចនៃ តម្ព្រលិង្គ ត្រូវបានចាត់តាំងជាស្តេចសីវៈត្រូវបានចាត់តាំងជាស្តេច ប៉ុន្តែអំណាចរបស់ស្តេចប្រហែលជាត្រូវបានចែករំលែកដោយអ្នកក្រោមបង្គាប់រដ្ឋបាល និងក្រុមញាតិមិត្តរបស់គាត់។  

តំបន់​នេះ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ទទួល​ជន​អន្តោ​ប្រវេសន៍​របស់ ​ជនជាតិ​មន ​នៅ​ប្រហែល​សតវត្ស​ទី​៧។  យោង​តាម​រឿងព្រេង​របស់​នគរ​ស៊ី​ធម្ម​រា​ត ពញាស្រីធម្មសោករាជ ឬ ននរបតី (   ;  ) មកពី ស្រុក ហង្សាវតី របស់ មន   រួមជាមួយនឹងប្អូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ ធរនន្ទ (  ) បាននាំញាតិញោម និងទាហានចំនួន ៣ ម៉ឺននាក់ រួមជាមួយនឹងព្រះសង្ឃ ២ អង្គ  ) និង ពុទ្ធសាគរ(  ) បាន​ផ្លាស់​ទៅ​ទិស​ខាង​ត្បូង​ទៅ​តាំង​ទី​លំនៅ​នៅ Khao Chaa Prab (  ) នៅក្នុង ខេត្ត ក្របី នាពេលបច្ចុប្បន្ន ហើយក្រោយមកបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងដើម្បីបង្កើត នគរស្រីធម្មរាស្ត្រ ។ 

 យុគសម័យមាស: សតវត្សទី ១០ - ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៣ 

 ការពង្រីកខាងជើង៖ សតវត្សទី ១០-១១ 
ក្នុងកំឡុងសតវត្សទី ១០-១១ បន្ទាប់ពីទទួលបានឯករាជ្យពី ស្រីវិជ័យ ដោយការរំដោះរបស់ស្តេច សុជិត,   តម្ព្រលិង្គមានភាពរឹងមាំខាងនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច ចាប់តាំងពីវាបានបញ្ជូនបេសកកម្មជាច្រើនទៅកាន់តុលាការចិន ហើយថែមទាំងបានគាំទ្រកងទ័ពដើម្បីដណ្តើមយក នគរល្វោ  ក៏ដូចជាការដណ្តើមយកបល្ល័ង្កនៃ អង្គរ ដែលជា មហានគរ ពីរក្នុងសម័យនោះ។  

ប្រភពដើមនៃ សុជិត (ជិវក) នៅតែមិនច្បាស់លាស់។ ហ្សកសឺដេស បកស្រាយពាក្យ “ជិវក” មានន័យថាជ្វា (Javaka) ដែលបង្ហាញពីវង្សត្រកូលរបស់ស្តេចថាជាជនជាតិដើមជ្វា-ម៉ាឡេ ដែលបានចុះពីរាជវង្ស ស្រីវិជ័យ ដែលផ្តោតលើ ជ្វា ។ ទន្ទឹមនឹងនោះ ព្យែរ ឌូផន ប្រកែកថា ជិវក ទំនងជាមានដើមកំណើត សម័យអង្គរ ឬយ៉ាងហោចប្រពន្ធរបស់គាត់ត្រូវតែជាព្រះនាងអង្គរ។ លោក ឌូផន បន្ថែមថា ដើម្បីជៀសវាងការបាត់បង់ឥទ្ធិពលអង្គរលើល្វោ ក្នុង សង្រ្គាម ៩២៥-៩២៧ តម្ព្រលិង្គ-លវោ-ហរិបុញ្ជ័យតសុជិតិង្គ-លវោ- Sujita បានផ្លាស់ប្តូរកងទ័ពភាគខាងជើលវោ្បីកាន់កាប់ Lavo មុនពេលវាត្រូហរិបុញ្ជ័យ់ដោយ Haripuñjaya របស់ មន ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឌូផនដីរបស់លោក Dupont ត្រូវបានបដិសេធដោយអ្នកជំនាស្រីវិជ័យសិក្សា Srivijaya គឺ Pratum Chumphengphan ដែលកំណត់ថាសង្រ្គាមបានកើតឡើងមុនពេលដែលពួកអង្គរប្រើប្រាស់អំណាចនយោបាយដល់ ជ្រលងភ្នំមេណាម ។ ដូច្នេះហើយ ជម្លោះិបញ្ជ័យល្វោ – ហរិពញាយ៉ា ” នាពេលនោះ មិនមែនជាការប្រយុទ្ធគ្នារវាង “អង្គរ និងមន” នោះទេ ប៉ុន្តែជាការតស៊ូដើម្បីអំណាចរវាង “មននៃ ទ្វាវតី ” នៅ តំបន់កណ្តាល និង តំបន់ភាគខាងជើង ដែលជាញាតិមិត្ត។ 

 ពុទ្ធសាសនា​មាន​ឥទ្ធិពល៖ សតវត្ស​ទី ១១-១៣ 
បន្ទាប់ពីការខាតបង់របស់រាជវង្សសុជិតក្នុង សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងចក្រភពចូឡា ក្នុងឆ្នាំ ១០២៦ តម្ព្រលិង្គត្រូវបានរស់ឡើងវិញដោយ បទុមវង្ស (  ) ត្រកូលអភិជនមកពីខាងជើង (ទីតាំងពិតប្រាកដនៅតែប្រកែកមិនថាមកពី ឡាវ  ឬ ឥន្ទបត្តនគរ (ប្រហែលជា យសោធរ  ) ឬ ហង្សាវត្តី   ) ។ ការហូរចូលនៃមនុស្ស និងព្រះសង្ឃមកពី ប្រទេសស្រីលង្កា ត្រូវបានកត់ត្រាទុក ដែលធ្វើឱ្យ ព្រះពុទ្ធសាសនា មានជំនឿលើអាណាចក្រ។  

Chanchirayuwat Ratchanee អ្នក​សិក្សា​ថៃ ស្នើថាបន្ទាប់ពីចាញ់សង្គ្រាមទៅ អាណាចក្រចូឡា នៅឆ្នាំ ១០២៦ មជ្ឈមណ្ឌលនៃអំណាចនៅឧបទ្វីបសៀមខាងកើតត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរពី ឆៃយ៉ា ទៅ នគរស្រីធម្មរាជនគរ (លីហ្គ័រ) ក្នុងឆ្នាំ ១០៧៧ យោងតាមព័ត៌មានដែលផ្តល់ទៅឱ្យតុលាការចិនដោយអ្នកការទូតផ្ញើនៅឆ្នាំ ១១៦៨ ។ កូនប្រុសរបស់ស្តេចមុនត្រូវបានឡើងសោយរាជ្យជាអ្នកគ្រប់គ្រងថ្មី។  Gordon Luce សន្មត់ថាតំបន់នេះប្រហែលជាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ បាកាន ពីឆ្ន១០៦០ ដូចសិលាចារឹកក្រាហ ដែលផ្តល់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃនគរដល់ Takwā ( Takua Pa ), Salankre ( Junk Ceylon ? ភូកេត ) និងកន្លែងពីរផ្សេងទៀតដែលពិបាកអាន បញ្ចប់ដោយទីក្រុងដែលមានបច្ច័យ nakuiw''' (nagara) ។ ជម្លោះរវាងចៅប្រុសរបស់ Pagan Kyanzittha និង Parakramabahu I របស់ Ceylon ដើម្បីមានការព្រួយបារម្ភអំពីសិទ្ធិឆ្លងកាត់ Isthmus of Kra ត្រូវបានកត់ត្រានៅឆ្នាំ 1164   ការឈ្លោះប្រកែកគ្នានេះនឹងបន្ត និងជាមូលហេតុនៃ ការលុកលុយប្រទេសស្រីលង្កា ក្នុងឆ្នាំ 1247 ដោយ Chandrabhanu ដែលពូជពង្សរបស់ពួកគេត្រូវបានគេជឿថាបានផ្លាស់ប្តូរពីភាគខាងជើង។  

ទំនាក់ទំនងរវាង Tambralinga និងមេដឹកនាំ តៃ នៅភាគខាងជើងនៃ Isthmus Kra ត្រូវបានគេសន្មត់ថាបានចាប់ផ្តើមក្នុងរជ្ជកាលរបស់ Chandrabhanu I,  ដែលត្រូវបានគេរំពឹងថាជាហេតុផលមួយដែល Srivijaya បាត់បង់ឥទ្ធិពលលើ Tambralinga ។  

នៅឆ្នាំ 1244 ស្តេច Chandrabhanu បានឈ្លានពានប្រទេសស្រីលង្កា ដោយយកឈ្មោះរាជវង្ស 'Srīdḥarmarāja' និងដំឡើងខ្លួនគាត់ជាស្តេចនៃ Jaffna ។ យុគសម័យនេះបានបញ្ចប់ដោយការខាតបង់របស់ Tambralinga នៅក្នុង សង្គ្រាម 1247-1270 Tambralinga-Sri Lanka ។ រឿងព្រេងក្នុងស្រុកជាច្រើនបាននិយាយថា ត្រកូល Padmavamsa បានបញ្ចប់ដោយសារតែគ្រោះកាច។ 

 ការធ្លាក់ចុះ: ចុងសតវត្សទី 13 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ចេតិយ ពុទ្ធសាសនា ចេតិយ ប្រាជ្ញ បូរមាត្យ កសាងដោយ ចន្ទ្រានុវង្ស នៃ ត្រកូល ប៉ាវមវសា
បន្ទាប់ពី Chandrabhanu II (Sri Thammasokaraj III) បានទទួលមរណភាពក្នុងសមរភូមិនៅប្រទេសស្រីលង្កា ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គបានឡើងស្នងរាជ្យបន្ត ហើយត្រូវបានគ្រងរាជ្យជា Sri Thammasokaraj IV (  ) ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ នគរបានប្រឈមមុខនឹងកាលៈទេសៈជាច្រើន រួមទាំងការលុកលុយរបស់ស្តេច Singhasari របស់ Kertanagara ពីឆ្នាំ 1268-69 និងគ្រោះកាចក្នុងឆ្នាំ 1270 ដែលនាំទៅដល់ការធ្លាក់ចុះនៃ Tambralinga ។  Sri Thammasokaraj IV បានស្លាប់ដោយគ្មានអ្នកស្នងមរតកនៅឆ្នាំ 1272 ដែលជាការបញ្ចប់នៃត្រកូល Padmavamsa ។  

បន្ទាប់​មក Phanomwang (  ) ព្រះអង្គម្ចាស់ក្នុងត្រកូល Phetchaburi – Ayodhya ជាមួយនឹងភរិយារបស់ព្រះអង្គ Sadieng Thong (  ) និង​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ព្រះ​ស្រី​រាជា (  ) ត្រូវបានចាត់តាំងដោយ Phetchaburi [ ទី ] របស់ ស្ដេច ដើម្បី រស់ ឡើងវិញ នគរ ស៊ី ធម្មារាត .  នេះបាននាំឱ្យមានការបង្កើត  ស្រីធម្មសោករាជ និងការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ ជនជាតិតៃ ទៅភាគខាងត្បូងនៃកោះ ក្រា ។  សូម្បី​តែ​ការ​ឡើង​សោយរាជ្យ​ក៏​ជា​ការ​ស្នង​រាជ្យ​បន្ត​ទៀត ប៉ុន្តែ​ការ​តែងតាំង​ពី ​អយុធ្យា ​គឺ​ត្រូវ​ការ។  យោងតាមសំដី សិលាចារឹករាមកំហែង នៃឆ្នាំ ១២៨៣ (ឬ ១២៩២) តម្ព្រលិង្គ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថា នគរស្រីធម្មរាជ បានក្លាយជាដៃទន្លេភាគខាងត្បូងបំផុតនៃ សុខោទ័យ ។ 

នៅឆ្នាំ ១៣៦៥ នគរ អាណាចក្រមច្ឆប៉ាហិត នៃកោះជ្វាបានទទួលស្គាល់ នគរស្រីធម្មរាជ ជា ធម៌នគរិ'' បានសរសេរនៅក្នុង Nagarakretagama ។ ថ្វីបើមានការរីកដុះដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងសតវត្សទី ១៣ ក៏ដោយ ពោលគឺនៅសតវត្សបន្ទាប់ តាន់ម៉ាលិង ឬ តម្ព្រលិង្គ អតីតសមាជិករដ្ឋ Sanfoshih- ជវាកា បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសសៀម ( អាណាចក្រអយុធ្យា )។ 

 សូមមើលផងដែរ។ 

 ប្រភេទ៖ ព្រះមហាក្សត្រនៃតម្ព្រលិង្គ
 ទីក្រុង នក្សេត្រ
 មហាឥណ្ឌា
 ប្រវត្តិឥទ្ធិពលឥណ្ឌាលើអាស៊ីអាគ្នេយ៍

 កំណត់ចំណាំ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations