ប្រហារ, ប្រទេសកម្ពុជា

ប្រហារ គឺជា កន្លែងបុរាណវត្ថុ តាំងពី សម័យដើមដែក ស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តព្រៃវែង នៃ ប្រទេសកម្ពុជា រវាងរាជធានី ភ្នំពេញ និងព្រំដែនជាមួយប្រទេសវៀតណាម។ នៅពេល​ដែល​កន្លែង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ដោយ​អ្នក​បុរាណវត្ថុវិទ្យា​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៧ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​លួច​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​សម្ភារៈ​បុរាណវត្ថុ​នៅ​សល់​តិចតួច។ ប្រហារ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​កន្លែង​បញ្ចុះ​សព និង​វត្ថុ​ផ្នូរ​ដ៏​សម្បូរ​បែប​ពិសេស​រួម​ទាំង​វត្ថុ​បុរាណ​លោហធាតុ​ដ៏​មាន​តម្លៃ​ជា​ច្រើន។  វត្ថុបុរាណមួយចំនួនដែលបានជីកកកាយនៅទីតាំងនោះបានចូលរួមចំណែកក្នុងការសិក្សាអំពីផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដែលតភ្ជាប់ ប្រហារ ទៅកាន់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។

 ប្រវត្តិនៃតំបន់ 
ប្រហារ មានសកម្មភាពក្នុងយុគសម័យដែក ដោយការបញ្ចុះសពនៅកន្លែងនោះត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅចន្លោះឆ្នាំ ២០០ មុនគ.ស និង ១០០ គ.ស.។   នៅពេលនេះនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អ្នកស្រុករស់នៅក្នុងសហគមន៍កសិកម្មតូចៗ ដែលព្យាករណ៍ពីការអភិវឌ្ឍន៍នៃរដ្ឋមជ្ឈិមប្រទេសធំៗ។

 ការរកឃើញ 
នៅឆ្នាំ ២០០៧ អ្នកភូមិនៅប្រហារបានរកឃើញវត្ថុបុរាណ ហើយចាប់ផ្តើមជីករកវត្ថុបុរាណដោយចេតនាក្នុងគោលបំណងលក់វា។ Carter, Alison Kyra (2011-06-21). "Trade and Exchange Networks in Iron Age Cambodia: Preliminary Results from a Compositional Analysis of Glass Beads". Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association. 30: 178–188. doi:10.7152/bippa.v30i0.9966 (inactive 2024-11-13). ISSN 1835-1794.{{cite journal}}: CS1 maint: DOI inactive as of November 2024 (link)
Category:CS1 maint: DOI inactive as of November 2024 និស្សិតបុរាណវិទ្យាក្នុងតំបន់បានព្យាយាមធ្វើអន្តរាគមន៍ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលការជីកកកាយជាផ្លូវការត្រូវបានរៀបចំ កន្លែងបញ្ចុះសពភាគច្រើននៅក្នុងទីបញ្ចុះសពត្រូវបានលួច។  ផ្នែកតែមួយគត់នៃទីតាំងដែលនៅសេសសល់ភាគច្រើនគឺតំបន់ដែលដាក់នៅក្រោមផ្លូវធំដែលរត់កាត់ភូមិ។ ការជីកកកាយសង្គ្រោះជាបន្តបន្ទាប់ត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០៨, ២០០៩, និង ២០០១១ ដោយមានគោលដៅរក្សាបាននូវកំណត់ត្រាបុរាណវិទ្យាដែលនៅសេសសល់នៅកន្លែងនោះតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ 

 បុរាណវិទ្យា 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ការ​ជីក​កកាយ​បុរាណ​វិទ្យា​កំពុង​ដំណើរការ​នៅ​តំបន់​ ប្រហារ
ការជីកកកាយនៅប្រហារ គឺជាកិច្ចសហការរវាង វិទ្យាស្ថានបុរាណវិទ្យាអាល្លឺម៉ង់ (DAI) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងប៊ែកឡាំង និងមជ្ឈមណ្ឌលបុរាណវិទ្យាមេមត់នៅកម្ពុជា។

 លក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន 
ប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិច ជាមួយនឹងសីតុណ្ហភាពក្តៅ និងកម្រិតសំណើមខ្ពស់។ វដ្តប្រចាំឆ្នាំនៃខ្យល់មូសុងកំណត់លំនាំអាកាសធាតុ; ខ្យល់បក់ពីទិសនិរតី ពីពាក់កណ្តាលរដូវក្តៅ ដល់ពាក់កណ្តាលរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ មានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ខណៈដែលខ្យល់បក់ពីទិសឦសាន ផ្តល់សំណើមតិច និងចាប់ផ្តើមរដូវប្រាំងពីរដូវស្លឹកឈើជ្រុះដល់រដូវផ្ការីក។  សំណើមខ្ពស់បង្កើតឧបសគ្គដល់ការអភិរក្សសារធាតុសរីរាង្គ ដែលកំណត់អ្វីដែលអ្នកបុរាណវត្ថុវិទ្យាក្នុងតំបន់អាចសិក្សាបាន។

 ការបញ្ចុះសព 
កន្លែងបញ្ចុះសពចំនួន ៧៦ ត្រូវបានជីកនៅ ប្រហារ ដែលស្របនឹងកន្លែងបញ្ចុះសពសម័យសំរិទ្ធ និងយុគដែកផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់ ដែលមានអាយុកាលប្រហែលពី 150 មុនគ.ស ដល់ 50 គ.ស។  Krais, Simone; Reinecke, Andreas; Seng, Sonetra; Vin, Laychour (2011-01-01). "The Bioarchaeology of the Early Iron Age site of Prohear (Cambodia)". Zeitschrift für Archäologie Außereuropäischer Kulturen. 4: 103–125. បុគ្គល​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ចុះ​ដោយ​ដេក​លើ​ខ្នង។ បុគ្គលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានកប់ដោយវត្ថុផ្នូរដ៏សម្បូរបែប។ មានឧទាហរណ៍មួយចំនួននៃបុគ្គលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនជាងគេដែលកប់ក្បាលរបស់ពួកគេនៅក្នុង ស្គរមហាធិក ដែលជាលក្ខណៈនៃតំបន់ ឬនៅក្រោមថាសលង្ហិន។  កាលៈទេសៈបញ្ចុះសពទាំងនេះអាចបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃបុគ្គលនៅក្នុងសហគមន៍។

ដោយសារលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាននៅទីតាំងនោះ ជាទូទៅមានការរក្សាទុកគ្រោងឆ្អឹងមនុស្សតិចតួចណាស់ ដែលកំណត់យ៉ាងខ្លាំងដល់ការវិភាគដែលអ្នកស្រាវជ្រាវអាចធ្វើបាន។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេបានផ្តោតលើសំណល់ធ្មេញ ដោយស្វែងរកភស្តុតាងថា ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់នោះ ជាទូទៅមានសុខភាពល្អ ទោះបីជាមានការរំពឹងទុកខ្ពស់នៃការស្លាប់របស់កុមារក៏ដោយ។ Krais, Simone; Reinecke, Andreas; Seng, Sonetra; Vin, Laychour (2011-01-01). "The Bioarchaeology of the Early Iron Age site of Prohear (Cambodia)". Zeitschrift für Archäologie Außereuropäischer Kulturen. 4: 103–125. ធ្មេញនៅតែបង្ហាញពីការពាក់គួរឱ្យកត់សម្គាល់ដោយសារតែការប្រើប្រាស់ធ្មេញយ៉ាងទូលំទូលាយ បង្ហាញពីគំរូស្របនឹងការរស់នៅក្នុងសហគមន៍កសិកម្ម។  វាក៏មានភ័ស្តុតាងដែលបានរកឃើញអំពីការអនុវត្តការកែប្រែវប្បធម៌ដូចជា ការធ្វើឱ្យធ្មេញខ្មៅ ដែលជាការអនុវត្តដែលនៅតែត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងសហគមន៍អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផ្សេងៗគ្នា។ 

 វត្ថុបុរាណ 

 លោហធាតុ 
វត្ថុបុរាណមួយចំនួនធំដែលមានលោហធាតុមានតម្លៃ ដូចជាមាស និងប្រាក់ ត្រូវបានរកឃើញនៅប្រហារ។ វត្ថុបុរាណមាស និងប្រាក់ចំនួន ៩៣ ត្រូវបានរកឃើញ ដែលភាគច្រើនជាបំណែកគ្រឿងអលង្ការ ដូចជាក្រវិល ចិញ្ចៀន និងខ្សែដៃ។ នេះ​ជា​រឿង​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់​ព្រោះ​ទីតាំង​សម័យ​ដែក​ដែល​ត្រូវ​បាន​ជីក​កកាយ​បង្ហាញ​ពី​វត្ថុ​បុរាណ​មាស​និង​ប្រាក់​តិច​ជាង។ Schlosser, Sandra; Reinecke, Andreas; Schwab, Roland; Pernicka, Ernst; Sonetra, Seng; Laychour, Vin (2012). "Early Cambodian gold and silver from Prohear: composition, trace elements and gilding". Journal of Archaeological Science. 39 (9): 2877–2887. doi:10.1016/j.jas.2012.04.045. ISSN 0305-4403. វត្ថុបុរាណមាស និងប្រាក់ត្រូវបានជួញដូរពាសពេញតំបន់។ សមាសធាតុគីមីនៃវត្ថុបុរាណបង្ហាញថា ភាគច្រើនជាលោហធាតុនៃអេឡិចត្រូ និងប្រាក់ ជាមួយនឹងមាសពិតតិចតួច។ ការវិភាគលើសមាសធាតុផ្សេងៗនៃវត្ថុបុរាណ ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីកំណត់ថា យ៉ាន់ស្ព័រត្រូវបានបង្កើតដោយចេតនា មានន័យថា សិប្បករដែលធ្វើការជាមួយនឹងមាសនឹងមានភាពស្និទ្ធស្នាលនឹងប្រហារ។ Reinecke, Andreas (2009). The first golden age of Cambodia excavation at Prohear. Laychour Vin, Sonetra Seng. Bonn. pp. 109–116. ISBN 978-3-00-029467-9. OCLC 541143120.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
Category:CS1 maint: location missing publisher

 អង្កាំ 
អង្កាំមួយចំនួនត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងការបញ្ចុះនៅប្រហារ ដែលមានចំនួនប្រហែល 2,580 ដែលភាគច្រើនជាកញ្ចក់ ប៉ុន្តែក៏មានអង្កាំថ្មធ្វើពី garnet, carnelian និង agate ផងដែរ។ ចំនួនអង្កាំនេះគឺជាតួយ៉ាងសម្រាប់តំបន់មួយចាប់ពីអំឡុងពេលនេះ។ Reinecke, Andreas (2009). The first golden age of Cambodia excavation at Prohear. Laychour Vin, Sonetra Seng. Bonn. pp. 109–116. ISBN 978-3-00-029467-9. OCLC 541143120.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
Category:CS1 maint: location missing publisher

 ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម 
អ្នកនិពន្ធ និងជាអ្នកដំណើរជនជាតិចិន លោក Zhou Daguan បានសរសេរអំពីប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១២៩៧ ដោយបានកត់សម្គាល់អំពីពាណិជ្ជកម្មមាស និងប្រាក់ដែលគាត់បានជួបប្រទះនៅទីនោះ។ លោកបានសរសេរថា ប្រជាជនកម្ពុជាគ្មានប្រភពមាស ឬប្រាក់សម្រាប់ជីកយករ៉ែដោយខ្លួនឯងទេ ដូច្នេះហើយពួកគេបានជួញដូរជាមួយជនជាតិចិនដោយប្រើទំនិញផ្សេងៗ ដូចជាស្នែងរមាស និងក្រវាញជាដើម។ នេះបង្ហាញថាមាសដែលរកឃើញនៅ ប្រហារ ប្រហែលជាមកពីប្រទេសចិន ហើយផ្តល់ឱ្យយើងនូវការយល់ដឹងអំពីទំនាក់ទំនងដែលតំបន់ផ្សេងៗគ្នាបានចែករំលែក។ Reinecke, Andreas (2009). The first golden age of Cambodia excavation at Prohear. Laychour Vin, Sonetra Seng. Bonn. pp. 109–116. ISBN 978-3-00-029467-9. OCLC 541143120.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
Category:CS1 maint: location missing publisher អង្កាំដែលត្រូវបានគេរកឃើញនៅប្រាសាទ ប្រហែលជាត្រូវបាននាំចូលផងដែរ ដោយសារតែមិនមានភស្តុតាងនៃការផលិតអង្កាំនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសកម្ពុជាតាំងពីពេលដែលទីតាំងនេះត្រូវបានកាន់កាប់។ អង្កាំកញ្ចក់ទំនងជាមានប្រភពមកពីឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម ខណៈដែលអង្កាំថ្មអាចមកពីប្រភពផ្សេងៗគ្នារួមមានប្រទេសថៃ ឥណ្ឌា និងស្រីលង្កា។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង