ជនជាតិប្រុ

ប្រុ(ក៏ ប្រូ, រៀង ឬ ប្រុវ៉ាន់គៀវ ;   ; ឡាវ៖ບຣູ ; ថៃ៖บรู  ; ដែលមានន័យថា "ប្រជាជនរស់នៅក្នុងព្រៃ") គឺជាជនជាតិ ដើមភាគតិច រស់នៅក្នុង ប្រទេសថៃ ឡាវ និង វៀតណាម ។ ពួកគេនិយាយភាសា កាទូ ខុសពី ជនជាតិព្រៅ ដែលនិយាយភាសា បាហ៍ណា ខាងលិច។ Baird, Ian G. 2008.  ប្រុមិន​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទេ។ ក្រុម លន់, ក្រឹង, កាវែត, Amba និង ព្រៅតាណាប់ នៅភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា តាមពិតទៅក្រុមតូចៗនៃ ព្រៅ មិនមែនក្រុម ប្រុ ទេ។ ក្រុមរង ព្រៅ នៅប្រទេសឡាវគឺ លន់, កាវែត, ជ្រេ,កា-យីង និងហាម៉ុង។ 

ជនជាតិ ប្រុ ក៏ជិតស្និទ្ធនឹងជនជាតិ Pnongam នៃភាគខាងត្បូងវៀតណាម និងភាគខាងកើតនៃប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ថ្វីបើមានញាតិសន្តានជាមួយក្រុមនេះក៏ដោយ ជនជាតិ ប្រុ មានភាពខុសគ្នាខាងនយោបាយ និងប្រវត្តិសាស្ត្រពីក្រុមជនជាតិផ្សេងទៀតនេះ។ (Korolev: 1957, 378)

ជនជាតិ ប្រុ និយាយ ​ភាសា ប្រុស ជា​ភាសា កាទូ មន-ខ្មែរ  កៅប្រុ ដែល​មាន​គ្រាមភាសា​ជា​ច្រើន។ ចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់ពួកគេត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន 129,559 ដោយ Ethnologue ។

មនុស្សមួយចំនួនបានយល់ច្រលំ ប្រុ សម្រាប់ ព្រៅ នៅភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា និងខេត្ត អាច់ក្រពើ និង ចាម្ប៉ាសាក់ ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឡាវ។ តាម​ពិត ពួក​គេ​ជា​ក្រុម​ផ្សេង​គ្នា ហើយ​ប្រជាជន​ប្រុ​មិន​មាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទេ។ Baird, Ian G. 2008. 

 ការតាំងទីលំនៅនិងភូមិ 
ប្រុ បានតាំងទីលំនៅភាគច្រើននៅតាមបណ្តោយផ្លូវទឹក។ ជាប្រពៃណីពួកគេរស់នៅក្នុងផ្ទះតូចៗដែលសង់នៅលើបង្គោល។ ផ្ទះ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​នៅ​ជុំវិញ​អគារ​ប្រជុំ​កណ្តាល​ជុំវិញ​រង្វង់​មូល។

នៅ​ប្រទេស​ថៃ ប្រុ ភាគច្រើន​រស់នៅ ​ខេត្ត​សកលនគរ និង ​ខេត្ត​មុ​ក្ដាហា ​ក្នុង​តំបន់ ​អ៊ី​សាន ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​។

នៅ​ប្រទេស​លាវ ប្រុ ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​ភាគ​ខាង​កើត ​ខេត្ត​សា​វា​ន់​ណាខេត ស្រុក​សេ​ផុ​ន ប៉ុន្តែ​ក៏​នៅ​ផ្នែក​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ខេត្ត និង​នៅ ​ខេត្ត​ខាំ​មួ​ន ​ផង​ដែរ ។

នៅប្រទេសវៀតណាម ជនជាតិ ប្រុ ភាគច្រើនរស់នៅតំបន់ភ្នំភាគខាងលិចនៃ ខេត្តក្វាងប៊ិញ, ខេត្តក្វាងជិ, ខេត្ត ហ្វេ ។ ក្រុមរង ប្រុ នៅវៀតណាមគឺ វ៉ាន់គៀវ, ទ្រី, ឃួ, ម៉ាកុង។  

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប្រវត្តិដំបូងនៃ ប្រុ នៅតែមិនច្បាស់លាស់។ អ្នកស្រាវជ្រាវជឿថាបុព្វបុរសរបស់ជនជាតិប្រុគឺជាសមាជិកនៃនគរ ខ្មែរ នៃ អង្គរ ដែលគ្រប់គ្រងផ្នែកធំនៃ ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និង ថៃ ប្រហែលសតវត្សទី៩ និងសតវត្សទី១៣។ នេះក៏ផ្អែកលើទំនាក់ទំនងរវាងភាសាមន-ខ្មែរ និងភាសាប្រុ។ ប្រហែល 400 ឆ្នាំមុន ប្រុ ត្រូវបានរុញចេញពីដីជ្រលងភ្នំដ៏ល្អបំផុតនៅភាគខាងជើងនៃប្រទេសឡាវ ហើយបានបង្ខំឱ្យទៅភាគខាងត្បូងដោយប្រជាជននិយាយភាសាថៃ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

ផ្នែកតូចមួយនៃជនជាតិប្រុបានធ្វើចំណាកស្រុកពី ជួរអាណ្ណាម (វៀតណាម៖ ឌឿយ ត្រឹងសឺន) ទៅ ដក់ឡាក់ ចាប់ពីចុងខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧២។ ក្នុងឆ្នាំ 2019 ចំនួនប្រជាជន ប្រុ នៅខេត្ត ដក់ឡាក់ មានចំនួន 2,659 នាក់ ដែលចំនួននេះមានចំនួនច្រើនជាងប្រជាជនរបស់ពួកគេនៅ Thừa Thiên-Huế (1,389 នាក់) ។  

ក្នុងកំឡុង សង្គ្រាមវៀតណាម ប្រុ បានរងទុក្ខយ៉ាងខ្លាំងដោយសារជម្លោះដែលបានឡោមព័ទ្ធពួកគេ។

ក្នុងអំឡុងពេល និងក្រោយ សង្រ្គាមវៀតណាម ប្រជាជន ប្រុ នៅក្នុងប្រទេសថៃបានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងសកម្មភាពបដិវត្តន៍ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់។ រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលថៃបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងសកម្មភាពទាំងនេះដោយការបង្កើនវត្តមានយោធាថៃ ក៏ដូចជាការបង្កើនការចំណាយសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

នៅវៀតណាម ក្នុងអំឡុងសង្រ្គាម ប្រជាជន ប្រុ (ហៅថា វ៉ាន់គៀវ ជាភាសាវៀតណាម) បានផ្តល់ការគាំទ្រយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ចលនារបស់ វៀតមិញ និងក្រោយមកសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតវៀតណាម។ ក្រោយ​មក ពួក​គេ​បាន​យក​នាម​ត្រកូល “ហូ” ដើម្បី​បង្ហាញ​ការ​ដឹង​គុណ​ចំពោះ​លោក​ប្រធាន ​ហូជីមិញ ។ 

 សាសនា 
ប្រុ ភាគច្រើនមានជំនឿលើ សាសនា ប៉ុន្តែមួយចំនួន (ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសថៃ) គឺជាអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ ដែលត្រូវបានគោរពតាមបែប Animism ដែលរួមមានការគោរពបូជាដូនតា ព្រលឹងបាយ និងវិញ្ញាណភ្លើង។ វត្ថុសក្តិសិទ្ធិរបស់ ប្រុ រួមមានវត្ថុបុរាណ និងបំណែកនៃអាវុធបុរាណ និងវត្ថុប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ

ប្រុ ក៏​មាន​មរតក​ដ៏​សម្បូរ​បែប​នៃ​ទេវកថា និង​រឿងព្រេង​ដែល​បាន​បន្សល់​ទុក​ផ្ទាល់​មាត់ រួម​ទាំង​រឿង​រ៉ាវ​ជា​ច្រើន​អំពី​សត្វ​ផង​ដែរ។ ឆ្លាតជាងគេគឺទន្សាយ ហើយវីរបុរសគឺខ្លា។ (Zhuravleva: 1961, № 6. To 54)

 សេដ្ឋកិច្ច និងមុខរបរ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| របស់របរមួយចំនួនដែលជនជាតិ ប្រុ ប្រើជាប្រពៃណី

 វប្បធម៌ 
ប្រុគឺជាសង្គមដូនតាមួយដែលបុរសទទួលបានឋានៈខ្ពស់ជាងស្ត្រីក្នុងគ្រួសារ និងជាកន្លែងដែលសមាជិកវ័យចំណាស់ទទួលបានឋានៈខ្ពស់ជាងសមភាគីវ័យក្មេងរបស់ពួកគេ។

បុរសតែងតែអនុវត្តពហុពន្ធភាព ដែលទោះបីជាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយវប្បធម៌ត្រូវបានទទួលយកក៏ដោយ។ ជាធម្មតាបុរសពហុពន្ធភាពនឹងមានប្រពន្ធជាច្រើន ពាសពេញភូមិជាច្រើនដែលគាត់ធ្វើដំណើរ។

ប្រុ គឺ​ជា​មនុស្ស​ចេញ​ពី​សង្គម ហើយ​ស្រឡាញ់​តន្ត្រី និង​ការ​រាំ។ ពួកគេ​មាន​តន្ត្រី​ខ្លាំង​ណាស់ ហើយ​មាន​ជំនាញ​ជាមួយ​នឹង​ឧបករណ៍​ផ្សេង​ៗ​ជា​ច្រើន​រួម​មាន កន្ត្រក ស្គរ គង ស័ង្កសី និង​ឧបករណ៍​សាមញ្ញ និង​ប្រពៃណី​ដែល​ធ្លាប់​រួម​ដំណើរ​ជាមួយ​នឹង​ការ​ច្រៀង​រឿងនិទាន (ចា ចាប) និង​ដូរ​ចម្រៀង (ស៊ីម)។

ទោះបីជាពួកគេជាជនជាតិ កាទូ ក៏ដោយ ពួកគេបានទទួលយកធាតុមួយចំនួននៃវប្បធម៌ តៃ ។ សម្លៀក​បំពាក់​របស់​ពួក​គេ​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ពី​ចំណុច​នេះ ដោយ​រួម​បញ្ចូល​គ្នា​នូវ​ធាតុ តៃ និង កាទូ។