ប៉ៈថេតឡាវ

ប៉ៈថេតឡាវ (ភាសាលាវ៖ ປະເທດລາວ, ប្រែមកចំថា"ប្រទេសលាវ"),  មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា កងទ័ពរំដោះប្រជាជនឡាវ គឺជាចលនាកុម្មុយនីស្ត និងអង្គការនយោបាយមួយក្នុងប្រទេសឡាវដែលបានបង្កើតឡើងនៅអំឡុងពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០។ ក្រុមនេះបានទទួលជ័យជម្នះនិងឡើងកាន់អំណាចនយោបាយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលឡាវបានបញ្ចប់។ តាំងបង្កើតឡើងមក ប៉ៈថេតឡាវតែងតែមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយចលនាកុម្មុយនីស្តវៀតណាម។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល ប៉ៈថេតឡាវបានទទួលការហ្វឹកហ្វឺននិងគាំទ្រដោយកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម។ ក្រុមទាំងពីរបានរួមកម្លាំងគ្នាប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តនៅក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម។ដក់ស្រង់ពីអត្ថបទវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស

 ប្រវត្តិ

 ទសវត្សឆ្នាំ១៩៤០ និងឆ្នាំ១៩៥០ 
អង្គការនេះបានលេចខ្លួនឡើងនៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ស្រដៀងទៅនឹងខ្មែរឥស្សរៈនៅប្រទេសកម្ពុជា និងវៀតមិញនៅប្រទេសវៀតណាមដែរ។ ដើមឡើយ ឡាវឥស្សារ៉ាដែលជាចលនាជាតិនិយមតស៊ូប្រឆាំងបារាំងបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយដល់ឆ្នាំ១៩៥០ វាបានប្តូរឈ្មោះមក"ប៉ៈថេតឡាវ" នៅពេលដែលវាត្រូវបានទទួលដោយកងកម្លាំងឡាវក្រោមការដឹកនាំរបស់ស៊ូភូនូវង្សដែលបានចូលរួមជាមួយការបះបោររបស់វៀតមិញ អាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងនៅ ឥណ្ឌូចិន ក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ ។ 

ស៊ូភូនូវង្សដែលបានចំណាយពេលប្រាំពីរឆ្នាំនៅ ញ៉ាត្រាង  ក្នុងកំឡុងពេលដប់ប្រាំបីឆ្នាំរបស់គាត់នៅវៀតណាម  បានជួប ហូជីមិញ រៀបការជាមួយស្ត្រីជនជាតិវៀតណាមម្នាក់ខណៈកំពុងនៅវៀតណាមហើយបានសុំជំនួយពីវៀតមិញក្នុងការបង្កើតកម្លាំងទ័ពព្រៃ។

នៅខែសីហាឆ្នាំ ១៩៥០ ស៊ូផានូវង្សបានចូលរួមជាមួយពួកវៀតមិញនៅទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ពួកគេនៅភាគខាងជើង ទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាមហើយបានក្លាយជាប្រមុខភេតឡាវរួមជាមួយដៃនយោបាយរបស់ខ្លួនដែលត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា“ នីអូឡាវអ៊ីសារ៉ា ” (រណសិរ្សឡាវសេរី) ។  តឡាវបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលតស៊ូជាមួយសមាជិក៖ ស៊ូផានភូវង្ស (នាយករដ្ឋមន្រ្តីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស) កៃសុងផមវីហាន់ (រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ) នូហាកភូមសាវ៉ាន (រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច) ភូមីវង្សវិជ្ជី (ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី) រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ) ស៊ុកវង់សាក់ស៊ីថុនខមដាមនិងហ្វាយដាំងឡូបលីយ៉ាយ៉ា។ នេះគឺជាការប៉ុនប៉ងផ្តល់សិទ្ធិអំណាចមិនពិតចំពោះចលនាកុម្មុយនិស្តឡាវដោយអះអាងថាតំណាងឱ្យកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដែលមិនប្រកាន់បក្សពួក។ ស្ថាបនិកសំខាន់បំផុតពីររូបរបស់ខ្លួនគឺសមាជិកនៃបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន ដែលគាំទ្រការផ្តួលរំលំរបបរាជានិយមក៏ដូចជាការបណ្តេញជនជាតិបារាំងចេញ។ សូមជួយកែប្រែផង 

 ១៩៥៩ ដល់ ១៩៧៥ 

នៅចុងឆ្នាំ 1959 វៀតណាមខាងជើងបានកាន់កាប់តំបន់ភាគខាងកើតឡាវឡើងវិញ។  តំបន់នេះត្រូវបានគេប្រើជាផ្លូវឆ្លងកាត់សម្រាប់បុរស និងការផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់ ក្រុមបះបោរ វៀតកុង នៅ វៀតណាមខាងត្បូង ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លូវលំហូជីមិញ ។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1959 វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើត ក្រុម 959 ក្នុងប្រទេសឡាវក្នុងគោលបំណងធានាផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ទៅកាន់ប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង និងកសាងប៉ាថេតឡាវទៅជាកម្លាំងប្រឆាំងដ៏ខ្លាំងក្លាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលឡាវ។  ក្រុម 959 បានផ្គត់ផ្គង់ដោយបើកចំហ បណ្តុះបណ្តាល និងគាំទ្រដោយយោធាប៉ាថេតឡាវ។ យុទ្ធសាស្ត្រធម្មតាក្នុងសម័យនេះគឺសម្រាប់ ក.ប.វ.ណ.ធម្មតា វាយលុកមុន ប៉ុន្តែបន្ទាប់មកបញ្ជូនប៉ាថេតឡាវនៅចុងបញ្ចប់នៃសមរភូមិដើម្បីដណ្តើមយកជ័យជំនះ។ 

នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ការប៉ុនប៉ងបន្ថែមទៀតលើកិច្ចព្រមព្រៀងអព្យាក្រឹតភាព និងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះត្រូវបានប៉ុនប៉ង ជាចម្បង កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិស្តីពីអព្យាក្រឹតភាពនៃប្រទេសឡាវ បានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងហ្សឺណែវនៅថ្ងៃទី 23 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1962 ប៉ុន្តែដោយសារវៀតណាមខាងជើងមិនមានចេតនាដកខ្លួនចេញពីឡាវ កិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនេះបានបរាជ័យទាំងអស់។ ប៉ាថេតឡាវបានចូលទៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះមួយទៀតនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ 1962 ប៉ុន្តែនៅខែមេសា ឆ្នាំ 1963 ប៉ាថេតឡាវបានបោះបង់ចោលក្រុមចម្រុះ ហើយចាប់ផ្តើមការប្រយុទ្ធឡើងវិញ។ 

នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ប្រទេសនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្រ្គាមប្រូកស៊ីរវាងក្រុមយោធាមិនទៀងទាត់ដែលគាំទ្រអាមេរិក និងគាំទ្រវៀតណាមខាងជើង។ PAVN/Pathet Lao បានប្រយុទ្ធជាមួយ RLA កងកម្លាំងមិនទៀងទាត់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក (រួមទាំង Air America និងបុគ្គលិកជាប់កិច្ចសន្យាផ្សេងទៀត និង កងកុម្មង់ដូ Hmong ) និងកងកម្លាំងស្ម័គ្រចិត្តថៃនៅក្នុងប្រទេសឡាវដែលបានទទួលការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៅភាគខាងជើង និងខាងកើត។ រដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯងគ្មានអំណាច។ រហូតមកដល់ឆ្នាំ 1968 ប្រតិបត្តិការយោធាត្រូវបានធ្វើឡើងដោយអង្គភាពតូចៗ ជាធម្មតានៃ ក្រុមហ៊ុន ឬ ទំហំ កងវរសេនាតូច ភាគច្រើន ។ ជាធម្មតា RLA នឹងមានភាពលេចធ្លោក្នុងរដូវវស្សាចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែតុលា នៅពេលដែល PAVN/Pathet Lao ត្រូវបានរារាំងដោយភ្លៀង ហើយ PAVN/Pathet Lao នឹងគ្របដណ្តប់ក្នុងរដូវប្រាំងចាប់ពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមេសា។ កម្លាំង PAVN នៅប្រទេសឡាវផ្តោតជាចម្បងលើការគាំទ្រ និងការពារផ្លូវលំហូជីមិញ ដោយមានការគាំទ្រដល់បដិវត្តប៉ាថេតឡាវជាតួនាទីបន្ទាប់បន្សំ។ នៅឆ្នាំ 1968 នៃកងទ័ពប៉ាថេតឡាវប៉ាន់ស្មានចំនួន 40.000 នាក់នៅក្នុងប្រទេសឡាវ 25.000 នាក់បានចូលរួមក្នុងការគាំទ្រផ្លូវលំ 700 ជាទីប្រឹក្សារបស់ប៉ាថេតឡាវ និងនៅសល់នៅក្នុងអង្គភាពចល័តដែលគាំទ្រប្រតិបត្តិការប៉ាថេតឡាវ។  ជាសាធារណៈ វៀតណាមខាងជើងបានរក្សាថាពួកគេមិនមានកងទ័ពណាមួយនៅក្នុងប្រទេសឡាវ ហើយកំពុងគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវ ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តកំពុងបំពានវា។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​អះអាង​ផ្ទុយ​ពី​នេះ។ 

ទីស្នាក់ការកណ្តាល ឬមជ្ឈមណ្ឌលកំពូល Pathet Lao មានទីតាំងនៅក្នុង រូងភ្នំ Viengxay ក្បែរ Xam Neua ដែលគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលិកប្រមាណ ៥០០នាក់។  សមាជិកភាព NLHS  ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន 11,000 ក្នុងឆ្នាំ 1965 និង 14,000 ក្នុងឆ្នាំ 1978។ 

នៅខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៥ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជា កងទ័ពរំដោះប្រជាជនឡាវ (LPLA) ។ LPLA បានប៉ាន់ប្រមាណថាកម្លាំងគឺ 25.000 នាក់ក្នុងខែមិថុនាឆ្នាំ 1965 ចំនួន 33.000 នៅខែមេសាឆ្នាំ 1967 48,000+ ក្នុងឆ្នាំ 1970 និង 35.000 នាក់នៅចុងឆ្នាំ 1972  នេះ LPLA ត្រូវបានបែងចែកទៅកងកម្លាំងទៀងទាត់, តំបន់ / ការពេញនិយមនិងកងជីវពល / ទ័ពព្រៃ។ កងកម្លាំង LPLA មានទីប្រឹក្សា PAVN ដែលត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យពួកគេ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានលាយជាមួយកងកម្លាំង PAVN ទេ។  ជ្រើសរើសចូលក្នុង LPLA គឺផ្អែកលើការអំពាវនាវដល់ស្នេហាជាតិរបស់យុវជនឡាវ ដែលត្រូវបានប្រាប់ថាប្រទេសរបស់ពួកគេសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ ប៉ុន្តែប្រជាជនក្រីក្រដោយសារតែមូលធននិយម និងចក្រពត្តិនិយមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រសិនបើមានអ្នកស្ម័គ្រចិត្តមិនត្រូវបានខាងមុខនេះយុវជននឹងត្រូវបានព្រាងដោយមានការសេចក្តីព្រាងអាយុ 15 ឆ្នាំតែនៅក្នុងករណីជាច្រើនដែលត្រូវបានគេជាក់លាក់វ័យក្មេងដែលមាន 12 ខណៈដែល  បណ្តុះបណ្តាលគឺជាគ្រឹះមួយជាមួយនឹងការបញ្ជាក់កាន់តែច្រើនបានដាក់នៅលើការអប់រំខាងនយោបាយជាងនៅលើជំនាញយោធា "ឆន្ទៈប្រយុទ្ធ" ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រភពដ៏សំខាន់បំផុតនៃកម្លាំងយោធា។  អង្គភាពយោធាមាន គណៈកម្មាការនយោបាយ ចុះដល់កម្រិតក្រុមហ៊ុន។  LPLA ពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើ PAVN សម្រាប់ការផ្គត់ផ្គង់អាវុធ និងអាវុធ ហើយជាទូទៅត្រូវបានដកដោយ RLA ។ 

នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៦៨ ក.ប.វ.ណ.បានបើកការលុកលុយច្រើនផ្នែកលើឡាវ។ ប៉ាថេតឡាវបានបំពេញតួនាទីជាកម្លាំងជំនួយដល់ ក.ប.វ.ណ.  នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ 1969 ក.ប.វ.ណ./ប៉ាថេតឡាវ បានបើក យុទ្ធនាការ ថន ថាង ដែលជាការវាយលុករដូវវស្សាដំបូងរបស់ពួកគេ។ មិន​អាច​ផ្គូផ្គង​អាវុធ​ធុន​ធ្ងន់​របស់ ​សូវៀត និង​ចិន បន្ថែម​ពី​លើ​កម្លាំង​លេខ​របស់​កង​កម្លាំង PAVN/Pathet Lao RLA បាន​ខាតបង់​យ៉ាង​ខ្លាំង។  នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1969 RLA បានវាយប្រហារទីតាំង PAVN/Pathet Lao នៅលើ Plain of Jars និងតាមបណ្តោយផ្លូវ Ho Chi Minh ខណៈពេលដែលជោគជ័យដំបូង កងកម្លាំង RLA ត្រូវបានរុញត្រឡប់មកវិញដោយ PAVN/Pathet Lao Campaign 139 ។

នៅថ្ងៃទី 2 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1971 ក.ប.វ.ណ./ប៉ាថេតឡាវ បានបើក យុទ្ធនាការលេខ 74B ចាប់យកទីវាលពាងជាបណ្ដោះអាសន្ន និងបាញ់ផ្លោង ឡុង ទៀង ដែលជាមូលដ្ឋាននៃ កងទ័ពតម្រឹម RLA របស់ វ៉ាង ពៅ មុនពេលដកចេញ។  នៅថ្ងៃទី 28 ខែតុលា ឆ្នាំ 1972 PAVN/Pathet Lao បានបើក យុទ្ធនាការលេខ 972 ដោយទទួលបានជ័យជំនះជាបន្តបន្ទាប់លើកងកម្លាំង RLA ដែលធុញទ្រាន់នឹងសង្រ្គាម។ 

ជាមួយ​នឹង​ការ​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៧ ខែ​មករា ឆ្នាំ ១៩៧៣ អ្នក​ទោស​អាមេរិក​ទាំង​អស់​ត្រូវ​បាន​ដោះលែង​ក្រោម ​ប្រតិបត្តិការ​ត្រឡប់​មក​ផ្ទះ ។ នេះ នាយកដ្ឋានការពារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក (DOD) បានចុះបញ្ជីជនជាតិអាមេរិកបាត់ខ្លួនក្នុង 311 ប្រទេសឡាវ, ទោះជាយ៉ាងណានៅថ្ងៃទី 1 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 1973 វៀតណាមខាងជើងបានប្រគល់ជនជាតិអាមេរិកបញ្ជីអ្នកទោសនៃសង្រ្គាមនៅក្នុងប្រទេសឡាវដែលមានរួមបញ្ចូលទាំងជនជាតិអាមេរិកតែប្រាំបួនមួយ: យោធាប្រាំពីរនាក់និងជនស៊ីវិលពីរនាក់។  ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកជឿថាមានជនជាតិអាមេរិកចំនួន 41 នាក់ប្រហែលជាត្រូវបានឃុំឃាំងដោយពួកប៉ាថេតឡាវ។  Charles Shelton ដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅថ្ងៃទី 29 ខែមេសា ឆ្នាំ 1965 ត្រូវបានចុះបញ្ជីជាអ្នកទោសដោយ DOD រហូតដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1994។  គិតត្រឹមថ្ងៃទី 26 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2019 DOD'sទីភ្នាក់ងារគណនេយ្យការពារជាតិ POW/MIA បានរាយបញ្ជីជនជាតិអាមេរិកចំនួន 286 នាក់ថាបានបាត់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេសឡាវ ដែលក្នុងនោះ 263 នាក់ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ថាជាការបន្តបន្ទាប់ 12 នាក់ត្រូវបានពន្យារពេល និង 11 នាក់មិនអាចទទួលបានមកវិញ។ 

ទាហានប៉ាថេតឡាវនៅទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ប្រទេសឡាវ ឆ្នាំ១៩៧៣

ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសបានបញ្ចប់ការចូលរួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម ប៉ាថេតឡាវ និងរដ្ឋាភិបាលឡាវបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់មួយ សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ នៅថ្ងៃទី 21 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1973។ 

នៅថ្ងៃទី 4 ខែមេសា ឆ្នាំ 1974 រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសហភាពជាតិ (PGNU) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅប្រទេសឡាវ។

នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ 1974 ប៉ាថេតឡាវបានទទួលខុសត្រូវចំពោះការ សម្លាប់លោក Charles Dean និង Neil Sharman ដែលជាអ្នកធ្វើដំណើរតាមកាបូបដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅជិតទីក្រុងវៀងចន្ទន៍។ 

សន្តិភាពដែលរំពឹងទុកដោយសន្ធិសញ្ញាមានរយៈពេលត្រឹមតែពីរឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ាថេតឡាវមិនព្រមដកអាវុធទេ ហើយ ក.ប.វ.ណ.ក៏មិនចាកចេញពីប្រទេសដែរ។ នៅចុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1975 ប៉ាថេតឡាវដែលមានជំនួយរបស់ PAVN បានចាប់ផ្តើមវាយលុកទីតាំងរឹងមាំរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅលើវាលទំនាប។ ជាមួយនឹងការ ដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ទៅនឹង របបខ្មែរក្រហម នៅថ្ងៃទី 17 ខែមេសានិង ការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូង ដើម្បីកនៅថ្ងៃទី 30 ខែមេសាឆ្នាំ 1975 ធាតុមិនមែនកុម្មុយនិស្តរបស់រដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិបានសម្រេចថាអនុញ្ញាតឱ្យ Pathet ឡាវចូលទៅក្នុងអំណាចអាចនឹងល្អប្រសើរជាងមុន ជាង​ឲ្យ​គេ​ចាប់​វា​ដោយ​កម្លាំង។ ឡុង ទៀង ត្រូវបានជម្លៀសចេញនៅពាក់កណ្តាលខែឧសភា។ នៅថ្ងៃទី 23 ខែសីហា ឆ្នាំ 1975 កងកំលាំងប៉ាថេតឡាវបានចូលទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ដោយស្ងាត់ស្ងៀម។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៧៥ ប៉ាថេត​ឡាវ​បាន​ចូល​កាន់​កាប់​រដ្ឋាភិបាល​យ៉ាង​ម៉ឺងម៉ាត់ ដោយ ​លប់​ចោល​របប​រាជានិយម និង​បង្កើត ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រជាមានិត​ឡាវ ។ មិនយូរប៉ុន្មាន ប៉ាថេតឡាវបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយវៀតណាម ដែលអនុញ្ញាតឱ្យវៀតណាមឈរជើងផ្នែកមួយនៃកងទ័ពរបស់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេស និងបញ្ជូនទីប្រឹក្សានយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចចូលទៅក្នុងប្រទេសឡាវ។ ក្រោយ​មក វៀតណាម​បាន​បង្ខំ​ឡាវ​ឲ្យ​កាត់​ផ្តាច់​ទំនាក់ទំនង​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​នៅ​សេសសល់​ជាមួយ​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ផ្សេង​ទៀត​រួម​មាន​ថៃ និង​កម្ពុជា។

បន្ទាប់ពីប៉ាថេតឡាវបានកាន់កាប់ប្រទេសក្នុងឆ្នាំ 1975 ជម្លោះបានបន្តនៅក្នុងហោប៉ៅដាច់ដោយឡែក។ នៅឆ្នាំ 1977 កាសែតកុម្មុយនិស្តមួយបានសន្យាថាគណបក្សនឹងតាមប្រមាញ់ "អ្នកសហការអាមេរិក" និងគ្រួសាររបស់ពួកគេ "ដល់ឫសចុងក្រោយ" ។ ជាមួយនឹងការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត ការគ្រប់គ្រងប្រទេសឡាវដោយវៀតណាមបានធ្លាក់ចុះនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 ។ សព្វថ្ងៃនេះ "ប៉ាថេតឡាវ" ត្រូវបានគេហៅជាញឹកញាប់ថាជាពាក្យទូទៅដែលបង្ហាញពីជាតិនិយមឡាវ។

ឯកសារយោង

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រលាវ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការទ័ពព្រៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការយោធាប្រតិព័ន្ធនៅឡាវ