សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក

50px|thumb 65px|thumb

អង្គការសិក្សា​វិទ្យាសាស្រ្ត អប់រំ និង វប្បធម៌ (អង់គ្លេស : The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) ឬ ហៅកាត់ថាយូណេស្កូ(UNESCO) គឺជាផ្នែកមួយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ(UN)។អង្គការនេះបង្កើតឡើងនៅក្នុងគោលបំណងបង្រួបបង្រួមឲ្យមានសន្តិភាពនិងស្ថេរភាពដោយលើកតម្កើងឲ្យមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើវិស័យអប់រំ វិទ្យាសាស្ត្រ និង វប្បធម៌ជាពិសេសការគោរពជាសកលដើម្បីឲ្យមានយុត្តិធម៌ មានការគោរពច្បាប់ និង សិទ្ធិមនុស្ស។អង្គការយូណេស្កូបានបង្កើតឲ្យមានកម្មវិធីនិងគណៈកម្មាធិការមួយចំនួនដើម្បីលើកកម្ពស់ការអប់រំ វិទ្យាសាស្ត្រ និង វប្បធម៌។នៅក្នុងកម្មវិធីទាំងនោះមានដូចជាគណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក គណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបី កម្មវិធីស្មារតីនៃការចងចាំពិភពលោក ឋបនីយជីវមណ្ឌលជាដើម។គណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកបង្កើតឡើងនៅក្នុងគោលបំណងលើកកម្ពស់និងការពារតម្លៃលេចធ្លោជាសកលរបស់តំបន់វប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង ធម្មជាតិ។គណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីបង្កើតឡើងនៅក្នុងគោលបំណងលើកកម្ពស់និងការពារតម្លៃនៃបេតិកភ័ណ្ឌរស់។បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីគឺជាកេរមត៌កដែលបង្កើតឡើងដោយមនុស្សហើយបានផ្ទេរបន្តពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយតាមរយៈការប្រតិបត្តិ ការបង្ហាញ ការសម្តែង ការនិយាយ ឬ ការត្រាប់តៗគ្នាដែលមិនអាចមើលឃើញ មិនអាចប៉ះពាល់បាន និង ពិបាកយល់ដូចជាចំណេះដឹង បំណិន ភាសា សិល្បៈ សាសនា ជំនឿ ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី ឧបករណ៍សម្ភារ វត្ថុសិល្បៈជាដើម។ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបានចូលជាសមាជិករបស់អង្គការយូណេស្កូ(UNESCO)នៅថ្ងៃទី ០៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៥១។

បេតិកភ័ណ្ឌផ្នែករូបី(World Heritage Site)
 ឈ្មោះតំបន់ដែលបានចុះនៅក្នុងបញ្ជី រូបភាព ទីតាំង(រាជធានី-ខេត្ត) លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ កាលបរិច្ឆេទ សម័យប្រជុំ ឯកសារយោង ឧទ្យានជាតិអង្គរ   វប្បធម៌ (i), (ii), (iii), (iv) ១៤ ធ្នូ ១៩៩២ សម័យប្រជុំគណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកលើកទី ១៦ នៅទីក្រុងសាន់តាហ្វេ សហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រាសាទព្រះវិហារ   វប្បធម៌​ (i) ០៧ កក្កដា ២០០៨ សម័យប្រជុំគណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកលើកទី ៣២ នៅទីក្រុងកេប៊ិច ប្រទេសកាណាដា។ តំបន់ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍   វប្បធម៌ (ii), (iii), (vi) ០៨ កក្កដា ២០១៧ សម័យប្រជុំគណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកលើកទី ៤១ នៅទីក្រុងក្រាកូវ ប្រទេសប៉ូឡូញ។ តំបន់ប្រាសាទកោះកេរ្តិ៍   វប្បធម៌ (ii), (iv) ១៧ កញ្ញា ២០២៣ សម័យប្រជុំគណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកលើកទី ៤៥ នៅទីក្រុងរីយ៉ាដ ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត។ សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង(មន្ទីរស-២១) មជ្ឈមណ្ឌលប្រល័យពូជសាសន៍ជើងឯក និង អតីតមន្ទីរឃុំឃាំងម-១៣    វប្បធម៌ (vi) ១១ កក្កដា ២០២៥ សម័យប្រជុំគណៈកម្មាធិការបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោកលើកទី ៤៧ នៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង។

 បញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌផ្នែកអរូបី(Intangible Cultural Heritage) 
 ឈ្មោះបេតិកភ័ណ្ឌអរូបីដែលបានចុះនៅក្នុងបញ្ជី រូបភាព ប្រភេទបញ្ជីដែលត្រូវបានចុះ កាលបរិច្ឆេទ សម័យប្រជុំ ឯកសារយោង របាំព្រះរាជទ្រព្យ  បញ្ជីតំណាងនៃមនុស្សជាតិ ០៧ វិច្ឆិកា ២០០៣ កិច្ចប្រជុំលើកទី ០៣ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាល​ដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់អង្គការយូណេស្កូនៅទីក្រុងអ៊ីស្ដង់ប៊ុល ប្រទេសតួកគី(ឆ្នាំ ២០០៨)។ ល្ខោនស្រមោលស្បែកធំ  បញ្ជីតំណាងនៃមនុស្សជាតិ ២៥ វិច្ឆិកា ២០០៥ កិច្ចប្រជុំលើកទី ០៣ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាល​ដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់អង្គការយូណេស្កូនៅទីក្រុងអ៊ីស្ដង់ប៊ុល ប្រទេសតួកគី(ឆ្នាំ ២០០៨)។ ល្បែងទាញព្រ័ត្រ  បញ្ជីតំណាងនៃមនុស្សជាតិ ០២ ធ្នូ ២០១៥ កិច្ចប្រជុំលើកទី ១០ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាល​ដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់អង្គការយូណេស្កូនៅទីក្រុងវិនហុក ប្រទេសណាមីប៊ី។ ចាប៉ីដងវែង  បញ្ជីត្រូវការការសង្គ្រោះបន្ទាន់ ៣០ វិច្ឆិកា ២០១៦ កិច្ចប្រជុំលើកទី ១១ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាលដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់អង្គការយូណេស្កូ​នៅទីក្រុងអាឌីសអាបាបា ប្រទេសអេត្យូពី។ ល្ខោនខោលវត្តស្វាយអណ្ដែត  បញ្ជីត្រូវការការសង្គ្រោះបន្ទាន់ ២៨ វិច្ឆិកា ២០១៨ កិច្ចប្រជុំលើកទី ១៣​ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាលដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់អង្គការយូណេស្កូនៅទីក្រុងព័រល្វី ប្រទេសម៉ូរីស។ គុនល្បុក្កតោ  បញ្ជីតំណាងនៃមនុស្សជាតិ ២៩ វិច្ឆិកា ២០២២ កិច្ចប្រជុំលើកទី ១៧ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាលដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់អង្គការយូណេស្កូនៅទីក្រុងរ៉ាបាត ប្រទេសម៉ារ៉ុក។ ក្រមាខ្មែរ thumb បញ្ជីតំណាងនៃមនុស្សជាតិ ០៤ ធ្នូ ២០២៤ កិច្ចប្រជុំលើកទី ១៩ នៃគណៈកម្មាធិការអន្តររដ្ឋាភិបាលដើម្បីការពារបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់អង្គការយូណេស្កូនៅទីក្រុងអាសង់ស្យុង ប្រទេសប៉ារ៉ាហ្គាយ។

 បញ្ជីស្មារតីនៃការចងចាំពិភពលោក(Memory of the World International Register) 
 បណ្ណសារសារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលកាលពីថ្ងៃទី ៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៩ នៅទីក្រុងប្រ៊ិចថោន ប្រទេសបាបាដូស។
 រឿងអ៊ីណាវ បុស្សិបា ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលកាលពីថ្ងៃទី​​ ៣០ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៧​ នៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង។

 បញ្ជីស្មារតីនៃការចងចាំពិភពលោកថ្នាក់តំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក(Memory of the World for Asia and the Pacific) 
 ខ្សែ​អាត់​សម្លេង​រឿង​រាមកេរ្តិ៍តាគ្រុឌ​ ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលកាលពីថ្ងៃទី ១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១៤ នៅទីក្រុងក្វាងចូវ ប្រទេសចិន។

 ឋបនីយជីវមណ្ឌល(Biosphere Reserves) 
 ឋបនីយជីវមណ្ឌលបឹងទន្លេសាប ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលដោយអង្គការយូណេស្កូនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧។

 បណ្ដាញទីក្រុងច្នៃប្រឌិតរបស់អង្គការយូណេស្កូ(UNESCO Creative Cities Network) 
 ក្រុងបាត់ដំបង ត្រូវបានអង្គការយូណេស្កូចុះនៅក្នុងបញ្ជីបណ្ដាញទីក្រុងច្នៃប្រឌិតផ្នែកម្ហូបអាហារ(Gastronomy)កាលពីថ្ងៃទី​ ៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៣ នៅទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល ប្រទេសតួកគី។

ឯកសារយោង