សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា

{{Infobox former country
|native_name = Deutsches Reich
|conventional_long_name = រជ្ជៈអាល្លឺម៉ង់
|common_name = សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា
|p1      = ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់
|flag_p1     = Flag of Germany (1867–1919).svg
|s1      = អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី
|flag_s1     = Flag of Germany (1933–1935).svg
|image_flag     = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svgborder
|flag_type    = ទង់ជាតិ(១៩១៨–១៩៣៣)
|flag_type_article      = ទង់ជាតិអាល្លឺម៉ង់#សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា (១៩១៨–១៩៣៣)
|image_coat     = Wappen_Deutsches_Reich_(Weimarer_Republik).svg
|symbol_type     = វរលញ្ឆករ (១៩១៩–១៩២៨)
|symbol_footnote     =
|national_anthem     = Deutschlandlied"("ចម្រៀងនៃអាល្លឺម៉ង់")center
|image_map    = Weimar Republic 1930.svg
|image_map_caption      = ផែនទីប្រទេសអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០
|image_map2      = Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg
|image_map2_caption      = រដ្ឋក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៥ (ទឹកដីព្រុសត្រូវបានបង្ហាញក្នុងពណ៌ខៀវ)
|capital_type      = រដ្ឋធានី
|capital     = ប៊ែរឡាំង
| official_languages     = អាល្លឺម៉ង់
| common_languages     = 
|religion     = ជំរឿនឆ្នាំ១៩២៥៖Volume 6. Weimar Germany, 1918/19–1933 Population by Religious Denomination (1910–1939) Sozialgeschichtliches Arbeitsbuch, Volume III, Materialien zur Statistik des Deutschen Reiches 1914–1945, edited by Dietmar Petzina, Werner Abelshauser, and Anselm Faust. Munich: Verlag C.H. Beck, 1978, p. 31. Translation: Fred Reuss.
|government_type = សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាស្រ័យប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី
ក្រោមអំណាចក្រឹត្យប្រធានាធិបតី (១៩៣០–១៩៣៣)
|title_leader = ប្រធានាធិបតី
|year_leader1 = 
|leader1 = ហ្វ្រីឌ្រិច អ៊ីប៊ឺត
|year_leader2 =  
|leader2 = ផោល វន ហ៊ីនដិនប៊ួក
|title_deputy = អធិការបតី
|year_deputy1 = 
|deputy1 = ហ្វ្រីឌ្រិច អ៊ីប៊ឺត
|year_deputy2 =  
|deputy2 =     អាដុល ហ៊ីត្លែរ
|era = សម័យអន្តរសង្គ្រាម
| event_start = ប្រកាស
| date_start = ៩ វិច្ឆិកា
| year_start = ១៩១៨
| event1 = រដ្ឋធម្មនុញ្ញ
| date_event1 = ១១ សីហា ១៩១៩
| event2 = ទទួលចូលសង្គមប្រជាជាតិ
| date_event2 = ៨ កញ្ញា ១៩២៦
| event3 = ប្រកាសក្រឹត្យអំណាច
| date_event3 = ២៩ មីនា ១៩៣០
| event3 = 
| date_event3 = ៣០ មករា ១៩៣៣
| event4 = 
| date_event4 = ២៨​ កុម្ភៈ ១៩៣៣
| event_end = ច្បាប់ផ្ទេរអំណាច
| date_end = ២៣ មីនា
| year_end = ១៩៣៣
|legislature = ទ្វេសភា
|house1 = រជ្ជក្រុមប្រឹក្សា|type_house1 =
|house2 = រជ្ជសភា|stat_year1 = ១៩២៥
|stat_area1 = 468787
|stat_pop1 = ៦២,៤១១,០០០
| population_density_km2 = 133.129
|currency =  
|footnotes = 
|demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=|today=}}

សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖ Weimarer Republik) គឺជាសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលរដ្ឋប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានប្រែក្លាយពីរដ្ឋរាជានិយមមកសាធារណរដ្ឋអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយចាប់ផ្ដើមពីថ្ងៃទី១៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៨ រហូតដល់ថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៣៣។  រដ្ឋនេះមានឈ្មោះផ្លូវការថា​ រជ្ជៈអាល្លឺម៉ង់ (Deutsches Reich) ហើយនិងមានឈ្មោះដែលសមីខ្លួនបានប្រកាសមួយទៀតគឺ សាធារណរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ (Deutsche Republik'') ប៉ុន្តែឈ្មោះទីពីរនេះគឺមិនមានគេទទួលស្គាល់នោះឡើយ។ ចំពោះឈ្មោះក្រៅផ្លូវការនៃរដ្ឋនេះវិញគឺមានប្រភពចេញពីទីក្រុងវ៉ៃម៉ា ដែលជាទីអាសនៈនៃសភាធម្មនុញ្ញនៃរបបមួយនេះ។ នៅក្នុងភាសាដទៃៗក៏ដូចជាភាសាខ្មែរផងដែរ សាធារណរដ្ឋមួយនេះច្រើនគេហៅសាមញ្ញៗថា "អាល្លឺម៉ង់" ខណៈឈ្មោះថា "សាធារណរដ្ឋវ៉ែម៉ា" នោះវិញ (លើកឡើងដំបូងដោយអាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៩) ត្រូវបានគេនិយមប្រើចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ មក។ សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ាមានរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំផ្អែកលើប្រព័ន្ធពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតី។

នៅដំណាច់សង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤–១៩១៨) សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និង​យោធាអាល្លឺម៉ង់ស្ទើរតែដួលរលំរលាយសាបសូន្យបាត់ទៅហើយ​ ជាហេតុជំរុញឱ្យអាល្លឺម៉ង់សុំចុះចាញ់ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត​ដើម្បី​ចរចារក​សន្តិភាព។ បរាជ័យ​របស់អាល្លឺម៉ង់បាននាំឱ្យ​ផ្ទុះ​បដិវត្តន៍​អាល្លឺម៉ង់ឡើង ក៏ដូចជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗទៀតដូចជា ការ​ដាក់រាជ្យ​របស់ព្រះចៅវិលហែលម៍ទី២ ការ​ដួលរលំនៃរបបរាជានិយម​ និង​ការ​ប្រកាសបង្កើត​សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ានេះឡើង។

នៅដើមរបបវៃម៉ានេះ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ត្រូវប្រឈមនឹងវិបត្តិបញ្ហាធំៗជាច្រើន ពិសេសគឺ អតិផរណាហួសហេតុ និងនយោបាយជ្រុលនិយម ជាហេតុបង្កឱ្យមានករណីឃាតកម្មនយោបាយ និងរដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងចំនួនពីរលើកដោយក្រុមយោធាប្រតិព័ន្ធចង់បានអំណាច។ នៅលើឆាកអន្តរជាតិវិញ អាល្លឺម៉ង់ត្រូវរងនឹងភាពឯកោ ឥទ្ធិពលការទូតថមថយ និងមានវិវាទខ្វែងគំនឹងទៅនឹងរដ្ឋមហាអំណាចផ្សេង។ មកដល់ត្រឹមឆ្នាំ១៩២៤ សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយជាតិបានត្រឡប់មករកស្ថេរភាពវិញ ខណៈវិបុលភាពសង្គមបានបន្តស្ទុះឡើងសម្រាប់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំបន្ទាប់ ដោយដូច្នេះ គេក៏បានសម្ដៅលើសម័យកាលនេះថា ទសវត្សរ៍មាសទីម្ភៃ ដែលអាចសម្គាល់ដោយភាពរីកចម្រើនខាងវប្បធម៌ វឌ្ឍនភាពសង្គម និងប្រក្រតីភាពទំនាក់ទំនងការបរទេសបន្តិចម្តងៗ។ នៅក្រោមសន្ធិសញ្ញាឡូការណូឆ្នាំ១៩២៥ អាល្លឺម៉ង់បានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយបណ្ដាប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួនវិញ ដោយទទួលស្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរទឹកដីភាគច្រើនស្ថិតក្រោមសន្ធិសញ្ញាវែសៃឆ្នាំ១៩១៩ និងការប្តេជ្ញាថានឹងមិនធ្វើសង្គ្រាមទៀត។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ អាល្លឺម៉ង់បានប្រឡូកចូលសហគមន៍អន្តរជាតិឡើងវិញតាមរយៈការចុះចូលក្នុងអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ។Marks, Sally (1976). The Illusion of Peace: International Relations in Europe, 1918–1933, St. Martin's, New York, pp. 96–105. តែយ៉ាងណា ក្រុមអ្នកនយោបាយស្ដាំនិយមអាល្លឺម៉ង់នៅតែមិនពេញចិត្ត និងស្អប់ខ្ពើមយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសន្ធិសញ្ញាដែលអាល្លឺម៉ង់បានចុះ ក៏ដូចជាគ្រប់ភាគីដែលបានចូលរួម និងគាំទ្រពួកវា។

កំណត់សម្គាល់

ឯកសារយោង

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យអាល្លឺម៉ង់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាឱនភាព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋនៅអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសក្នុងសម័យអន្តរសង្គ្រាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាល្លឺម៉ង់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩១០
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាល្លឺម៉ង់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាល្លឺម៉ង់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាល្លឺម៉ង់ក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០ តាមសម័យកាល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាល្លឺម៉ង់ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១