ហ៊ីរ៉ាហ្កាណា

ហ៊ីរ៉ាហ្កាណា​​​ () គឺជាអក្សរព្យាង្គនិងអក្សរក្នុងភាសាជប៉ុន ដែលគឺជាអក្សរមួយក្នុងចំណោមតួអក្សរជប៉ុនទាំងបីដែលបានប្រើបច្ចុប្បន្ន​ (ហ៊ីរ៉ាហ្កាណា, កាតាកាណា និងកាន់ជិ)។ ហ៊ីរ៉ាហ្កាណានិងកាតាកាណាគឺជាប្រព័ន្ធកាណាដែលតួអក្សរមួយតួតំណាងឱ្យសំឡេងមួយ នៅក្នុងកាណានីមួយៗវាអាចមានទាំងស្រៈនិងការប្រកប។

 ប្រភព 
អក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណាបានអភិវឌ្ឍពីអក្សរចិន ដំបូងហៅថា អុនណាដេ (女手, Onnade) ឬ ដៃរបស់ស្ត្រី ព្រោះធ្លាប់សរសេរដោយស្រីជាភាគច្រើន ប្រុសនឹងសរសេរដោយប្រើកាន់ជិនិងកាតាកាណា ប្រហែលឆ្នាំ 957 អក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណាត្រូវបានប្រើជាទូទៅ ពាក្យថា ហ៊ីរ៉ាហ្កាណា មានន័យថា អក្សរព្យាង្គសាមញ្ញ ទ្រង់ទ្រាយដំបូងរបស់ហ៊ីរ៉ាហ្កាណាមាននិមិត្តសញ្ញាជាច្រើនដែលបញ្ចេញសំឡេងដូច​គ្នា ប្រព័ន្ធសរសេរមានលក្ខណៈខុសៗគ្នាសម្រាប់អ្នកនិពន្ធម្នាក់ៗ រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានចូលមករៀបចំទ្រង់ទ្រាយនៅឆ្នាំ 1946 ដូច្នេះបានក្លាយជាអក្សរដែលប្រើសព្វថ្ងៃ

 លក្ខណៈនិងការប្រើប្រាស់ 
អក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណាមាន 46 តួ ហើយជារឿយៗត្រូវបានប្រើនៅចុងពាក្យ (okurigana) ក្នុងភាសាជប៉ុន ប្រើសម្រាប់ពាក្យដែលមិនមានជាអក្សរកាន់ជី ឬត្រូវបានប្រើនៅខាងចុងកិរិយាស័ព្ទឬជាជំនួយ ជាទូទៅត្រូវបានប្រើក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់កុមារ​ សៀវភៅសិក្សា និងសៀវភៅគំនូរជីវចល អក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណាប្រើសម្រាប់ជាពាក្យអានសម្រាប់អក្សរកាន់ជី ដើម្បីជួយអ្នកអានបាន ដែលត្រូវបានគេហៅថា ហ៊្វុរិហ្គាណា ក្នុងកាសែតមានច្បាប់ដែលត្រូវដាក់ហ៊្វុរិហ្គាណាគូជាមួយកាន់ជិដែលដាច់ពីគ្នាទៅពីកាន់ជិដែលផ្លូវការបញ្ជាក់ថាគឺជាកាន់ជិដែលប្រើញឹកញាប់ 1,945 តួ សារព័ត៌មានភាគច្រើនមិនប្រើកាន់ជិក្រៅពីកាន់ជិក្រុមទាំងនេះទេ

នៅបច្ចុប្បន្នមានប្រព័ន្ធអក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណា 2 ប្រភេទគឺ អ៊ីរ៉ុហា ហ៊ីរ៉ាហ្កាណាបែបចាស់​ និង​ ហ្គុជូអុង​ ហ៊ីរ៉ាហ្កាណាបែបថ្មី

 តារាងហ៊ីរ៉ាហ្កាណា 
តួអក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណានិងសំឡេងអានរបស់តួអក្សរនីមួយៗ (សម្រាប់ការអានគ្រាន់តែប្រើ) ខ្លះអាចប្រើតួអក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណាក្នុងការសរសេរហើយតែសមរម្យ បើសិនជា​អ្នក​ចង់សរសេរតាមសូរស័ព្ទសូម​មើល ការសរសេរតាមសូរស័ព្ទភាសាជប៉ុន
ស្រៈនិងព្យញ្ជនៈyōonあ អៈ, អាい អ៊ិう អ៊ុ, អ៊ឹえ អេ, អិお អុや យ៉ៈ, យ៉ាゆ យុ, យឹよ យ៉ុか ខៈ, ខា, កៈ, កាき ឃិ,​ គិく ឃុ, ឃឹ, គុ, គឹけ ខេ, ខិ, កេ, កិこ ខុ, កុきゃ ខ្យា, ក្យាきゅ ឃ្យុ, ឃ្យឹ, គ្យុ, គ្យឹきょ ខ្យុ, ក្យុさ សៈ, សាし ស៊ិ, ស្ស៊ិす ស៊ុ, ស៊ឹせ សេ, សិそ សុしゃ ស្សា​ (សា)しゅ ស្ស៊ុ​ (ស៊ុ), ស្ស៊ឹ​ (ស៊ឹ)しょ ស្សុ (សុ)た ថៈ, ថា, តៈ, តាち ឈិ, ជិつ ត្ស៊ឹ, ត្ស៊ុ, ស៊ឹ, ស៊ុて ថេ, ថិ, តេ, តិと ថុ, តុちゃ ឆា, ចាちゅ ឈុ, ឈឹ, ជុ, ជឹちょ ឆុ, ចុな ណៈ, ណាに និぬ នុ, នឹね នេ, ណិの ណុにゃ ណ្យា, ញ៉ាにゅ ន្យុ, ន្យឹ, ញុ, ញឹにょ ណ្យុ, ញ៉ុは ហៈ, ហាひ ហ៊ិふ ហ៊្វុ, ហ៊្វឹ
(ឬ ហ្វុ, ហ្វឹ)へ ហេ, ហិほ ហុひゃ ហ្យាひゅ ហ៊្យុ, ហ៊្យឹひょ ហ្យុま ម៉ៈ, ម៉ាみ មិむ មុ, មឹめ មេ, ម៉ិも ម៉ុみゃ ម្យ៉ាみゅ ម្យុ, ម្យឹみょ ម្យ៉ុや យ៉ៈ, យ៉ាゆ យុ, យឹよ យ៉ុら រ៉ៈ, រ៉ាり រិる រុ, រឹれ រេ, រ៉ិろ រ៉ុりゃ រ្យ៉ាりゅ រ្យុ, រ្យឹりょ រ្យ៉ុわ​ វ៉ៈ, វ៉ាゐ*** វិゑ*** វេ, វ៉ិを**** អុ/វ៉ុん -ន, -ង, -ម, -ំが ហ្កៈ, ហ្គា, ង៉ៈ, ង៉ាぎ ហ្គិ, ងិぐ ហ៊្គុ, ងុ, ហ្គឹ, ងឹげ ហ្គេ, ងេ, ង៉ិご ហ្គុ, ហ្គោ, ង៉ុぎゃ គ្យា, ង្យ៉ាぎゅ គ្យុ, គ្យឹ, ង្យុ, ង្យឹぎょ ក្យុ, ង្យ៉ុざ ហ្សៈ, ហ្សាじ ជិ*ず ហ្ស៊ុ, ហ្ស៊ឹ**ぜ ហ្សេ, ហ្សិぞ ហ្សុじゃ ចាじゅ ជុ, ជឹじょ ចុだ ដៈ, ដាぢ ជិ*づ ហ្ស៊ុ, ហ្ស៊ឹ**で ដេ, ឌេ, ដិど ដុば បៈ, បាび ប៊ិぶ ប៊ុ, ប៊ឹべ បេ, បិぼ បុびゃ ប្យាក់びゅ ប៊្យុ, ប៊្យឹびょ ប្យុぱ ផៈ, ផា, ប៉ៈ, ប៉ាぴ ភិ, ពិぷ ភុ, ភឹ, ពុ, ពឹぺ ផេ, ភេ, ផិ, ពេ, ប៉ិぽ ផុ, ប៉ុぴゃ ផ្យា, ប៉្យាぴゅ ភ្យុ, ភ្យឹ, ព្យុ, ព្យឹぴょ ផ្យុ, ប៉្យុ
*​ អក្សរ じ (ជិ) និង ぢ (ជិ) ជាបញ្ចេញសម្លេងស្រដៀងដូចគ្នា 

** អក្សរ ず (ហ្ស៊ុ, ហ្ស៊ឹ) និង づ (ហ្ស៊ុ, ហ្ស៊ឹ) មានបញ្ចេញសម្លេងដូចគ្នា

*** អក្សរ ゐ  (វិ) និង ゑ  (វ៉េ, វ៉ិ) ឥឡូវ​នេះមិនត្រូវបានប្រើ

**** អក្សរ を នឹងបញ្ចេញសម្លេងដូច お ប៉ុន្តែអក្សរ を នឹងប្រើជាមួយពាក្យជួយ を ប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុងបទចម្រៀងញឹកញាប់ស្ដាប់ឮអក្សរ を ជាសម្លេង wo [វ៉ុ] ជំនួស

 ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាជប៉ុន