គ្រុឌ

គ្រុឌ  ( ,  ,  ) គឺ ទេវតានៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ  គ្រុឌជាសត្វដែលដំណាលក្នុងទេវកថាឥណ្ឌា. សត្វនេះជាសត្វមានមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដូចក្នុងដំណាលរឿងកាកីជាដើម សត្វនេះមានរូបរាងជាមនុស្សក្បាលជាឥន្ទ្រី ដៃជើងជាក្រញាំសត្វស្លាប មានស្លាបហើយសុីនាគនិងពស់ជាអាហារ។
គ្រុឌក្លាយមកពីពាក្យបាលី និងសំស្រឹ្តតជាឈ្មោះសត្វបក្សីមាននៅក្នុងរឿងបុរាណ និងជាយានជំនិះរបស់ព្រះវិស្ណុគូសត្រូវនិងសត្វនាគការផ្សាយពុទ្ធសាសនាបណ្ឌិតឆ្នាំ១៩៦៨ វចនានុក្រមខ្មែរ។ បើតាមលោក ហ្ស៊ង់ បូសយេ និយាយថានៅក្នុងសិល្បៈខ្មែរ បើសិនជាចម្លាក់សត្វទាំងនេះមានលក្ខណៈនិមិត្តរូបសំខាន់គឺត្រូវបានគេឆ្លាក់រចនាច្រើនដូចជាតោ និងនាគជាដើម។ ចំណែកគ្រុឌមកពីប្រាសាទធំគឺមានចលនារស់រវើក ម្យ៉ាងវិញទៀតមានការតុបតែងលម្អយ៉ាងលម្អិតនៃស្លាប និងគ្រឿងអង្ការផ្សេងៗ ដែលព័ន្ធដងខ្លួននិងដៃនិស្សិត ប្រាក់ សុវណ្ណរ៉ា ឆ្នាំ២០០៨ ដែនដីនៃព្រះមហាក្សត្រជ័យវរ្ម័នទី៤ (៩២១-៩៤៤) ទំព័រទី១៣៦។ នៅប្រាសាទធំខាងក្រោយសត្វនាគក្បាលប្រាំពីរ ចម្លាក់សត្វគ្រុឌត្រដាងស្លាបវែង លេចឡើងជាលើកដំបូងក្នុងសិល្បៈខ្មែរLawrence Palmer Briggs,1974, The Ancient Khmer Empire,p.121។ ចម្លាក់គ្រុឌបានបង្ហាញក្រោមទិដ្ឋភាពពីរយ៉ាងគឺជាសត្វរំពាតំណាងឱ្យព្រះអាទិត្យ ពីព្រោះគ្រុឌក្លាយជាយានជំនិះព្រះវិស្ណុតំណាងព្រះអាទិត្យ និងសម្លាប់សត្វនាគដែលត្រូវជាបងប្អូនឪពុកជាមួយគ្នាម្តាយទទៃពីគ្នានិស្សិត អ៊ា ដារិទ្ធ ឆ្នាំ១៩៩៤ តួនាទីនៃចម្លាក់សត្វនាគនៅក្នុងសិល្បៈខ្មែរ នៅសម័យអង្គរ ទំព័រទី៧។

កំណត់

 មើលផងដែរ 
សាសនាអ្នកស្រុកចិន ​
អ៉ីហ្វួងទី
បព្វជិតសាសនាតៅ
លោកយាយម៉ៅ
ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ
សាសនាខ្មោច
ព្រះម៉ែនាង​បក់
ព្រះម៉ែជំនាងទូក 
ព្រះមេស្រូវ
ព្រះភូមិទេវតា 
រានទេវតា
ព្រះមហាជ័យពៃរស្រព
រុក្ខទេវតា
យ័ន្ត
ឃុនឆាង ឃុនផែន នាងភឹម
តួអង្គនៅក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ខ្មែរ
តួអង្គនៅក្នុងរឿងឃុនឆាង ឃុនផែន
ព្រះរាជពិធីត្រីយម្ពវាយ ត្រីបវាយ  
ព្រះម៉ែស៊ីវ៉ាងម៉ូ 
ព្រះសិវៈនាដរាជ
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា
យ៉ាបយ៉ុម
អរុណមិកុល ស្រីមហាមារីអ័ម័ន កូយិល(ទីក្រុងព្រៃនគរ)
 មីនាឈី សុនទរេសូរ មនឌៀរ
សក្តិនិកាយ
ព្រះក័តតាវះរាយ័ន 
ព្រះម៉ែប៉្ររិយាចី
ភារតៈនាដយ័ម
វត្តព្រះស្រីមហាអុម៉ាទេវី
ទេវស្ថានក្រុងបាងកក
យមុណូត្រី
គ័ងគូត្រី
ព្រះម៉ែពះហុឆរា
ព្រះម៉ែកូទិយារ៍