ខេត្តនគររាជសីមា

ខេត្តនគររាជសីមា ឬ ខេត្តនគររាជ (សៀម : นครราชสีมา) ដែលជាញឹកញាប់គេតែងហៅខេត្តនេះថាគោរាជ (សៀម : โคราช) គឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ៧៦ របស់ប្រទេសសៀមដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគឦសានខាងក្រោមប្រទេសសៀមឬដែលហៅម្យ៉ាងទៀតថាអ៊ីសាន។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តជ័យភូមិ ខេត្តខនកែន ខេត្តបុរីរម្យ ខេត្តស្រះកែវ ខេត្តព្រះជិនបុរី ខេត្តនគរនាយក ខេត្តស្រៈបុរី និង ខេត្តលពបុរី។

 ប្រវត្តិ 
ប្រទេសសៀមទើបតែចាប់បដិសន្ធិឡើងនៅក្រោយសតវត្សរ៍ទី ១៣ នៃគ្រិស្ដសករាជជនជាតិនេះមានប្រភពមកពីចិនដែលបន្ដិចម្ដងៗសៀមបានវាតទីមកលើតំបន់នានានៃអតីតដែនដីខ្មែរមានដូចជាខេត្ដនគររាជសីមានេះជាដើមដែលជារាជធានីមួយយ៉ាងធំបំផុតរបស់ចក្រភពអង្គរ។តាមពង្សសាវតារខ្មែរបានឲ្យដឹងថាខេត្ដនគររាជសីមាត្រូវបានសៀមវាតទីលេបត្របាក់យកនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៧៣៥ នៃចុល្លសករាជគឺក្រោយពីសៀមបានកាន់កាប់ខេត្ដសុខោទ័យនិងខេត្ដអយុធ្យានៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី ១៤ នៃគ្រិស្ដសករាជ។រួចហើយជនជាតិសៀមក៏បានវាយដណ្ដើមយកខេត្ដនគររាជសីមាជាបន្ថែមទៀតដើម្បីធ្វើជាទឹកដីរបស់ខ្លួន។

តាមសៀវភៅប្រវត្ដិសាស្ដ្រស្ដីពីសម្ព័ន្ធភាពរវាងខ្មែរ-សៀមដែលនិពន្ធឡើងដោយលោកបណ្ឌិតមីសែល ត្រាណេអ្នកឯកទេសខាងវប្បធម៌ខ្មែរបានឲ្យដឹងថាមុនការកសាងប្រាសាទពិមាយ(សៀមហៅថាប្រាសាទភីម៉ៃ)ដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១១ គេឃើញមានប្រាសាទឥដ្ឋតូចៗជាច្រើនមានទាំងសិលាចារឹកព្រមទាំងស្ថានីយបុរេប្រវត្ដិសាស្ដ្រជាច្រើនទៀតបានស្ថិតនៅទីនោះដែលបញ្ជាក់ឲ្យដឹងថាបុព្វបុរសខ្មែរពិតជារស់នៅទីនេះមុនជនជាតិសៀមហូរចូលមកដល់ទីនេះទៅទៀត។

ទាំងជនជាតិខ្មែរ(កម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន)និងជនជាតិសៀមដើមកំណើតខ្មែរ(ជនជាតិខ្មែរលើ)ដែលរស់នៅលើទឹកដីដំបូងនៃប្រទេសសៀមបច្ចុប្បន្នគឺមានឈាមជ័រដូចគ្នាដែលមានខឿនវប្បធម៌កើតចេញពីទឹកដីអង្គរតែមួយ។ចាប់តាំងពីសៀមបានវាតទីលើទឹកដីខ្មែរនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៣ ជាបន្ដបន្ទាប់ដោយសារតែជនជាតិសៀមមានប្រភពចេញពីចិនមកដែលជាហេតុនាំឲ្យខ្មែរត្រូវបាត់បង់ទឹកដីមួយភាគធំ។តាមរយៈសៀវភៅរបស់លោកបណ្ឌិតមីសែល ត្រាណេបានបញ្ជាក់ឲ្យដឹងបន្ថែមថាក្នុងសម័យអតីតកាលក៏ដូចជាសម័យបច្ចុប្បន្ននេះដែរជនជាតិខ្មែរទាំងអស់ដែលរស់នៅលើអតីតខេត្ដរបស់ខ្លួននេះត្រូវគេបញ្ឈប់លែងឲ្យនិយាយភាសាខ្មែរ។ដោយសារការអនុវត្ដសៀមភាវូបនីយកម្មនេះហើយទើបជនជាតិខ្មែរទាំងឡាយបានប្រែក្លាយទៅជាជនជាតិសៀមទាំងស្រុងនាសតវត្សរ៍ក្រោយៗមកទៀត។

ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយក៏គេមានការកត់ត្រាទុកដែរថាជនជាតិខ្មែរនៅខេត្ដនគររាជសីមានៅតែចេះនិយាយភាសាខ្មែរនៅឡើយបើទោះបីជាអាជ្ញាធរសៀមបានដាក់បម្រាមតឹងរឹងមិនឲ្យនិយាយភាសាខ្មែរក៏ដោយ។ប៉ុន្ដែចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី ០១ មកជនជាតិខ្មែរនៅក្នុងខេត្ដនគររាជសីមាគឺឈប់ចេះនិយាយភាសាខ្មែរដោយសារសៀមបានបង្ខិតបង្ខំឲ្យមានការសិក្សាតាមប្រព័ន្ធអប់រំរបស់គេនៅក្នុងតំបន់នោះគឺសៀមភាវូបនីយកម្ម។

នៅតំបន់ជុំវិញខេត្តនគររាជសីមាគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងសម័យអាណាចក្រខមក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១១ ដោយសារមានប្រាសាទនៅក្នុងឧទ្យានប្រវត្តិសាស្រ្តពិមាឃ។ខេត្តនគររាជសីមាគឺជាខេត្តមួយដែលនៅតែមានជនជាតិខ្មែរភាគខាងជើងច្រើន។

ទីក្រុងថ្មីដែលមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញកំណត់ថាជានគររាជសីមាត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​នៅ​ក្នុងសតវត្ស​រ៍ទី ១៧ តាម​បញ្ជារបស់ស្ដេចនារាយណ៍ ឬ រាមាធិបតីទី ៣ នៅភាគខាងកើតដើម្បីការពារព្រំដែនអាណាចក្រ។នៅក្នុងរជ្ជកាលស្តេចចេស្ដាបតិន្ទ្រ ឬ រាមាទី ៣ នៃប្រទេសសៀមខេត្តនគររាជសីមាបានបន្តកាតព្វកិច្ចនេះបើទោះ​បី​ជា​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​រឹប​អូស​បាន​យ៉ាង​ខ្លី​នៅក្នុងអំឡុង​ការ​បះបោរ​របស់​លាវនៅក្នុង​ឆ្នាំ ១៨២៦ ក៏ដោយ។ខេត្តនគររាជសីមាគឺជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នយោបាយនិង​​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​នៅក្នុង​តំបន់​ភាគ​ឦសាន​ជាយូរ​មក​ហើយនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ ផ្លូវដែកបានតភ្ជាប់ទៅដល់ខេត្តនេះហើយវាបានក្លាយជាប្រព័ន្ធផ្លូវដែកសំខាន់នៅភាគឦសាន។តំបន់ឦសាននៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ ខេត្តនគររាជសីមាគឺ​ជា​បន្ទាយ​របស់​កងទ័ព​រាជានិយមនៅ​ក្នុង​ការ​បះបោរបវរតេជខណៈ​ដែល​ពួកគេ​បាន​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹងរាជ​រដ្ឋាភិបាល​ប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មី​នៅ​ទីក្រុង​បាងកក(ខេត្តបឹងកក់)នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសសៀមត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងខេត្តនគររាជសីមា។នៅក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមយួនពីឆ្នាំ ១៩៦២ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៥ មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសនេះគឺជាកន្លែងជួរមុខរបស់កងទ័ពអាកាសសហរដ្ឋអាមេរិក(USAF)។

ការបាញ់ប្រហារដ៏ធំមួយបានកើតឡើងនៅក្នុងខេត្តនេះនៅថ្ងៃទី ០៨ និង ០៩ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២០ ខ្មាន់កាំភ្លើង​បាន​បាញ់សម្លាប់​មនុស្សអស់ ​៣០ ​នាក់ និង ​របួស​ ៥៧ ​នាក់​ផ្សេងទៀតមុនពេល​ត្រូវ​ប៉ូលិស​បាញ់សម្លាប់វាជា​ការ​បាញ់​ប្រហារ​ដ៏​សាហាវ​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​ប្រទេស​សៀម។

ខេត្តនគររាជសីមាគឺជាស្រុកកំណើតរបស់លោកស្រីថាវសុរនារីដែលកើតនៅក្នុងឆ្នាំ ១៧៧១ គឺជាវីរៈនារីដែលបានជួយសង្គ្រោះនិងរំដោះខេត្តនគររាជសីមាចេញពីកងទ័ពស្តេចអនុវង្សនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨២៦។

 រដ្ឋបាល 
ខេត្តនគររាជសីមា ចែកចេញជា ៣២ ក្រុង/ស្រុក ២៨៩ សង្កាត់/ឃុំ និង ៣៧៤៣ ភូមិ ៖
លេខរៀងឈ្មោះភាសាខ្មែរ ឈ្មោះអក្សរឡាតាំងឈ្មោះភាសាសៀម ០១ក្រុងនគររាជសីមា
thumbMueang Nakhon Ratchasimaเมืองนครราชสีมา០២ស្រុកគរបុរីKhon Buriครบุรี០៣ស្រុកសើងសាងSoeng Sangเสิงสาง០៤ស្រុកគង់Khongคง០៥ស្រុកបានលឿមBan Lueamบ้านเหลื่อม០៦ស្រុកច័ក្ករាជChakkaratจักราช០៧ស្រុកជោគជ័យChok Chaiโชคชัย០៨ស្រុកដានឃុនថុតDan Khun Thotด่านขุนทด០៩ស្រុកណូនថៃNon Thaiโนนไทย១០ស្រុកណូនស៊ូងNon Sungโนนสูง១១ស្រុកខាំសាកែវសែងKham Sakaesaengขามสะแกแสง១២ស្រុកប៊ួយ៉ៃBua Yaiบัวใหญ่១៣ស្រុកប្រាថៃPrathaiประทาย១៤បាក់ទង់ជ័យPak Thong Chaiปักธงชัย១៥ពិមាឃPhimaiพิมาย១៦ស្រុកហួយថ្លែងHuai Thalaengห้วยแถลง១៧ស្រុកឈុមភួងChum Phuangชุมพวง១៨ស្រុកស៊ូងនើនSung Noenสูงเนิน១៩ស្រុកខាមទន្លេសKham Thale Soขามทะเลสอ២០ស្រុកស៊ីខៀវSikhioสีคิ้ว២១ស្រុកប៉ាកឆងPak Chongปากช่อง២២ស្រុកណងប៊ុនម៉ាកNong Bun Makหนองบุญมาก២៣ស្រុកកែងស្នាមនាងKaeng Sanam Nangแก้งสนามนาง២៤ស្រុកណូនដែងNon Daengโนนแดง២៥ស្រុកវ៉ាងណាំខៀវWang Nam Khiaoวังน้ำเขียว២៦ស្រុកថេប្រារ៉ាក់Thepharakเทพารักษ์២៧ស្រុកមឿងយ៉ាងMueang Yangเมืองยาง២៨ស្រុកព្រះថងគាំPhra Thong Khamพระทองคำ២៩ស្រុកលំធ្មេញជ័យLam Thamenchaiลำทะเมนชัย៣០ស្រុកប៊ួឡាយBua Laiบัวลาย៣១ស្រុកសីតាSidaสีดา៣២ស្រុកឆ្លើមព្រះកេរ្តិ៍Chaloem Phra Kiatเฉลิมพระเกียรติស្រុកនាងរងNeang Rong

 ប្រាសាទ 
 ប្រាសាទខុនបុរី
 ប្រាសាទកុដិឬស្សី
 ប្រាសាទកុដិឥសីណយ
 ប្រាសាទគោកខុនអ៊ីន
 ប្រាសាទចម្ប៉ាថង
 ប្រាសាទទតបុតបានហួយវត្ត
 ប្រាសាទនាងរង
 ប្រាសាទនាងអូ
 ប្រាសាទនើនអូរ៉ាភិន
 ប្រាសាទប្រាង្គបានប្រាង្គ ០១
 ប្រាសាទប្រាង្គបានប្រាង្គ ០២
 ប្រាសាទប្រាង្គបានគោកខ្លុងគុនធាន
 ប្រាសាទប្រាង្គឡាំសាំឡាយ
 ប្រាសាទបានក្រធិន
 ប្រាសាទបានក្រះទីគ្រូ
 ប្រាសាទបានគង់រត
 ប្រាសាទបានប៊ូយ៉ៃ
 ប្រាសាទប្រាង្គគូ
 ប្រាសាទប្រាង្គគូកេងសាណាមណាំង
 ប្រាសាទប្រាង្គចរាគាហ៊ិន
 ប្រាសាទប្រាង្គថង
 ប្រាសាទប្រាង្គប៉ាកូ
 ប្រាសាទប្រាង្គបានយ៉ៃ
 ប្រាសាទប្រាង្គបានសីតា
 ប្រាសាទប្រាង្គផុនសង្គ្រាម
 ប្រាសាទប្រាង្គវត្តណងជុំសាំង
 ប្រាសាទប្រាង្គស្រះភ្លេង
 ប្រាសាទបានប្រាង្គ ០១
 ប្រាសាទបានប្រាង្គ ០២
 ប្រាសាទបានប្រាង្គ ០៣
 ប្រាសាទបានប្រាង្គ ០៤
 ប្រាសាទបានថាណន់ហាក់
 ប្រាសាទបានបឹងថៃ
 ប្រាសាទបានម៉ារ៉ា
 ប្រាសាទបានណាំចា
 ប្រាសាទបានណនស្អាត
 ប្រាសាទបានណូនចេតិយ
 ប្រាសាទបានរ៉ាហានកៃ
 ប្រាសាទបានស្រះខ្លា
 ប្រាសាទបានសំរិទ្ធ
 ប្រាសាទបឹងខាំ
 ប្រាសាទពិមាឃ
 ប្រាសាទភ្នំក្រវ៉ាន់
 ប្រាសាទមឿងកែក ឬ មឿងកែវ
 ប្រាសាទមឿងកៅ
 ប្រាសាទមឿងឌូ
 ប្រាសាទណាយ៉ៃ
 ប្រាសាទណងផាក់រ៉ៃ
 ប្រាសាទណងណាំខាវ
 ប្រាសាទណងហូយ
 ប្រាសាទណនគូ ០១ 
 ប្រាសាទណនគូ ០២
 ប្រាសាទណនបុត
 ប្រាសាទណនស៊ីថង
 ប្រាសាទវត្តបន
 ប្រាសាទវត្តហ្វាងរាំង
 ប្រាសាទលូងតាខៀន
 ប្រាសាទស្រះហ៊ិន
 ប្រាសាទហ៊ិនថាណនហាក់
 ប្រាសាទហុិនមឿងក្អែក
 ប្រាសាទហុិនណាកែ
 ប្រាសាទហ៊ិនស្រះភ្លេង
 ប្រាសាទហួស្រះ
 ប្រាសាទហួយកែន
 ប្រាសាទឡាំងើន

 មើលផងដែរ