យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ

យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ (, 7 ឧសភា 1892 – 4 ឧសភា 1980), ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជា ទីតូ ()"Tito". Random House Webster's Unabridged Dictionary. ជាបដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្ត និងរដ្ឋបុរសយូហ្គោស្លាវី បម្រើក្នុងតួនាទីផ្សេងៗគ្នាចាប់ពីឆ្នាំ 1943 រហូតដល់គាត់បានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ 1980 ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 គាត់គឺជាមេដឹកនាំរបស់បក្សពួក ជារឿយៗត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចលនាតស៊ូដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតនៅអឺរ៉ុបដែលកាន់កាប់ គាត់ក៏បានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីចាប់ពីថ្ងៃទី 14 ខែមករាឆ្នាំ 1953 រហូតដល់មរណភាពរបស់គាត់នៅថ្ងៃទី 4 ខែឧសភាឆ្នាំ 1980

លោកប្រូហ្សកើត​ពី​ឪពុកជា​ជនជាតិ​ក្រូអាត និង​ម្ដាយជាជនជាតិ​ស្លូវេនី នៅ​ភូមិគុំរ៉ូវេស អូទ្រីស-ហុងគ្រី (ឥឡូវនៅប្រទេសក្រូអាត) ពង្រាងចូលបម្រើយោធា គាត់បានសម្គាល់ខ្លួនឯង ក្លាយជាសេនាធិការវ័យក្មេងបំផុតនៅកងទ័ពអូទ្រីស-ហុងគ្រីនៃពេលនោះ ក្រោយ​ពី​រង​របួស​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរ​និង​ត្រូវ​ទាហាន​រុស្ស៊ី​ចាប់​ខ្លួន​ក្នុង​អំឡុង​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី 1 គាត់ត្រូវបានគេបញ្ជូនទៅជំរុំការងារនៅភ្នំអ៊ូរ៉ាល គាត់បានចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយចំនួននៃបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ 1917 និងសង្គ្រាមស៊ីវិលជាបន្តបន្ទាប់ នៅពេលគាត់ត្រលប់ទៅបាល់កង់វិញនៅឆ្នាំ 1918 លោកប្រូហ្សបានចូលព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវីដែលទើបបង្កើតថ្មី ដែលជាកន្លែងដែលគាត់បានចូលរួមជាមួយបក្សកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី ក្រោយមកគាត់ត្រូវបានជ្រើសរើសជាអគ្គលេខាធិការ ក្រោយមកជាប្រធានាធិបតីនៃសម្ព័ន្ធកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី (1939–1980) ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់ណាស៊ីក្នុងតំបន់ លោកបានដឹកនាំចលនាទ័ពព្រៃយូហ្គោស្លាវី ដែលជាបក្សពួក (1941–1945) នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាម បក្សពួក — ដោយមានការគាំទ្រពីសហភាពសូវៀតដែលឈ្លានពាន — បានឡើងកាន់អំណាចលើប្រទេសយូហ្គោស្លាវី

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម លោកគឺជាប្រធានស្ថាបត្យកររបស់សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី (ស.ស.ស.យ.) ធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទាំងពីរ (1944–1963), ជាប្រធានាធិបតី (ក្រោយមកប្រធានាធិបតីអស់មួយជីវិត) (1953–1980) និងជាសេនាប្រមុខយូហ្គោស្លាវី ឋានៈខ្ពស់បំផុតនៃកងទ័ពប្រជាជនយូហ្គោស្លាវី (ក.ប.យ.) ទោះបីជាគាត់ជាស្ថាបនិកម្នាក់នៃកូមីនហ្វមក៏ដោយ គាត់បានក្លាយជាសមាជិកកូមីនហ្វមដំបូងគេដែលប្រឆាំងនឹងអនុត្តរភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ 1948 លោកគឺជាអ្នកដឹកនាំតែមួយគត់នៅក្នុងពេលវេលារបស់ហ្សូសែហ្វ ស្តាលីនដើម្បីចាកចេញពីកូមីនហ្វមហើយចាប់ផ្តើមជាមួយកម្មវិធីសង្គមនិយមរបស់ប្រទេសគាត់ ដែលមានធាតុផ្សំនៃសង្គមនិយមទីផ្សារ អ្នក​សេដ្ឋកិច្ច​សកម្ម​នៅ​អតីត​ប្រទេស​យូហ្គោស្លាវី រួមទាំងហ្សារ៉ូស្លាហ្វ វ៉ាណិក ដែលកើតនៅឆេក និង ប្រង់កូ ហូរវ៉ាត ដែលកើតនៅយូហ្គោស្លាវីបានលើកកម្ពស់គំរូនៃសង្គមនិយមទីផ្សារដែលត្រូវបានគេហៅថាគំរូអ៊ីលីរៀន ក្រុមហ៊ុនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសង្គមដោយបុគ្គលិករបស់ពួកគេ និងរចនាសម្ព័ន្ធលើការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងរបស់កម្មករ ពួកគេបានប្រកួតប្រជែងក្នុងទីផ្សារបើកចំហ និងសេរី លោកទីតូបានគ្រប់គ្រងដើម្បីរក្សាភាពតានតឹងជនជាតិភាគតិចឱ្យស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយផ្ទេរអំណាចឱ្យបានច្រើនតាមតែអាចធ្វើទៅបានទៅឱ្យសាធារណរដ្ឋនីមួយៗ រដ្ឋធម្មនុញ្ញយូហ្គោស្លាវីឆ្នាំ 1974 បានកំណត់សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីជា "សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធនៃប្រជាជាតិ និងជាតិស្មើគ្នា រួបរួមដោយសេរីលើគោលការណ៍ភាតរភាព និងឯកភាពគ្នាក្នុងការសម្រេចបាននូវផលប្រយោជន៍ជាក់លាក់ និងរួម"សាធារណរដ្ឋនីមួយៗក៏ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិក្នុងការសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង និងការបំបែកខ្លួនផងដែរ ប្រសិនបើធ្វើឡើងតាមរយៈបណ្តាញផ្លូវច្បាប់ ជា​ចុងក្រោយ លោកទីតូបានផ្តល់ឱ្យកូសូវ៉ូនិងវ៉ូយវ៉ូឌីណា ខេត្តចំនួនពីរនៃប្រទេសស៊ែប៊ី ការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនូវស្វ័យភាព រួមទាំងអំណាចវេតូតាមការពិតនៅក្នុងសភាស៊ែប៊ី លោកបានកសាងទំនៀមទម្លាប់ដ៏មានឥទ្ធិពលនៃបុគ្គលិកលក្ខណៈនៅជុំវិញខ្លួនគាត់ ដែលត្រូវបានថែរក្សាដោយសម្ព័ន្ធកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់គាត់ 12 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់គាត់ នៅពេលដែលលទ្ធិកុម្មុយនិស្តបានដួលរលំនៅអឺរ៉ុបខាងកើត យូហ្គោស្លាវីបានរលាយ និងធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្រ្គាមអន្តរជាតិជាបន្តបន្ទាប់

ទោះ​បី​ជា​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្លះ​រិះគន់​ប្រធានាធិបតី​របស់​លោក​ថា​ជា​អ្នក​ផ្តាច់ការ​ក៏​ដោយ អ្នក​ផ្សេង​ទៀត​មើល​ឃើញ​ថាលោកទីតូជា​ជន​ផ្តាច់​ការ​ដ៏​សប្បុរស"...All Yugoslavs had educational opportunities, jobs, food, and housing regardless of nationality. Tito, seen by most as a benevolent dictator, brought peaceful co-existence to the Balkan region, a region historically synonymous with factionalism." លោកគឺជាបុគ្គលសាធារណៈដ៏មានប្រជាប្រិយមួយរូបទាំងនៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវី និងនៅក្រៅប្រទេសMelissa Katherine Bokovoy, Jill A. Irvine, Carol S. Lilly, State-society Relations in Yugoslavia, 1945–1992; Palgrave Macmillan, 1997 p. 36"...Of course, Tito was a popular figure, both in Yugoslavia and outside it." ចាត់ទុកជានិមិត្តសញ្ញាបង្រួបបង្រួមMartha L. Cottam, Beth Dietz-Uhler, Elena Mastors, Thomas Preston, Introduction to political psychology, Psychology Press, 2009 p. 243"...Tito himself became a unifying symbol. He was charismatic and very popular among the citizens of Yugoslavia." គោលនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់លោកបានរក្សាការរួមរស់ដោយសន្តិភាពនៃប្រជាជាតិនៃសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី លោក​ទទួល​បាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ពី​អន្តរជាតិ​បន្ថែម​ទៀត​ក្នុង​នាម​ជា​មេដឹកនាំ​នៃ​ចលនា​មិន​ចូល​បក្ស​សម្ព័ន្ធជាមួយចាវ៉ាហាឡាល នេរូនៃប្រទេសឥណ្ឌា ហ្គាម៉ាល អាប់ដិល ណាសឺរនៃអេហ្ស៊ីប និងក្វាមេ អិនគ្រូម៉ានៃហ្គាណាPeter Willetts, The Non-aligned Movement: The Origins of a Third World Alliance (1978) p. xiv ជាមួយនឹងកេរ្តិ៍ឈ្មោះអំណោយផលខ្ពស់នៅបរទេសនៅក្នុងប្លុកសង្គ្រាមត្រជាក់ទាំងពីរ លោកបានទទួលការតុបតែងបរទេសចំនួន 98 ប្រទេស រួមទាំង​ Legion of Honour និង Order of the Bath

 ឯកសារយោង