តំបន់តានីនថារី

តំបន់ តានិនថារី ( ភាសាភូមា:   တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး; Mon: ; ភាសាមន :  ឬ  ;ភាសាអង់គ្លេស: Tanintharyi Region; អតីត កងពល Tenasserim និង Tanintharyi Division ) គឺជា តំបន់ មួយនៃ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលគ្របដណ្តប់ផ្នែកខាងត្បូងដ៏តូចចង្អៀតដ៏វែងនៃប្រទេសនៅលើ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ខាងជើង ឈានដល់តំបន់ កោះក្រា ។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ សមុទ្រ អាន់ដាម៉ាន់ ខាងលិច និង ភ្នំ តេណាសេរិម ហួសពី ប្រទេសថៃ ទៅខាងកើត។ នៅខាងជើងគឺ រដ្ឋមន ។ មានកោះជាច្រើននៅឆ្នេរសមុទ្រ ប្រជុំកោះ Mergui ធំនៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូង និងកណ្តាល និង កោះ Moscos តូចៗនៅឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើង។ រាជធានី​នៃ​កងពល​គឺ ​ក្រុង​ដាវី ​(​តា​វោ​យ​)​។ ទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន Myeik (Mergui) និង Kawthaung ។ ផ្នែកនេះគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី  និងមានប្រជាជនចំនួន 1,406,434 នៅជំរឿន 2014។

 ឈ្មោះ 
តានិនថារី ត្រូវបានគេស្គាល់តាមប្រវត្តិសាស្ត្រដោយឈ្មោះមួយចំនួន ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយសារតំបន់នេះបានផ្លាស់ប្តូរដៃពី កេដៈ Sultanate ទៅជា នគរ ហង្សាវតី, អយុធ្យា និង កោនបូង និង អង់គ្លេសភូមា ។  តំបន់​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា តានះ សារិ ជា​ភាសា​ម៉ាឡេ ប្រទេស តះនាវស្រី ជា​ភាសា​ថៃ, និង  នៅ​ក្នុងភាសាមន។ នៅឆ្នាំ 1989 ឈ្មោះ ភាសាអង់គ្លេស របស់ផ្នែកត្រូវបានប្តូរជាផ្លូវការពី តេនាសេរិម ទៅ តានិនថារិ ។

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

តំបន់ តានិនថារី ជាប្រវត្តិសាស្ត្ររួមបញ្ចូល តំបន់ តានិនថារី ទាំងមូល — តំបន់តានិនថារី  ថ្ងៃនេះ រដ្ឋ មន និង  រដ្ឋកាយិន ភាគខាងត្បូង។ នៅសតវត្សទី២ តំបន់នេះឈ្មោះទៀនស៊ុន ដែលជាតំបន់មួយដែលគ្រប់គ្រងដោយស្ដេចហ្វូណនស្រីមារញ។ តំបន់ភាគខាងជើងបំផុតគឺជាផ្នែកមួយនៃ អាណាចក្រថាតុន មុនឆ្នាំ 1057 ហើយឆ្នេរសមុទ្រទាំងមូលបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ អាណាចក្រប៉ាហ្កាន របស់ ស្តេចអណ្ណារតា បន្ទាប់ពីឆ្នាំ 1057 ។ ក្រោយ​ការ​ដួលរលំ​នៃ​បាកាន​ក្នុង​ឆ្នាំ ១២៨៧ តំបន់​នេះ​បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ជា​អាណាចក្រ​សៀម​នៃ ​សុខោទ័យ ហើយ​ក្រោយមក​បាន​បន្ត​ពី ​អាណាចក្រ​អយុធ្យា ​។ ព្រំប្រទល់​ខាងជើង​បំផុត​របស់​តំបន់​គឺ​នៅ​ជុំវិញ ​ទន្លេ​ថា​ល​វី​ន (​សាល់​វី​ន​) ក្បែរ ​ក្រុង​មុ​ល​មាន ​នា​បច្ចុប្បន្ន​។

តំបន់នេះបានត្រលប់ទៅការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមានៅឆ្នាំ 1564 នៅពេលដែលស្តេច Bayinnaung នៃ រាជវង្ស តងង៉ូ បានសញ្ជ័យសៀមទាំងអស់។ អយុធ្យាបានទទួលឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៥៨៧ ហើយបានដណ្តើមយកពាក់កណ្តាលភាគខាងត្បូងនៃ តេនិនថារី នៅឆ្នាំ 1593 និងឧបទ្វីបទាំងមូលនៅឆ្នាំ 1599។  នៅឆ្នាំ 1614 ស្តេច Anaukpetlun បានយកមកវិញនូវពាក់កណ្តាលភាគខាងជើងនៃឆ្នេរសមុទ្រទៅ ដាវី ប៉ុន្តែបរាជ័យក្នុងការចាប់យកនៅសល់។  ដែន​ដី​តៃ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ក្រុង​តៃ​ (តវ) ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​សៀម។ កំពង់ផែ Myeik (Mergui) គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់រវាងសៀម និងអឺរ៉ុប។ 

អស់រយៈពេលជិតប្រាំពីរទសវត្សរ៍មកហើយ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី 18 ដល់ដើមសតវត្សទី 19 ភូមា និងសៀមបានចូលរួមនៅក្នុង សង្រ្គាមជាច្រើន ដើម្បីគ្រប់គ្រងឆ្នេរសមុទ្រ។ ឆ្លៀតយកប្រយោជន៍ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលភូមាឆ្នាំ ១៧៤០-១៧៥៧ សៀមបានផ្លាស់ទីដោយប្រុងប្រយ័ត្នតាមឆ្នេរសមុទ្រទៅភាគខាងត្បូងនៃ ម៉ុតតាម៉ា ក្នុងឆ្នាំ ១៧៥១។ អ្នកឈ្នះក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល ព្រះបាទ អណ្លង់ពយ៉ា នៃ រាជវង្សកោនបង បានយកមកវិញនូវឆ្នេរសមុទ្រ ទៅ ដាវី ពីសៀមនៅឆ្នាំ 1760 ។ ព្រះរាជបុត្រ Hsinbyushin បានសញ្ជ័យឆ្នេរសមុទ្រទាំងមូល នៅឆ្នាំ 1765  ក្នុង​ទសវត្សរ៍​បន្ទាប់ ភាគី​ទាំង​ពីរ​បាន​ព្យាយាម​ពង្រីក​បន្ទាត់​នៃ​ការ​គ្រប់​គ្រង​ឲ្យ​មាន​ប្រយោជន៍​ប៉ុន្តែ​ពួកគេ​ទាំង​ពីរ​បាន​បរាជ័យ។ ភូមាបានប្រើ តានិនថារី ជាមូលដ្ឋានទ័ពឆ្ពោះទៅមុខ ដើម្បីបើកការលុកលុយរបស់សៀមដែលមិនជោគជ័យជាច្រើន ( ១៧៧៥–១៧៧៦ ; ១៧៨៥–១៧៨៦ ; ១៨០៩–១៨១២) ; សៀម​ក៏​មិន​បាន​ជោគជ័យ​ដែរ​ក្នុង​ការ​ប៉ុនប៉ង​ដណ្តើម​យក​ តានិនថារី ( ១៧៨៧ និង ១៧៩២ )។  (នៅផ្នែកខាងមុខខាងជើង ភូមា និងសៀមក៏ត្រូវបានជាប់គាំងក្នុងការតស៊ូដើម្បីគ្រប់គ្រង កេងទុង និង ឡានណា ។ )

ភូមា​បាន​ប្រគល់​តំបន់​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ ​ទន្លេ​សាល់វិន ​ទៅ​ឲ្យ ​អង់គ្លេស ​បន្ទាប់​ពី ​សង្គ្រាម​អង់គ្លេស​-ភូមា​លើក​ទី១ (១៨២៤-១៨២៦) ក្រោម ​សន្ធិសញ្ញា​យ៉ាន់ដាបូ ។ អង់គ្លេស និងសៀមបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាកំណត់ព្រំដែននៅថ្ងៃទី ២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៨២៦ និងមួយទៀតនៅឆ្នាំ  Mawlamyine (Moulmein) បានក្លាយជារាជធានីដំបូងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសភូមា។ អង់គ្លេស​បាន​ដណ្តើម​យក ​ភូមា​ក្រោម ​ទាំងអស់​ក្រោយ ​សង្គ្រាម​អង់គ្លេស​-​ភូមា​លើក​ទី​២ ឆ្នាំ​១៨៥២ ហើយ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​រាជធានី​ទៅ​ទីក្រុង​រ៉ង់ហ្គូន។ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ 1852 តំបន់ តានិនថារី មានផ្នែកភាគអាគ្នេយ៍ទាំងមូលនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា រួមមាន រដ្ឋ មន រដ្ឋ កាយិន និងស្រុក តងង៉ូ ក្នុងតំបន់ បាគូ ។ Mawlamyine គឺជារាជធានីនៃ តានិនថារី ។ 

នៅពេលទទួលបានឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ 1948 ស្រុកភាគឦសាននៃ តានិនថារី ត្រូវបានដាក់ចូលទៅក្នុងរដ្ឋ ការ៉េន ដែលទើបបង្កើតថ្មី។ នៅឆ្នាំ 1974 ផ្នែកខាងជើងនៃ តានិនថារី ដែលនៅសេសសល់ត្រូវបានឆ្លាក់ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋមន។  ជាមួយ​នឹង​ម៉ាវឡាមីន​ឥឡូវ​នេះ​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​មន រាជធានី​នៃ​តំបន់​តាន់​ធារី​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទៅ​ក្រុង​ ដាវី។

 ការបែងចែករដ្ឋបាល 
រូបភាពតូច|ស្រុកនៃតំបន់ Tanintharyiពណ៌ក្រហម : ស្រុកដាវីពណ៌ខៀវ : ស្រុកម្យីក

ពណ៌បៃតង :ស្រុកបូកប្យិន
តំបន់​ តានិនថារី មាន ​ក្រុង​ចំនួន​ដប់ និង​ក្រុង​ចំនួន​ប្រាំមួយ ​ដែល​លាតសន្ធឹង​លើ ​ស្រុក​ចំនួន​បួន ​៖
ឈ្មោះ បញ្ជីស្រុកដាវីស្រុកម្យីកស្រុកបូកប្យិន ស្រុក​កៅ​ធួង 

 សាសនា 
យោងតាម ជំរឿនមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ 2014 ពុទ្ធសាសនិក មានចំនួន 87.5% នៃចំនួនប្រជាជនក្នុងតំបន់  បង្កើតជាសហគមន៍សាសនាដ៏ធំបំផុតនៅទីនោះ។  សហគមន៍សាសនាជនជាតិភាគតិចរួមមាន គ្រិស្តសាសនា (7.2%) មូស្លីម (5.1%) និង ហិណ្ឌូ (0.2%) ដែលប្រមូលផ្តុំជាសមូហភាពនៃចំនួនប្រជាជននៅតំបន់  ដែលនៅសេសសល់។  0.1% នៃចំនួនប្រជាជនបានចុះបញ្ជីថាមិនមានសាសនា សាសនាផ្សេងទៀត ឬមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងបញ្ជី។ 

យោងតាមស្ថិតិឆ្នាំ 2016 របស់ គណៈកម្មាធិការសង្ឃរដ្ឋ មហានិកាយ ព្រះសង្ឃចំនួន 9095 អង្គត្រូវបានចុះឈ្មោះនៅក្នុងតំបន់  ដែលក្នុងនោះមាន 1.7% នៃសមាជិក ព្រះសង្ឃ សរុបរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលរួមមានទាំង សាមនេរ ដែលទើបនឹងកើត និងព្រះសង្ឃដែលបានបួសពេញលេញ។  ព្រះសង្ឃភាគច្រើនជាកម្មសិទ្ធរបស់ និកាយថុធម្ម  (83.8%) បន្ទាប់មកគឺ កាយស្វេស្យិង (1.1%) ដោយព្រះសង្ឃដែលនៅសល់ជា កម្មសិទ្ធរបស់ព្រះសង្ឃ តូចៗផ្សេងទៀត។  978 thilashin ត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងតំបន់  ដែលរួមមាន 1.6% នៃសហគមន៍ thilashin សរុបរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។