អដ្ឋកថា

អដ្ឋកថា (atthakatha) គឺជា​គម្ពីរ​​ទាំង​ឡាយ​ដែល​និពន្ធ​ដោយ​ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ (Buddhaghosa) ក្នុង​គោល​បំណង​ពន្យល់​បន្ថែម​(explanation or commentary) លើ​អត្ថបទ​ភាសា​បាលី​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក ។ ដោយ​សារ​ព្រះត្រៃបិដកខ្មែរ​បាន​តម្រៀប​គម្ពីរ​នានា​ជា ១១០​ ក្បាល​ដាច់​ពីគ្នា ទើប​នៅ​ក្នុង អដ្ឋកថា មាន​ចំនួន​សរុប​ទាំង​អស់ ១១០​ ក្បាល​ដែរ ដើម្បី​ផ្តល់​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ដល់​អ្នក​សិក្សា​ស្រាវ​ជ្រាវ​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក​ និង ធ្វើ​លេខ​យោង ។ មាន​រឿង​និទាន​ប្រៀបធៀប​​ជា​ច្រើន​ដែល​ប្រតិដ្ឋ​ឡើង​ដោយ​ព្រះ​ពុទ្ធឃោសាចារ្យ​សម្រាប់​ធ្វើ​ជា​ឧបមានវិធី​ក្នុង​ការ​ពន្យល់​ក្រម​សីលធម៌​ទាំង​ឡាយ​ ឧទាហរណ៍​ នៅ​ក្នុង​អដ្ឋកថា នៃ​ធម្មបទគាថា ។

 អដ្ឋកថា វិនយបិដក 
១ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក មហាវិភង្គ ពាហិរនិទាន វេរញ្ជកណ្ឌ (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ១)

២ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក មហាវិភង្គ បារាជិក ៤  (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ១)

៣ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក មហាវិភង្ សង្ឃាទិសេស ១៣ អនិយត ២ និស្សគ្គិយ ៣០  (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ២-៣)

៤ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក មហាវិភង្គ បាចិត្តិយាទិ ភិក្ខុនីវិភង្គ (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ៣-៤-៥)

៥ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក មហាវិភង្គ មហាវគ្គ  (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ៦-៧-៨)

៦ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក ចុល្លវគ្គ  (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ៩-១០-១១)

៧ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក បរិវារៈ  (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ១២-១៣)

 អដ្ឋកថា  សុត្តន្តបិដក 
​   ១

២

៣

 អដ្ឋកថា អភិធម្មបិដក 
១ អដ្ឋសាលិនី ជាអដ្ឋកថា សម្រាប់គម្ពី ធម្មសង្គណិ។

២​ សម្មោហវិនោទនី  ជាអដ្ឋកថា សម្រាប់គម្ពី វិភង្គ។

៣ បរមត្ថទីបនី ជាអដ្ឋកថា សម្រាប់គម្ពី ធាតុកថា, បុគ្គលប្បញ្ញត្តិ, កថាវត្ថុ, យមក និង បដ្ឋាន។

 អដ្ឋកថា ធម្មបទ 
១

២
ព្រះត្រៃបិដកអដ្ឋកថា ឈ្មោះ គម្ពីរព្រះវិន័យបិដក​(១៣ភាគ)១-មហាវិភង្គ​(៤ភាគ)សមន្តប្បាសាទិកា (៧ភាគ)២-ភិក្ខុនីវិភង្គ(១ភាគ)៣-មហាវគ្គ(៣ភាគ)៤-ចុល្លវគ្គ(៣ភាគ)៥-បរិវារ(២ភាគ)ព្រះសុត្តន្តបិដក (៦៤ភាគ)១-ទីឃនិកាយ (៦ភាគ=១៤-១៩)សុមង្គលវិលាសិនី២-មជ្ឈមនិកាយ (៩ភាគ=២០-២៨)បបញ្ចសូទនី៣-សំយុត្តនិកាយ (១១ភាគ=២៩-៣៩)សារត្ថប្បកាសិនី៤-អង្គុត្តរនិកាយ(១២ភាគ=៤០-៥១)មនោរថបូរណី៥-ខុទ្ទកនិកាយ

(២៦ភាគ=៥២-៧៧)១-ខុទ្ទកបាឋាទិ (១ភាគ=៥២)បរមត្ថជោតិកា

ធម្មបទកថា២-ឥតិវិត្តក (១ភាគ=៥៣)បរមត្ថទីបនី៣-សុត្តនិបាត (១ភាគ=៥៤)បរមត្ថជោតិកា៤-វិមានវត្ថុ (១ភាគ=៥៥)បរមត្ថទីបនី៥-បេតវត្ថុ (២ភាគ=៥៦-៥៧)បរមត្ថទីបនី៦-ជាតក (៦ភាគ=៥៨-៦៣)អដ្ឋកថាជាតក៧-មហានិទ្ទេស (៣ភាគ=៦៤-៦៦) ៨-ចូឡនិទ្ទេស (២ភាគ=៦៧-៦៨) ៩-បដិសម្ភិទាមគ្គ (៣ភាគ=៦៩-៧១)សទ្ធម្មប្បកាសិនី១០-អបទាន (៥ភាគ=៧២-៧៦)១១-ពុទ្ធវំស (១ភាគ=៧៧)ព្រះអភិធម្មបិដក

(៣៣ភាគ=៧៨-១១០)១-ធម្មសង្គណិ (២ភាគ=៧៨-៧៩)១-អដ្ឋសាលិនី២-វិភង្គ (៣ភាគ=៨០-៨២)២-សម្មោហវិនោទនី៣-ធាតុកថា (១/២ភាគ=៨៣)៣-បរមត្ថទីបនី៤-បុគ្គលប្បញ្ញត្តិ (១/២ភាគ​=៨៣)៥-កថាវត្ថុ (៣ភាគ=៨៤-៨៦)៦-យមក​ (៧ភាគ=៨៧-៩៣)៧-បដ្ឋាន (១៧ភាគ=៩៤-១១០)