ជនជាតិមន

មនគឺជារឿងមួយនៃដំបូងបំផុតដល់ប្រជាពលរដ្ឋនៅ តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះការរីករាលដាលនៃ  ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ នៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ។ អរិយធម៌ដែលបានបង្កើតឡើងដោយមនគឺមួយចំនួននៃដើមដំបូងបំផុតនៅក្នុងប្រទេសថៃ ក៏ដូចជាប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ។  

ពួកគេចេះនិយាយ ភាសាមន ជា ភាសាអូស្ត្រូស្យា គីនិងមានដើមកំណើតរួមជាមួយ ប្រជាជននីយ៉ាគូ នៃប្រទេសថៃ។ ពួកគេមកពីម៉ូន ម៉ាឡាឡា (ប៉ូលីស) នៃ ទ្វារវត្តី ។ ភាសាមួយចំនួននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយភាសាមន។  មនគឺជាប្រភពនៃឥទ្ធិពលលើវប្បធម៌របស់មីយ៉ាន់ម៉ានិងថៃ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរសព្វថ្ងៃរួមទាំង យ៉ាំងហ្គោន និង បាងកក ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រជាជនមនឬអ្នកគ្រប់គ្រងមន។ 

សព្វថ្ងៃមនគឺជា ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដ៏សំខាន់ មួយនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងជា ក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅប្រទេសថៃ ។  ជនជាតិម៉ុងហ្គោលីមកពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានគេហៅថាភូមាមនរឺភូមាម៉ូន។ មនពីប្រទេសថៃត្រូវបានគេហៅថាថៃ - រ៉ាម៉ាន់រឺថៃមន។    គ្រាមភាសាមនរបស់ថៃនិងមីយ៉ាន់ម៉ាគឺ វាងវៃគ្នាទៅវិញទៅមក ។  

មនបូព៌ារួមមាន គ្រួសាររាជវង្ស បច្ចុប្បន្ន របស់ថៃ ដែលមានដើមកំណើតមន។ មនបានប្រមូលផ្ដុំវប្បធម៌ ថៃ មួយរយៈកន្លងមកហើយតែស្ត្រីរាជវង្សចក្រីសំដែងនិងរក្សាមរតកមនរបស់គេនៅឯតុលាការថៃ។ មនភាគខាងលិចនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានស្រូបយកដោយសង្គម បាម៉ា ។ ពួកគេបានធ្វើការដើម្បីថែរក្សាភាសានិងវប្បធម៌របស់ពួកគេនិងដើម្បីទទួលបានស្វ័យភាពនយោបាយមួយកម្រិតទៀត។ 

 សូរស័ព្ទនិងពាក្យសូរស័ព្ទ 
នៅក្នុង ភាសាភូមា ពាក្យ ម៉ុនមន ( ប្រកាស  ) ត្រូវបានប្រើ។ ក្នុងយុគសម័យមុនអាណានិគមជនជាតិភូមាបានប្រើពាក្យថា តាលីង (បន្ទាត់មួយ) ដែលត្រូវបានអនុម័តជាបន្តបន្ទាប់ដោយជនជាតិអង់គ្លេសដែលក៏បានសំដៅដល់ជនជាតិមនជា ជនជាតិប៉ឺហ្គោ នកំឡុងសម័យអាណានិគម។  ភាពពិតនៃតាឡាងិត្រូវបានជជែកដេញដោល។ វាអាចកើតចេញពី តេលេណាណា រឺ កាលីយ៉ា ដែលជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសឥណ្ឌា។  ការប្រើប្រាស់“ តាឡាងិង” ព្យាករណ៍អំពីការដណ្តើមយកបាន នគរ ភូមាពី នគរហង្សាវត្តី នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៧០០ និងត្រូវបានគេរកឃើញនៅលើសិលាចារឹកដែលមានទាក់ទងនឹងរជ្ជកាល អាណាវរ៉ាតា នៅទសវត្ស ១០០០ ។   នៅឆ្នាំ ១៩៣០ និង ១៩៤៧ មេដឹកនាំជនជាតិភាគតិចមនដែលបានចាត់ទុកពាក្យថាតាឡាងិងត្រូវបានគេយកទៅប្រើជាភាសាប្រជាជនបានធ្វើញត្តិប្រឆាំងនឹងការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះ។ “ តាឡាងិង” ឥឡូវលែងប្រើនៅក្នុងភាសាភូមាសម័យទំនើបលើកលែងតែបរិបទនៃពាក្យប្រវត្តិសាស្ត្រជាក់លាក់ដូចជាប្រភេទបទចំរៀងអេលឌីនៅក្នុង ម៉ាហាជីតាដែល ជា សាកសព នៃបទចម្រៀងបុរាណរបស់ភូមា។ ពាក្យភូមា "មន" គឺមានន័យដូចនឹងពាក្យភូមាថា "អភិជន" ។  នៅក្នុង ភាសា មនមនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា មន (សរសេរអ៉ឺណឹនឬម៉ាហើយបញ្ចេញសំឡេង  ) ដោយផ្អែកលើពាក្យបាលីរ៉ូ ម៉ាម៉ា ( រ៉ា សិប) ដែលសំដៅទៅលើបេះដូងមននៅតាមបណ្តោយឆ្នេរភូមា។  នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍មនបុរាណពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថា រ៉ាម៉ាន (រ៉ាម៉ាយ) ។  

មននៃមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានបែងចែកជាបីក្រុមរងដោយផ្អែកលើតំបន់ដូនតារបស់ពួកគេនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាទាប៖ 

 មុន្នី ( မန်ည  ;  ពី  ន (ដែនដីសណ្តរអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី) នៅភាគខាងលិច  
 ច័ន្ទតាំង ( မန်ဒိုင်  );  ) នៅ ហ្គោហ្គោ នៅកណ្តាល  
 ម៉ាន់តេ ( မန်ဒ  ;  ) នៅឯ Mម៉ុតតាម៉ាa នៅភាគអាគ្នេយ៍។  

 ប្រវត្តិសាស្រ្ត 

 ប្រវត្តិដំបូង 
រូបភាពតូច|254x254ភីកសែល| ផែនទីអាស៊ីអាគ្នេយ៍គ។ ៩០០ គ។ ស។ ដែលបង្ហាញពីហា ភុនឆៃ ពណ៌បៃតងខ្ចី។ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ព្រះមហាក្សត្រិយានីដែលនៅ សេសសល់ វិមាន ខេម៉ាដាវី នៅ ឡាំភុន ប្រទេសថៃ 
ប្រជាជនមនអាចចាប់ផ្តើមធ្វើចំណាកស្រុកពីចិនចូលទៅតំបន់ឥណ្ឌូចិននៅប្រហែល ៣០០០ មុនគ។ ស .។  មនត្រូវបានគេជឿថាជាប្រជាជនដំបូងបង្អស់នៅ ឥណ្ឌូចិន ។ ពួកគេបានបង្កើតអរិយធម៌ដំបូង ៗ មួយចំនួននៅទីនោះរួមមាន ទ្វារវត្តី នៅកណ្តាលប្រទេសថៃ (ដែលវប្បធម៌រីកសាយទៅជា ឥសាន ) ស្រីពេស្យា  នៅភាគកណ្តាលប្រទេសឡាវ ( ខេត្តស៊ីខុតបុ បុងទំនើប វៀងចន្ទន៍ ) និងភាគ Nសាន ថៃ ហរភុនឆៃ នៅភាគខាងជើងថៃនិង ព្រះរាជាណាចក្រ ថៃ ថុន។ ប្រទេសភូមាទាប។   ពួកគេជាអ្នកទទួលដំបូងនៃអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា ថេរវាទ ពី ស្រីលង្កា ផ្ទុយពីសម័យ ហិណ្ឌូ របស់ពួកគេដូចជាប្រជាជន ខ្មែរ និង ចាម ។ មនបានយក តាមព្យញ្ជនៈផាឡាវ៉ា ហើយទម្រង់ អក្សរមន ចាស់ជាងគេត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងរូងភ្នំនៅ សារ៉ាបូរី សម័យថ្មីដែលមានអាយុកាលប្រហែល ៥៥០ នៃគ។ ស .។ ទោះបីមិនទាន់រកឃើញអដ្ឋិធាតុណាមួយដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់នគរថុនក៏ដោយក៏វាត្រូវបានគេនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រវតិ្តសាម ម៉ា និង ឡាណា ដែរ។ រឿងព្រេងនិទានមហាក្សត្រី ខេម៉ាដាវី ពី ជ្រលងទន្លេចៅពញា, ដូចបានប្រាប់នៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃកាលប្បវត្តិ កូម៉ាដាវីវីសា និងប្រភពផ្សេងទៀតបានមកដល់ច្បាប់ជាដំបូងនៃហរិបុញ្ជ័យមហាក្សត្រី (សម័យទំនើប ឡាំភុន ) នគរនៅជុំវិញ 800 គ។ 

បន្ទាប់ពី ១០០០ គ។ ស។ តទៅពួកមនបានស្ថិតនៅក្រោមសម្ពាធថេរជាមួយ ប្រជាជនតៃដែលបាន ធ្វើចំណាកស្រុកពីភាគខាងជើងនិងការលុកលុយរបស់ ខ្មែរ ពី ចក្រភពខ្មែរ នៅភាគខាងកើត។ ផ្នែកសំខាន់មួយរបស់មននៃ ទ្វារវត្តី បានភៀសខ្លួនទៅភាគខាងលិចទៅភូមាក្រោម។ ពួកម៉ាន់ឌូនៃទ្វារវតីបានបើកផ្លូវទៅកាន់ នគរល្វោ នៅប្រហែលឆ្នាំ ១០០០ គ។ ស .។ កូនចៅកូនចៅរបស់ទ្វារវតីវត្តីមនគឺជា ប្រជាជននីយ៉ាគូ នៃឥសាន។ មនត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមដឹកជាឈ្លើយឬបញ្ចូលទៅក្នុងវប្បធម៌ថ្មី។ មនជាធាតុមួយដែលបានបាត់ខ្លួនស្ទើរតែនៅជ្រលងចៅពញា។ ទោះយ៉ាងណានគរហរភុនឆៃបានរស់រានមានជីវិតជាបន្ទាយរបស់មននៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃក្រោមការយាយីម្តងហើយម្តងទៀតដោយ ប្រជាជនថៃខាងជើង ។ 
alt=|រូបភាពតូច|234x234ភីកសែល| សិលាចារឹក មីស៊ាឌី (គ។ ស ១១១៣) ជាភាសាមននៅ បាកាន ។ សិលាចារឹកមួយដែលចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ 
នៅឆ្នាំ ១០៥៧ ព្រះរាជា អាណាវ៉ាត្រា នៃ នគរបាកាន បានវាយដណ្តើមយកនគរថុន។ វប្បធម៌មននិង អក្សរមន ត្រូវបានស្រូបយកបានយ៉ាងងាយស្រួលដោយពួកភូមានិង ម៉ាន់ ជាលើកដំបូងដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បាម៉ា។ មននៅតែភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសភូមាទាប។ 

ហីភីហុនឆៃបានរីកចម្រើននៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទអាឌីតាយ៉ារ៉ាច (ប្រហែលដើមសតវត្សរ៍ទី ១២) ដែលបានចោទប្រកាន់ថាបានធ្វើសង្គ្រាមជាមួយ សូរ្យវរ្ម័នទី ២ នៃ អង្គរ និងបានសាងសង់ ចេតិយ ហីភុនឆៃ។ នៅឆ្នាំ ១២៣០ ម៉ាន់ទ្រា ដែលជាមេដឹកនាំថៃខាងជើងបានច្បាំងឈ្នះហាភុនឆៃនិងវប្បធម៌មនត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងវប្បធម៌ឡានណា។ ឡានណា បានយកអក្សរនិងសាសនាមន។ 

 សតវត្សរ៍ទី ១៣ ដល់ទី ១៥ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|236x236ភីកសែល| រ៉ាចាដហ៊ីរ៉ាជ (១៣៨៤-១៤២២) 
នៅឆ្នាំ ១២៨៧ នគរបាកានបាន ដួលរលំដោយបន្សល់ទុកនូវថាមពលទំនេរ។ លោក វ៉ាររូ ដែលកើតពីម្ដាយម៉ុននិងឪពុក តៃ នៅភូមិដុនវ៉ុនក្នុងស្រុកថាថុនបានទៅរកសុខោទ័យដើម្បីលក់ទំនិញហើយក្រោយមកទៀតបានភ្ជាប់ពាក្យជាមួយបុត្រីរបស់ស្តេច។ ព្រះអង្គបានតាំងខ្លួនជានៅ ម៉ុតតាម៉ា ហើយត្រូវបានប្រកាសជាស្តេចមន។ ក្រោយមករាជធានីត្រូវបានប្តូរទៅនៅ ហ្គោហ្គោ (ប៉ារ៉ាហ្គាយ) ។ នគរហង្សាវត្តី របស់ព្រះអង្គ (១២៨៧-១៥៣៩) គឺជាសម័យកាលដ៏រុងរឿងមួយសម្រាប់មនទាំងអំណាចនិងវប្បធម៌។ មនត្រូវបានបង្រួបបង្រួមក្រោមព្រះរាជា រាជ រាជា ធរុ (១៣៨៣-១៤២២) ដែលបានរារាំងការលុកលុយដោយជោគជ័យដោយ ព្រះរាជាណាចក្រ បា អាវ៉ា ។ រជ្ជកាលរបស់ម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីន សៅពូ (១៤៥៣-១៤៧២) និងស្តេច ដាម៉ាសាឌី (១៤៧២-១៤៩២) គឺជាពេលវេលានៃសន្តិភាពនិងវិបុលភាព។ 

 សតវត្សទី ១៦ ដល់ ១៧ 
ទោះយ៉ាងណាជនជាតិបាម៉ាបានធ្វើឱ្យមានសន្ទុះឡើងវិញនៅ តៅហ្គូ នៅដើមសតវត្សទីដប់ប្រាំមួយ។ ហាន់វត្តីបានធ្លាក់ដល់ការលុកលុយរបស់ស្តេច ថេបហ៊ីនហីធី នៃតៅហ្គូនៅឆ្នាំ ១៥៣៩ ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ស្តេចមនត្រូវបានដោះលែងជាបណ្តោះអាសន្នពីការគ្រប់គ្រងរបស់បាម៉ាដោយ ស្មីត ថាវប៉ុន្តែពួកគេត្រូវបានកម្ចាត់ដោយព្រះបាទ បាយ័ន នា ន នៅឆ្នាំ ១៥៥១ ។ បាម៉ា បានផ្លាស់ប្តូររាជធានីរបស់ពួកគេទៅម៉ុនដោយរក្សាមននៅក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយអាជ្ញាធររាជវង្ស។ ក្នុងរយៈពេលពីររយឆ្នាំខាងមុខទៀតមននៃភូមាក្រោមបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បាម៉ា។ 

ប្រទេសភូមាទាបបានក្លាយជារណសិរ្សសង្គ្រាមប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពរវាងប្រជាជនបាម៉ាថៃនិង ប្រជាជនរ៉ាឃីន ។ បន្ទាប់ពីការឆ្លងកាត់នៃបារីននានព្រះរាជបុត្រារបស់ព្រះអង្គគឺព្រះនាង នេន នៃ ចក្រភពតោនងុ បានប្រើច្បាប់ដែលត្រូវបានគេជិះជាន់ថែមទៀតប្រឆាំងនឹងប្រជាជនមន។ នៅឆ្នាំ ១៥៨៤ ព្រះរាជាណានបានបញ្ជូនមេមន ២ អង្គដោយសម្ងាត់។ ប្រាយ៉ា គីធី និង ប្រាយ៉ារ៉ាម ដើម្បីធ្វើឃាត នារាសូរ្យិ៍ នៃ ខេត្ នៅ ក្រាំង ។ នៅពេលដឹងថាណារេសមិនមានកំហុសទេភត្រាយ៉ាគីនិងភីរ៉ារ៉ាបានចូលរួមយុទ្ធនាការរបស់ណារេសប្រឆាំងនឹងតុធូងរបស់បាម៉ារ។  បន្ទាប់មកមនត្រូវបានបង្ខំរឺស្ម័គ្រចិត្តក៏ផ្លាស់ទៅអយុធ្យា (ឥឡូវសៀមរឺថៃ) ។ ការដួលរលំនៃអំណាចមនបានបង្កើតរលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់សៀមជាកន្លែងដែលពួកគេត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យរស់នៅក្នុងទីក្រុង អយុធ្យា ។ ព្រះសង្ឃមនមួយអង្គបានក្លាយជាទីប្រឹក្សាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះមហាក្សត្រណារេសួន។ 

ហ្គោហ្គោន (ប៉ារ៉ាហ្គាយ) រដ្ឋធានីនៃ អាណាចក្រ តុងហ្គូត្រូវបានរឹបអូសយកដោយរដ្ឋរ៉ាកឃីនៅឆ្នាំ ១៥៩៩ ។ អាជ្ញាធរបាម៉ាបានដួលរលំហើយពួកមនបានបង្កើតឡើងដោយមានភាពធូររលុងនៅជុំវិញម៉ុតតាម៉ា (ម៉ាថាបាន) ។ មានតែការបង្រួបបង្រួមរបស់ស្ដេច អាន់ក្លរុលុន នៅឆ្នាំ ១៦១៦ ទេដែលជាមនជាថ្មីម្ដងទៀតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បាម៉ា។ មនបានបះបោរនៅឆ្នាំ ១៦៦១ ប៉ុន្តែការបះបោរត្រូវបានទម្លាក់ដោយស្តេច ពុយមីន ។ ជនភៀសខ្លួនមនត្រូវបានផ្តល់ឱ្យនូវការស្នាក់នៅនៅភាគខាងលិចសៀមដោយស្តេចសៀម។ ពួកម៉នបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យយោធានិងនយោបាយរបស់សៀមខណៈដែលក្រោយមកពួកគេបានបង្កើតរាជវង្សចនគ្រីនៃសៀម (ថៃ) ។ កងវរសេនាធំពិសេសមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់មនដែលបម្រើស្តេចសៀម។ 

 សតវត្សទី ១៨ ដល់ ១៩ 
ថាមពលបាម៉ាបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅដើមសតវត្សទីដប់ប្រាំបី។ ទីបំផុតមនបានបះបោរម្តងទៀតនៅម៉ុននៅឆ្នាំ ១៧៤០ ដោយមានជំនួយពីប្រជាជន ហ្គីនសាន។. ព្រះសង្ឃមួយអង្គដែលមានខ្សែស្រឡាយរាជវង្សថូវូត្រូវបានប្រកាសជាស្តេចហ្គោលហើយក្រោយមកត្រូវបានស្នងរាជ្យដោយប៊ីនដាដាឡានៅឆ្នាំ ១៧៤៧ ។ អាឡុងប៉ាយ៉ាដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងជនជាតិបាម៉ាឈ្មោះអ៊ូហ្សីយ៉ាយ៉ាបានលុកលុយនិងបំផ្លាញនគរដោយបានសម្លាប់មនមនរាប់ពាន់នាក់រួមទាំងបានរៀនសូត្របូជាចារ្យមនស្ត្រីមានផ្ទៃពោះនិងកុមារ។ បូជាចារ្យជាង ៣០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់រង្គាលដោយបារ៉ាដែលទទួលបានជ័យជំនះនៅក្នុងទីក្រុងតែម្នាក់ឯង។បូជាចារ្យរាប់ពាន់នាក់ទៀតត្រូវបានសម្លាប់នៅទីជនបទ។ កងទ័ពរបស់អាល់ភផាយ៉ាត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់កងទ័ពអង់គ្លេស។ លើកនេះការគ្រប់គ្រងរបស់បាម៉ាមានសភាពកាច។ មនត្រូវបានសម្លាប់រង្គាលភាគច្រើនជំរុញការធ្វើចំណាកស្រុកដ៏ធំមួយទៅកាន់ប្រទេសថៃនិងឡានណា។ ពួកមនបានបះបោរនៅឯដាន់ក្នុងរជ្ជកាលស្តេចសឺនស៊ូស៊ូននៃរាជវង្សខុនបាងនៃប្រទេសភូមាហើយទីក្រុងនេះត្រូវបានកម្ទេចចោលដល់ដី។ ជាថ្មីម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៨១៤ ម៉នបានបះបោរហើយត្រូវបានគេធ្វើបាបដូចកាលពីមុន។ ការបះបោរទាំងនេះបានបង្កជារលកធំនៃការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ជនជាតិមនពីភូមាទៅសៀម។
ធ្វេង|រូបភាពតូច|237x237ភីកសែល| រាមាទី ១ ជាស្ថាបនិកនៃ រាជវង្សចក្រគ្រី នៃ សៀម (ឥឡូវ ថៃ ) 
នៅដៃម្ខាងនៅប្រទេសសៀមបន្ទាប់ពីការដួលរលំអយុធ្យានៅឆ្នាំ ១៧៦៧ កូនចៅពីរនាក់របស់អភិជនមន។ Phraya Pichai និង ប្រាយ៉ាចក្រី បានក្លាយជាបុរសដៃឆ្វេងនិងស្ដាំរបស់ស្តេច ថាក់ស៊ីន នៃ ថុនបុរី ហើយពួកគេភាគច្រើនបានជួយយុទ្ធនាការរបស់ ថាក់ស៊ីន ក្នុងការរំដោះសៀមពីការកាន់កាប់របស់ ភូមា និងបង្រួបបង្រួមសៀមឡើងវិញ។  ស្តេចតាកស៊ីនខ្លួនឯងក៏ជាកូនចៅ ស៊ីណូ - ម៉ុននិងជីដូនម្តាយរបស់គាត់គឺជាបងស្រីរបស់ប្រធានសហគមន៍មនរបស់សៀម។ 

បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃ នគរថុនបុរី របស់តាកស៊ីន ប្រាយ៉ាចក្រី បានបង្កើត រាជវង្សចក្រី និងឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៧៨២ ខណៈដែលរ៉ាម៉ា I. រ៉ាម៉ាខ្ញុំកើតមកថោងឌីដែលជាអភិជនឈានមុខគេដែលបម្រើរាជវាំងនៅអយុធ្យាក្នុងឆ្នាំ ១៧៣៧  ម្ចាស់ក្សត្រីរបស់រាមាទី ១ គឺ អាម៉ារិនដា បានកើតក្នុងត្រកូល មន ដែលមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភម្នាក់ដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅប្រទេសសៀមកាលពីជំនាន់មុន។ រ៉ាម៉ា ១ បានបង្កើត ទីក្រុងបាងកក ហើយបានផ្លាស់ប្តូររាជធានីពីថុនបុរីទៅបាងកក។ នៅពេលដែលរលកដ៏ធំនៃការធ្វើចំណាកស្រុកមនពីមីយ៉ាន់ម៉ា (បច្ចុប្បន្នភូមា) ទៅសៀម (ឥឡូវថៃ) បានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៨១៤ ចៅប្រុសរបស់គាត់គឺព្រះអង្គម្ចាស់ ម៉ុ ន មង្គល (ក្រោយមករាមាទី ៤) បានបន្តស្វាគមន៍ពួកមនខ្លួនឯងនៅឯព្រំដែន សៀម - ភូមា ។ ម៉ុងគូតខ្លួនឯងនិងរាជវង្សចក្រគ្រីនៃប្រទេសថៃសព្វថ្ងៃនេះមានដើមកំណើតមន។ 

មននៅថៃបានតាំងទីលំនៅភាគច្រើននៅតំបន់ខ្លះនៃ ភាគកណ្តាល នៃ ប្រទេសថៃ ដូចជា ប៉ាកគ្រី នៅណនថា បុរី រី ផាប្រាដា នៅ សាមុតប្រាកាន និង បានគី នក្នុងចំណោមការតាំងទីលំនៅមនមនផ្សេងទៀត។ សហគមន៍មនបានសាងសង់ ប្រាសាទព្រះពុទ្ធសាសនា ផ្ទាល់ខ្លួន។ យូរ ៗ ទៅម៉នត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសង្គមនិងវប្បធម៌សៀមទោះបីជាមានការថែរក្សាប្រពៃណីនិងអត្តសញ្ញាណខ្លះក៏ដោយ។ Wat's the centre of Mon tradition - Bangkok Post 

 សតវត្សទី ១៩ ដល់ ២០ 
រូបភាពតូច|231x231ភីកសែល| ស្ត្រីជនជាតិមនម្នាក់នៅប្រទេសថៃក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ ។ 
ភូមាត្រូវបាន អង់គ្លេសវាយ ដណ្តើមយកបានដោយសង្រ្គាមជាបន្តបន្ទាប់។ បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមអង់គ្លេស - ភូមាលើកទី ២ នៅឆ្នាំ ១៨៥២ ទឹកដីមននៅភូមាស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេសទាំងស្រុង។ ចក្រភពអង់គ្លេសបានជួយពួកម៉នអោយដោះលែងខ្លួនពីការគ្រប់គ្រងរបស់របបរាជានិយម។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ជនជាតិភូមាប្រជាជនមនត្រូវបានគេសម្លាប់រង្គាលបន្ទាប់ពីពួកគេបានបាត់បង់ព្រះរាជាណាចក្ររបស់ពួកគេហើយពួកគេជាច្រើនបានស្វែងរកសិទ្ធិជ្រកកោននៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រថៃ។ ការដណ្ដើមយកចក្រភពអង់គ្លេសរបស់ភូមាបានអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិមនរស់រានមានជីវិតនៅភូមាខាងត្បូង។ 

នៅឆ្នាំ ១៩៤៧ ទិវាជាតិមន ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអបអរការបង្កើតស្ថាបត្យកម្មបុរាណហន វឌ្ឍនា ដែលជាព្រះរាជាណាចក្រមនចុងក្រោយបង្អស់ដែលមានអាសនៈនៅប៉ារ៉ាហ្គាយ។ (វាធ្វើតាមព្រះច័ន្ទពេញវង់នៅថ្ងៃទី ១១ នៃប្រតិទិនច័ន្ទគតិលើកលែងតែនៅ ប្រាផាដែង ប្រទេសថៃដែលត្រូវបានគេប្រារព្ធនៅឯ សុងក្លរ ) ។ 

មនបានឆាប់ក្លាយជាអ្នកប្រឆាំងនឹងអាណានិគមហើយបន្ទាប់ពីបានផ្តល់ឯករាជ្យដល់ភូមាក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៨ ពួកគេបានស្វែងរកការប្តេជ្ញាចិត្តដោយខ្លួនឯង។ អ៊ូ នាយករដ្ឋមន្រ្តី ទីមួយ នៃប្រទេសភូមាបាន បដិសេធការប្តេជ្ញាចិត្តខ្លួនឯងរបស់មនហើយពួកគេបានងើបឡើងក្នុងការបះបោរដើម្បីត្រូវបានកំទេចម្តងទៀត។ ពួកគេនៅតែជាក្រុមដែលគាបសង្កត់និងប្រឆាំងនៅក្នុងប្រទេសតាំងពីពេលនោះមក។ ពួកគេបានងើបឡើងនៅក្នុងការបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលភូមាក្នុងឱកាសជាច្រើនដែលដំបូងឡើយស្ថិតនៅក្រោម រណសិរ្សប្រជាជនមន និងពីឆ្នាំ ១៩៦២ តាមរយៈគណបក្ស ថ្មីនៃរដ្ឋមន (NMSP) ។ រដ្ឋមន ស្វ័យភាពមួយផ្នែកត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤ ចេញពីផ្នែកខ្លះនៃតំបន់ តេនសឺមី និង បាគូ ។ ការតស៊ូបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៥ នៅពេលដែល NMSP និង SLORC បានព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៩៦ សម្ព័ន្ធយូនីយូធី ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ 

 សតវត្សរ៍ទី ២១ 
សព្វថ្ងៃមនគឺជា ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដ៏សំខាន់ មួយនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងជា ក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅប្រទេសថៃ ។  ជនជាតិម៉ុងហ្គោលីមកពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានគេហៅថាភូមាមនរឺភូមាម៉ូន។ ម៉នមកពីប្រទេសថៃ (សៀមនៃជនជាតិមន) ត្រូវបានគេហៅថាថៃ  រ៉ាម៉ានឬថៃមន។    

ដោយសារតែ ជម្លោះផ្ទៃក្នុង ក្រោយឯករាជ្យភាព នៅមីយ៉ាន់ម៉ា ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជនជាតិភាគតិចមនជាច្រើននាក់មកពីតំបន់ជំលោះបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់ប្រទេសនៅលើ ពិភពលោកដំបូង តាមរយៈជំរុំជនភៀសខ្លួននៅតាមព្រំដែនថៃ  មីយ៉ាន់ម៉ានិងនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ សហគមន៍ជនភៀសខ្លួនភូមាមនអាចត្រូវបានគេរកឃើញនៅ សហរដ្ឋអាមេរិក (សហគមន៍ធំជាងគេគឺនៅ បន្ទាយ ខ្សែប្រយុទ្ រដ្ និងធំជាងគេទីពីរគឺ អាកុន, អូហៃអូ ), អូស្ត្រាលី, កាណាដា, ន័រវែស, ដាណឺម៉ាក, ហ្វាំងឡង់, ស៊ុយអែត និង ហូឡង់ ។ 

 ភាសានិងស្គ្រីប 
alt=|រូបភាពតូច|210x210ភីកសែល| ស្គ្រីបមននៅលើសិលាចារឹកម័រអា (១០៨៤–១១១២ គ។ ស។ ) 
ភាសាមន ជាផ្នែកមួយនៃក្រុម ម៉ូនីក នៃ ភាសាអូស្ត្រូស្ការីក (ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជាក្រុមគ្រួសារភាសាមន - ខ្មែរ) ដែលមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ ភាសានីយ៉ាគួរ និងទាក់ទងនឹង ភាសាខ្មែរ ។ ប្រព័ន្ធសរសេរគឺផ្អែកលើ ស្គ្រីបសូចនករ ។ ភាសាមនគឺជាភាសាមួយក្នុងចំណោមភាសាដែលមានឯកសារជាភាសាដើមដំបូងបង្អស់នៃឥណ្ឌូចិន (អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក) ។ 

គេមិនអាចបដិសេធបានទេថាភាសាមួយចំនួននៅក្នុងតំបន់ត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីភាសាមន។ ព្យញ្ជនៈតៃថាម និង អក្ខរក្រម ភូមា គឺជាការសម្របខ្លួននៃ អក្សរមន ។ ព្យញ្ជនៈតៃថាមត្រូវបានប្រើជាចម្បងសម្រាប់ ភាសាថៃខាងជើងភាសា តៃ លៀភាសាខាម និង ភាសា ឡាវថា ម។ ព្យញ្ជនៈភូមាត្រូវបានប្រើសម្រាប់ ភាសាភូមាភាសា សានភាសាសាយ អា វ៉ាការ៉ែន និងភាសាផ្សេងទៀត។ 

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រស្តេចតៃនិងបាម៉ាបានប្រើអក្ខរក្រមមនដែលភាសាថៃបានបង្កើតទៅជាប្រព័ន្ធសរសេរផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេជាអក្ខរក្រមតៃថាមសម្រាប់ ជនជាតិថៃយាន នៅភាគខាងជើងថៃហើយជនជាតិបាម៉ាបានបង្កើតព្យញ្ជនៈភូមាសម្រាប់ភូមានៅភូមា (មីយ៉ាន់ម៉ា) ។ ។ អាហារូបករណ៍ភាគច្រើនជឿថាជនជាតិបាម៉ាបានកែសំរួលអក្សរមនសំរាប់ជនជាតិភូមាបន្ទាប់ពីពួកគេបានដណ្តើមបាននគរថុនក្នុងកំឡុងរជ្ជកាល អាណាវ៉ារ៉ា នៅសតវត្សទី ១១ ។  

ទោះបីជាប្រជាជនថៃ (ភាគកណ្តាលនិងខាងត្បូងថៃ) បានទទួលយក អក្សរកាត់ខ្មែរ ច្រើនជាងភាសាមនក៏ដោយក៏វាក្យស័ព្ទជាច្រើននៅក្នុង ភាសាថៃ សព្វថ្ងៃនេះបានមកពីភាសាមន។    ភាសាភូមាក៏មានពាក្យជាច្រើនដែលបានមកពីឬខ្ចីពីភាសាមនជាពិសេសទាក់ទងនឹងរដ្ឋបាលស្ថាបត្យកម្មក្រណាត់ម្ហូបនិងផ្កា។ 

សព្វថ្ងៃភាសាមនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាភាសាជនជាតិដើមទាំងនៅ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និង ថៃ ។ ដោយសារតែការធ្លាក់ចុះនៃចំនួនអ្នកនិយាយភាសាមននៅក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សថ្មីៗនេះភាសាមនត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដោយ យូណេស្កូ ថាជា“ ភាសាជិតផុតពូជ ” ដែលអាចនាំឱ្យមាន“ ភាសាដែលផុតពូជ ” ។ 

 វប្បធម៌ប្រពៃណី 
រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| មួកសុវត្ថិភាពនៃព្រះមហាក្សត្រិយានីដែលនៅសល់គឺ ស៊ីនស៊ូពូ ឥឡូវនេះនៅឯ សារមន្ទីរវីអ៊ីអេអា, ទីក្រុងឡុង រូបភាពតូច|210x210ភីកសែល| ក្រមា មួយ ( ខ្សែស្រឡាយខាត់ ដែលមានខ្សែបី) រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| ការប្រារព្វពិធីទិវាជាតិមននៅទីក្រុង ហ្គោនប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (២០១៩) រូបភាពតូច|260x260ភីកសែល| ខុងមន 

 និមិត្តសញ្ញា 
និមិត្តរូបរបស់ជនជាតិមនគឺ ហួងសា ( មន  ဟံသာ, ) បក្សីទឹកទេវកថាដែលត្រូវបានបង្ហាញជាញឹកញាប់ដូចជាសត្វស្វា។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅដោយឈ្មោះភូមារបស់វាគឺ ហ៊ីនថា (     , IPA:   ) ឬឈ្មោះ ថៃ របស់វា៖ ហុង ((งส์) ។ ហុងដាសាគឺជានិមិត្តរូបរបស់ តំបន់ហ្គោន និង រដ្ឋមន របស់ប្រទេសភូមាដែលជាបន្ទាយរឹងមាំមនជាប្រវត្តិសាស្ត្រពីរ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថាហុងកុងគឺជានិមិត្តរូបទីក្រុងរបស់ទីក្រុង ប៉ាកខេត របស់ប្រទេសថៃដែលជាតំបន់តាំងទីលំនៅប្រវត្តិសាស្ត្រមន។ 

 តន្ត្រីនិងពិធីបុណ្យ 
វប្បធមននិងបេតិកភ័ណ្ឌប្រពៃណីមានរួមបញ្ចូលទាំងរបាំខាងវិញ្ញាណឧបករណ៍តន្ត្រីដូចជា គីមខ្ញុំ ឬ "ទូរស័ព្ ក្រពើ" ដែលជាការ ឡា ហៃយ៉ានសៀង គងនិយាយស្តី, ការ សូ ពិណនិងឧបករណ៍ខ្សែផ្ទះល្វែង។ របាំមនជាធម្មតាត្រូវបានលេងនៅក្នុងល្ខោនផ្លូវការឬពេលខ្លះនៅក្នុងស្រុកក្រៅផ្លូវការនៃភូមិណាមួយ។ របាំនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមតន្ត្រីផ្ទៃខាងក្រោយដោយប្រើស្គរនិងសំលេងរាងជារង្វង់ស្គរក្រពើ xylophone គងហ្គីតាខ្លុយហ្គីតារាបស្មើរ។ ល។ មននៅភូមាស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ស្រដៀងនឹងបាម៉ា។ អ្នកដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសថៃបានយកក្រម៉ានិងសំពត់សំពត់បែប ថៃ ។ 

ក្នុងអំឡុង បុណ្យចូលឆ្នាំ ពិធីបុណ្យមួយនៅក្នុងប្រទេសថៃដែលជាអ្នករស់នៅមន ស្រុកស្រុក ភីរ៉ា ផារ៉ាឌីង ពិភពទាំងមូលមានតែមួយគត់ណាស់ពិធីប្រពៃណីនិងការសំដែងរឿងនិទានមន។  

 ម្ហូប 
ម្ហូបប្រពៃណីនិងប្រពៃណីធ្វើម្ហូបមនមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់លើ ម្ហូបភូមា និង ម្ហូបថៃកណ្តាល សព្វថ្ងៃ។ មុខម្ហូបខ្លះដែលឥឡូវកំពុងពេញនិយមនៅមីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) និងថៃដំបូងឡើយជាម្ហូបមន។ ឧទាហរណ៍ អ៊ីអាអេ (ထမနဲ) នៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានិងខនខាំ ចង្កា (จีนมจีน) និង ខាច (แช้าวแช่) នៅក្នុងប្រទេសថៃ។ 

 ខាច ឬបុណ្យអុំទូក នៅក្នុង 
ម្ហូបមនបែបប្រពៃណីមួយបានបម្រើជាមួយបាយដែលត្រាំជាមួយទៀននិងទឹកផ្កាម្លិះ - ត្រជាក់ដែលមានក្លិនឈ្ងុយត្រូវបានបរិភោគដោយប្រជាជនមនក្នុងឱកាសពិធីបុណ្យអុំទូកនៅរដូវក្តៅ។ នៅប្រទេសថៃម្ហូបនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា ខាច ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា“ ម្ហូបរាជ” ។   ម្ហូបនេះត្រូវបានគេបម្រើក្នុងឱកាសបុណ្យអុំទូកដែលជាផ្នែកមួយនៃការធ្វើ កុសល របស់ពួកគេវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា អង្ករបុណ្យ នៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាសព្វថ្ងៃ។  

 ល្បែងប្រជាប្រិយ 
ល្បែងជាច្រើនទាំងនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានិងថៃគឺដើមកំណើតមន។ ក្នុងចំណោមពួកគេឡេនសាបា (ភ្លឺ។ ល្បែងបោះបាល់ Saba; Mon ဝိုင်မ်ဟနဂ် ;     ) ឡោខនកក្រោន (រំកិលក្រោមបាយអមួយ) និងម៉នសុនប៉ា (ម៉ុងលាក់ក្រណាត់) គឺជាល្បែងកុមារប្រពៃណីមនដ៏ល្បីល្បាញបំផុតហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ជា បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបី ដោយ យូ ។ អេស។ អេ។   

 បញ្ជីរាយនាមប្រជាជនមនដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ 

 ស៊ីនអារ៉ាហាន - ព្រាននារី ដែលផ្សាយ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ នៅ ព្រះរាជាណាចក្របាកាន និង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក 
 លោកវ៉ាររូ - ស្ថាបនិកនៃ ហាន់វត្តី ព្រះរាជាណាចក្រ និងលោក វ៉ាររូធម្មទេសនា ដែលជា សន្ធិសញ្ញាស្របច្បាប់ ដែលមានអាយុកាលចំណាស់ជាងគេបំផុតរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ 
 ស៊ីន សាប៊ូ ដែលជាមេដឹកនាំស្រីតែម្នាក់គត់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តភូមាដែលបានកត់ត្រាទុក (ឥឡូវមីយ៉ាន់ម៉ា) 
 ប៊ិនកាដាឡា - អគ្គនាយករងដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការពង្រីក អាណាចក្រតុងហ្គូ ដែលជា ចក្រភពធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ 
 អូសូថេពហ្គៅ - អ្នកជំនួញដ៏មានឥទ្ធិពលម្នាក់នៅក្នុង ព្រះរាជាណាចក្រអយុធ្យា នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៧ 
 តាក់ស៊ីន - ស្ថាបនិកនៃ រាជវង្សថុនបុរី នៃសៀម 
 រាមាទី ១ ជាស្ថាបនិកនៃ រាជវង្សចក្រគ្រី នៃ សៀម (ឥឡូវ ថៃ ) 
 អាម៉ារិនដា - ម្ចាស់ក្សត្រីនៃស្តេចរាមាទី ១ និងម្តាយរបស់ស្តេច រាមាទី ២ 
 ជូឡាឡុងកន (រ៉ាម៉ាវី) - ព្រះមហាក្សត្រទីប្រាំនៃរាជវង្សចក្រីដែលបានធ្វើទំនើបកម្មប្រទេសថៃ 
 ដេប៉ូរ៉ាឌី - ម្ចាស់ក្សត្រីម្ចាស់ក្សត្រី រាមាទី ៤ និងម្ដាយជូឡាឡុងកន (រ៉ាម៉ាវី) 
 សៅលូ វេជ្ជបណ្ឌិតដំបូងគេមកពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានិងមីយ៉ាន់ម៉ាដំបូងគេនៅ សហរដ្ឋអាមេរិក 
 ម៉ីហ្គី អភិបាលនៃប្រទេសអង់គ្លេសភូមា 
 មីនធូន  អ្នកត្រួសត្រាយចលនាអក្សរសាស្ត្រនៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៣០ និងជាឪពុករបស់ប្រធានាធិបតី Htin Kyaw (២០១៦– ២០១៨) 
 Htoo Ein Thin - តារាចម្រៀងប៉ុបមីយ៉ាន់ម៉ា 
 ផាលីមី - តារាចម្រៀងប៉ុបថៃ 
 Nandar Hlaing - តារាសម្តែងខ្សែភាពយន្តមីយ៉ាន់ម៉ា 
 Chintara Sukapatana - តារាសម្តែងខ្សែភាពយន្តថៃ 
 Srirasmi Suwadee - ជា ម្ចាស់ក្សត្រី ទីបីនៃពេលនោះ - ព្រះអង្គម្ចាស់ Maha Vajiralongkorn (ឥឡូវរ៉ាម៉ា X) នៃប្រទេសថៃ 
 Anand Panyarachun - នាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃ  
 លោក Myint Swe អនុប្រធានាធិបតីមីយ៉ាន់ម៉ា 

 វិចិត្រសាល 

 សូម​មើល​ផង​ដែរ 

 ហាហ្វីហុនឆៃ 
 ប្រជាជននីយ៉ាគូ 
 បញ្ជីរាយនាមស្តេចមន 
 បុរេប្រវត្តិរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា 
 វត្ត ឆាណា សុងឃឹម 
 វត្តផារម៉ៃយីគីវ៉ាត 
 ស៊ីកភត្រាយ៉ា 
 ខុនមន 
 សារមន្ទីរវប្បធម៌នៃរដ្ឋមន 

 អំណានបន្ថែម 

 'ប្រវត្តិសាស្ត្រឡាំភុនៈរាជធានីនៃនគរមននៃហរប៉ុនឆៃ៉នៅក្នុង៉ហ្វហ្វ, អនទ្រេនិងហេលីលី, ដាវីឌ, បុរាណឈៀងម៉ៃ ភាគ ៤ ។ ឈៀងម៉ៃសៀវភៅស៊ីកូកូស៊ីធីឆ្នាំ ២០១២ ។ អេសអិន: B006J541LE  

 សូមមើលផងដែរ 
• ភាសាមន

• អក្សរមន

• ជនជាតិចាម

• ជនជាតិលាវ 

• ជនជាតិថៃ

 កំណត់ចំណាំ 

 ឯកសារយោង 

 តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 


 ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានមនឯករាជ្យ 
 កាលបរិច្ឆេទនិងជួរនៃសិលាចារឹកមន 
 ក្រុមព័ត៌មានកៅវ៉ៅ 
 គេហទំព័រព័ត៌មានមន  
 ប្រវត្តិរូបរបស់រដ្ឋមន   
 តន្ត្រីមន 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations