រនាត

រនាត ជា​ពាក្យ ​ខ្មែរ ​ទូទៅ​សម្រាប់​សំដៅ​ទៅ​លើ​ប្រភេទ​ xylophones ជា​ច្រើន​ប្រភេទ​ដែល​ប្រើ​ក្នុង ​ភ្លេង​បុរាណ​ខ្មែរ ពិណពាទ្យ និង មហោរី ។

រនាតខ្មែរមានដូចជាដូចជា រនាតថ្ម, រនាតឯក, រនាតធុង, រនាតដែក និង រនាតថោង ។

 និរុត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យ «រនាត» ជា​ពាក្យ ​ខ្មែរ ​សម្រាប់​ប្រើ​ប្រាស​ឬស្សី ដែលជា​ឧបករណ៍​ភ្លេង​បុរាណ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​។ តាមវចនានុក្រមជាតិខ្មែរ រនាត មានន័យថា សូរស័ព្ទ ហើយត្រូវបានពណ៌នាថាជា "គ្រឿង​ភ្លេង​វាយ​ដំ មាន​ស្នូក​វែង មាន​ផ្លៃ​ធ្វើ​ដោយ​បន្ទះ​ឫស្សី, បន្ទះ​ឈើ​ខ្លឹម​រឹង​ស្រួយ, បន្ទះ​ដែក វាយ​ដោយ​អន្លូង​មួយ​គូ,លេងក្នុងវង់ ភ្លេងពិណពាទ្យ និង មហោរី Chhounnath Dictionary, "roneat (រនាត)".

The Garland Handbook of Southeast Asian Music កែសម្រួលដោយ Terry E. Miller និង Sean Williams បានអះអាងថាពាក្យ រនាត គឺជាពាក្យទូទៅរបស់ខ្មែរដែលសំដៅលើ xylophones ឬ metallophones — idiophones, ជាមួយ bars of bamboo, wood, ឬ metal ។ ពាក្យ រនាត កើត​ចេញ​ពី​ពាក្យ រនាប ដែល​មាន​ន័យ​ថា ចំនៀកឬ​ស្សី Miller, Terry; Williams, Sean (2011-03-17). The Garland Handbook of Southeast Asian Music. Routledge. .។ វាអាចទៅរួចជាភាសាខ្មែរ និងប្រភពពាក្យ ព្រោះរបារចំណាំរបស់ឧបករណ៍នេះ ភាគច្រើនផលិតចេញពីរបារឬស្សី។

ជាងនេះទៅទៀត ការស្រាវជ្រាវដែលចងក្រងដោយសាស្ត្រាចារ្យខ្មែរ បានបង្ហាញថា ពាក្យខ្មែរ រនាត ដែលប្រហែលជាមកពីពាក្យសំ ស្រ្កឹត raghunâ tha-vinâ បានបង្ហាញខ្លួនតាំងពីសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្នុងសម័យ នគរភ្នំ ។ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
តន្ត្រីជាផ្នែកមួយនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ខ្មែរតាំងពីសម័យនគរខ្មែរដំបូង ( ហ្វូណន ) មកម្ល៉េះ ដោយសារតន្ត្រីរួមជាមួយការរាំត្រូវបានសម្តែងជាញឹកញាប់នៅក្នុងព្រះវិហារសាសនា ពិធីបុណ្យក្នុងស្រុក និងព្រះរាជពិធី។  ដូច្នេះហើយ រនាតត្រូវ​បាន​គេ​គិត​ថា​មាន​ដើម​កំណើត​ពី​មុន​អាណាចក្រ ​អង្គរ ។ ក្នុងនាម​ជា​ឧបករណ៍​តន្ត្រី​របស់​បងប្អូន​របស់ រនាតឯក, រនាតធុង គឺ​ជា​សមាជិក​នៃ​វង់​ភ្លេង ​ពិណពាទ្យ ​មុន​សម័យ​អង្គរ។ 

Xylophones ចំណាស់ជាងគេមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក អាចរកបាននៅ ខេត្ត Lam Dong ខ្ពង់រាបកណ្តាល ប្រទេសវៀតណាម ។ ឧបករណ៍​ដំបូង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ជា​ភាសា​កំណើត​ថា​ជា goonglu ។  ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញផ្ទាំងថ្មជាច្រើននៅតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលនៃប្រទេសវៀតណាម ដែលជាកន្លែងជនជាតិដើមភាគតិច មន-ខ្មែរ ជនជាតិដើមភាគតិច K'ho រស់នៅ។  ជនជាតិ Koho ដឹងពីរបៀបប្រើ xylophone ថ្មតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ។ ផ្ទាំង​ថ្ម​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ទីនោះ​មាន​អាយុកាល​ប្រហែល ២៥០០ ឆ្នាំ។  

នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា Xylophone ថ្ម បុរាណ ប្រភេទនេះ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារនាតថ្ម ត្រូវបានគេរកឃើញផងដែរនៅក្នុងទីតាំងមួយដែលមានឈ្មោះថា អន្លង់ត្រារាជ ក្នុង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី មិនទាន់ដឹងអំពីអាយុនោះទេ  ប៉ុន្តែប្រហែលជាចាស់ដូចដែលត្រូវបានរកឃើញនៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាលនៃប្រទេសវៀតណាម ភាគខាងកើតនៃប្រទេសកម្ពុជា។

ថ្វីត្បិតតែមិនទាន់រកឃើញការឆ្លាក់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែនេះមិនបង្ហាញពីលទ្ធភាពដែលថា រនាត ត្រូវបាន ខ្មែរ បុរាណចាត់ទុកថាជាឧបករណ៍ទូទៅ ឬជាឧបករណ៍ប្រជាប្រិយ ហើយឧបករណ៍ភ្លេងដែលបង្ហាញនៅអង្គរមានសមាសភាពជាចម្បងពីឧបករណ៍ភ្លេងខ្សែ និងផ្លំ។ ឧបករណ៍​ដែល​មាន​ការ​គោះ​តាម​ចង្វាក់ ជា​ធម្មតា​អម​ជាមួយ​ការ​រាំ។ Morton, David; Duriyanga (Phra), Chen (1976-01-01). The Traditional Music of Thailand. University of California Press. .

ជាសំណាងល្អ កាលពីពេលថ្មីៗនេះ ផ្ទាំងគំនូរលាក់កំបាំងជាង ២០០ផ្ទាំង ត្រូវបានបង្ហាញនៅលើជញ្ជាំង ប្រាសាទអង្គរវត្ត ដោយមានជំនួយពីបច្ចេកវិទ្យាថ្មី។ ក្នុង​ចំណោម​នោះ មាន​ការ​បង្ហាញ​យ៉ាង​ច្បាស់​អំពី​វង់ភ្លេង​ប្រពៃណី​ខ្មែរ ដែល​ឧបករណ៍​ភ្លេង​អាច​មើល​ឃើញ​យ៉ាង​ច្បាស់​តាម​រយៈ​ការ​ពង្រឹង​កុំព្យូទ័រ។ វង់ភ្លេង​នេះ​រួម​មាន ​គង, ​ស្គរ, គងវង់​ធំ ,រនាត និង ​ត្រែ ​។  ការ​រក​ឃើញ​ថ្មី​នេះ​ប្រហែល​ជា​ការ​ពណ៌នា​ចំណាស់​បំផុត​នៃ​ប្រភេទ រនាត ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។

 ប្រភេទនៃរនាត 

 រនាតថ្ម 
ត្រូវបានគេគិតថាជាទម្រង់ដំបូងនៃ xylophone ។

ឧបករណ៍ភ្លេងថ្មទាំងនេះអាចរកបាននៅទីតាំងផ្សេងៗ។ ជាច្រើនត្រូវបានរកឃើញនៅតំបន់ <i id="mwfg">Tay Nguyen</i> ឬ Central Highlands ភាគខាងកើតនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលលេងដោយជនជាតិ Koho ។  ពួកគេមានអាយុប្រហែល 2500 ឆ្នាំ។  

នៅ​កម្ពុជា រនាតពីរ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ ​ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​កណ្តាល។ របារ xylophone ថ្មនីមួយៗមានប្រវែងជាង 1,5 ម៉ែត្រ ដែលជាតួទាំងមូលនៃថ្ម មិនដូចដុំបំបែកនៃរបារ xylophone ថ្មដែលរកឃើញនៅប្រទេសវៀតណាមនោះទេ។ របារ xylophone ថ្មទាំងនេះបង្កើតសំឡេងដូចគ្នានឹងគង និងប្រភេទសំឡេងផ្សេងទៀតដែរ ប៉ុន្តែសំឡេងរបស់ពួកគេគឺខ្លាំងជាង។ ដោយសង្កេតមើលរូបរាងកាយរបស់វា យើងអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណក្បាល និងចុងរបស់ពួកគេថាជា khaols ចុងនៃប្រភេទ រនាត ផ្សេងទៀត។ តាមរយៈនេះ អ្នកស្រាវជ្រាវអាចកំណត់ចំណាំសំឡេងបានយ៉ាងងាយស្រួល។ របារ xylophone ថ្មទាំងនេះទំនងជាធ្វើពីថ្មដូចគ្នា ដោយសារតែភាពខុសគ្នានៃចំណាំសំឡេងនៃរបារ xylophone ថ្មទាំងពីរពីក្បាលដល់ចុងរបស់ពួកគេចែករំលែកកំណត់ចំណាំសំឡេងស្រដៀងគ្នា។  អាយុនៃរបារ xylophone ថ្មទាំងនេះមិនត្រូវបានគេដឹងទេប៉ុន្តែប្រហែលជាមានអាយុដូចដែលបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់ឬប្រហែលជាចាស់ជាងនេះ។

 រនាតឯក 
រូបភាពតូច| តន្ត្រីករនារីខ្មែរលេង រនាតឯក នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 ។ ថតដោយ Emile Gsell
រនាតឯក  ជា ​xylophone  ​ដែល​ប្រើ​ក្នុង​តន្ត្រី​បុរាណ​ខ្មែរ​នៃ ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ វា​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​ជា​រាង​ទូក​រាង​ចតុកោណ​កោង។ វា​មាន​ផ្លែសំនៀងចំនួន​២១។ ពួកវាត្រូវបានកាត់ជាបំណែកដែលមានទទឹងដូចគ្នា ប៉ុន្តែមានប្រវែង និងកម្រាស់ខុសៗគ្នា។ ដើមឡើយ ឧបករណ៍ទាំងនេះត្រូវបានតុបតែងដោយអក្សរ និងចម្លាក់នៅសងខាងប្រអប់សំឡេង បច្ចុប្បន្នមិនសូវតុបតែងទេ។ រនាតឯក លេងក្នុងវង់ពិណពាទ្យ ។ គេដាក់នៅ​ខាង​ស្ដាំ​នៃ ​រនាតធុង។ រនាតឯក ​គឺ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ ​របស់​ថៃ ​ហៅ​ថា រ៉ាណាត​ឯក ហើយ​ភូមា​ហៅ​ថា ​ប៉ាតាឡា ។ "Myanmar Bamboo Xylophonel". Retrieved 10 March 2017.

រនាតឯក ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវង់ភ្លេងពិណពាទ្យ និងមហោរី។ ពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រ តន្ត្រីខ្មែរ ជាពិសេសនៅសម័យក្រោយអង្គរ រនាត តែងតែលេចចេញជារូបគំនូរលើផ្ទាំងគំនូរផ្សេងៗ ហើយតែងតែតំណាងឱ្យវង់ភ្លេងប្រពៃណីទាំងពីរ    ដោយសារមុខងារសំខាន់ និងការរួមចំណែកផ្នែកតន្ត្រី។

 រនាតធុង 
រូបភាពតូច| តន្ត្រីករ​ស្រី​ខ្មែរ​លេង ​រនាតធុង ​នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៨០០។ ថតដោយ Emile Gsell
រនាតធុង វា​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​ជា​រាង​ទូក​រាង​ចតុកោណ​កោង។ ឧបករណ៍នេះដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងក្រុម ពិណពាទ្យ ។ 

រនាតធុង ជាឧបករណ៍ភ្លេងបងប្អូនជាមួយ រនាតឯក គឺជាផ្នែកនៃវង់ ភ្លេងពិណពាទ្យ មុនសម័យអង្គរ។ 

 រនាតដែក 
រូបភាពតូច| តន្ត្រីករនារីខ្មែរលេង រនាតដែក នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 ។ ថតដោយ Emile Gsell
រនាតដែកជា ​ភ្លេង ​ខ្មែរ ​អាច​ប្រៀប​បាន​នឹង រនាតឯក ។ វា​ជា​ឧបករណ៍​បុរាណ​ដែល​ផ្លែសំនៀងធ្វើ​ឡើង​ពី​​ដែក​ខ្មៅ​ចំនួន ២១ ។ វា​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ក្នុង​ក្រុម ​ភ្លេងពិណពាទ្យ និង​វង់ភ្លេង ​មហា​រី ។ គេជឿថាមានប្រភពចេញពីរាជវាំងមុនសម័យ អង្គរ ។ Khean, Yun; Dorivan, Keo; Lina, Y; Lenna, Mao. Traditional Musical Instruments of Cambodia(PDF). Kingdom of Cambodia: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. p. 163.

 រនាតថោង 
រនាតថោង និងរនាតដែកមានរូបរាងដូចគ្នា តែខុសគ្នាត្រង់ផ្លែសំនៀង រនាតថោងផ្លែសំនៀងធ្វើអំពីលង្ហិន ដែលមានពណ៌ក្រហមឆ្អិនឆ្អៅដូចពណ៌ទឹកមាស ចំណែករនាតដែកផ្លែសំនៀងធ្វើអំពីដែក ដែលមានពណ៌ស្រអាប់។ តាម​ដឹង​តៗ​គ្នា​មក​ថា កាល​ពី​សម័យ​ដើម​មាន​តែ​រនាត​ថោង​មួយ​បែប​ទេ ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​ជា​ទូទៅ​ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក​ដោយ​សារ​ការ​ធ្វើ​ផ្លែ​រនាត​ថោង​ពិបាក​ពេក គេ​ក៏​ប្តូរ​ផ្លែ​សំនៀង​ពី​លង្ហិន​​មក​ផ្លែ​សំនៀង​ធ្វើ​​អំពី​ដែក ដែល​ងាយ​រក​​ងាយ​ធ្វើ​ជាង ។ រនាត​ទាំ​ងពីរ​នេះ​ប្រើ​មួយ​ណា​ក៏​បាន ប៉ុន្តែ​​គេ​​មិន​ដែល​យក​ទាំង​​ពីរទៅ​ប្រើ​នៅ​ពេល​ជា​មួយ​គ្នា​នោះ​ឡើយ ។ ម្យ៉ាងទៀតរនាតថោង គេនិយមប្រើប្រាស់ក្នុងវង់ភ្លេងព្រះរាជទ្រព្យក្នុងព្រះរាជវាំង ចំណែករនាតដែកគេនិយមប្រើប្រាស់នៅក្នុងវង់ភ្លេងពិណពាទ្យ នៅក្រៅព្រះរាជវាំង និងវត្តអាមនានា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ