ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ

ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ គឺជាខេត្តមួយនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដែលស្ថិតនៅចុងពាយ័ព្យនៃប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់មួយរបស់ប្រទេសជាតិ។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ខេត្តជាប់ខេត្តឧត្តរមានជ័យនៅខាងកើតជាប់ខេត្តសៀមរាបនៅខាងត្បូងជាប់ខេត្តបាត់ដំបងនិងមានព្រំដែនរួមអន្តរជាតិជាមួយប្រទេសសៀមនៅខាងលិច។ទីរួមខេត្តនិងទីក្រុងធំបង្អស់គឺក្រុងសិរីសោភ័ណនិងក្រុងប៉ោយប៉ែត។ខេត្តបន្ទាយមានជ័យគឺជាខេត្តធំបង្អស់ទី ១៣ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ខេត្តនេះមានក្រុងចំនួន ០២ គឺក្រុងសិរីសោភ័ណនិងក្រុងប៉ោយប៉ែតនៅប៉ែកខាងលិចនៃខេត្តគឺជាព្រំដែនអន្តរជាតិឆ្លងចូលទៅខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសសៀមប្រវែង ១៥៣ គម។ខេត្តបន្ទាយមានជ័យគឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលជាផ្នែកនៃទុនបម្រុងជីវមណ្ឌលទន្លេសាប។

 លក្ខណៈទូទៅ 
ឋិតនៅចម្ងាយ ៣៥៩ គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញតាមផ្លូវជាតិលេខ ០៥ និងមានទីតាំងជាប់នឹងព្រំប្រទល់ខេត្តបាត់ដំបង ខេត្តឧត្ដរមានជ័យ ខេត្តសៀមរាប និង ខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសសៀម។ខេត្តបន្ទាយមានជ័យកំពុងទទួលបានភ្ញៀវទេសចរណ៍យ៉ាងច្រើនកុះករតាមរយៈកាស៊ីណូខ្នាតអន្តរជាតិមួយដែលកំពុងបើកឲ្យមានការចូលលេងកម្សាន្តទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ។តំបន់កាស៊ីណូនេះក៏មានរៀបចំជាផ្នែកផ្សេងទៀតដូចជា ភោជនីយដ្ឋាន សណ្ឋាគារ ផ្សារលក់ឥវ៉ាន់ផងដែរ។ភ្ញៀវដែលទៅកម្សាន្តនៅទីនោះភាគច្រើនមកពីប្រទេសសៀមនិងប្រទេសចិនឯភ្ញៀវជនជាតិផ្សេងៗទៀតពុំសូវមាននោះទេ។បើចំពោះជនជាតិខ្មែរជាអ្នកទេសចរណ៍សាមញ្ញវិញពួកគេច្រើនទៅដើម្បីកម្សាន្តភ្នែកតែប៉ុណ្ណោះពុំសូវមានអ្នកដែលទៅដើម្បីប្រព្រឹត្តល្បែងស៊ីសងនោះឡើយ។មិនមែនមានតែតំបន់កម្សាន្តច្រកព្រំដែនលក្ខណៈអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែតប៉ុណ្ណោះទេដែលភ្ញៀវទេសចរណ៍ចាប់អារម្មណ៍នោះខេត្តបន្ទាយមានជ័យនៅមានតំបន់កម្សាន្តមួយចំនួនទៀតដែលបានទាក់ទាញនិងកំពុងអភិវឌ្ឍដើម្បីទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍ទៀតផង។

តំបន់ទេសចរណ៍សក្តានុពល
 ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ 
ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារមានទីតាំងស្ថិតនៅតាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ ៥៦A ចម្ងាយប្រមាណ៥៩ គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តបន្ទាយមានជ័យក្នុងស្រុកថ្មពួកតំបន់រមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារបានកសាងឡើងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ក្នុងចន្លោះសតវត្សទី ១២ និង ១៣។តំបន់នេះត្រូវបានរងនូវការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយសារសង្គ្រាមដែលបណ្ដាលឲ្យប្រាសាទមួយចំនួនធំត្រូវបាក់បែកខ្ទេចខ្ទីនៅសល់តែថ្មរាយប៉ាយពាសពេញដីមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះនៅមានពួកចោរបានលួចយករូបចម្លាក់ផ្សេងៗពីប្រាសាទទៅលក់ឲ្យពួកឈ្មួញជនជាតិសៀមទៀតផង។ភាពល្បីល្បាញនៃប្រាសាទនេះបានធ្វើឲ្យពីរមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃមានអ្នកទេសចរណ៍បរទេសចូលទស្សនាកាន់តែច្រើនឡើងៗដែលសក្ដានុពលនេះបានធ្វើឲ្យអជ្ញាធរគ្រប់គ្រងប្រាសាទមានការចាប់អារម្មណ៍ហើយបានព្យាយាមរៀបចំបណ្ដាប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុងខេត្តឲ្យកាន់តែគួរឲ្យទាក់ទាញ ជាមួយនឹងការជួសជុលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ដើម្បីជាភាពងាយស្រួលដល់ទេសចរណ៍ក្នុងការទៅកម្សាន្ត។ប្រាសាទដែលខេត្តនេះមានគម្រោងរៀបចំជួសជុលលម្អឡើងវិញមានដូចជា ប្រាសាទបន្ទាយទ័ព ប្រាសាទព្រះឈរ ប្រាសាទប្រាំជាដើមដកស្រង់ចេញ www.cen.com.kh ។

 អាងទឹកកងវ៉ា 
អាងទឹកនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងស្រុកសិរីសោភ័ណចម្ងាយ ០៤ គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តកសាងឡើងក្នុងរបបប៉ុលពតសម្រាប់យកទឹកប្រើប្រាស់ក្នុងការធ្វើស្រែចម្ការ។ភ្ញៀវទេសចរណ៍អាចសប្បាយរីករាយកម្សាន្តតាមរយៈសកម្មភាពផ្សេងៗដូចជា ការជិះទូក ការងូតទឹកបឹង ការស្ទូចត្រីជាដើម។

 ភ្នំបាក់ និង ភ្នំជញ្ជាំង 
ភ្នំបាក់ និង ភ្នំជញ្ជាំង ជារមណីយដ្ឋានព្រៃភ្នំនិងតំបន់វប្បធម៌ឬប្រពៃណីដែលឋិតក្នុងក្រុងសិរីសោភ័ណតាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ ០៥ ចម្ងាយ ០៥ គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ទីនេះមានភ្នំ ០២ ឈរក្បែរគ្នាដែលមានផ្ទាំងថ្មធំៗបញ្ឈរដែលមើលទៅដូចជាជញ្ជាំងអ្វីមួយ។ភ្នំនេះមានរូងមួយជម្រៅ១២ម៉ែត្រអាចឲ្យភ្ញៀវទេសចរណ៍ចុះទៅកម្សាន្តបានផងដែរ។

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃអាណាចក្រខ្មែរដោយសារនៅភាគខាងជើងខេត្តគេឃើញមានប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារដែលគេជឿថាត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សទី ១២ និង សតវត្សរ៍ទី ១៣។ប្រាសាទដែលគេស្គាល់តិចតួចជាងគេគឺប្រាសាទបន្ទាយនាង និង ប្រាសាទបន្ទាយទ័ព។នៅសតវត្សទី ១៧ សៀមបានឈ្លានពានកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជាហើយបានប្រែឈ្មោះខេត្តបន្ទាយមានជ័យជាខេត្តស៊ីសុផុន។នៅឆ្នាំ ១៩០៧ សៀមបានប្រគល់ខេត្តនេះទៅឲ្យបារាំងដែលក្រោយមកត្រូវបានបញ្ចូលជាដែនដីខេត្តបាត់ដំបងវិញ។

នៅឆ្នាំ ១៧៩៥ សៀមបានត្រួតត្រាលើព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាភាគខាងលិចហើយបានធ្វើឲ្យតំបន់នោះក្លាយជាខេត្តសៀមនៃកម្ពុជាភាគខាងក្នុងដែលមានទីរដ្ឋបាលនៅខេត្តព្រះដំបង ឬ ខេត្តបាត់ដំបង។ខេត្តនេះបានបន្តនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់សៀមរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩០៧ នៅពេលនោះសៀមបានជួញប្រែនៅខាងក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដើម្បីយកទំនិញត្រឡប់ទៅខេត្តត្រាចនិងដានជ័យវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំដដែលព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិបានសម្រេចព្រះទ័យបំបែកខេត្តកម្ពុជាភាគខាងក្នុងដែលត្រឡប់មកវិញទៅជាខេត្តបាត់ដំបង(ដែលរួមមានសិរីសោភ័ណ)និងខេត្តសៀមរាប។នៅគ្រាដែលសៀមបានបញ្ចូលកម្ពុជាប៉ែកខាងលិចជាទឹកដីរបស់ខ្លួនឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩៤១ សិរីសោភ័ណបានបំបែកចេញពីខេត្តបាត់ដំបងនិងមានទីរួមខេត្តរដ្ឋបាលនៅខេត្តវិបុលសង្គ្រាមដែលបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៦ នៅពេលដែលតំបន់នោះទាំងស្រុងបានបង្វែរត្រឡប់មកក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង។

នៅចន្លោះពីឆ្នាំ ១៩៧០ ដល់ឆ្នាំ ១៩៨០ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យគឺជាខ្សែត្រៀមជួរមុខក្នុងការប្រយុទ្ធគ្នាជាច្រើនហើយសង្គ្រាមបានធ្វើឲ្យវាក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៣ ដែលសម្បូរគ្រាប់មីនជាងគេបង្អស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជារួមជាមួយនឹងខេត្តប៉ៃលិននិងខេត្តបាត់ដំបង។Flooding unearths Cambodia’s landmines, IRIN, PHNOM PENH, 21 October 2013 (IRIN), http://www.irinnews.org/report/98976/flooding-unearths-cambodia-s-landmines

ឈ្មោះបន្ទាយមានជ័យមកពីការសម្គាល់បន្ទាយនៃកងទ័ពអំឡុងទសវត្សរ៍ទី ៨០ បូកមានជ័យមានន័យថាឈ្នះឬជោគជ័យ។គឺជោគជ័យតាំងពីយុទ្ធនាការរដូវក្តៅឆ្នាំ ១៩៨៤-៨៥ មកទើបរដ្ឋអំណាចសម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាបង្កើតខេត្តបន្ទាយមានជ័យជាខេត្តទី ២២ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៧ និងសម្ពោធដំណើរការក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៨។

នៅថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៨៨ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យត្រូវបានបំបែកចេញពីអតីត ០៥ ស្រុកខាងជើងខេត្តបាត់ដំបង មុនឆ្នាំ ១៩៨៨ បូករួមទាំងស្រុកបន្ទាយអម្ពិលនៃអតីតខេត្តសៀមរាប-ឧត្តរមានជ័យ។ដោយមានស្រុកដំបូងចំនួន ០៥ គឺ ស្រុកមង្គលបុរី ស្រុកថ្មពួក ស្រុកសិរីសោភ័ណ ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ និង ស្រុកភ្នំស្រុក។

 អាកាសធាតុ 
សីតុណ្ហភាពមធ្យមរបស់ខេត្តបន្ទាយមានជ័យគឺនៅចន្លោះពី ៣០ ទៅ ៣៣ អង្សា។អាកាសធាតុមានលក្ខណៈក្ដៅនិងសើមដូចនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាដែរ។រដូវវស្សាចាប់ពីខែមិថុនាដល់ខែតុលា រដូវរងាចាប់ពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែកុម្ភៈ និង រដូវក្ដៅចាប់ពីខែមីនាដល់ខែឧសភា។

 រដ្ឋបាល 
ខេត្តបន្ទាយមានជ័យស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមាន ០៧ ស្រុក​ និង​ ០២ ក្រុង÷
 លេខកូដ  ឈ្មោះស្រុក និង ក្រុងជាអក្សរខ្មែរ  ឈ្មោះស្រុក និង ក្រុងជាអក្សរឡាតាំង ចំនួនឃុំ១០២ស្រុកមង្គលបុរីMONGKOL BOREI១៣១០៣ស្រុកភ្នំស្រុកPHNOM SRUK០៦១០៤ស្រុកព្រះនេត្រព្រះPREAH NETH PREAH០៩១០៥ស្រុកអូរជ្រៅOU CHROV០៧១០៦ក្រុងសិរីសោភ័ណSEREI SAOPHOAN០៧(សង្កាត់)១០៧ស្រុកថ្មពួកTHMOR PUOK០៦១០៨ស្រុកស្វាយចេកSVAY CHEK០៨១០៩ស្រុកម៉ាឡៃMALAI០៦១១០ក្រុងប៉ោយប៉ែតPOI PET០៣(សង្កាត់)

រដ្ឋបាលខេត្តអតីតកាល
ខេត្តបន្ទាយមានជ័យមាន ០២ ក្រុង និង ០៧ ស្រុក÷
ក្រុងប៉ោយប៉ែត 
ក្រុងសិរីសោភ័ណ
ស្រុកមង្គលបុរី 
ស្រុកភ្នំស្រុក 
ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ 
ស្រុកអូរជ្រៅ 
ស្រុកថ្មពួក 
ស្រុកស្វាយចេក 
ស្រុកម៉ាឡៃ 

 ប្រជាសាស្ត្រ 
ខេត្តបន្ទាយមានជ័យមានប្រជាជនសរុប ៨១៦ ៣៨២ ឬ ៥.២៤២% នៃប្រជាជនកម្ពុជាសរុប(ទិន្នន័យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឆ្នាំ២០០៧)។ក្នុងនោះមានបុរស ៤០២ ២០១ (ត្រូវជា៤៩.១១%) និង ស្ត្រី ៤១៤ ១៨១ (ត្រូវជា៥០.៨៩%)។អត្រាកំណើនប្រជាជនស្មើនឹង ៥.៩៣%។ប្រជាជនខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ៩៣% ជាកសិករ ៥% ជាពាណិជ្ជករ ១.១៧% ជាអ្នកនេសាទ និង ០.៨៣% ទៀតជាមន្ត្រីរាជការ។

 សេដ្ឋកិច្ច 
សេដ្ឋកិច្ចខេត្ត ៩៣% ពឹងផ្អែកលើកសិកម្មនិងនៅសល់ ៧% ទៀតគឺការនេសាទនិងពាណិជ្ជកម្ម។ដោយសារតែខេត្តនេះមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសសៀមអាជីកម្មបនល្បែង(កាស៊ីណូ) កំពុងតែរីកដុះដាលយ៉ាងខ្លាំងដែលកំពុងក្លាយជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្ត។

 ឯកសារយោង 

បន្ទាយមានជ័យ
បន្ទាយមានជ័យ