ប្រធាន

តាម​ឫស​របស់​ស័ព្ទ​ ប្រធាន ជា​ភាសា​សំស្ក្រឹត ឯ​ភាសាបាលី​ប្រើ​ជា​ បធាន (padhāna) ។ សំរាប់ Subject (grammar) សូមមើលចំនុចទី ២ ខាងក្រោម។

 អត្តន័យ 
បធាន ប្រែ​ថា សេចក្តី​ព្យាយាម ការ​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង ការ​ឧស្សាហ៍ ការ​សំភី ។ ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ប្រធាន ឬ​សេចក្តី​ព្យាយាម​នេះ មាន​ ៤ ប្រការ​គឺ៖
 សំវរ​បធាន សេចក្តី​ព្យាយាម​ប្រយ័ត្ន​ការ​ពារ មិន​ឱ្យ​អំពើ​បាប​ អំពើ អកុសល អំពើ​អាក្រក់ បញ្ហា​នានា ដែល​មិន​ទាន់​កើត​ កុំ​ឱ្យ​កើត​ឡើង​បាន ។
 ប​ហា​ន​បធាន សេចក្តី​ព្យាយាម​លះ​បង់​ ឬ​កំចាត់​បំផ្លាញ​អំពើ​បាប​ អកុសល អំពើ​អាក្រក់​ និង​បញ្ហា​នានា​ដែល​កើត​មាន​ឡើង​ហើយ ឱ្យ​អស់​វិញ ។
 ភាវនា​បធាន ព្យាយាម​ចម្រើន បង្កើត​បង្កើន​នូវ​អំពើ​ល្អ កុសល​បុណ្យ សេចក្តី​សុខ​ដែល​មិន​ទាន់​កើត​មាន ឱ្យ​កើត​មាន​ឡើង ។
 អនុ​រ​ក្ខ​នា​បធាន ព្យាយាម​រក្សា​ អភិរក្ស​ ការពារ​គ្រប់​គ្រង​ ថែ​ទាំ​ កុសលធម៌​ សេចក្តី​ល្អ សេចក្តី​សុខ​ ដែល​កើត​ឡើង​ហើយ ឬ​ដែល​កំពុង​មាន​នោះ​ ឱ្យ​គង់​វង្ស​ និង​រឹត​តែ​ចម្រើន​ឡើងៗ ថែម​ទៀត ។

ពិនិត្យ​មើ​ល​ទៅ​លើ​ការ​ប្រើ​ពាក្យ​ ប្រធាន​ នេះ​គឺ​សម្រាប់​សម្គាល់​អ្នក​ដែល​ធំ​លើស​គេ ។ ដែល​គួរ​ហៅ​ថា​ជា​ប្រធាន​នោះ ព្រោះ​ត្រូវ​មាន​សេចក្តី​ព្យាយាម​ទាំង​ ៤ យ៉ាង​នេះ ជា​លក្ខណៈ​សម្គាល់​ គឺ​ព្យាយាម​កុំ​ឱ្យ​សេចក្តី​ទុក្ខ និង​បញ្ហា​ផ្សេងៗ​ កើត​ឡើង​ក្នុង​សង្គម​ខ្លួន, ព្យាយាម​កម្ចាត់​នូវ​សេចក្តី​ទុក្ខ​ដែល​សង្គម​កំពុង​ជួប​ប្រទះ ឱ្យ​អស់​ទៅ, ព្យាយាម​បង្កើត​រក​សេចក្តី​សុខ​ស្រួល​ឱ្យ​បាន​ច្រើន​ជា​ទី​បំផុត​ដល់​សង្គម​ និង​ព្យាយាម​ថែរក្សា​ គ្រប់​គ្រង​កុំ​ឱ្យ​សេចក្តី​សុខ​នោះ​បាត់​បង់​ទៅ​វិញ ។

ក្នុង​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ យើង​ប្រើ​ទាំង​ពាក្យ​ប្រធាន និង​ប្រធានាធិបតី ដោយ​ពាក្យ​ប្រធានាធិបតី សម្រាប់​សម្គាល់​អ្នក​ដឹក​នាំ​ថ្នាក់​កំពូល​នៃ​ប្រទេស​ណា​មួយ​ ជា​ពិសេស​ ក្នុង​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ ។ បើ​តាម​ន័យ​នេះ ប្រធានាធិបតី ប្រែ​ថា ជា​ធំ​លើ​ប្រធាន ឬ​ប្រធាន​លើ​ប្រធាន ។ បើ​យក​ជា​ន័យ​វិញ​ ប្រធានាធិបតី គឺ​ជា​អ្នក​ដែល​មាន​សេចក្តី​ព្យាយាម​ក្នុង​ព្យាយាម​ទាំង​ ៤ ដ៏​លើស​លប់​លើ​គេ​ឯង​ទាំង​អស់​ ។

 ន័យផ្សេងទៀត ក្នុងភាសាវេយ្យាករណ៍ 
ប្រធាន (Subject) ជាពាក្យដែលប្រើ ជាមួយនឹង កិរិយាសព្ទ ដើមបីបង្កើតជា អនុប្រយោគ ឬ ប្រយោគពេញលេញមួយ។
នៅក្នុង ល្បះកត្តុ, ប្រធានធ្វើអំពើលើកម្មបទ ដែល ល្បះកម្ម ប្រធានរងអំពើពី កម្មបទ

 បំណែងចែក ក្នុងប្រធាន 
ប្រធាន (ឬ កម្មបទ) មានការបែងចែកទៅតាម បុរស៖
 បុរសទី១ (អ្នកធ្វើអំពើ)
 បុរសទី២ (អ្នកស្ដាប់)
 បុរសទី៣ (អ្នកលើកមកនិយាយ)

 សព្វនាមប្រធាន 
សព្វនាមប្រធាន (Subject Pronoun) មាន៖
 ខ្ញុំ (I), យើង (We)
 អ្នក (You)
 គាត់/នាង/វា (he/she/it), ពួកគេ (they)

 មើលផងដែរ 
 វេយ្យាករណ៍ភាសាអង់គ្លេស
 កម្មបទ