រឿង​ស្វា​និង​គល់​ឈើ

វគ្គទី ១ ការបាត់មិត្ត

សេដ្ឋីម្នាក់បានចាប់ផ្តើមសង់វិហារមួយនៅជិតព្រៃមួយកន្លែងនៅជាយក្រុង ។  ជារៀងរាល់ថ្ងៃ អ្នកកាប់ឈើ  និង កម្មករ តែងតែត្រលប់ទៅទីក្រុងវិញ ដើម្បីទទួលទានអាហារថ្ងៃត្រង់ ។  នៅថ្ងៃមួយនោះ មានស្វាមួយហ្វូងបានមកដល់កន្លែងសាងសង់ ។  អ្នកកាប់ឈើម្នាក់ កំពុងតែចាំងគល់ឈើមួយដើម បានយកស្នៀតមកសៀត ដើម្បីកុំឲ្យគល់ឈើនោះកៀបបិទមកវិញ រួចហើយគាត់ក៏ចេញទៅបាត់ទៅ ។ 

ពួកស្វាទាំងនោះលេងនៅលើចុងឈើ  និង គ្រោងវិហារដោយមិនខ្វល់អ្វីទាំងអស់ ។  មានស្វាកំសត់មួយនោះ  ដែលគ្មានវាសនានឹងរស់បានអាយុវែង ក៏ទៅអង្គុយនៅចន្លោះគល់ឈើ ដែលចំហនោះ រួចចាប់ទាញស្នៀតនោះចេញ ។  ហើយភ្លាមនោះ ស្នៀតនោះក៏របូតមក រួចគល់ឈើនោះកៀបចូលគ្នាវិញ កៀបទាំងស្វានោះស្លាប់ទៅ ។ 

—-

កត៌ក បន្តថា “ហើយអញ្ចឹងហើយ បានជាអញប្រាប់ថា ឯងមិនត្រូវចេះដឹងរឿងគេទេ ។  ហើយកាងាររបស់រឿងគឺ ស៊ីអ្វីៗ ដែលសល់ពីតោ ។ ”

ទម្នកស្រែកថា “ស្អីគេ! ឯងគិតថាការងាររបស់យើងគិតតែពីស៊ីមួយមុខឬ? អញមិនយល់ស្របនឹងឯងទេ ព្រោះគេនិយាយថា

៦) វាគួរឲ្យអាម៉ាស់ខ្លាំងណាស់  ដែលដេកស៊ីពឹងផ្អែកលើគេនោះ

កត៌ក “វាអញ្ចឹងមែនហើយ ។  តែឥលូវ យើងមិនធ្វើការឲ្យលោកម្ចាស់ទៀតទេ ដូច្នេះចាំបាច់អីនឹងយើងយកខ្លួនមកឲ្យជាប់ជំពាក់នឹងរឿងនេះ?”

ទម្នក តបថា “ទេ ឯងកុំនិយាយបែបនេះអី ព្រោះថា

៧) បុគ្គលម្នាក់  ដែលមិនមែនជាមន្ត្រីធំ នឹងក្លាយទៅជាមន្ត្រីធំ បើគាត់បំរើស្តេចបានល្អ តែមន្ត្រីធំវិញបើបំរើស្តេចមិនបានល្អ នោះនឹងត្រូវដេញចេញពីតំណែងមិនខាន ។  បំរើ ដែលចេះប្រុងប្រយត្ននូវអ្វី ដែលចៅហ្វាយរបស់ខ្លួនពេញចិត្ត និង មិនពេញចិត្ត ក៏គង់អាចត្រួតត្រាចៅហ្វាយកំណាចវិញបាន ។  ហើយថា តើបណ្ឌិតម្នាក់បរាជ័យមិនអាចនឹងត្រួតស្តេចម្នាក់ម្តេចបាន បើគាត់អាចបញ្ជាពស់ ខ្លា ដំរី  និង តោ បានតាមវិធីណាមួយទៅហើយនោះ!

កត៌ក សួរថា “អញ្ចឹងពេលហ្នឹង ឯងចង់ធ្វើយ៉ាងម៉េច? “

ទម្នក តបថា “ថ្ងៃនេះលោកម្ចាស់របស់យើង  និង  កូនចៅគាត់ កំពុងតែភ័យខ្លាចខ្លាំងណាស់ ។  ខ្ញុំនឹងរកមូលហេតុ ដែលបណ្តាលឲ្យពួកគេខ្លាច ។  បន្ទាប់មកអញនឹងប្រើវិធីការទូតមួយក្នុងចំណោម ៦  ដែលមាន ១- ធ្វើសន្តិភាពឬ ២- សង្គ្រាម ៣- វាយប្រហារឬ ៤- ការពារ ៥- រកសម្ពន្ធមិត្រខ្លាំងមកការពារ ឬ ៦- ញុះញង់សត្រូវម្ខាងទៀតឲ្យឈ្លោះទាស់ទែងគ្នា”

កត៌ក សួរថា “តែធ្វើម៉េចទើបឯងដឹងថា លោកម្ចាស់ភ័យខ្លាច?

ទម្នក តបថា “ឯងមិនដឹងអីទេ! គេនិយាយថា

៨) គំនិតរបស់មនុស្សម្នាក់ លេចចេញនៅលើមុខ កាយវិការ សម្តី  និង ភ្នែករបស់បុគ្គលនោះ

ហើយតាមបញ្ញារបស់អញ អញអាចធ្វើឲ្យពិន្គលបាត់ខ្លាចបាន ហើយនៅពេលនោះអញនឹងទទួលបានតំណែងធំមិនខាន ។ 

កត៌ក សួរថា “តែឯងមិនដឹងថាមុខតំណែងហ្នឹងមានន័យថាម៉េចផង ហើយឯងធ្វើម៉េចបានលោកម្ចាស់តែងតាំងឯងកើត?”

ទម្នក តបថា “វាអញ្ចេះ! ពេល ដែលអញកំពុងតែលេងលើភ្លៅឪអញ អញបានស្តាប់គ្រូៗនិទានអំពីល្បើកជាច្រើន ហើយចាប់ពីពេលនោះមក អញបានចាំពីអត្ថន័យនៃល្បើកអស់នោះ ហើយកត់ត្រាទុកក្នុងចិត្ត ។  ស្តាប់ណា!

៩) អ្នកក្លាហាន បណ្ឌិត  និង  អ្នក ដែលចេះបំរើ មានតែពួកអស់នេះទេ ដែលអាចប្រមូលកុលាបមាសលើផែនដីនេះបាន ។  ហើយ

១០) ការបំរើស្តេច  ដែលមិនគិតគូរដល់អ្នកចេះដឹង ដែលមានគុណសម្បត្តិ ដូចព្យួររាស់ដីអត់ជីរជាតិអញ្ចឹង

កត៌ក សួរថា “តែឯងប្រាប់អញមក! ឯងចាប់ផ្តើមដំបូងប្រាប់លោកម្ចាស់ថាម៉េចទៅ?”

ទម្នក តបថា “អញនិយាយអ្វីក៏ដោយ គឺត្រូវតែនិយាយនៅវេលាសមស្របណាមួយ សូម្បីតែសម្តីរបស់បណ្ឌិតក៏ដោយ បើនិយាយខុសកាលៈទេសៈ គាត់នឹងត្រូវគេជេរផ្តាសាមិនខាន” ។ 

កត៌ក និយាយថា “តែធ្វើឲ្យស្តេចស្តាប់យើងនោះ មិនងាយទេ ។  ស្តេចរឹងណាស់ ហើយគ្មានបេះដូងដូចជាភ្នំ ហើយមានសុទ្ធតែអ្នកចេះនៅជុំវិញខ្លួនទៀត”

ទម្នក តបថា “មែនហើយ តែ

១១) បើស្តេចខឹង យើងត្រូវតែអង្អែល ។  មិត្តរបស់គាត់ យើងចាត់ទុកដូចជាមិត្តរបស់យើង សត្រូវរបស់គាត់ យើងចាត់ទុកដូចជាសត្រូវរបស់យើង ។  យើងត្រូវសរសើរបញ្ជោរគាត់ ។  តាមវិធីបែបនេះ យើងនឹងបោកស្តេចបានដោយមិនបាច់ប្រើមន្តអាគមអីទាំងអស់ ។ 

កត៌ក និយាយថា “បើអញ្ចឹងមែន ស្រេចតែឯងទៅចុះ ។  សូមឲ្យទេវតាជួយឯង”

ទម្នកក៏ឱនក្បាលដាក់កត៌ត រួចលា កត៌ត ហើយធ្វើដំនើរមកជួបស្តេចតោ ។  នៅពេល ដែលពិន្គលឃើញទម្នក មកដល់ភ្លាម គាត់និយាយនឹងអង្គរក្សរបស់គាត់ថា “ឲ្យទម្នក កូនរបស់មន្ត្រីចាស់អញចូលមក” ។  ពេល ដែលទម្នក ចូលមកដល់ ពិន្គល ក៏និយាយយ៉ាងទន់ភ្លន់ដាក់វា ។ 

គាត់សួរថា “តើឯងសុខសប្បាយទេ? ហេតុអីបានជាយូរហើយ ឯងមិន ដែលមកគាល់អញអញ្ចឹង?”

ទម្នកតបថា “លោកម្ចាស់! ទោះបីលោកម្ចាស់គ្មានការងារពិសេសអ្វីឲ្យខ្ញុំធ្វើក៏ដោយ ខ្ញុំនៅតែត្រៀមខ្លួនបំរើលោកម្ចាស់ជានិច្ច ។  ស្តេចត្រូវការរាស្ត្របីប្រភេទ៖ ថ្នាក់ខ្ពស់ កណ្តាល  និង  ទាប ។  គេនិយាយថា

១២) បើស្តេចត្រូវការប្រដាប់ត្បារត្រចៀក ឬឈើចាក់ធ្មេញ តើស្តេចចាំបាច់ត្រូវការប្រើមនុស្សពិសេសជាងមនុស្ស ដែលមានដៃហើយចេះនិយាយ ធ្វើអ្វី?”

ទោះបីយើងនៅជាមួយលោកម្ចាស់ក្នុងនាមជាបំរើក៏ដោយ ទោះគ្រាសប្បាយ និង ទុក្ខ នៅតែការងាររបស់យើងត្រូវដកហូតដដែល ។  នេះលក្ខណៈមិនល្អរបស់លោកម្ចាស់ ហើយខ្ញុំសុំបន្ទោសលោកម្ចាស់ តែមិនបន្ទោសអ្នក ដែលមកជំនួសតំណែងរបស់ខ្ញុំទេ ព្រោះថា

១៣) ស្តេច ដែលមិនយល់ពីភាពខុសគ្នារវាងកញ្ចក់  និង  ពេជ្រ មិនសមនឹងគេគោរពទេ ។  តើឲ្យមនុស្សមានប្រាជ្ញាម្នាក់ នៅកន្លែងនោះស្ងៀមសូម្បីតែមួយស្របក់ដូចម្តេចនឹងកើត បើកន្លែងមានសុទ្ធតែមនុស្ស ដែលមិនចេះចែកឲ្យដាច់រវាងខុស និង ត្រូវ ។  ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកបំរើល្អ ជាបុគ្គល  ដែលពេល ដែលគេសរសើរ នៅតែបន្ទាបខ្លួន ពេលគេបន្ទោស ខំលាក់នូវកំហឹងមិនឲ្យលេចចេញនៅលើមុខ ហើយ គឺថាពេលសរសើរ និង ពេលបន្ទោស នៅរក្សាអាកប្បកិរិយាដដែល ។ 

១៤) ស្តេច និង មន្ត្រី ពឹងគ្នាទៅវិញទៅមក៖ មិនអាចមានស្តេច  ដែលគ្មានមន្ត្រីនោះទេ ហើយក៏គ្មានមន្ត្រី ដែលគ្មានស្តេចដែរ ។  នៅពេល ដែលស្តេចរីករាយ ស្តេចឲ្យរង្វាន់ដល់មន្ត្រី រីឯមន្ត្រីវីញ ដើម្បីតបស្នងនឹងកិត្តិយសនេះ ក៏បូជាកំលាំងកាយកំលាំងចិត្ត ដើម្បីស្តេចវិញ ។ 

“វាមិនសមនឹងលោកម្ចាស់ចាត់ទុកថាពួកយើងជាអ្នកតូចដោយសារតែពួកយើងជាឆ្កែព្រៃនោះទេ ព្រោះថា

១៥) សូត្រកើតអំពីដង្កូវ មាសកើតពីថ្ម ផ្កាឈូកមកពីក្រអៅឈូក ដែលដុះក្នុងភក់ ភ្លើងកើតពីឈើមួយដុំតូច

“ដូច្នេះ គុណធម៌ក៏អាចកើតចេញពីអ្នក ដែលមានកំនើតថោកទាបដែរ” ។ 

ពិន្គលនិយាយថា “វាគ្មានអីខុសគ្នាទេថាឯងតូចឬធំ ឯងជាកូនរបស់មន្ត្រីចាស់របស់អញ ដូច្នេះបើឯងមានអ្វីចង់និយាយ និយាយមកកុំខ្លាចចិត្តអញអី”

ទម្នក ក៏និយាយថា “លោកម្ចាស់! តាមពិតខ្ញុំមានរឿងមួយត្រូវប្រាប់ដល់លោកម្ចាស់”

ពិន្គលនិយាយថា “អញ្ចឹងឯងនិយាយមក”

ទម្នក ក៏និយាយថា “តែខ្ញុំត្រូវប្រាប់លោកម្ចាស់ជាសំងាត់ ព្រោះថា

១៦) អ្វីក៏ដោយ បើ ឮ ដល់ត្រចៀក ៦ ហើយ មិនអាចជារឿងសំងាត់ទៀតទេ ។  ដូច្នេះ បណ្ឌិតមិនអាចឲ្យរឿងសំងាត់របស់ខ្លួន ឮ ដល់ត្រចៀក ៦ ទេ ។ ”

ខ្លា ចចក  និង អ្នកឯទៀតយល់សញ្ញារបស់ពិន្គលក៏ស្តាប់តាមហើយចេញឆ្ងាយទៅ ។ 

នៅពេលនោះ ទម្នក និយាយនឹងស្តេចសត្វថា “លោកម្ចាស់បានទៅផឹកទឹក តែលោកម្ចាស់ត្រលប់មកវិញដោយមិនទាន់ទាំងបានផឹកទឹកផង ។  ហេតុដូចម្តេចបានជាយ៉ាងហ្នឹង?”

ពិន្គលធ្វើពត់ជាញញឹម និយាយថា “អូ!គ្មានហេតុផលពិសេសអីទេ!”

ទម្នក ក៏និយាយថា “បើជារឿងខ្លះ ដែលលោកម្ចាស់និយាយមិនកើត មិនអីទេ ព្រោះថា

១៧) មានរឿងខ្លះ ដែលយើងអាចនិយាយប្រាប់ភរិយាបាន ខ្លះទៀតអាចប្រាប់ទៅកូនបាន ខ្លះទៀតទៅគ្រួសារបាន តែយើងមិនអាចប្រាប់រឿងទាំងអស់ទៅមនុស្សគ្រប់គ្នាបានទេ ។ 

នៅពេល ដែលពិន្គល ឮ បែបនេះ ក៏គិតក្នុងចិត្តថា “អាមួយនេះសមជាបំរើល្អរបស់អញ ។  ដូច្នេះអញនឹងយកវាសេនាជំនិតរបស់អញ ព្រោះថា

១៨) ពេល ដែលបុគ្គលម្នាក់អាចចែករំលែកក្តីទុក្ខព្រួយជាមួយនឹងមិត្តគួរជាទីទុកចិត្តរបស់ខ្លួន ឬក៏បំរើដ៏ស្មោះត្រង់ម្នាក់ ចៅហ្វាយចិត្តធម៌ ឬភរិយាគ្រប់លក្ខណ៍ មានន័យថាបុគ្គលនោះរកបានទីពឹងពាក់”

ដូច្នេះពិន្គលក៏សួរទៅទម្នកថា “តើឯងមាន ឮ សំលេងអីមួយគួរឲ្យខ្លាចពីចំងាយទេ?”

ទម្នកតបថា “បាទ ខ្ញុំ ឮ  តែសំលេងវាបង្កបញ្ហាអីទៅ?”

ពិន្គលតបថា “មិត្តសំលាញ់ អញនឹងចាកចេញពីព្រៃនេះហើយ”

ទម្នកសួរថា “ដើម្បីអ្វីទៅ?”

ពិន្គលតបថា ” ព្រោះថា មានសត្វសាហាវចំលែកបានមកដល់កន្លែងនេះហើយ ហើយគឺច្បាស់ជាសត្វនោះហើយ ដែលបន្លឺសំលេងបែបនេះ ។  វាប្រហែលជាសាហាវដូចសំលេងវាអញ្ចឹង”

ទម្នកសួរថា “មានន័យថាគ្រាន់តែសំលេងហ្នឹង ដែលធ្វើឲ្យលោកម្ចាស់ខ្លាចទៅហើយ ។  មិនត្រឹមត្រូវទេលោកម្ចាស់ ។  ច្រើនជំនាន់មកហើយព្រៃនេះរបស់លោកម្ចាស់ ។  វាមិនត្រឹមត្រូវទេ ដែលលោកម្ចាស់ចាក់ចោលវាភ្លាមៗដូច្នេះ ។  មានសំលេងច្រើនណាស់ ដែលអាចបន្លឺបានពីស្គ សង្ខ  និង គ្រឿងភ្លេងឯទៀត ដូច្នេះលោកម្ចាស់មិនគួរខ្លាចអីនឹងសំលេងនោះទេ ព្រោះថា នៅពេល ដែលឆ្កែព្រៃស្រេកឃ្លានមួយក្បាលយកឈ្នះលើសំលេងគួរឲ្យខ្លាចមក វារកបានចំនីរបស់វាទៅវិញ”

ពិន្គលក៏សួរថា “វាយ៉ាងម៉េចខ្លះទៅរឿងហ្នឹង?”

ទម្នកក៏និទានរឿង ឆ្កែព្រៃ និង ស្គ ។ 

ឯកសារយោង

 បណ្ឌិត វិស្ណុ សម៌. បញ្ចតន្ត្រ (គោលការណ៍ប្រាំយ៉ាង) ៣០០ ឆ្នាំមុនគស
 Panchatantra (Pañcatantra, पञ्चतन्त्र, 'Five Principles or Techniques') is an ancient Indian inter-related collection of animal fables in verse and prose, in a frame story format. 3rd century BCE (http://en.wikipedia.org/wiki/Panchatantra)