ព្រះច័ន្ទ

ព្រះចន្ទ (និមិត្តសញ្ញា៖ 16px|☾)
គឺជាផ្កាយរណបធម្មជាតិតែមួយគត់នៃផែនដីនិងជាព្រះច័ន្ទធំបំផុតទីប្រាំនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ 
ចម្ងាយជាមធ្យមរវាងព្រះច័ន្ទនិងផែនដីគឺ 384,402 គីឡូម៉ែត្រ ព្រះចន្ទគឺជាផ្កាយរណបដែលមានដង់ស៊ីតេទី ២ នៅផ្កាយរណបផ្កាយរណបដែលមានដង់ស៊ីតេទី ២ និងនៅក្នុងផ្កាយរណបដែលមានដង់ស៊ីតេច្រើនបំផុត។
"How far away is the moon? :: NASA Space Place". Archived from the original on 6 October 2016.Scott, Elaine. Our Moon: New Discoveries About Earth's Closest Companion. Houghton Mifflin Harcourt (2016) ISBN 9780544750586. page 7.
ព្រះចន្ទត្រូវបានគេគិតថាបានបង្កើតឡើងប្រហែល 4,51 ពាន់លានឆ្នាំមុនមិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីផែនដី។ ការពន្យល់ដែលទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតគឺថាព្រះច័ន្ទបានបង្កើតឡើងពីកំទេចកំទីដែលបន្សល់ទុកបន្ទាប់ពីមានឥទ្ធិពលដ៏ធំមួយរវាងភពផែនដីនិងអង្គធាតុព្រះអាទិត្យដែលមានឈ្មោះថាថាធា។

 ប្រវត្តិព្រះចន្ទ 
ព្រះច័ន្ទត្រូវបានរកឃើញជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៩ ដោយយានអវកាសគ្មានមនុស្សបើកនៃកម្មវិធីលូណារបស់សហភាពសូវៀត។ កម្មវិធី (ណាហ្សា អាល់ប៊ូឡូ) របស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានសម្រេចនូវបេសកកម្មដែលមានមនុស្សតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នដោយចាប់ផ្តើមដោយបេសកកម្មផ្កាយរណបដែលត្រូវបានគេបង្កើតឡើងដំបូងដោយអាប៉ូឡូ ៨ នៅឆ្នាំ ១៩៦៨Conn, David (2007); Lednorf's Dilemma, AuthorHouse, Bloomington (IN) និងការចុះចតចំនួន ៦ ដងនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦៩ និង ១៩៧២ ដោយដំបូងគឺអាប៉ូឡូ ១១ ។ បេសកកម្មទាំងនេះបានត្រឡប់ទៅវិញដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីអភិវឌ្ឍការយល់ដឹងនៃប្រភពដើមព្រះច័ន្ទរចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុងនិងប្រវត្ដិសាស្ដ្រនៅពេលក្រោយមក។ ចាប់តាំងពីបេសកកម្ម អាប៉ូឡូ ១៧ នៅឆ្នាំ ១៩៧២ ព្រះចន្ទត្រូវបានទស្សនាដោយយានអវកាសគ្មានមនុស្សបើក។Scott, Elaine. Our Moon: New Discoveries About Earth's Closest Companion. Houghton Mifflin Harcourt (2016) . page 7. 

ទាំងភាពលេចធ្លោធម្មជាតិរបស់ព្រះច័ន្ទនៅលើមេឃនិងវដ្តទៀងទាត់របស់វាដែលបានមើលឃើញពីផែនដីបានផ្តល់នូវសេចក្តីយោងនិងឥទ្ធិវប្បធម៌សម្រាប់សង្គមនិងវប្បធម៌មនុស្សតាំងពីយូរយារមកហើយ។ ឥទ្ធិពលវប្បធម៌បែបនេះអាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងភាសាប្រព័ន្ធប្រតិទិនដែលមានមូលដ្ឋាននៅតាមច័ន្ទគតិសិល្បៈនិងទេវកថា។

 លក្ខណៈរូបរាង 
ព្រះចន្ទគឺជារូបរាងប្លែកៗគ្នា: វាមានរូបរាងខុសៗគ្នាតាមភូមិសាស្ត្រ។ ព្រះច័ន្ទមានស្នូលខាងក្នុងសម្បូរដោយជាតិដែកដែលមានកាំតូចៗប្រហែល ២៤០ គីឡូមែត្រ (១៥០ មីលីម៉ែត្រ) និងរន្ធខាងក្រៅដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយជាតិដែករាវដែលមានកាំប្រហែល ៣០០ គីឡូម៉ែត្រ (១៩០ មីលីម៉ែត្រ) ។ នៅជុំវិញស្នូលគឺជាស្រទាប់ព្រំលាយដោយផ្នែកមួយដែលមានកាំប្រហែល ៥០០ គីឡូម៉ែត្រ (៣១០ ម៉ាយ) ។ រចនាសម្ព័ន្ធនេះត្រូវបានគិតថាត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈគ្រីស្តាល់ប្រភាគនៃសមុទ្រម៉មម៉ាញ៉ុកទូទាំងពិភពលោកបន្ទាប់ពីការបង្កើតរបស់ព្រះចន្ទកាលពី ៤,៥ ពាន់លានឆ្នាំមុន។ការធ្វើឱ្យគ្រីស្តាល់ម៉្យាងនេះបង្កើតបានជារបាំងម៉េម៉ីពីទឹកភ្លៀងនិងការលិចអំបិលរ៉ែអូលីវីនថ្នាំគីរីកូហ្សែននិងអរតូត្រូសែន។ ប្រហែលបីភាគបួននៃសមុទ្រម៉ាម៉ាមបានស្រោបហើយក្រាសដែលមានដង់ស៊ីតេក្រាសហើយទាបអាចបង្កើតនិងអណ្តែតលើសំបកឈើ។ វត្ថុរាវចុងក្រោយដែលត្រូវបានគេប្រមូលផ្តុំគ្នានឹងត្រូវបានគេកាត់ផ្តាច់នៅចន្លោះសំបកដែលមានធាតុផ្សំដែលមិនមានប្រសិទ្ធភាពនិងមានកំដៅ។  ស្របតាមទស្សនវិស័យនេះការគូសផែនទីភូមិសាស្ត្រដែលបង្កើតឡើងពីគន្លងបង្ហាញថាសំបករបស់ភាគច្រើនត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់។

 តារាសាស្ត្រនៃព្រះច័ន្ទ 
អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំព្រះច័ន្ទត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាកន្លែងដ៏ល្អឥតខ្ចោះសម្រាប់អ្នកដែលបានមើលតាមរយះកែវយឹត។ការមើលឃើញតារាសាស្រ្តមិនមែនជាការព្រួយបារម្ភនោះទេ]]។ រណ្តៅខ្លះនៅក្បែរបង្គោលមានភាពងងឹតនិងត្រជាក់ជាអចិន្ត្រៃយ៍ហើយជាពិសេសវាមានប្រយោជន៍សម្រាប់កែវពង្រីកអ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ។ដីខ្សាច់ទោះបីជាវាបង្កឱ្យមានបញ្ហាសម្រាប់ផ្នែកផ្លាស់ទីនៃកែវពង្រីកក៏ដោយក៏អាចលាយបញ្ចូលគ្នាជាមួយកាបូនណាណូនិងកាបូអ៊ីសនិងប្រើប្រាស់ក្នុងការសាងសង់កញ្ចក់ដែលមានអង្កត់ផ្ចិតរហូតដល់ ៥០ ម៉ែត្រ។នៅខែមេសាឆ្នាំ ១៩៧២ បេសកកម្មអាប៉ូឡូ 16 បានកត់ត្រានូវរូបភាពតារាសាស្ត្រជាច្រើននិងកាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូអេយជាមួយកាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូអេលកាមេរ៉ា។រូបភាពតូច|ស្តាំ|ស្ថានភាពរបស់ព្រះច័ន្ទ

 ស្ថានភាព 
ស្ថានភាពរបស់ព្រះច័ន្ទត្រូវបានប្រទេសរុស្ស៊ីនិងសហរដ្ឋអាមេរិកគឺជាភាគីនៃសន្ធិសញ្ញាអវកាសខាងក្រៅឆ្នាំ 1994  ដែលកំណត់ព្រះច័ន្ទហើយគ្រប់អាកាសខាងក្រៅជា "ខេត្តនៃមនុស្សទាំងអស់" ។ព្រះច័ន្ទចំពោះគោលបំណងសន្តិភាពដោយហាមឃាត់ការដំឡើងយោធានិងអាវុធនៃការបំផ្លិចបំផ្លាញដ៏ធំ។ កិច្ចព្រមព្រៀងព្រះចន្ទឆ្នាំ ១៩៧៩ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីរឹតបន្តឹងការទាញយកធនធានរ៉ែរបស់ព្រះច័ន្ទដោយប្រទេសណាមួយប៉ុន្តែនៅខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 2016 វាត្រូវបានចុះហត្ថលេខានិងផ្តល់សច្ចាប័នដោយមានតែ ១៨ ប្រទេសដែលគ្មានការចូលរួមនៅក្នុងការរុករកអវកាសមនុស្សដោយខ្លួនឯងឬមានផែនការ ដើម្បីធ្វើដូច្នេះ។ទោះបីជាបុគ្គលជាច្រើនបានអះអាងថាព្រះច័ន្ទទាំងមូលឬមួយផ្នែកក៏ដោយក៏គ្មានអ្វីដែលត្រូវចាត់ទុកថាគួរឱ្យទុកចិត្តនោះទេ។
រូបភាពតូច|ស្តាំ|ទំនាក់ទំនងព្រះច័ន្ទនិងផែនដី
រូបភាពតូច|ស្តាំ|ទំហំដែលទាក់ទង

 ទំនាក់ទំនងជាមួយផែនដី 
ផែនដីមានភាពលំអៀងអ័ក្សបញ្ចេញសម្លេង។ 
គន្លងរបស់ព្រះច័ន្ទគឺមិនកែងទៅនឹងអ័ក្សរបស់ផែនដីទេប៉ុន្តែវាស្ថិតនៅជិតផែនដីគន្លងរបស់ផែនដី។
ប្រព័ន្ធផែនដី - ព្រះចន្ទ (គ្រោងឆ្អឹង)ផ្កាយរណបមើលឃើញព្រះច័ន្ទឆ្លងកាត់នៅពីមុខផែនដី
ព្រះច័ន្ទបង្កើតគន្លងគោចរជុំវិញផែនដីដោយប្រើផ្កាយថេរប្រហែលជា ២៧,៣ ថ្ងៃម្តង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយដោយសារផែនដីកំពុងធ្វើដំណើរក្នុងគន្លងរបស់វានៅជុំវិញព្រះអាទិត្យក្នុងពេលតែមួយវាត្រូវការពេលវេលាយូរជាងមុនសម្រាប់ព្រះច័ន្ទបង្ហាញដំណាក់កាលដូចគ្នាទៅនឹងផែនដីដែលមានប្រហែល ២៩,៥ ថ្ងៃ [ម៉ោង] ។មិនដូចផ្កាយរណបរបស់ភពផ្សេងៗទៀតនោះព្រះច័ន្ទវិលជុំវិញភពអេកូស៊ីកជាងយន្តហោះអេក្វាទ័រ។ គន្លងរបស់ព្រះច័ន្ទត្រូវបានរំខានដោយព្រះអាទិត្យនិងផែនដីនៅក្នុងវិធីតូចៗស្មុគស្មាញនិងទំនាក់ទំនងគ្នា។ ឧទាហរណ៏, ប្លង់នៃគន្លងរបស់ព្រះច័ន្ទវិលម្តងបន្តិចម្តងក្នុងមួយ ១៨.៦១ ឆ្នាំ, ដែលប៉ះពាល់ដល់ទិដ្ឋភាពផ្សេងទៀតនៃចលនាព្រះច័ន្ទគតិ។ ផលប៉ះពាល់បន្តបន្ទាប់ទាំងនេះត្រូវបានពណ៌នាតាមបែបគណិតវិទ្យាដោយច្បាប់របស់កាស៊ីនី។ព្រះច័ន្ទមានទំហំធំគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែលទាក់ទងទៅនឹងផែនដី: អង្កត់ផ្ចិតរបស់វាគឺ ១/៤ និងម៉ាស់គឺ ១/៨១ នៃផែនដី។ វាគឺជាព្រះចន្ទធំជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យដែលទាក់ទងទៅនឹងទំហំនៃភពផែនដីរបស់វាបើទោះបីជាលោក ឆារ៉ូន មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងភពព្រះពន្លាដ៏តូចតាច ផ្លូតូ នៅ ១/៩ ប្លាទីូម៉ាស់។ ផែនដីនិងព្រះច័ន្ទមរតក ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏ធំរបស់វាគឺមានចំងាយ ១.៧០០ គីឡូម៉ែត្រ (១.១០០ ម៉ាយ) (ប្រហែលមួយភាគបួននៃកាំផែនដី) នៅក្រោមផ្ទៃផែនដី។ភពផែនដីវិលជុំគ្នាជុំវិញរង្វង់ផែនដីព្រះច័ន្ទនៅពេលមួយខែពិតប្រាកដជាមួយ ១/៨១ ល្បឿនរបស់ព្រះច័ន្ទឬប្រហែល ១២,៥ ម៉ែត្រ (៤១ ហ្វីត) ក្នុងមួយវិនាទី។ ចលនានេះត្រូវបានដាក់បញ្ចូលនៅលើបដិវត្តធំជាងមុននៃផែនដីនៅជុំវិញព្រះអាទិត្យក្នុងល្បឿនប្រហែល ៣០ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី។
រូបភាពតូច|ស្តាំ|ឈ្មោះនិងនិមិត្តសញ្ញា

 ឈ្មោះនិងនិមិត្តសញ្ញា 
ឈ្មោះធម្មតាសំរាប់ភាសាអង់គ្លេសរបស់ផ្កាយរណបធម្មជាតិរបស់ផែនដីគឺ "ព្រះចន្ទ" ដែលក្នុងអត្ថបទដែលគ្មានការយល់ដឹងជាទូទៅមិនត្រូវបានគេសរសេរជាអក្សរធំឡើយ ព្រះច័ន្ទត្រូវបានគេយកមកពីភាសាអង់គ្លេសបុរាណដែលមានន័យថាដូចគ្នានឹងអក្សរសិល្ប៍អាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់ដែលមកពីភាសាអាលហ្សេឡែន * ម៉នណូដែលបានមកពីភពព្រះចន្ទ "មៈ" របស់ខែមិថុនា - អ៊ុរ៉ុបដែលបានមកពីទំរង់ រូបភាព- ឫសឥណ្ឌូ - អ៊ឺរ៉ុប  "ដើម្បីវាស់", ខែដែលជាឯកតាសម័យកាលដែលវាស់ដោយព្រះច័ន្ទ។  ម្ដងម្កាលគេប្រើឈ្មោះ "ឡូណា" ។ នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ជាពិសេសការប្រឌិតវិទ្យាសាស្រ្ត "ឡូណា" ត្រូវបានប្រើដើម្បីសម្គាល់វាពីព្រះច័ន្ទផ្សេងទៀតខណៈពេលដែលនៅក្នុងកំណាព្យឈ្មោះនេះត្រូវបានគេប្រើដើម្បីបញ្ជាក់មនុស្សម្នាក់នៃព្រះច័ន្ទរបស់យើង។
គុណនាមវិសេសភាសាអង់គ្លេសសម័យទំនើបដែលទាក់ទង់នឹងព្រះច័ន្ទគឺតាមច័ន្ទគតិដែលកើតចេញពីពាក្យឡាតាំងសម្រាប់ព្រះច័ន្ទ ឡូណាOxford English Dictionary,  "luna", Oxford University Press (Oxford), 2009. ។ សារធាតុ សេលែននិច្ច (ជាទូទៅត្រូវបានប្រើដើម្បីសំដៅទៅលើសារធាតុសេលេញ៉ូមធាតុគីមី) គឺកម្រប្រើដើម្បីយោងទៅលើព្រះច័ន្ទថាអត្ថន័យនេះមិនត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងវចនានុក្រមសំខាន់ៗភាគច្រើនទេ។ វាត្រូវបានគេយកមកពីពាក្យក្រិចបុរាណសម្រាប់ព្រះចន្ទσελήνη (សេលែននិច្ច) ដែលពីមុនមកក៏មានបុព្វបទ "សេលែននូ" ដូចជានៅក្នុង ហ្សិនលែននូក្រាហ្វី សិក្សាអំពីលក្ខណៈរូបរាងនៃព្រះច័ន្ទក៏ដូចជាឈ្មោះធាតុ ហ្សិលែស្យូម ។ទាំងស្តេចក្រិកសេឡេន សេលែន និងព្រះនាងដាយអាណាដែលជាព្រះនាងរ៉ូម៉ាំងត្រូវបានគេហៅថាស៊ីធ្យាCollins English Dictionary។ ឈ្មោះ ឡូណា, ស៊ីឌីក និង សេលែនី ត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងក្នុងវាក្យស័ព្ទសម្រាប់គន្លងព្រះចន្ទនៅក្នុងពាក្យដូចជា អាប់ប៉ូលេនី, ផឺរីស៊ីហ្សឹន និង ស៊ីលេណូសិនត្រីក ។ ឈ្មោះដាយណាមកពីឌីវ៉ុយ៉ូ - ដុយវ៉ូដែលមានឈ្មោះថា "ស្ថានសួគ៌" ដែលមកពីដាប់ប៊ែរដូសរបស់ ភីអាយអឺ "ដើម្បីបញ្ចាំងពន្លឺ" ដែលមាននៅក្នុងឧបករណ៍និស្សន្ទវត្ថុជាច្រើនមានន័យថា "មេឃស្ថានសួគ៌និងព្រះ" ។ ដើមកំណើតឡាតាំង "ថ្ងៃ" ។
រូបភាពតូច|ស្តាំ|ទំនាក់ទំនងទឹកនិងព្រះច័ន្ទ
 វត្តមាននៃទឹក 
ត្រចៀកល្មូនគឺជាលក្ខណៈពិសេសដ៏ចម្លែកដែលត្រូវបានរកឃើញនៅលើផ្ទៃរបស់ព្រះច័ន្ទ។ ពួកវាត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយសារធាតុ អាល់បេដូ ខ្ពស់ដែលលេចឡើងជាលក្ខណៈអុបទិចអុបទិច (ឧទាហរណ៍លក្ខណៈអុបទិកនៃរូបរាងរបស់ក្មេងវ័យក្មេង) និងជាញឹកញាប់មានរាងស្រឡូន។ រូបរាងរបស់វាត្រូវបានគេសង្កត់ធ្ងន់ដោយតំបន់អាល់បឺតូដែលមានកម្រិតទាបបំផុតរវាងខ្យល់បក់ភ្លឺ។
វត្តមាននៃទឹក
អត្ថបទដើមចម្បង: ទឹកច័ន្ទ
ទឹករាវមិនអាចបន្តនៅលើផ្ទៃព្រះចន្ទបានទេ។ នៅពេលដែលបានប៉ះពាល់ទៅនឹងកាំរស្មីពន្លឺព្រះអាទិត្យទឹកភ្លាមៗនឹងរលាយតាមរយៈដំណើរការដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា photodissociation ហើយត្រូវបានបាត់បង់ទៅអវកាស។ ទោះយ៉ាងណាតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានសន្មតថាទឹកកកទឹកអាចនឹងត្រូវបានរក្សាទុកដោយប៉ះពាល់ដល់ផ្កាយដុះកន្ទុយរឺក៏អាចបង្កើតឡើងដោយប្រតិកម្មនៃថ្មព្រះច័ន្ទដែលសម្បូរដោយអុកស៊ីសែននិងអ៊ីដ្រូសែនពីខ្យល់ព្រះអាទិត្យដែលបន្សល់ទុកនូវទឹកដែលអាចនឹងស្ថិតនៅក្នុងត្រជាក់ជារៀងរហូត។ រណ្តៅរណ្ដៅនៅលើបង្គោលនៅលើភពព្រះច័ន្ទ។ ការពិសោធន៏កុំព្យូទ័របានបង្ហាញថាផ្ទៃខាងលើរហូតដល់ទៅ ១៤.០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (ទំហំ ៥.៤០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) ប្រហែលជាមានស្រមោលអចិន្រ្តៃយ៍។ វត្តមាននៃបរិមាណទឹកដែលអាចប្រើប្រាស់បាននៅលើព្រះច័ន្ទគឺជាកត្តាដ៏សំខាន់មួយក្នុងការបង្ហាញលំនៅដ្ឋានតាមច័ន្ទគតិដែលជាផែនការណ៍ដែលមានប្រសិទ្ធិភាពចំណាយ។ ជម្រើសនៃការដឹកជញ្ជូនទឹកពីផែនដីនឹងត្រូវបានគេហាមឃាត់។រូបភាពតូច|ស្តាំ|អាប៉ូឡូ

ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ មកការចុះហត្ថលេខាលើទឹកត្រូវបានគេរកឃើញនៅលើផ្ទៃមេឃ។  នៅឆ្នាំ ១៩៩៤ ការពិសោធន៍រ៉ាដាដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅលើយានអវកាស.  ស្លេមែនទីន បានបង្ហាញពីអត្ថិភាពនៃហោប៉ៅទឹកកកតូចៗដែលនៅជិតដី។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយការស្រាវជ្រាវរ៉ាដានៅពេលក្រោយដោយ អាល់បេដូ បានបង្ហាញថាការរកឃើញទាំងនេះអាចជាថ្មដែលត្រូវបានគេបោះចោលពីរណ្តៅដីកំបោរ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៨ បរិមាណនឺត្រុងនៅលើយានអវកាស Lunar Prospector បានបង្ហាញថាកំហាប់ខ្ពស់នៃអ៊ីដ្រូសែនមានវត្តមាននៅជម្រៅទី ១ នៃជម្រៅនៅជិត រីជីលេស នៅជិតតំបន់ប៉ូល។ ខ្សែក្រវាត់ធូលីភ្នំភ្លើងដែលត្រលប់មកផែនដីនៅលើអាប៉ូឡូ ១៥ បានបង្ហាញថាមានបរិមាណទឹកតិចតួចនៅក្នុងផ្ទៃខាងក្នុងរបស់ពួកគេ។ 

យានអវកាស ចាន់ដ្រាយ៉ាន ១ ឆ្នាំ ២០០៨ បានបញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពនៃទឹកកកទឹកលើផ្ទៃទឹកដោយប្រើអង្កត់ផ្ចិត ម៉ូនមែននឺឡូជី មេប ។ បរិមាណចំហាយវិទ្យុសកម្មបានកត់សម្គាល់ឃើញថាស្រទាប់ស្រូបយកសារធាតុ អ៊ីដ្រូសែន ដែលត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងដោយពន្លឺព្រះអាទិត្យផ្តល់នូវភស្តុតាងនៃបរិមាណទឹកកកទឹកធំ ៗ នៅលើផ្ទៃព្រះចន្ទ។ យានអវកាសបានបង្ហាញថាកំហាប់អាចមានកម្រិតខ្ពស់រហូតដល់ ១០០០ppm ។ នៅឆ្នាំ ២០០៩ ឡាក្រោះ បានបញ្ជូនអំបិលផោនរហូតដល់ ២.៣០០ គីឡូក្រាមចូលទៅក្នុងរណ្តៅប៉ូល polar ដែលមានអាយុកាលជាអចិន្ត្រៃហើយបានរកឃើញទឹកយ៉ាងហោចណាស់ ១០០គីឡូក្រាមក្នុងគំនរសម្ភារៈដែលបានច្រានចេញ។ ការពិនិត្យមួយទៀតនៃទិន្នន័យ ឡាក្រោះ បានបង្ហាញថាបរិមាណទឹកដែលត្រូវបានរកឃើញជិតដល់ ១៥៥ ± ១២ គីឡូក្រាម (៣៤២ ± ១២ អេលប៊ី) ។
ក្នុងខែឧសភាឆ្នាំ ២០០ មានទឹកចំនួន ៦១៥-១៤១០ មែត្រក្នុងការរលាយបញ្ចូលគ្នានៅក្នុងគំរូចារកម្ម ៧៤២២០ ដែលត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាជាវិទ្យុសកម្មដែលមានឈ្មោះថា "ទឹកក្រូចពោធិ៍សាត់" ដែលត្រូវបានប្រមូលក្នុងអំឡុងពេលបេសកកម្ម អាប៉ូឡូ ១៧ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២ ។ ការបញ្ចូលត្រូវបានបង្កើតឡើងកំឡុងពេលផ្ទុះ ការផ្ទុះនៅលើព្រះច័ន្ទមានប្រមាណជា ៣,៧ ពាន់លានឆ្នាំមុន។ ការប្រមូលផ្តុំនេះគឺអាចប្រៀបធៀបជាមួយនឹងម៉ាញ៉េនៅលើអាវធំខាងលើរបស់ផែនដី។ ទោះបីជាមានចំណាប់អារម្មណ៍ខាងសរីនវិទ្យាយ៉ាងណាក៏ដោយការប្រកាសនេះផ្តល់នូវភាពកក់ក្តៅបន្តិចបន្តួចចំពោះពួកអាណានិគមលូទឹកនិយម - គំរូនេះមានប្រភពដើមជាច្រើនគីឡូម៉ែត្រនៅក្រោមផ្ទៃដីហើយការរួមបញ្ចូលមានការពិបាកក្នុងការចូលប្រើវាហើយវាត្រូវចំណាយពេល ៣៩ ឆ្នាំដើម្បីស្វែងរកវាជាមួយនឹងស្ថានភាពនៃរដ្ឋឧបករណ៍អុបទិក អាយអន

 ឯកសារយោង