ច្បាប់​ព្រះ​រាជសម្ភារ

ច្បាប់ព្រះ​រាជសម្ភារ (រាជនេតិ) ជាស្នាព្រហស្ថ​និពន្ធ​របស់​ព្រះរាជសម្ភារ ។

(បទកា​កគតិ)

១.ហៃសាធុជនផង     នេះគឺបំណង     បទបាលីថា

គម្ពីរ​រសធម៌    អាណា​ក្រិត្តិកា   គួរគប្បីមហា     ជនផង​ត្រងត្រាប់ ។

២.ធម៌នេះ​ដំបូន្មាន    រួមរក្សា​ប្រាណ   ឱ្យបាន​ក្តី​គាប់

ដ៏លោកបរលោក     ហៅរស់​ពុំស្លាប់  ធម៌នេះ​ជាច្បាប់     ក្តី​គាប់​បរិយាយ ។

៣.កុំទុកចិត្ត​បរទេស       កុំទុកចិត្ត​អភិ​នេស្រ្កម៍(១)      កុំទុកចិត្ត​អភិប្រាយ

ប្រើទំ​លែងខ្ពស់      រំពឹងឱ្យឆ្ងាយ    ស្តាប់​ពាក្យបរិយាយ     បណ្តិបមេជី(៣) ។

៤.កុំងឿងដោយខ្យល់(៤)     កុំឱន​ពាក្យពល       កុំខ្វល់ដោយស្រី

កុំកាន់​ពិសយង់      គប់នឹងស្រី្ត         សមណជនជី       កុំឱ្យក្តី​ត្រូវ ។

៥.កុំនៅ​ញ៉ាំងឈ្លោះ    កុំស្តាប់អសុរោះ   កុំស្តាប់អាស្រូវ

កុំដើរពានស្កុន    កុំស្កាត់ច្រកផ្លូវ       កុំធ្វើស្រែស្រូវ      នៅផ្លូវដំរី ។

៦.ផ្អែមពីរ​ប្រការ         ចំណីនៅ​ដាល(៥)   កុំអាលឱ្យឆី

ផ្អែមមួយពាក្យពាល      រែងរាល​រកក្តី      ផ្អែមមួយ​ពាក្យស្រី      ស្រដីមាយា ។

៧.ពាក្យ​គ្រូរែង​រឹង        ស្រារែង​ស្រវឹង       ពុំដែលពិសា

ពាក្យពិតរែងស្លែង     ពុំពិរោះ​ថា         បណ្តិប​មេបា       រែងថាពុំគាប់ ។

៨.ខ្លៅរែង​ស្អប់ចេះ      ខ្សត់ឥតចំណេះ   ស្អប់អ្នកមានទ្រព្យ

ស្រីស្រាលប្រចណ្ឌ      រែងស្អប់ខ្ញុំគាប់    ពាលពិត​ឥតច្បាប់       រែងស្អប់​ប្រដៅ ។

៩.ចង់បុណ្យបានបាប     ចចើង​ចង់លាភ       រែងបាត់​ធនទៅ

មានៈបាត់មិត្ត       ឥតអ្នក​ជាផៅ       ក្រេវក្រោធឃោរឃៅ       រមែង​បាត់អង្គ ។

១០.ស្វែង​គាប់បានយស       ចង់ស្វែងរបស់      ប្រើចេះផ្គត់​​ផ្គង់

ចង់ធំកុំអួត     ដើមមាន​ពូជពង្ស         ចង់ឱ្យខ្លួន​ត្រង់       ប្រើ​ផ្គាប់​អ្នកមុខ ។

១១.ខ្លែងហើរ​ត្បិត​ខ្យល់       នាយថ្កើងត្បិតពល             រក្សាឱ្យសុខ

ទ្រព្យគង់ត្បិតស្រី      ចេះសំចៃទុក       ផ្ទះ​ធំស្រណុក       តិ្បតភរិយា​ជា ។

១២.បាត់យសត្បិត​ខ្ជឹល    បាត់ញាណទានសីល      ត្បិត​សេពសុរា

ប្រមាទ​បាត់បុណ្យ    ខឹងបាត់​ប្រាជ្ញា    លេញ​លេងដៀលថា      បាត់​ឥរិយាគាប់ ។

១៣.អត់ឱនឥតទោស  ធ្វើចិត្តសណ្តោស  បង្កើតជាទ្រព្យ

មេត្រីជាញាតិ  រក្សាដល់ស្លាប់  ចៀសក្តីពុំគាប់  ជាគន្ធពិដោរ ​។

១៤.ទឹកបាក់ទៅទាប     បុណ្យបាត់ត្បិតបាប    លាភបាត់ត្បិតឃោរ

ទឹកថ្លា​ត្បិតរលក    ពុំយល់ស្រមោល    ទោសកើតត្បិតពោល  ល្មមមាត់ឈ្លានពាន ។

១៥.ខ្លៅរែង​ស្អប់ប្រាជ្ញ    នាអ្នកខ្លួនខ្លាច    រែងធ្វើជាហ៊ាន

ខ្សត់ខ្សោយស្មុតទ្រុត​     រែងធ្វើជាមាន    អ្នកឥត​សន្តាន   រែងមើលងាយគេ ។

១៦.ទាហានថ្កើងត្បិតសឹក   ធ្វើស្រែ​ត្បិតទឹក   ត្រីកពលត្បិតបាយ

សិស្សប្រាជ្ញ​ត្បិតគ្រូ     ជេរ​ពោលដំវាយ   ពលជាត្បិតនាយ  ហ្វឹកហ្វឺនខះខំ ។

១៧.រៀនក្តីគួរគិត     ចាស់ឥតប្រព្រឹត្ត    នូវប្រែច្រឡំ

អ្នកជាៗកាច    តូចប្រែជាធំ      ពង្សពូជឧត្តម   ច្រឡំជារាស្រ្ត ។

១៨.ឃើញសេះជាលា    ក្ងានជាទា    ពពាយជាទាស

សំណង់ជាប្រាក់      ស្ពាន់ធ្លាក់ជាមាស     បង្កួយជាជាស    កប្បាសជាគរ ។

១៩.ហេតុនេះគួរគិត    គួររិះរកហិត      ដឹងរសគន្ធ

ពិដោរអសុដោរ      ពិសា-សាទរ    ហឹកហើយគប្បីប-       រិភោក្តាក្តិត ។

២០.ល្គឹកឮពាក្យពេចន៍    សាកសួររកសាច់   សន្តាន​ព្រេង​ព្រឹទ្ធ

រករិះកល់អ្វី    សុចរិតទុច្ចរិត     ហើយហោងគួរគិត      ឱ្យដឹង​ខ្ពស់ទាប ។

ពន្យល់​ពាក្យ​​មួយ​ចំនួន ៖

(១) ​អភិ​នេស្រ្កម៍(បព្វជិត),

(២)ស្ទំ​(ទាប,បន្តិចៗ),

(៣) ​បណ្តាំមេជី(ពាក្យទូន្មានមេបា,ជីដូនជីតា)

(៤) កុំងឿងដោយខ្យល់ ៖ កុំងឿងព្រោះសំដីគេនិយាយព្យូហ៍ឲ្យភ័ន្តគំនិត ។

(៥) ចំណីនៅ​ដាល កុំអាលឱ្យឆី គឺចំណីដែលកំពុងក្តៅខ្លាំងកុំអាលស៊ី ។