បញ្ញាសជាតក

ប្រភពដើម 
រឿង បញ្ញាសជាតកជាច្រើនមានភាពស្រដៀងគ្នាជាមួយនឹង អក្សរសិល្ប៍សំស្រ្កឹត ក៏ដូចជារឿងនិទានតាមីល ចិន ទីបេ ខូតាន់ និងរឿងនិទានប្រជាប្រិយអាស៊ីអាគ្នេយ៍។  

យោងទៅតាមទំនៀមទំលាប់ភូមានៅសតវត្សទី ១៧ និង ១៨  រឿងប្រហែលជាមានដើមកំណើតនៅសតវត្សទី ១៥ ឡានណា ( ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ សម័យទំនើប)។  ឈ្មោះភូមា Zimmè Paññāsa ( ဇင်းမယ်ပညာသ ),  តាមពិតមានន័យថា 'ឈៀងម៉ៃ ហាសិប' ហើយគេគិតថារឿងទាំងនេះប្រហែលជាមានដើមកំណើតនៅក្នុងទីក្រុងនោះ ដែលឥឡូវស្ថិតនៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ  ពីកន្លែងដែលការប្រមូលផ្តុំទំនងជាត្រូវបានបញ្ជូន។  យោងតាម ដាំរុងរាជនុភព រឿងរ៉ាវត្រូវបានចងក្រងជាលើកដំបូងនៅ ឈៀងម៉ៃ រវាងឆ្នាំ​១៤៦៧ និង​ ១៦៦៧ ៖  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះទំនងជាមិនត្រឹមត្រូវទេ។ ដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានចង្អុលបង្ហាញថា រឿងនិទាន បញ្ញាសជាតក ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងសម័យ សុខោទ័យ (១២៣៨-១៤៣៨)។ 

ព្រះសង្ឃជាច្រើនអង្គបានភៀសខ្លួនទៅ ហ្លួងព្រះបាង មុន និងកំឡុងពេល ការដណ្តើមយកទីក្រុងឈៀងម៉ៃរបស់ភូមា ក្នុងឆ្នាំ ១៥៥៨ ហើយមួយចំនួនទៀតត្រូវបាននាំយកទៅភូមា។ នេះមិនត្រឹមតែអាចពន្យល់ពីការរីករាលដាលនៃ បញ្ញាសជាតក ប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងការកើនឡើងនៃការផលិតសាត្រាស្លឹករឹតដែលមាន បញ្ញាសជាតកនៅទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកផងដែរ។ 

 កំណែ 
ដោយ​សារ​តែ​រឿងនិទាន​ដើម​ឡើយ ហើយ​ជា​យូរ​មក​ហើយ​បាន​ផ្ទេរ​ដោយ​ផ្ទាល់​មាត់ វា​ពិបាក​ក្នុង​ការ​តាម​ដាន​ការ​វិវត្ត​ដ៏​ជាក់លាក់​មួយ។ ភាគច្រើននៃសាត្រាស្លឹករឹតដែលនៅរស់រានមានជីវិតដែលមាន បញ្ញាសជាតកមួយឬច្រើនមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទី ១៨ និងសតវត្សទី ១៩ ប៉ុន្តែភាគច្រើននៃពួកគេហាក់ដូចជាចម្លងពីសាត្រាស្លឹករឹតចាស់ៗ។  ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​នេះ​មាន​៣​វគ្គ គឺ​មួយ​ជា​ភាសា​ឡាវ និង​២​ជា​ភាសា​បាលី មួយ​មក​ពី​ភូមា និង​មួយ​ទៀត​មក​ពី​កម្ពុជា និង​ថៃ។ ខណៈពេលដែលមានការត្រួតគ្នាខ្លះរវាងកំណែ វាមានកម្រិតនៃការប្រែប្រួលយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុង ៣ ។ 

 ការបោះពុម្ពរាជវង្សថៃ 
ការបោះពុម្ពព្រះរាជក្រឹត្យនៃជម្រើសនៃ បញ្ញាសជាតក ត្រូវបានតែងតាំងដោយស្តេច មង្កុត ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា រាមាទី៤ ដែលគ្រប់គ្រងពីឆ្នាំ​១៨៥១ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៨ ។ អត្ថបទនេះត្រូវបានសរសេរជាចម្បងជា អក្សរខ្មែរ ដែលប្រើជាទូទៅសម្រាប់គម្ពីរពុទ្ធសាសនាបាលីនៅភាគកណ្តាលប្រទេសថៃ រហូតដល់ចុងសតវត្សទី ១៩ ។ 

ការ​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ថៃ​លើក​ដំបូង​ត្រូវ​បាន​បោះពុម្ព​នៅ​ឆ្នាំ​១៩២៣ ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់ ​ព្រះអង្គម្ចាស់ ដាំរុងរាជនុភព ដែល​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះ​មហាក្សត្រ។ 

សំណុំនៃភាសាថៃភាគខាងជើង បញ្ញាសជាតក បកប្រែពី អក្សរថៃថាម ទៅជា អក្សរថៃ ត្រូវបានបោះពុម្ពក្នុងឆ្នាំ 1998 ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់ សាកលវិទ្យាល័យឈៀងម៉ៃ ។ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិដែលចូលរួមក្នុងគម្រោងនេះ ចង្អុលបង្ហាញថា កំណែសាត្រាស្លឹករឹតដើមដែលសរសេរជាអក្សរថៃថាមខាងជើង ភាគច្រើនជា ភាសាថៃខាងជើង ដែលមានពាក្យ និងឃ្លាបន្ថែមជាភាសាបាលី។  

នៅក្នុងការប្រមូល បញ្ញាសជាតក របស់ថៃនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះមាន ៦១ រឿងនិទាន ។ នៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ ប្រភេទ telenovela របស់ថៃដែលគេស្គាល់ថា " jakrawong " ត្រូវបានបំផុសគំនិតពី បញ្ញាសជាតក; រឿងប្រឌិតអំពីរាជវង្ស ជារឿយៗពាក់ព័ន្ធនឹងអំណាចវេទមន្តដ៏ភ្លឺស្វាង - នៅតែពេញនិយម ទោះបីជាមានអត្ថិភាពជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយក៏ដោយ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ គុណធម៌ដូចជា សេចក្តីសុចរិត និងសីលធម៌ត្រូវបានជំនួសដោយអាវុធ និងកម្លាំងសាហាវ។ យោងតាមលោក Niyata Lausunthorn ការធ្វើទំនើបកម្មនៃ បញ្ញាសជាតក បានជួយរក្សាបាននូវប្រជាប្រិយភាពរបស់ខ្លួនរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ទោះបីជាវាជួនកាលមានការចាកចេញយ៉ាងយូរពី ជាតករបស់បាលីក៏ដោយ។ 

 កំណែខ្មែរ 
បញ្ញាសជាតក របស់កម្ពុជា, មិនមែនជាផ្នែកមួយនៃ បាលី ដកស្រង់និងយកគំរូតាមរចនាប័ទ្មនៃ សាស្ត្រាល្បែង , ប្រឌិតនិងអក្សរសាស្រ្តខ្មែរអប់រំ។ បញ្ញាសជាតក មាន ៤ ប្រភេទដែលសរសេរនៅលើ ៖

 សាត្រាស្លឹករឹត  ទាំងភាសាខ្មែរ និងភាសាបាលី
 សម្រាំងដែលបានកែសម្រួលពីស្លឹកត្នោតជាភាសាបាលីជាបួនភាគ,
 បញ្ញាសជាតកសង្ខេប ជាភាសាខ្មែរ សង្ខេប  និង
 បញ្ញាសជាតកសម្រាយ, អធិប្បាយអំពី បញ្ញាសជាតក ជាបួនភាគ។

ជាតកខ្មែរ រឿងជីវិតរបស់ព្រះពុទ្ធ ចេញដំណើរពីគំរូឥណ្ឌា ក្នុងការពណ៌នាស្ត្រីភាគច្រើនថាជាមនុស្សឆ្លាតវៃ សកម្ម និងថ្លៃថ្នូរ ហើយរៀបរាប់លម្អិតអំពីផលវិបាកសម្រាប់បុរសដែលមិនចាត់ទុកស្ត្រីដូចខ្លួន។ 

ចំពោះបញ្ញាសជាតក, ៥១ ទៀត ទេវកថា ជាតកដែល មិនមែនជានិទានត្រូវបានប្រមូលពួកវាពីរឿងព្រេង ខ្មែរ ក្នុង សម័យ សង្គម រាស្ត្រ និយម ; ពួកគេត្រូវបានបោះពុម្ពម្តងទៀតជា ៨ ភាគក្នុងឆ្នាំ  

 ការវិភាគ 

 សីលៈ ការលើកតម្កើងនៃការលះបង់ខ្លួនឯង 
ខណៈពេលដែលទំនៀមទម្លាប់ព្រះពុទ្ធសាសនាសំខាន់ៗមិនលើកកម្ពស់ ការធ្វើទុក្ករកម្ម ទេ រឿងនិទាន បញ្ញាសជាតក បង្ហាញពីតម្លៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ជាក់លាក់មួយនៅក្នុងការអនុវត្ត ពោធិសត្វ នៃការលះបង់ខ្លួនឯង និងការលះបង់ចំពោះមាតាបិតា និង ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និង ព្រះសង្ឃ ។ 

 រូបតំណាង 
គំនូរដែលលេចឡើងនៅក្នុង បញ្ញាសជាតកខ្លះក៏អាចត្រូវបានរកឃើញនៅលើការផ្តល់ជំនួយសង្គ្រោះនៅសតវត្សរ៍ទី 9 នៅ បូរ៉ូប៊ូឌូរ នៅកោះជ្វាដែលបង្ហាញថា បញ្ញាសជាតក ខ្លះអាចមកពីរឿងព្រេងអាស៊ីអាគ្នេយ៍មុនពុទ្ធសាសនា។ 

 សូមមើលផងដែរ។ 

 សីលធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនា
 ខុទ្ទកនិកាយ
 រឿងនិទានជាតក
 បញ្ជីនៃជាតក
 សាស្តា ល្បែង
 ទសជាតក
 ព្រះវេស្សន្តរជាតក