ភ្នំវល្លិ

ភ្នំវល្លិ គឺជាជួរភ្នំតូចមួយនៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសកម្ពុជា ។ ជួរភ្នំនេះស្ថិតនៅក្នុងស្រុកដំណាក់ចង្អើរ ខេត្តកែប ជិតព្រំដែនជាមួយខេត្តកំពត ។ ជួរដ៏ដាច់ស្រយាលនេះបានក្លាយជាសមរភូមិដ៏ល្បីមួយក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា នៅពេលដែលវាជាមូលដ្ឋានសម្រាប់កងកម្លាំងបះបោរកុម្មុយនិស្ត និងជាគោលដៅនៃការទម្លាក់គ្រាប់បែកដ៏សំខាន់ដោយ យន្តហោះ បេ-៥២ និងការវាយប្រហារតាមអាកាសផ្សេងទៀត។ 

ផ្លូវរថភ្លើងខាងជើងខាងត្បូង រវាង ភ្នំពេញ និង ព្រះសីហនុ រត់តាមជើងភ្នំ។ ផ្លូវជាតិលេខ៣៣ ចន្លោះ ស្រុកកំពង់ត្រាច និង ក្រុងកំពត ក៏រត់នៅក្បែរនោះដែរ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មានផ្លូវ ឬផ្លូវមួយចំនួននៅលើភ្នំ ហើយមានតែសហគមន៍អចិន្រ្តៃយ៍ពីរប៉ុណ្ណោះគឺភូមិចំការបី និងភូមិរុន។

 ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ តំបន់ជុំវិញភ្នំវរៈ គឺជាកន្លែងនៃវាលពិឃាតជាច្រើន និងពន្ធនាគារចំនួនពីរ ដែលគ្រប់គ្រងដោយសន្តិភាព ដែលជាប៉ូលីសសម្ងាត់នៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ។ 

បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម នៅឆ្នាំ១៩៧៩ ភ្នំវល្លិបានក្លាយជាមូលដ្ឋានមួយរបស់ពួកឧទ្ទាមភាគខាងត្បូងសម្រាប់កងកម្លាំងកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដែលនៅសេសសល់ ហើយនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៤ ភ្នំវល្លិបានចាប់អារម្មណ៍ពីអន្តរជាតិថាជាទីតាំងនៃការវាយប្រហាររបស់ខ្មែរក្រហមលើរថភ្លើងកម្ពុជា។ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៨នាក់ស្លាប់ (ទាហានរដ្ឋាភិបាល ៣នាក់ យ៉ាងតិចខ្មែរក្រហម ៤នាក់ និងអ្នកដំណើរស៊ីវិលម្នាក់) Reuters, 1994-08-01 និងនាំឱ្យមានការចាប់ជំរិតចំណាប់ខ្មាំងជាង ១០០នាក់ (ក្នុងនោះមានជនជាតិខ្មែរយ៉ាងតិច ២នាក់ វៀតណាម ៣នាក់ និង​បស្ចិមប្រទេស​បី​នាក់ ដែល​ពួកគេ​ទាំង​អស់​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់​)។ Amnesty International, Amnesty International Report 1995, https://www.amnesty.org/en/documents/pol10/001/1995/en/

កាលៈទេសៈពិតប្រាកដនៃការស្លាប់របស់ចំណាប់ខ្មាំងនៅតែមិនច្បាស់លាស់ជាមួយនឹងរបាយការណ៍មួយចំនួនដែលបង្ហាញថាពួកគេបានស្លាប់ប្រហែលជានៅដើមខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៤ ឬអាចក្រោយថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៤។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សាកសពរបស់ពួកគេត្រូវបានគេរកឃើញនៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៤។  Chhouk Rin exonerated, Fri, 24 February 1995 Post Staff, Phnom Penh Post, http://www.phnompenhpost.com/national/chhouk-rin-exonerated

លោក ឈូក រិន ជាមន្ត្រីខ្មែរក្រហមនៅពេលនោះ ក្រោយមកត្រូវបានកាត់ទោសពីបទឃាតកម្មលើចំណាប់ខ្មាំងលោកខាងលិចទាំងបីនាក់ ហើយគិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០១៣ កំពុងត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់គុកមួយជីវិតនៅក្នុងពន្ធនាគារព្រៃស ។ After Significant Initial Resistance, Former Khmer Rouge Commander and Convicted Murderer Chhouk Rin Testifies, April 22, 2013,By Doreen Chen, Senior Consultant, Destination Justice, and LLM, Columbia Law School, http://www.cambodiatribunal.org/blog/2013/04/after-significant-initial-resistance-former-khmer-rouge-commander-and-convicted

 បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម 
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៤ និងការចាប់យកឬការចុះចាញ់នៃកងកម្លាំងឧទ្ទាមចុងក្រោយនៅលើភ្នំភ្នំវ័របានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលអន្តរជាតិជាពិសេសពី អង្គការយូណេស្កូ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨។ ភ្នាក់ងារទាំងនេះបាននិងកំពុងព្យាយាមកែលម្អសុខភាព ការអប់រំ និងជីវភាពរស់នៅសម្រាប់អ្នកភូមិដែលបានខកខានការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងឆាប់រហ័ស និងការកសាងឡើងវិញនៃប្រទេសនេះ ដោយសារភាពឯកោ និងសង្គ្រាមជាច្រើនឆ្នាំ។ 

 ឯកសារយោង