ព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ

អន្ត​ធម៌ ​២​ យ៉ាង 
ឯវម្មេ សុតំ សូត្រ​នេះ (ឈ្មោះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ) គឺ​ខ្ញុំ (ឈ្មោះ​អានន្ទ) បាន​ស្ដាប់​មក​ហើយ​ យ៉ាង​នេះថា​ សម័យ​មួយ ក្នុងថ្ងៃ ១៥ កើត ខែ​អាសាឍ ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​គង់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ឥសិបតនមិគទាយវ័ន ( Isipatana, the deer park) ជិត​ក្រុង​ពារាណសី ដែល​បច្ចុប្បន្ន​​តំបន់​នោះ​មាន​ឈ្មោះ​​ថា ​សារនាថ (Sarnath) ជិត​ក្រុង​ពារាណសី (Varanasi) នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​ឧត្តរប្រទេស (Uttar Pradesh) នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា (India) ។ ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ត្រាស់​ហៅ ​បញ្ចវគ្គិយភិក្ខុ​​ (សាវក ៥ អង្គ​ដែល​បាន​បម្រើ​ព្រះ​ពុទ្ធ មុន​ពេល​​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់​ដឹង) ក្នុង​ទី​នោះ​ឯង​ ឲ្យ​តាំង​ចិត្ត​ស្ដាប់​​នូវ​ភាសិត​នេះ​ថា  "...​ អន្ត​ធម៌​ គឺ​ធម៌​ជា​ផ្លូវ​ប្រតិបត្តិ​អមខាង ដ៏​លាមក​អាក្រក់​ទាំងឡាយ​ពីរ​ប្រការ​នេះ បព្វជិត​មិន​គួរ​សេពគប់ គឺ​ថា​មិន​គួរ​ប្រព្រឹត្ត​ឡើយ​ (នេះ​ជាបឋមទេសនា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ) ។" 

ធម្មចក្កប្បវត្តនវគ្គ ទី២ (បិដក ៣៩ ទំព័រ ២៣៩ ដល់ ២៦០)

[៣៦៥] ខ្ញុំបានស្ដាប់មក​យ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់​គង់នៅ ក្នុង​ឥសិបតនមិគទាយវន ទៀបក្រុងពារាណសី ។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះ​ដ៏មានព្រះ​ភាគ ទ្រង់​ត្រាស់​ចំពោះបញ្ចវគ្គិយភិក្ខុទាំងឡាយថា ៖

"ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌អមខាង ២ ប្រការនេះ បព្វជិត មិនគួរសេពគប់ឡើយ ។ ធម៌អមខាង ២ ប្រការ គឺអ្វីខ្លះ?" 

"ការ​ប្រកប​រឿយ​ៗ​នូវសេច​ក្ដី​ជាប់​ជំពាក់ដោយ​កាម​សុខ​ក្នុង​កាម​ទាំង​​​ឡាយ​ (កាមសុខល្លិកានុយោគៈ)​ ដែលជាធម៌ថោកទាប​ ជារបស់​អ្នកស្រុក​ ជារបស់​បុថុជ្ជន មិន​មែន​ជារបស់​អរិយបុគ្គល មិនប្រកបដោយ​ប្រយោជន៍" [និង]​ "ការ​ប្រកប​រឿយៗ​នូវ​សេចក្ដីព្យាយាមធ្វើ​ខ្លួនឯង​ឲ្យ​លំបាក (អត្តកិលមថានុយោគៈ) ដែល​នាំ​មក​នូវ​សេចក្ដីទុក្ខ មិនមែន​ជារបស់​អរិយបុគ្គល មិន​ប្រកប​ដោយប្រយោជន៍​ ។"

"ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ មជ្ឈិមាបដិបទា មិនប៉ះពាល់នូវធម៌​អម​ខាង​ទាំង ២ នុ៎ះ តថាគត​​​​​បា​ន​ត្រាស់​ដឹង​ហើយ ជាសេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដីចេះដឹង ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីដឹង​ច្បាស់​ ដើម្បី​ត្រាស់​ដឹង ដើម្បីនិព្វាន​។" 

"ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ចុះមជ្ឈិមាបដិបទានោះ​ តើ​ដូចម្ដេច ដែលតថាគត​ត្រាស់​ដឹង​ហើយ ជាសេចក្ដីប្រតិបត្តិ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដីចេះដឹង ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីដឹង​ច្បាស់​ ដើម្បី​ត្រាស់​ដឹង ដើម្បីនិព្វាន ?" 

"(មជ្ឈិមាបដិបទា) គឺ អរិយមគ្គ ប្រកប​ដោយ​អង្គ ៨ ប្រការនេះឯង ។" 

"អរិយមគ្គ ៨ ប្រការ គឺអ្វីខ្លះ?" 

"គឺសេចក្ដីយល់​ត្រូវ សេចក្ដីត្រិះរិះត្រូវ វាចាត្រូវ ការងារត្រូវ ការចិញ្ចឹម​ជីវិតត្រូវ សេចក្ដីព្យាយាមត្រូវ សេចក្ដីរឭកត្រូវ ការធ្វើចិត្តឲ្យនឹងត្រូវ​ ។" 

"ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯងហៅថា មជ្ឈិមាបដិបទា ដែល​តថាគតត្រាស់ដឹង​ហើយ ជាសេចក្ដីប្រតិបត្តិ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដីចេះដឹង ប្រព្រឹត្តទៅ​ ដើម្បី​​ស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីដឹង​ច្បាស់​ ដើម្បី​ត្រាស់​ដឹង ដើម្បីនិព្វាន ។"

[៣៦៦] "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏សេចក្ដីទុក្ខនេះឯង ហៅថា អរិយសច្ច គឺជាតិ ជា​ទុក្ខ ជរាជាទុក្ខ ព្យាធិជាទុក្ខ មរណៈជាទុក្ខ ដំណើរជួបប្រសព្វ​ ដោយ​សត្វ ​និង​សង្ខារ​ មិនជាទីស្រឡាញ់​ទាំងឡាយ ជាទុក្ខ ដំណើរព្រាត់​ប្រាស​ចាក​សត្វ​ និង​សង្ខារ ជាទីស្រឡាញ់​ទាំងឡាយ​ ជាទុក្ខ ​បុគ្គល​ប្រាថ្នារបស់​ណា មិន​បាន​របស់​នោះ ​ជាទុក្ខ បើពោល​ដោយ​សង្ខេប ឧបាទានក្ខន្ធ ទាំង​ ៥ ប្រការ ឈ្មោះ​ថា ជាទុក្ខ ។" 

"ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ហេតុ​ជាទីកើត​ឡើង ​នៃទុក្ខ​នេះ ហៅថា អរិយសច្ច ។ គឺតណ្ហានេះឯង ជាធម្ម​ជាតិ នាំសត្វឲ្យ​កើត​ទៀត ប្រកប​ដោយសេចក្ដីរីករាយ​ និង​ត្រេកត្រអាល ជាធម្ម​ជា​តិ​ នាំសត្វឲ្យ ត្រេក​ត្រអាល ក្នុង​ភព​នោះៗ ។" 

"តណ្ហា គឺអ្វីខ្លះ?" 

"គឺកាម​តណ្ហា ភវតណ្ហា វិភវតណ្ហា ។" 

"ម្នាល​ភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្ដី​រលត់​នៃ​ទុក្ខ​នេះ​ ហៅថា អរិយសច្ច ។​ គឺសភាវៈ​នឿយ​ណាយ និង​ការរលត់​ ដោយ​មិន​មានសេស​សល់ ជា​សភាវៈលះបង់​ គ្រវែង​ចោល ជម្រុះ​ចោល មិន​មាន​អាល័យ ចំពោះ​តណ្ហានោះ ។" 

"ម្នាល​ភិក្ខុទាំងឡាយ បដិបទា ជាដំណើរ​ទៅកាន់​ទីរំលត់​ទុក្ខ​នេះ ហៅថា​ អរិយសច្ច ។​ គឺអរិយ​មគ្គ ប្រកបដោយ​អង្គ ៨ ប្រការ​នេះឯង ។" 

"អរិយមគ្គ គឺអ្វីខ្លះ?" 

"គឺសេចក្ដីយល់​ត្រូវ សេចក្ដីត្រិះរិះត្រូវ វាចាត្រូវ ការងារត្រូវ ការចិញ្ចឹម​ជីវិតត្រូវ សេចក្ដីព្យាយាមត្រូវ សេចក្ដីរឭកត្រូវ ការធ្វើចិត្តឲ្យនឹងត្រូវ​ ។"

ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល​មិន​លាយ​ច្រឡំ​ដោយ​អន្តធម៌​​ទាំងឡាយ​ពីរ​យ៉ាង​នេះឯង ​ដែល​តថាគត បាន​ត្រាស់​ដឹង​ហើយ​ ជា​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ (ការ​ឃើញ​ដោយប្រាជ្ញា) ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ដឹង​ច្បាស់​ប្រាកដ ​រមែង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ ដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹងចំពោះ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹង​ដោយ​ប្រពៃ ដើម្បី​សេចក្ដី​រម្លត់​ទុក្ខ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ​សេចក្ដី​ ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល ​ដែល​តថាគត​បាន​ត្រាស់​ដឹង​ហើយ​ ជា​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ដឹង​ច្បាស់​ប្រាកដ ​រមែង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់​រម្ងាប់ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹង​ចំពោះ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹងដោយ​ប្រពៃ ដើម្បី​សេចក្ដី​រម្លត់​ទុក្ខ​នោះ តើ​ដូច​ម្តេច?

 អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គៈ 
អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គៈ គឺ​ធម៌​ដូច​ជា​ផ្លូវ មាន​អង្គ ៨ ដ៏​ប្រសើរ​នេះ​ឯង (ហៅ​ថា ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល) ។ អដ្ឋង្គិកមគ្គ​នោះ ដូច​ម្តេច?

·       សម្មាទិដ្ឋិ អារម្មណ៍ឬវិញ្ញាណបានយល់​​ត្រូវ

·       សម្មាសង្កប្ប ​សេចក្ដី​ត្រិះរិះ​ត្រូវ

·       សម្មាវាចា សម្តី​ត្រូវ

·       សម្មាកម្មន្ត ការងារ​ត្រូវ

·       សម្មាអាជីវៈ ​កិរិយា​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ត្រូវ

·       សម្មាវាយាម ព្យាយាម​ត្រូវ

·       សម្មាសតិ ​សេចក្ដី​រលឹក​ត្រូវ

·       សម្មាសមាធិ ​កិរិយា​តម្កល់​ចិត្ត​ឲ្យ​នឹង​ត្រូវ ។

ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ អដ្ឋង្គិកមគ្គ​នេះឯង​ដែល​ហៅ​ថា ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល ​ដែល​តថាគត​បានត្រាស់​ដឹង​ហើយ​ ជា​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ដឹង​ច្បាស់​ប្រាកដ ​រមែង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ ដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់​រម្ងាប់ ដើម្បី​សេចក្ដី​ ដឹង​ចំពោះ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹង​ដោយ​ប្រពៃ ដើម្បី​សេចក្ដី​រម្លត់​ទុក្ខ ។

 លក្ខណៈ​នៃ​អរិយសច្ច ៤ 

 ទុក្ខអរិយសច្ច (​សេចក្ដី​​លំបាក​, ភាវៈ​ដែល​អត់ធន់បានដោយពិបាក) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ជាតិ គឺ​កិរិយា​កើត​នៃ​ខន្ធ ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ជរា គឺ​កិរិយា​ចាស់គ្រាំគ្រា​នៃ​ខន្ធ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ ទុក្ខ (ព្យាធិ គឺ​ជំងឺ​ដំកាត់​ទាំងឡាយ​ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ) មរណៈ គឺ​កិរិយា​បែកធ្លាយ​នៃ​ខន្ធ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ​សេចក្ដី​ សោកខ្សឹកខ្សួលទុក្ខទោមនស្ស និង​សេចក្ដី​ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត​ទាំងឡាយ​ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ​កិរិយា​ប្រកបដោយសត្វនិងសង្ខារ ​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​មិនជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ​កិរិយា​ព្រាត់បា្រសចាកសត្វនិងសង្ខារ​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ជាទី ស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ។ កាលបើចង់បាន​នូវ​វត្ថុណាមួយ​ហើយ​ មិនបាន​នូវ​វត្ថុនោះ ​កិរិយា​មិនបាននោះ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ឧបាទានក្ខន្ធ​ទាំងឡាយ​ ៥ ​ដែល​តថាគតសម្តែង​ហើយ​ដោយបំព្រួញ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ កងទុក្ខមាន ជាតិជាដើមនេះ ឈ្មោះថា ទុក្ខអរិយសច្ច ។

 ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច (មូលហេតុនាំឲ្យកើត​សេចក្ដី​ទុក្ខ) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ តណ្ហាឯណា ​ដែល​​រមែង​តាក់តែង​នូវ​ភពថ្មី ប្រកបដោយតម្រេកដោយអំណាច​នៃ​សេចក្ដី​ត្រេក ត្រអាល មាន​កិរិយា​រីករាយក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ ជាប្រក្រតី តណ្ហានោះដូចម្តេចខ្លះ? (តណ្ហានោះ) គឺកាមតណ្ហា (​ចំណង់​ក្នុងកាម), ភវតណ្ហា (​ចំណង់​មានជាតិកំណើត), វិភវតណ្ហា (​ចំណង់​អស់ជាតិកំណើត)  ។ តណ្ហាទាំង ៣ នេះ ឈ្មោះថា ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច ។

 ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច (​សេចក្ដី​រម្លត់បង់​នៃ​ទុក្ខ) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ​កិរិយា​រម្លត់បង់​នូវ​តណ្ហានោះ ដោយអរិយមគ្គមិនឲ្យមានសេសសល់ ​កិរិយា​លះបង់​នូវ​តណ្ហានោះ ​កិរិយា​រលាស់ចោល​នូវ​តណ្ហានោះ ​កិរិយា​រួចផុតចាកតណ្ហានោះ ​កិរិយា​មិនមានអាល័យក្នុងតណ្ហានោះឯណា ​កិរិយា​រម្លត់បង់​នូវ​ តណ្ហា ដោយអរិយមគ្គមិនឲ្យមានសេសសល់ជាដើមនេះឯង ឈ្មោះថា ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច ។

 ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច (បដិបត្តិឆ្ពោះទៅកាន់​សេចក្ដី​រម្លត់ទុក្ខ) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ អដ្ឋង្គិកមគ្គ ដ៏ប្រសើរនេះឯងដូចម្តេចខ្លះ? គឺ អរិយអដ្ឋងគិកមគ្គ ឬហៅមួយយ៉ាងទៀតថា មជ្ឈិមាបដិបទា (បដិបត្តិផ្លូវខ្សែកណ្តាល ) ។ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ (Noble Eightfold Path) ជាផ្លូវមានអង្គ ៨ ប្រការ សរុបក៏នៅក្នុងត្រៃសិក្ខា គឺ សីល សមាធិ បញ្ញា ៖សម្មាទិដ្ឋិ ប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រូវ

 សម្មាសង្កប្ប ​សេចក្ដី​ត្រិះរិះត្រូវ
 សម្មាវាចា សម្តីត្រូវ
 សម្មាកម្មន្ត ការងារត្រូវ
 សម្មាអាជីវៈ ​កិរិយា​ចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ
 សម្មាវាយាម ព្យាយាមត្រូវ
 សម្មាសតិ ​សេចក្ដី​រលឹកត្រូវ
 សម្មាសមាធិ ​កិរិយា​តម្កល់ចិត្តឲ្យនឹងត្រូវ ។

អដ្ឋង្គិកមគ្គដ៏ប្រសើរនេះឯង ឈ្មោះថា ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច ។

 ញាណទាំង ៣ ប្រការ 
កាលត្រាស់ទេសនា ​នូវ​លក្ខណៈ​នៃ​អរិយសច្ច ៤ ប្រការដូច្នេះ​ហើយ​ ទើបត្រាស់ទេសនា​នូវ​ញាណទាំង ៣ ប្រការ គឺសច្ចញ្ញាណ, កិច្ចញ្ញាណ, កតញ្ញាណ ឲ្យទូទៅក្នុងអរិយសច្ច ៤ តទៅទៀត ៖

ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខអរិយសច្ច ដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខអរិយសច្ច នេះឯង គួរតែកំណត់ដឹងដោយបញ្ញាដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខអរិយសច្ច នេះឯង តថាគតកំណត់ដឹងបាន​ហើយ​ដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ 

ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច ដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខសមុទយអរិយសច្ចនេះឯងគួរតែលះបង់ ដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខសមុទយអរិយសច្ចនេះឯង តថាលះបង់បាន​ហើយ​ ដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ 

ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច ដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខនិរោធអរិយសច្ចនេះឯងគួរតែធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខនិរោធអរិយសច្ចនេះឯង តថាគតធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់បាន​ហើយ​ ដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ 

ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច ដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ចនេះឯង គួរតែចម្រើនឲ្យកើតឡើង ដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ចក្ខុកើតឡើង​ហើយ​ ញាណកើតឡើង​ហើយ​ បញ្ញាកើតឡើង​ហើយ​ វិជ្ជាកើតឡើង​ហើយ​ ពន្លឺភ្លឺស្វាងកើតឡើង​ហើយ​​ដល់​តថាគត ក្នុង​ធម៌​​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ពីដើម តថាគតមិនធ្លាប់បានឮបាន​ស្ដាប់​ថា នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ចនេះឯង តថាគតចម្រើនឲ្យកើតបាន​ហើយ​ ដូច្នេះ​ឡើយ​ ។ 

ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ប្រាជ្ញា​ដែល​ដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់ តាមពិត [1] មានបរិវដ្តៈ ៣ [2] មានអាការៈ ១២ យ៉ាងនេះ [3] (ប្រព្រឹត្តទៅ) ក្នុងអរិយសច្ច​ទាំងឡាយ​ ៤ នៅមិនទាន់បរិសុទ្ធល្អ មាន​ដល់​តថាគត អស់កាលត្រឹមណា ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ តថាគតក៏មិនទាន់ប្តេជ្ញាខ្លួនថា ជាអ្នកត្រាស់ដឹង​នូវ​សម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ឥតមាន​សេចក្ដី​ដឹងឯទៀត ក្រៃលែងជាង ក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វ ព្រះទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ព្រមទាំងមនុស្សជាសម្មតិទេព និងមនុស្សដ៏សេស អស់កាលត្រឹមណោះ នៅ​ឡើយ​ទេ ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ក៏បញ្ញា​ដែល​ដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់តាមពិត មានបរិវដ្តៈ ៣ មានអាការៈ ១២ យ៉ាងនេះ (ប្រព្រឹត្តទៅ) ក្នុងអរិយសច្ច​ទាំងឡាយ​ ៤ នេះ បរិសុទ្ធល្អ មាន​ដល់​តថាគត ក្នុងកាលណា ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ តថាគតប្តេជ្ញាខ្លួនថា ជាអ្នកត្រាស់ដឹង​នូវ​សម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ឥតមាន​សេចក្ដី​ដឹងឯទៀតក្រៃលែង ជាង ក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ព្រមទាំងមនុស្សជាសម្មតិទេព និងមនុស្សដ៏សេស ក្នុងកាលណោះឯង ។ ក៏បញ្ញា​ដែល​ដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់ កើតឡើង​ហើយ​ ​ដល់​តថាគត ដូច្នេះថា ​សេចក្ដី​រួចផុតវិសេសរបស់តថាគត មិនប្រែ ត្រឡប់កម្រើកទៀត​ឡើយ​ ជាតិនេះ ក៏ជាទីបំផុតត្រឹមនេះ​ហើយ​ ឥឡូវនេះ ភពថ្មី គឺការត្រឡប់កើតទៀត ក៏មិនមាន​ឡើយ​ ។ 

កំណត់សម្គាល់៖ 

[1] យតាភូតំ ញាណទស្សនំ គឺ​បញ្ញា​ដែល​ដឹង​ច្បាស់​ឃើញ​ច្បាស់​តាម​ពិត ។ yatha-bhuta-ñana-dassana : knowledge and vision of these Four Noble Truths as they really are in their 3 phases and 12 aspects; the knowledge and vision of things as they are; seeing things as they really are. one comes variously and eventually to know the truth of things “as they truly are” (yathabhutam ) 

[2] សច្ចញ្ញាណ, កិច្ចញ្ញាណ, កតញ្ញាណ 

[3] បរិវដ្តៈ ៣ នោះឯងវិលទៅដូចជាចក្រ ក្នុងសច្ចៈទាំង ៤ គឺក្នុងទុក្ខសច្ច ៣, ទុក្ខសមុទយសច្ច ៣, ទុក្ខនិរោធសច្ច ៣, ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច ៣ ។ ផ្សំគ្នាជា ១២ ហៅថាអាការៈ ១២ 

 ឯកសារយោង 
ព្រះត្រៃបិដក > វិនយបិដក > មហាវគ្គ > ធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ (បិដក​ភាគ​៦ ទំព័រទី​២៨)

ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > សំយុត្តនិកាយ​ > មហាវារវគ្គ >  សច្ចសំយុត្ត > ធម្មចក្កប្បវត្តនវគ្គ > ធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ (បិដក ៣៩ ទំព័រ ២៣៩ ដល់ ២៦០)

Setting the Wheel of Dhamma in Motion: Dhammacakkappavattana Sutta  (SN 56:11)

พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๙  พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑๑ สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค ธัมมจักกัปปวัตตนวรรคที่ ๒
Category:ព្រះពុទ្ធសាសនា
Category:ព្រះធម៌