Фүзули

Фүзули (, 1959 жылға дейін Карягино) — Әзербайжандағы қала, Фүзули ауданының әкімшілік орталығы.
2025 жылғы мәліметтер бойынша, Фүзули қаласының халқы 3 132 адамды құрады.

 Географиялық сипаттамасы 
Қарабақ тауларының етегінде, Куручай өзенінде (Аракс өзенінің саласы), Горадиз теміржол стансасынан солтүстік-батысқа қарай 32 км жерде орналасқан.
Бұл аймақтың климаты айқын маусымдықпен сипатталады. Жаз ыстық және құрғақ. Шілде және тамыз айлары ең ыстық айлар болып табылады, орташа температура 24-25°C шамасында, ал күндізгі ең жоғары температура көбінесе 30°C және одан жоғарыға жетеді.
Қыс салыстырмалы түрде жұмсақ, қатты аязсыз. Ең суық ай қаңтарда орташа температура шамамен 1,8°C құрайды, бірақ түнгі температура -3°C дейін төмендеуі мүмкін.

 Тарихы 
19 ғасырға дейін бұл жерде шағын Гарабулак ауылы (гара түрік тілінде «қара» немесе «мөлдір» дегенді, ал булақ «бұлақ» немесе «ағын» дегенді білдіреді) болған. Иранмен шекарада орналасқан ауыл 1827 жылы орыс-парсы соғысының батыры полковник Павел Карягиннің құрметіне Карягино деп өзгертілді.

Қала қазіргі атауын тек 1959 жылы, ортағасырлық ұлы Әзербайжан ақыны Мұхаммед Физулидің туғанына 400 жыл толуына орай алды. Кеңес дәуірінде мұнда май және ірімшік зауыты, шарап зауыты, асфальт зауыты, темірбетон зауыты және тоқыма фабрикасы болды. Жібек шаруашылығы ұзақ уақыт бойы ең тиімді сала болды. Әйгілі «Ағдам» шарабы Физули жүзімінен жасалған.

Бірінші Таулы Қарабақ соғысы кезінде қала 1993 жылы 23 тамызда армян күштерімен басып алынды. Кейіннен қала әзербайжан халқын қуып жібергеннен кейін «елес қалаға» айналды. Кейіннен ол өзін-өзі жариялаған Арцах Республикасының Хадрут провинциясына қосылды, ал қала өмір сүрген кезде Варанда (армянша: Վարանդա) деп өзгертілді. 2010 жылы қала халқының саны 99 адамды құрады.
2020 жылды Әзербайжан күштері 2020 жылғы Таулы Қарабақ соғысы кезінде қаланы қайтарып алды. 2020 жылдың 17 қазанында Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев Әзербайжан армиясының қаланы қайтарып алғанын жариялап, келесі күні Әзербайжан сарбаздарының қала орталығында Әзербайжан туын көтергені көрсетілген бейнежазбаны жариялады.

 Экономикасы және инфрақұрылымы 
2023 жылдың 18 наурызында қаланың бас жоспары бекітілді. Жоспарға сәйкес, 2040 жылға қарай қаланың әкімшілік аумағы 1943 гектарға дейін кеңейтіледі. Халық саны 50 000-ға жетеді деп күтілуде. Жоспарлар бойынша орта және аласа қабатты тұрғын үйлер мен жеке үйлер салу көзделген.

 Дереккөздер 

Санат:Әзербайжан қалалары