Рим императорларының тізімі

Рим императорлары — б.з.б. 27 жылы Рим сенаты Октавианға «Август» есімі мен лауазымын берген сәттен бастап Рим империясын басқарған билеушілер.

Август монархиялық лауазымдардан бас тартып, өзін «princeps senatus» (Сенаттың бірінші адамы) және «princeps civitatis» (мемлекеттің бірінші азаматы) деп атау арқылы республикалық басқару формасының көрінісін сақтап қалды. Кейінірек «Август» лауазымы оның тақтағы мұрагерлеріне де беріліп отырды, ал уақыт өте келе императорлардың билігі монархиялық әрі авторитарлық сипатқа ие болды.

 Тізімге енгізу критерийлері 
Рим империясында конституциялық легитимділік (заңдылық) ұғымы маңызды болмағанын және императорлардың «заңдылығы» тек олардың бүкіл империя аумағында мойындалу деңгейімен ғана өлшенгенін ескере отырып, бұл императорлар тізімі келесідей іріктеу критерийлеріне негізделген:

 Империя аумағында билігі абсолютті болған немесе басынан бастап еш талассыз билік жүргізген үміткерлер заңды императорлар ретінде қарастырылады. 284 жылдан бастап, императорлық билік әдетте Шығыс пен Батыстағы екі әріптестің арасында бөлінген кезде, империяның тиісті жартысына бақылау орнату жеткілікті болды. Тіпті үміткерді империяның екінші жартысы мойындамаса да (Батыстағы соңғы бірнеше императорлардың жағдайындағыдай), ол билеуші болып есептелді.

 Басқа заңды аға император (Август) тарапынан жарияланған немесе соның тануына ие болған үміткерлер заңды императорлар болып есептеледі.; . Көптеген билеушілер бір немесе бірнеше бірлескен императорлармен бірге билік жүргізген. Дегенмен, әсіресе IV ғасырдан бастап, олардың көбі өз бетінше билік жүргізбеген балалар (кіші императорлар — Цезарьлар) болды. Кеш кезеңдегі империяны зерттеуші ғалымдар мұндай билеушілерді әдетте тізімге қоспайды,; . бірақ бұл қағида ерте империя кезеңіне әрдайым қолданыла бермейді.
Жүйелілікті сақтау мақсатында, кейінгі аға императорлардың (Августтардың) кезіндегі кіші бірлескен император (Цезарь) болған уақыты олардың жеке билік мерзіміне есептелмейді. Сондай-ақ, бұл тізімде барлық бірлескен императорларға тек IV ғасырға дейін ғана жеке жазба берілген.

 кезеңдер мен азаматтық соғыстар уақытында Рим Сенатының тануына ие болған үміткерлер, Сенаттың номиналды түрде болса да сайлаушы орган ретіндегі рөліне байланысты, заңды императорлар ретінде қарастырылады.;   Кейінгі кезеңдерде, әсіресе императорлар басқа қалалардан билік жүргізген кезде, бұл критерий Рим қаласының өзіне иелік ету және оны бақылау қағидасына ауысты.

Әулеттің билігі кезінде немесе одан кейін билікке келген әулеттік емес императорларды тарихшылар сол әулеттің билеушілерімен бірге топтастыруды әдетке айналдырған; бұл тізімде де осы тәсіл қолданылады. Әулеттік сабақтастықтың үзілуі және әулетке жатпайтын билеушілердің пайда болуы жуан көлденең сызықтармен көрсетілген.

 Принципат (б.з.б. 27 ж. – б.з. 284 ж.) 

 Юлий-Клавдий әулеті (б.з.б. 27 ж. – б.з. 68 ж.) 

 Портреті  Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері frameless|100px|alt=bust Октавиан Август б.з.б. 16 қаңтар 27 ж. – б.з. 19 тамыз 14 ж. Юлий Цезарьдың жиені және асырап алған ұлы. Сенатпен келісімдер арқылы біртіндеп билікті өз қолына жинады. б.з.б. 23 қыркүйек 63 ж. – б.з. 19 тамыз 14 ж.Туған кездегі есімі — Гай Октавий. Табиғи себептерден қайтыс болды. frameless|100px|alt=bust Тиберий 14 ж. 17 қыркүйек – 37 ж. 16 наурыз Августтың өгей ұлы, бұрынғы күйеу баласы және асырап алған ұлы. б.з.б. 16 қараша 42 ж. – б.з. 37 ж. 16 наурызТабиғи себептерден қайтыс болды. frameless|100px|alt=bust Калигула 37 ж. 18 наурыз – 41 ж. 24 қаңтар Тиберийдың жиені және асырап алған мұрагері. 12 ж. 31 тамыз – 41 ж. 24 қаңтарПретория гвардиясы мен сенаторлардың қастандығынан қаза тапты. 100px|alt=bust Клавдий 41 ж. 24 қаңтар – 54 ж. 13 қазан Калигуланың ағасы, Тиберийдің жиені. Претория гвардиясы император деп жариялап, Сенат оны таныды. б.з.б. 1 тамыз 10 ж. – б.з. 54 ж. 13 қазанБританияны жаулап алуды бастады. Уланып қайтыс болған болуы мүмкін. frameless|100px|alt=bust Нерон 54 ж. 13 қазан – 68 ж. 9 маусым Клавдийдің жиені, өгей ұлы және асырап алған ұлы. 37 ж. 15 желтоқсан – 68 ж. 9 маусымСенат оны өлім жазасына кескен соң өз-өзіне қол жұмсады.

 Төрт император жылы (68–69 жж.) 

 Портреті Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері 100px|alt=coin Гальба 68 ж. 8 маусым – 69 ж. 15 қаңтар Тарракон Испаниясының билеушісі, Неронға қарсы көтеріліске шығып, соңғысы өз-өзіне қол жұмсағаннан кейін Сенат пен Претория гвардиясының қолдауымен билікті басып алды. Б.з.б. 3 ж. 24 желтоқсан – 69 ж. 15 қаңтарОтон бастаған мемлекеттік төңкеріс кезінде Претория гвардиясының сарбаздарымен өлтірілді. 100px|alt=coin Отон 69 ж. 15 қаңтар – 16 сәуір Гальбаға қарсы төңкеріс ұйымдастыру арқылы билікті басып алды. 32 ж. 28 сәуір – 69 ж. 16 сәуірБедриакум түбіндегі шайқаста Вителлийден жеңілгеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады. 100px|alt=coin Вителлий 69 ж. 19 сәуір – 20 желтоқсан Төменгі Германия билеушісі, 2 қаңтарда Рейн легиондары оны Гальба мен Отонға қарсы император деп жариялады, кейінірек Сенат оны ресми түрде таныды. 15 ж. 24 қыркүйек – 69 ж. 20 желтоқсанВеспасиан әскерлерінің қолынан қаза тапты.

 Флавийлер әулеті (69–96 жж.) 

 Портреті Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері frameless|100px|alt=bust Веспасиан 69 ж. 1 шілде – 79 ж. 23 маусым Вителлийге қарсы шыққан шығыс легиондары оны император деп жариялады, кейінірек Сенат оны ресми түрде таныды. 9 ж. 17 қараша – 79 ж. 23 маусымКолизей құрылысын бастады.Дизентерия ауруынан қайтыс болды. frameless|100px|alt=bust Тит 79 ж. 24 маусым – 81 ж. 13 қыркүйек Веспасианның ұлы. 39 ж. 30 желтоқсан – 81 ж. 13 қыркүйекТабиғи себептерден қайтыс болды. frameless|100px|alt=statue Домициан 81 ж. 14 қыркүйек – 96 ж. 18 қыркүйек Титтің інісі және Веспасианның ұлы. 51 ж. 24 қазан – 96 ж. 18 қыркүйекСарай шенеуніктерінің қастандығынан қаза тапты, оған Нерваның қатысы болуы мүмкін.

 Нерва-Антонин әулеті (96–192 жж.) 

 Портреті Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері frameless|100px|alt=bust Нерва 96 ж. 18 қыркүйек – 98 ж. 27 қаңтар Домициан өлтірілгеннен кейін Сенат тарапынан император болып жарияланды. 30 ж. 8 қараша – 98 ж. 27/28 қаңтар«Бес қайырымды императордың» алғашқысы. Табиғи себептерден қайтыс болды. frameless|100px|alt=bust Траян 98 ж. 28 қаңтар – 117 ж. 9 тамыз (?) Нерваның асырап алған ұлы. 53 ж. 18 қыркүйек – 117 ж. 9 тамыз (?)Италиядан шықпаған алғашқы император. Оның билігі кезінде империя аумағы өзінің ең жоғарғы шегіне жетті. Табиғи себептерден қайтыс болды. frameless|100px|alt=statue Адриан 117 ж. 11 тамыз – 138 ж. 10 шілде Траянның бөлесі, деректер бойынша оны өлім аузында жатқанда асырап алған. 76 ж. 24 қаңтар – 138 ж. 10 шілдеРимдік экспансионизмді тоқтатты. Жаппай көтерілістен кейін Иудеяны жойып жіберді. Табиғи себептерден қайтыс болды. frameless|100px|alt=bust Антонин Пий 138 ж. 10 шілде – 161 ж. 7 наурыз Адрианның асырап алған ұлы. 86 ж. 19 қыркүйек – 161 ж. 7 наурызТабиғи себептерден қайтыс болды. frameless|100px|alt=bust Марк Аврелий 161 ж. 7 наурыз – 180 ж. 17 наурыз Антонин Пийдің күйеу баласы және асырап алған ұлы. 169 жылға дейін асырап алынған інісі Луций Вермен бірге билік жүргізді, бұл бірнеше императордың билікті бөліскен алғашқы жағдайы болды. 177 жылдан бастап ұлы Коммодпен бірге билік етті. 121 ж. 26 сәуір – 180 ж. 17 наурыз«Бес қайырымды императордың» соңғысы; сонымен қатар ең көрнекті стоик-философтардың бірі. Табиғи себептерден қайтыс болды. frameless|100px|alt=bust Луций Вер 161 ж. 7 наурыз – 169 ж. қаңтар/ақпан Антонин Пийдің асырап алған ұлы, оны ағасы Марк Аврелий бірлескен император етіп тағайындады. 130 ж. 15 желтоқсан – 169 ж. басыТабиғи себептерден қайтыс болды. frameless|100px|alt=bust Коммод 180 ж. 17 наурыз – 192 ж. 31 желтоқсан Марк Аврелийдің ұлы. 177 жылы 16 жасында бірлескен император болып жарияланып, алдыңғы билеушінің көзі тірісінде таққа көтерілген алғашқы император болды. 161 ж. 31 тамыз – 192 ж. 31 желтоқсанпретория префекті Лет пен көңілдесі Марция қатысқан қастандық кезінде буындырып өлтірілді.

 Бес император жылы (193 ж.) 

 Портреті Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері frameless|100px|alt=bust Пертинакс 193 ж. 1 қаңтар – 28 наурыз Қала префекті, Коммод өлгеннен кейін претория префекті Леттің қолдауымен және Сенаттың келісімімен император болды. 126 ж. 1 тамыз – 193 ж. 28 наурызПретория гвардиясының бүлікші сарбаздарының қолынан қаза тапты. frameless|100px|alt=bust Дидий Юлиан 193 ж. 28 наурыз – 1 маусым Претория гвардиясы өткізген императорлық лауазым аукционын жеңіп алып, таққа отырды. 133 ж. 30 қаңтар – 193 ж. 1/2 маусымСептимий Севердің талабымен Сенаттың бұйрығымен өлтірілді.

 Северлер әулеті (193–235 жж.) 

 Портреті Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері frameless|100px|alt=bust Септимий Север 193 ж. 9 сәуір – 211 ж. 4 ақпан Жоғарғы Паннония билеушісі, Пертинакс өлтірілгеннен кейін Паннония легиондары оны император деп жариялады. 145 ж. 11 сәуір – 211 ж. 4 ақпанАлғашқы еуропалық емес император. Табиғи себептерден қайтыс болды. frameless|100px|alt=bust Гета 211 ж. 4 ақпан – 26 желтоқсан Септимий Севердің ұлы, 209 жылы қазан айында бірлескен император болып жарияланды, ағасы Каракалламен бірге таққа отырды. 189 ж. 7 наурыз – 211 ж. 26 желтоқсанАғасы Каракалланың бұйрығымен өлтірілді. frameless|100px|alt=bust Каракалла 211 ж. 4 ақпан – 217 ж. 8 сәуір Септимий Севердің ұлы, 198 жылы 28 қаңтарда 10 жасында бірлескен император болып жарияланды. 211 жылы інісі Гетамен бірге таққа отырды. 188 ж. 4 сәуір – 217 ж. 8 сәуірАлғашқы бала император. Рим империясының барлық ерікті тұрғындарына Рим азаматтығын берді. Макриннің айдап салуымен бір сарбаздың қолынан қаза тапты. frameless|100px|alt=bust Макрин 217 ж. 11 сәуір – 218 ж. 8 маусым Каракалланың Претория префекті, өз өмірінен қауіптеніп, алдыңғы билеушінің өлімін ұйымдастырғаннан кейін әскер мен Сенат тарапынан император ретінде танылды. шам. 165 – 218 ж. маусымИмператор болған алғашқы сенатор емес тұлға және таққа отырғаннан кейін Римге бармаған алғашқы император. Гелиогабалдың пайдасына бағытталған әскер көтерілісі кезінде өлім жазасына кесілді. frameless|100px|alt=coin Диадумениан (§)  218 ж. мамыр соңы – маусым Макриннің ұлы, Гелиогабалды қолдаған көтеріліс басталғаннан кейін әкесі оны бірлескен император етіп тағайындады. 208 ж. 14 қыркүйек – 218 ж. маусымҚашу кезінде ұсталып, Гелиогабалдың пайдасына өлім жазасына кесілді. frameless|100px|alt=bust Гелиогабал 218 ж. 16 мамыр – 222 ж. 13 наурыз Каракалланың бөлесі және некесіз туған ұлы деп есептеледі, әжесі Юлия Мезаның ұйымдастыруымен Макринге қарсы көтерілісші легиондар оны император деп жариялады. 203/204 – 222 ж. 13 наурызПретория гвардиясы тарапынан анасымен бірге өлтірілді, бәлкім, Юлия Мезаның бұйрығымен. 100px|alt=bust Север Александр 222 ж. 14 наурыз – 235 ж. наурыз Гелиогабалдың бөлесі және асырап алынған мұрагері. 208 ж. 1 қазан – 235 ж. наурыз басыКөтерілісші сарбаздардың қолынан анасымен бірге қаза тапты.

 III ғасырдағы дағдарыс (235–284 жж.) 

 Портреті Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері  100px|alt=bust I Максимин "Фракиялық"  235 ж. наурыз – шам. 238 ж. маусым Север Александр өлтірілгеннен кейін герман легиондары оны император деп жариялады, 235 жылы 23 наурызда Римде танылды. шам. 172–180 – шам. 238 ж. маусымҚарапайым халықтан шыққан алғашқы император. Пупиен мен Бальбиннің сенаттық күштеріне қарсы Аквилеяны қоршау кезінде өз адамдарының қолынан қаза тапты. 100px|alt=coin I Гордиан шам. сәуір –  238 ж. мамыр Африка билеушісі қызметін атқарып жүргенде, ұлы II Гордианмен бірге Максиминге қарсы көтерілісте император болып жарияланды және Сенат тарапынан танылды. шам. 158 (?) – шам. 238 ж. мамырТаққа отырған кездегі ең егде император. Ұлының қазасын естігеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады. 100px|alt=coin II Гордиан шам. сәуір – шам. 238 ж. мамыр Африкадағы Максиминге қарсы көтеріліс кезінде әкесі I Гордианмен бірге император болып жарияланды. шам. 192 – шам. 238 ж. мамырЕң қысқа мерзім билік еткен император. Карфаген маңында I Максиминге адал әскермен шайқаста қаза тапты. 100px|alt=bust Пупиен шам. мамыр – шам. 238 ж. тамыз I және II Гордиандардың қазасынан кейін, Максиминге қарсылық ретінде Бальбинмен бірлесіп Сенат тарапынан император болып жарияланды. шам. 164 – шам. 238 ж. тамызПретория гвардиясы тарапынан азапталып, өлтірілді. 100px|alt=bust Бальбин шам. мамыр – шам. 238 ж. тамыз I және II Гордиандардың қазасынан кейін, Максиминге қарсылық ретінде Пупиенмен бірлесіп Сенат тарапынан император болып жарияланды. шам. 178 – шам. 238 ж. тамызПретория гвардиясы тарапынан азапталып, өлтірілді. 100px|alt=bust III Гордиан шам. 238 ж. тамыз – шам. 244 ж. ақпан I Гордианның немересі, Пупиен мен Бальбин оны мұрагер етіп тағайындады, олар өлгеннен кейін император ретінде таққа отырды. 225 ж. 20 қаңтар – шам. 244 ж. ақпанПарсыларға қарсы жорық кезінде қайтыс болды, мүмкін I Филипп ұйымдастырған қастандықтың құрбаны болды. 100px|alt=bust I Филипп "Араб" шам. 244 ж. ақпан – 249 ж. қыркүйек/қазан III Гордианның тұсындағы Претория префекті, ол өлгеннен кейін билікті басып алды. шам. 204 – 249 ж. қыркүйек/қазанДецийге қарсы Верона шайқасында қаза тапты. 100px|alt=bust II Филипп "Кіші" (§) 247 ж. шілде/тамыз – 249 ж. қыркүйек/қазан I Филипптің ұлы, бірлескен император болып тағайындалды. шам. 237 – 249 ж. қыркүйек/қазанПретория гвардиясы тарапынан өлтірілді. 100px|alt=bust Деций 249 ж. қыркүйек/қазан – 251 ж. маусым Мёзиядағы әскерлер оны император деп жариялады, кейін шайқаста I Филиппті жеңіп, өлтірді. шам. 190/200 – 251 ж. маусымГоттарға қарсы Абриттус шайқасында қаза тапты. 100px|alt=coin Геренний Этруск (§) 251 ж. мамыр/маусым – маусым Децийдің ұлы, бірлескен император болып тағайындалды. Белгісіз – 251 ж. маусымАбриттус шайқасында әкесі Дециймен бірге қаза тапты. 100px|alt=statue Требониан Галл 251 ж. маусым –  253 ж. тамыз Сенатор және қолбасшы, Деций мен Геренний Этруск өлгеннен кейін император болып жарияланды. шам. 206 – шам. 253 ж. тамызЭмилианның пайдасына өз әскерлері тарапынан өлтірілді. 100px|alt=coin Гостилиан (§) шам. маусым – шам. 251 ж. шілде Децийдің кіші ұлы, әкесі оны caesar деп атады, ал Требониан Галл бірлескен император деп жариялады. Белгісіз – шам. 251 ж. шілдеОбадан қайтыс болды немесе Требониан Галл тарапынан өлтірілді. 100px|alt=coin Волузиан (§) шам. 251 ж. тамыз – шам. 253 ж. тамыз Галлдың ұлы, бірлескен император болып тағайындалды. шам. 230 – шам. 253 ж. тамызӘкесімен бірге сарбаздардың қолынан қаза тапты. 100px|alt=coin Эмилиан шам. шілде – шам. 253 ж. қыркүйек Мёзиядағы қолбасшы, варварларды жеңгеннен кейін Галлға қарсылық ретінде сарбаздары оны император деп жариялады. шам. 207 – шам. 253 ж. қыркүйекВалерианның пайдасына өз әскерлері тарапынан өлтірілді. 100px|alt=coin Сильбаннак () шам. 253 ж. қыркүйек/қазан (?) Тек монеталардан белгілі түсініксіз тұлға, Эмилиан мен Валериан арасында Римде қысқа уақыт билік жүргізген болуы мүмкін. Ештеңе белгісіз 100px|alt=bust Валериан шам. 253 ж. қыркүйек – шам. 260 ж. маусым Реция мен Нориктегі әскер қолбасшысы, Эмилианға қарсы легиондар тарапынан император болып жарияланды. шам. 200 – 262 ж. кейін (?)Эдессада парсы патшасы I Шапур тарапынан тұтқынға алынды, тұтқында қайтыс болды, мүмкін ерітілген алтынды жұтуға мәжбүр болған болуы мүмкін. 100px|alt=bust Галлиен шам. 253 ж. қыркүйек – шам. 268 ж. қыркүйек Валерианның ұлы, бірлескен император болып тағайындалды. 260 жылы Валериан тұтқынға алынғаннан кейін дара билеуші болды. 218 – шам. 268 ж. қыркүйеккөптеген көтерілістерге және варварлардың шапқыншылығына тап болды. II Клавдий мен Аврелиан қатысқан әскери офицерлердің қастандығымен өлтірілді. 100px|alt=coin Салонин (§) 260 ж. күзі Галлиеннің ұлы, әкесі оны caesar деп жариялады және Постум қоршауға алған кезде претория префекті Сильван оны император деп жариялады. Белгісіз – 260 ж. соңыПостумға адал әскерлер тарапынан өлтірілді. 100px|alt=bust II Клавдий Готтық "Готтық" шам. 268 ж. қыркүйек – шам. 270 ж. тамыз Иллириядағы әскер қолбасшысы, Галлиен өлгеннен кейін император болып жарияланды. 214 ж. 10 мамыр – 270 ж. тамыз/қыркүйек (?)Обадан қайтыс болды. 100px|alt=coin Квинтилл шам. тамыз – шам. 270 ж. қыркүйек II Клавдийдің ағасы, ол өлгеннен кейін император болып жарияланды. Белгісіз – 270 ж.Өз-өзіне қол жұмсады немесе Аврелианның бұйрығымен өлтірілді. 100px|alt=bust Аврелиан шам. 270 ж. тамыз – шам. 275 ж. қараша Рим атты әскерінің қолбасшысы, II Клавдий өлгеннен кейін Дунай легиондары оны Квинтиллге қарсы император деп жариялады. 214 ж. 9 қыркүйек – 275 ж. қыркүйек/желтоқсанРим империясын қайта біріктірді. Претория гвардиясы тарапынан өлтірілді. 100px|alt=bust Тацит шам. 275 ж. желтоқсан – шам. 276 ж. маусым Болжамды princeps senatus, Аврелиан өлгеннен кейін Сенат немесе, бәлкім, Кампаниядағы сарбаздары оны император деп жариялады. шам. 200 (?) – шам. 276 ж. маусымАурудан қайтыс болды немесе өлтірілді. 100px|alt=coin Флориан шам. маусым – 276 ж. қыркүйек Тациттің анасы бір ағасы, Тацит өлгеннен кейін өзін император деп жариялады. Белгісіз – 276 ж. қыркүйек/қазанПробтың пайдасына өз әскерлері тарапынан өлтірілді. 100px|alt=bust Проб шам. 276 ж. маусым – шам. 282 ж. қыркүйек Қолбасшы; Флорианға қарсы шығыс легиондары тарапынан император болып жарияланды. 232 ж. 19 тамыз – шам. 282 ж. қыркүйекКардың пайдасына өз әскерлері тарапынан өлтірілді. 100px|alt=coin Кар шам. 282 ж. қыркүйек – шам. 283 ж. шілде/тамыз Пробтың тұсындағы претория префекті, ол өлтірілгенге дейін немесе одан кейін билікті басып алды. шам. 224 (?) – шам. 283 ж. шілде/тамызПарсы елінде аурудан, қастандықтан немесе найзағай түсуінен қайтыс болды. 100px|alt=bust Карин 283 ж. көктемі – 285 ж. тамыз/қыркүйек Кардың ұлы, ол өлгенге дейін бірлескен император болып тағайындалды. Нумерианмен бірге таққа отырды. шам. 250 – 285 ж. тамыз/қыркүйекДиоклетианға қарсы шайқаста қайтыс болды, бәлкім, өз сарбаздары сатқындық жасаған болуы мүмкін. 100px|alt=coin Нумериан шам. 283 ж. шілде/тамыз – 284 ж. қараша Кардың ұлы, Каринмен бірге таққа отырды. шам. 253 – 284 ж. қарашаЕуропаға жорық кезінде қайтыс болды, мүмкін аурудан немесе қастандықтан.

 Доминат (284–476 жж.) 

 Тетрархия (293–324 жж.) 

 Портреті Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері 100px|alt=bust Диоклетиан "Иовий" 284 ж. 20 қараша – 305 ж. 1 мамырТұтас; кейін Шығыс Император гвардиясының қолбасшысы, Нумериан өлгеннен кейін әскер оны император деп жариялады, кейін Нумерианның ағасы Каринді шайқаста жеңді. шам. 243 ж. 22 желтоқсан – шам. 311 ж. 3 желтоқсанХристиандарды соңғы ұлы қуғындауды бастады. Өз еркімен тақтан бас тартқан алғашқы император. Белгісіз жағдайда қайтыс болды. 100px|alt=bust Максимиан "Геркулий" 286 ж. 1 сәуір – 305 ж. 1 мамыр306 ж. қараша – 308 ж. 11 қараша Диоклетиан оны таққа көтерді, батыс провинцияларды басқарды. шам. 250 – шам. 310 ж. шілдеДиоклетианмен бірге тақтан бас тартты, кейін билікті қайтаруға тырысты. I Константиннің бұйрығымен өлтірілген болуы мүмкін. 100px Галерий 305 ж. 1 мамыр – 311 ж. мамыр 293 жылы Диоклетиан оны caesar дәрежесіне көтерді, Диоклетиан тақтан кеткен соң шығыс augustus-ы болды. шам. 258 – 311 ж. мамырТабиғи себептерден қайтыс болды. 100px|alt=bust I Констанций "Хлор" 305 ж. 1 мамыр – 306 ж. 25 шілде Максимианның туысы, 293 жылы Диоклетиан оны caesar етіп тағайындады, Максимиан кеткен соң батыс augustus-ы болды. шам. 250 – 306 ж. 25 шілдеТабиғи себептерден қайтыс болды. 100px|alt=coin II Север 306 ж. тамыз – 307 ж. наурыз/сәуір 305 жылы Максимиан оны caesar етіп көтерді, I Констанций өлгеннен кейін Галерий оны батыс augustus-ы етіп тағайындады. Белгісіз – 307 ж. қыркүйекМаксимиан мен Максенцийге берілді, кейін өлтірілді немесе өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды. 100px| Александр () 308 – 310 жж. Африка мен Сардинияда Максенцийге қарсы билікті тартып алды. Тек I Константин тарапынан мойындалды. Белгісіз – шам. 310 ж.Максенцийден жеңіліп, өлім жазасына кесілді. 100px|alt=bust Максенций 306 ж. 28 қазан – 312 ж. 28 қазан Максимианның ұлы, преториялық гвардияның қолдауымен Италияда билікті басып алды. Басқа императорлар оны мойындамады. шам. 283 – 312 ж. 28 қазанI Константинге қарсы Мульвий көпіріндегі шайқаста қаза тапты. 100px|alt=bust Лициний 308 ж. 11 қараша – 324 ж. 19 қыркүйекБатыс; кейін Шығыс Галерий оны Севердің орнына көтерді. 313 жылы Максимин Дазаны жеңіп, Шығыстың дара билеушісі болды. шам. 265 – 325 ж. басыI Константиннен жеңіліп, тақтан тайдырылды және өлім жазасына кесілді. 100px|alt=coin II Максимин "Даза" 310 – шам. 313 ж. шілде Галерийдің жиені, 305 жылы caesar етіп көтерілді, 310 жылы әскер оны augustus деп жариялады. шам. 270 – шам. 313 ж. шілдеЛицинийге қарөсы азаматтық соғыста жеңіліп, көп ұзамай қайтыс болды. 100px|alt=coin Валерий Валент 316 ж. қазан – шам. 317 ж. қаңтар Лициний оны I Константинге қарсы император етіп көтерді. Белгісіз – 317 ж.Лициний мен Константин арасындағы бітімгершілік кезінде өлім жазасына кесілді. 100px|alt=coin Мартиниан 324 ж. шілде – 19 қыркүйек Лициний оны I Константинге қарсы император етіп көтерді. Белгісіз – 325 ж. көктеміКонстантин оны тақтан тайдырып, кейін өлім жазасына кесті.

 Константин әулеті (306–363 жж.) 

 Портреті Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері 100px|alt=bust I Константин"Ұлы" 306 ж. 25 шілде – 337 ж. 22 мамырБатыс; кейін Тұтас I Констанцийдің ұлы, әкесінің әскері оны augustus деп жариялады. Галерий оны caesar деп қабылдады, 307 жылы Максимиан augustus дәрежесіне көтерді. 272/273 ж. 27 ақпан – 337 ж. 22 мамырАлғашқы христиан императоры және Константинополь негізін қалаушы. 312 жылы Максенцийді және 324 жылы Лицинийді жеңгеннен кейін дара билеуші болды. Табиғи себептерден қайтыс болды. 100px|alt=statue II Константин 337 ж. 9 қыркүйек – 340 ж. сәуір I Константиннің ұлы.  316 ж. ақпан – 340 ж. сәуірГаллия префектурасын басқарды. Інісі I Константқа қарсы соғыс кезінде тұтқиылдан жасалған шабуылда қаза тапты. 100px|alt=bust I Констант 337 ж. 9 қыркүйек – 350 ж. қаңтар I Константиннің ұлы. 322/323 – 350 ж. қаңтар/ақпанБастапқыда Италия мен Африканы басқарды, II Константин өлгеннен кейін Батысты биледі. Магнэнций оны тақтан тайдырып, өлтірді. 100px|alt=bust II Констанций 337 ж. 9 қыркүйек – 361 ж. 3 қарашаШығыс; кейін Тұтас I Константиннің ұлы. 317 ж. 7 тамыз – 361 ж. 3 қарашаБастапқыда шығысты басқарды. Юлианға қарсы соғыс жоспарлап жатқанда қызба ауруынан қайтыс болды. 100px|alt=coin Магнэнций () 350 ж. 18 қаңтар – 353 ж. 10 тамыз I Константқа қарсы әскерлер тарапынан император болып жарияланды. шам. 303 – 353 ж. 10 тамызМонс Селевк шайқасында жеңілгеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады. 100px|alt=coin Ветранион 350 ж. 1 наурыз – 25 желтоқсан Константтың Иллирикумдағы генералы, легиондар оны император деп жариялады. Белгісіз – шам. 356 ж.II Констанцийдің пайдасына тақтан бас тартты, зейнетке кетіп, 6 жылдан соң қайтыс болды. 100px|alt=coin Непоциан () 350 ж. 3 маусым – 30 маусым Евтропияның ұлы. Римде Магнэнцийге қарсы император болып жарияланды. Белгісіз – 350 ж. 30 маусымМагнэнцийдің жақтастарымен қолға түсіп, өлім жазасына кесілді. 100px|alt=coin Юлиан "Мүртед" 361 ж. 3 қараша – 363 ж. 26 маусым II Констанцийдің бөлесі әрі мұрагері. 331 – 363 ж. 26 маусымСоңғы пұтқа табынушы император. Парсыларға қарсы жорық кезінде өлімші болып жараланды. 100px|alt=coin Иовиан 363 ж. 27 маусым – 364 ж. 17 ақпан Гвардия командирі; Юлиан өлгеннен кейін әскер оны император деп жариялады. 330/331 – 364 ж. 17 ақпанАстанаға жете алмай қайтыс болды. Бүкіл билігі кезінде бүкіл империяны басқарған соңғы император.

 Валентиниан әулеті (364–392 жж.) 

 Портреті Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері 100px|alt=coin I Валентиниан "Ұлы" 364 ж. 25/26 ақпан – 375 ж. 17 қарашаТұтас; кейін Батыс Генерал; Иовиан өлгеннен кейін әскер оны император деп жариялады. 321 – 375 ж. 17 қарашаРейннен өтіп, Германияға жорық жасаған соңғы император. Елшілерге айқайлап жатқанда инсульттан қайтыс болды. 100px|alt=coin Валент 364 ж. 28 наурыз – 378 ж. 9 тамыз I Валентинианның ағасы, оны інісі шығыс императоры етіп тағайындады (Валентиниан батысты өзіне қалдырды). шам. 328 – 378 ж. 9 тамызАдрианополь шайқасында қаза тапты. 100px|alt=coin Прокопий () 365 ж. 28 қыркүйек – 366 ж. 27 мамыр Юлианның бөлесі; Валентке қарсы шығып, Константинопольді басып алды, онда халық оны император деп жариялады. 326 – 366 ж. 27/28 мамырВалент оны тақтан тайдырып, тұтқындап, өлім жазасына кесті. 100px|alt=coin Грациан 375 ж. 17 қараша – 383 ж. 25 тамыз I Валентинианның ұлы; 367 жылы 8 жасында батыстың бірлескен билеушісі болып жарияланды. Әкесі өлгеннен кейін толық билікке ие болды. 359 ж. 18 сәуір – 383 ж. 25 тамызОны Магн Максимнің офицері Андрагаций өлтірді. 100px|alt=coin Магн Максим 383 ж. 25 тамыз – 388 ж. 28 тамыз25px Виктормен бірге (383/387–388) Генерал, I Феодосийдің туысы; Британиядағы әскерлер оны император деп жариялады. I Феодосий мен II Валентиниан оны қысқа уақыт мойындады. Белгісіз – 388 ж. 28 тамызСава шайқасында I Феодосийден жеңіліп, берілгеннен кейін өлім жазасына кесілді. 100px|alt=statue II Валентиниан 388 ж. 28 тамыз – 392 ж. 15 мамыр I Валентинианның ұлы; 375 жылы 4 жасында бірлескен билеуші болып жарияланды. Магн Максим жеңілгеннен кейін батыстың жалғыз билеушісі болды. 371 – 392 ж. 15 мамырБүкіл билігі кезінде регенттер мен бірлескен императорлардың ықпалында болды. Өз-өзіне қол жұмсаған болуы мүмкін немесе оны Арбогаст өлтірді. 100px|alt=coin Евгений () 392 ж. 22 тамыз – 394 ж. 6 қыркүйек Латын грамматикасы мен риторикасының мұғалімі, II Валентинианның хатшысы. Арбогаст оны император деп жариялады. Белгісіз – 394 ж. 6 қыркүйекФригид шайқасында I Феодосийден жеңіліп, өлім жазасына кесілді.

 Феодосий әулеті (379–457 жж.) 

 Портреті Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері 100px|alt=bust I Феодосий"Ұлы" 379 ж. 19 қаңтар – 395 ж. 17 қаңтарШығыс; кейін тұтас Зейнеттегі генерал; I Валент өлгеннен кейін Грациан оны шығыс императоры етіп жариялады. 346/347 ж. 11 қаңтар – 395 ж. 17 қаңтарФригид шайқасынан кейін империяның екі бөлігін де қысқа уақыт басқарған соңғы император. Табиғи себептерден қайтыс болды. 100px|alt=bust Аркадий 395 ж. 17 қаңтар – 408 ж. 1 мамыр I Феодосийдің ұлы; 383 жылдан бастап бірлескен билеуші. Шығыс императоры. 377 – 408 ж. 1 мамырТабиғи себептерден қайтыс болды. 100px|alt=carved portrait Гонорий 395 ж. 17 қаңтар – 423 ж. 15 тамыз I Феодосийдің ұлы; 393 жылдан бастап бірлескен билеуші. Батыс императоры. 384 ж. 9 қыркүйек – 423 ж. 15 тамызБірнеше регенттердің, әсіресе Стилихонның ықпалында болды. Оның тұсында Рим талқандалды. Ісіктен қайтыс болды. 100px|alt=coin III Константин 407 – 411 жж. 25px II Константпен бірге (409–411) Қарапайым солдат, Британиядағы әскерлер оны император деп жариялады. 409 жылы Гонорий оны мойындады. Белгісіз – 411 ж. (18 қыркүйекке дейін)Гонорийдің генералы Констанцийге беріліп, тақтан бас тартты. Өлтірілді. 100px|alt=bust II Феодосий"Хаттат" 408 ж. 1 мамыр – 450 ж. 28 шілде Аркадийдің ұлы; 402 жылдан бастап бірлескен билеуші. Шығыс императоры. 401 ж. 10 сәуір – 450 ж. 28 шілдеОның тұсында Феодосий кодексі мен Феодосий қабырғалары шықты. Аттан құлап қаза тапты. alt=coin|100x100px Приск Аттал () 409 ж. соңы – 410 ж. жазы Сенаттың жетекші мүшесі, Рим талқандалғаннан кейін Аларих оны император деп жариялады. Өмір сүру жылдары белгісізАларих оны тақтан тайдырды. 414–415 жж. тақты қайтаруға тырысты, бірақ жеңіліп, жер аударылды. 100px|alt=coin III Констанций 421 ж. 8 ақпан – 2 қыркүйек Гонорийдің қолбасшысы және Галла Плацидияның күйеуі. Гонорий оны бірлескен билеуші етті. Белгісіз – 421 ж. 2 қыркүйек411 жылдан бастап «іс жүзіндегі» билеуші. Аурудан қайтыс болды. 100px|alt=coin Иоанн () 423 ж. 20 қараша – шам. 425 ж. мамыр Шенеунік, Гонорийден кейін билікті басып алды. Белгісіз – шам. 425 ж. мамырТұтқындалып, Константинопольде өлім жазасына кесілді. 100px|alt=coin III Валентиниан 425 ж. 23 қазан – 455 ж. 16 наурыз III Констанцийдің ұлы; II Феодосий оны батыс императоры етіп тағайындады. 419 ж. 2 шілде – 455 ж. 16 наурызҒұндар шапқыншылығына тап болды. Аэцийдің қызметшілері өлтірді. 100px|alt=coin Маркиан 450 ж. 25 тамыз – 457 ж. 27 қаңтар Аркадийдің қызы Пульхерияға үйленгеннен кейін император болды. 391/392 – 457 ж. 27 қаңтарҰзақ аурудан қайтыс болды.

 Соңғы батыс императорлары (455–476 жж.) 

 Портреті Есімі Билік құруы Тақ мұрагерлігі Өмір деректері 100px|alt=coin Петроний Максим 455 ж. 17 наурыз – 31 мамыр Генерал және азаматтық шенеунік. III Валентинианды өлтіріп, оның жесірі Лициния Евдоксияға үйленді. шам. 397 – 455 ж. 31 мамырВандалдардың Римді талқандауы кезінде қашып бара жатқанда тобырдың қолынан қаза тапты. 100px|alt=coin Авит 455 ж. 9 шілде – 456 ж. 17 қазан Генерал; Петроний Максим өлгеннен кейін Вестготтар мен галло-римдіктер оны император деп жариялады. 4-ғасырдың соңы – 456/457 жж.Magister militum Рицимер тарапынан жеңіліп, тақтан тайдырылды, кейін епископ болды. Аштықтан немесе буындырып өлтірілген болуы мүмкін. 100px|alt=coin Майориан 457 ж. 28 желтоқсан – 461 ж. 2 тамыз Генерал; Рицимердің қолдауымен әскер оны император деп жариялады. Белгісіз – 461 ж. 7 тамызГаллия, Испания және Далмацияны қайта жаулап алды. Рицимер тарапынан тақтан тайдырылып, өлім жазасына кесілді. 100px|alt=coin Либий Север 461 ж. 19 қараша – 465 ж. 14 қараша Рицимер оны император етіп тағайындады. Белгісіз – 465 ж. 14 қарашаТабиғи себептерден қайтыс болды. 100px|alt=coin Антемий 467 ж. 12 сәуір – 472 ж. 11 шілде Генерал; Прокопийдің шөбересі және Маркианның қызы Марция Евфемияның күйеуі. Шығыс императоры I Лев оны батыс императоры етіп тағайындады. Белгісіз – 472 ж. 11 шілдеБатыстың соңғы нақты билік жүргізген императоры. Рицимермен болған азаматтық соғыстан кейін Гундобад тарапынан өлтірілді. 100px|alt=coin Олибрий шам. сәуір – 472 ж. 2 қараша III Валентинианның қызы Плацидияның күйеуі. Рицимер оны император деп жариялады. Белгісіз – 472 ж. 2 қарашаШемен (ісік) ауруынан қайтыс болды. 100px|alt=coin Глицерий 473 ж. 3/5 наурыз – 474 ж. 24 маусым Генерал; Гундобад оны император деп жариялады. Өмір сүру жылдары белгісізЮлий Непот оны тақтан тайдырып, епископ етіп жіберді. Кейінгі тағдыры белгісіз. 100px|alt=coin Юлий Непот 474 ж. 24 маусым – 475 ж. 28 тамыз475 ж. тамыз – 480 ж. 9 мамыр Генерал; шығыс императоры I Левдің әйелі Веринаның туысына үйленген. Лев оны батыс императоры етіп тағайындады. Белгісіз – 480 ж. 9 мамырMagister militum Орест шабуылдағанда Далмацияға қашты. Онда қуғындағы император ретінде саналды. Оны өз қызметшілері өлтірді. 100px|alt=coin Ромул Августул 475 ж. 31 қазан – 476 ж. 4 қыркүйек Оның әкесі, magister militum Орест оны император деп жариялады. шам. 465 – 507/511? жж.Батыстың ең соңғы императоры. Герман генералы Одоакр оны тақтан тайдырып, зейнетке жіберді. Одан кейінгі тағдыры белгісіз.

 Тағы қараңыз 
 Византия императорларының тізімі
 Қасиетті Рим империясы императорларының тізімі

 Ескертпелер 

 Дереккөздер 

 Әдебиеттер 















































































Санат:Рим императорлары
Санат:Монархтар тізімдері