Қасиетті Рим империясы императорларының тізімі

Қасиетті Рим империясы императорларының тізіміне 962 жылғы 2 ақпанда Римдіктер королі I Оттон таққа отырған сәттен бастап, 1806 жылғы 6 тамызда империя таратылғанға дейін осы лауазымды иеленген тұлғалар кіреді.

Қасиетті Рим империясы императорын сайлаудың екі кезеңдік процедурасы XII ғасырға қарай қалыптасып, келесідей тәртіппен жүзеге асырылды: алдымен курфюрсттардың (таңдаушы-кінәздердің) шағын тобы Рим королін (лат. Rex Romanorum) сайлайтын, содан кейін көп ұзамай Ахен соборында Кёльн архиепископы оған тәж кигізу жорығын өткізетін. Осыдан кейін король Римге баруға тиіс еді, онда Рим папасы оны император ретінде салтанатты түрде ұлықтап, тәж кигізетін.

1508 жылдан кейін, I Максимилиан Рим папасының келісімімен өзін «сайланған император» деп жариялаған соң, папа императорлық лауазымды алу үшін корольдік тәж кию рәсімі де жеткілікті екенін мойындады. Ал 1562 жылдан бастап бұл рәсім сайлаумен бірге бір жерде — Майндағы Франкфуртте өткізіле бастады. Содан бері «Германия королімен» (нем. König in Germanien) тең дәрежелі Рим королі лауазымы императорлардың ресми титулатурасына (лауазымдар тізіміне) енді.

Көбінесе императордың көзі тірісінде-ақ оның жақын туыстарының бірі (әдетте ұлы) король ретінде тақ мұрагері болып сайланып, бекітілетін. Ол алдыңғы билеуші қайтыс болғаннан кейін императорлық таққа бірден иелік ететін. Егер император тірі кезінде мұрагер сайланбаса, онда корольді сайлау және император ретінде тәж кигізу рәсімдері бұрынғы монарх дүние салғаннан кейін көп ұзамай өткізілетін. Осы билік аралық кезеңінде билік тізгіні империялық викарийлердің қолында болды. 1356 жылғы Алтын буллаға сәйкес, бұл міндет саксон құқығы қолданылатын жерлерде — Саксония герцогтарына, ал шваб, рейн және франкон жерлерінде Рейн пфальцграфтарына жүктелді.

Григориан күнтізбесі енгізілген 1582 жылғы 5 (15) қазанға дейінгі кезеңдегі оқиғалар уақыты юлиан жыл санауымен, ал империяның католиктік бөлігі жаңа жүйеге көшкен 1583–1584 жылдардан бастап григориан күнтізбесі бойынша берілген.

ПортретіЕсімі(өмір сүрген жылдары)Билік еткен кезеңіӘулетіЛауазым ерекшеліктеріБасыСоңы100pxІ Ұлы Оттон(912—973)Қасиетті Рим империясының императоры ретінде — I Оттон, Саксония герцогы ретінде — II Оттон.2 ақпан 9627 мамыр 973Людольфингтер(Саксон әулеті)Құдайдың мейірімімен, император-августИталия короліСаксония герцогы100pxII Оттон(955—983)7 мамыр 973967 жылы 25 желтоқсанда Римде император-мұрагер ретінде тәж кигізілді.7 желтоқсан 983Құдайдың мейірімімен, император-августИталия королі100pxIII Оттон(980—1002)21 мамыр 99624 қаңтар 1002Құдайдың мейірімімен, римдіктердің император-августыИталия королі100pxII Генрих(973—1024)Қасиетті Рим империясының императоры ретінде — II Генрих, Бавария герцогы ретінде — IV Генрих.14 ақпан 101413 шілде 1024Құдайдың мейірімімен, римдіктердің император-августыИталия короліБавария герцогы (1017 жылға дейін)100pxII Конрад(шамамен 990—1039)26 наурыз 10274 маусым 1039Салий әулетіҚұдайдың мейірімімен, римдіктердің император-августыИталия короліБургундия королі (1032 жылдан бастап)100pxIII Генрих(1016—1056)Қасиетті Рим империясының императоры ретінде — III Генрих, Бавария герцогы ретінде — VI Генрих.25 желтоқсан 10465 қазан 1056Құдайдың мейірімімен, римдіктердің император-августыИталия короліБургундия короліБавария герцогы (1047—1049)100pxIV Генрих(1050—1106)Қасиетті Рим империясының императоры ретінде — IV Генрих, Бавария герцогы ретінде — VIII Генрих.31 наурыз 108431 желтоқсан 1105Құдайдың мейірімімен, римдіктердің император-августыИталия короліБургундия короліБавария герцогы (1096 жылға дейін)100pxV Генрих(1085—1125)13 сәуір 111123 мамыр 1125Құдайдың мейірімімен, римдіктердің император-августыИталия короліБургундия королі100pxII Лотарь(1075—1137)Батыс императоры I Лотарьдан есептегенде — II Лотарь немесе III Лотарь.4 маусым 11333 желтоқсан 1137Супплинбург әулетіҚұдайдың мейірімімен, римдіктердің император-августыИталия короліБургундия короліСаксония герцогы100pxI Фридрих(1122—1190) 18 маусым 115510 маусым 1190Гогенштауфендер70pxҚұдайдың мейірімімен, римдіктердің император-августыИталия короліБургундия королі100pxVI Генрих(1165—1190)14 сәуір 119128 қыркүйек 1197Құдайдың мейірімімен, римдіктердің императоры, әрдайым августИталия короліБургундия короліСицилия королі (1194 жылдан бастап)1194 жылы 25 желтоқсанда өзінен бұрынғы III Вильгельм тақтан түсірілгеннен кейін король ретінде тәж киді.100pxIV Оттон(1175—1218)4 қазан 120919 мамыр 1218Вельфтер50pxҚұдайдың мейірімімен, римдіктердің императоры, әрдайым августИталия короліБургундия короліАквитания герцогы100pxII Фридрих(1194—1250)22 қараша 122013 желтоқсан 1250Гогенштауфендер50pxҚұдайдың мейірімімен, римдіктердің императоры, әрдайым августИталия короліБургундия короліСицилия королі100pxVII Генрих(шамамен 1275—1313)29 маусым 131224 тамыз 1313Люксембургтер50pxҚұдайдың мейірімімен, римдіктердің императоры, әрдайым август
Италия королі
Бургундия королі
Люксембург графы,100pxIV Людвиг(1282—1347)Қасиетті Рим империясының императоры және Бавария герцогы ретінде — IV Людвиг, Рейн пфальцграфы ретінде — Людвиг.17 қаңтар 132811 қазан 1347Виттельсбахтар50pxҚұдайдың мейірімімен, римдіктердің императоры, әрдайым август
Италия королі
Бургундия королі
Рейн пфальцграфы (1329 жылға дейін)1329 жылғы 4 тамызда Павияда жасалған шарттың шарттарына сәйкес, Людвиг Пфальцқа деген құқықтарынан өзінің інілері Рудольф пен Рупрехттің пайдасына бас тартты.
Бавария герцогы (1340 жылдан бастап)Жоғарғы Бавария герцогы ретінде Людвиг 1340 жылғы 21 желтоқсанда герцог Иоганн I қайтыс болғаннан кейін Төменгі Баварияға құқықтарды мұраға алып, осылайша ыдырап кеткен герцогтікті қайта біріктірді.100pxIV Карл(1316—1378)Қасиетті Рим империясының императоры ретінде — IV Карл, Чехия королі ретінде — I Карл.5 сәуір 135529 қараша 1378Люксембургтер70pxҚұдайдың мейірімімен, римдіктердің императоры, әрдайым август
Италия королі
Бургундия королі
Чехия королі,100pxСигизмунд(1368—1437)31 мамыр 14339 желтоқсан 1437Құдайдың мейірімімен, римдіктердің императоры, әрдайым август
Италия королі
Чехия королі,
Венгрия королі
Хорватия королі100pxIII Фридрих(1415—1493)Император ретінде — III Фридрих, Германия королі ретінде — IV Фридрих, Австрия эрцгерцогы ретінде — V Фридрих.19 наурыз 145219 тамыз 1493Габсбургтер100pxҚұдайдың мейірімімен, римдіктердің императоры, әрдайым август
Италия королі
Австрия эрцгерцогы (1457 жылдан бастап)1457 жылғы 23 қарашада немере інісі Ладислав қайтыс болғаннан кейін эрцгерцог лауазымын мұраға алды.100pxI Максимилиан(1459—1519)4 ақпан 150812 қаңтар 1519Құдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым август
Италия королі
Австрия эрцгерцогы100pxV Карл(1500—1558)Император ретінде — V Карл, Люксембург герцогы ретінде — III Карл, Австрия эрцгерцогы ретінде — I Карл.Сардиния королі ретінде — I Карл, Сицилия королі ретінде — II Карл, Неаполь королі ретінде — IV Карл.23 қазан 152024 ақпан 1558Ағасы Фердинандтың пайдасына тақтан бас тартты. Бұл шешім 1558 жылы 24 ақпанда курфюрстер жиналысында ресми түрде мойындалды.Құдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым август
Италия королі
Австрия эрцгерцогы (1519—1521)1521 жылғы 21 сәуірде жасалған Вормс шартына сәйкес, Карл I Австрия тағынан өзінің інісі Фердинанд I пайдасына бас тартты.
Люксембург герцогы,
Испания королі (1516—1556)1516 жылғы 23 қаңтарда атасы Фердинанд қайтыс болғаннан кейін Испания тажына ие болды. 1556 жылғы 16 қаңтарда тақтан бас тартты.,
Сардиния королі (1556 жылға дейін)
Неаполь және Сицилия королі (1554 жылға дейін)1554 жылғы шілдеде өзінің ұлы Филипптің пайдасына тақтан бас тартты.100pxI Фердинанд(1503—1564)24 ақпан 155825 шілде 1564Құдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым август
Австрия эрцгерцогы
Чехия королі,
Венгрия королі
Хорватия королі100pxII Максимилиан(1527—1576)25 шілде 156412 қазан 1576100pxII Рудольф(1552—1612)Император ретінде — II Рудольф, Австрия эрцгерцогы ретінде — V Рудольф.12 қазан 157620 қаңтар 1612Құдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым август
Австрия эрцгерцогы
Чехия королі (1611 жылға дейін)1611 жылғы 11 тамызда тақты інісі Маттиасқа берді.,
Венгрия королі (1608 жылға дейін)1608 жылғы 25 маусымда Либен бітімі бойынша тақты інісі Маттиасқа берді.
Хорватия королі (1608 жылға дейін)100pxМаттиас(1557—1619)13 маусым 161220 наурыз 1619Құдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым август
Австрия эрцгерцогы
Чехия королі,
Венгрия королі
Хорватия королі100pxII Фердинанд(1578—1637)28 тамыз 161915 ақпан 1637Құдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым август
Австрия эрцгерцогы
Чехия королі (1620 жылдан бастап)Чех көтерілісі кезінде 1619 жылғы 19 тамызда сейм Фердинанд II-ні тақтан тайдырды. 26 тамызда Рейн пфальцграфы V Фридрих чех дворяндарымен сырттай Чехияның жаңа королі болып сайланды. 1620 жылғы 8 қарашада Ақ тау шайқасында Фердинанд II Фридрих V-ні жеңіп, чех тағын өзіне қайтарып алды.,
Венгрия королі
Хорватия королі100pxIII Фердинанд(1608—1657)15 ақпан 16372 сәуір 1657Құдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым август
Австрия эрцгерцогы
Чехия королі,
Венгрия королі
Хорватия королі100pxI Леопольд(1640—1705)Император ретінде — I Леопольд, Австрия эрцгерцогы ретінде — V Леопольд.18 шілде 16585 мамыр 1705100pxI Иосиф(1678—1711)5 мамыр 170517 сәуір 1711100pxVI Карл(1685—1740)Император ретінде — VI Карл, Люксембург герцогы ретінде — V Карл, Австрия эрцгерцогы ретінде — II Карл.12 қазан 171120 қазан 1740Құдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым август
Австрия эрцгерцогы
Чехия королі,
Венгрия королі
Хорватия королі
Люксембург герцогы (1713 жылдан бастап)Испан мұрагерлігі үшін соғыс қорытындысы бойынша 1713 жылғы 11 сәуірдегі шартқа сәйкес Утрехт бітімі бойынша иелікке өтті.,
Милан герцогы (1714 жылдан бастап)Испан мұрагерлігі үшін соғыс қорытындысы бойынша 1714 жылғы 7 наурызда қол қойылған Раштатт бітімі бойынша иелікке өтті. Милан герцогтігімен бірге иелікке Мантуя герцогтігі де өтті.
Неаполь королі (1713—1735)Испан мұрагерлігі үшін соғыс қорытындысы бойынша Утрехт бітімі (1713 жылғы 11 ақпандағы шарт) бойынша иелікке өтті. Польша мұрагерлігі үшін соғыс қорытындысы бойынша 1735 жылғы 3 қазанда алдын ала шарттарына қол қойылған келісім бойынша құқықтарынан айырылды.
Сардиния королі (1713—1720)Испан мұрагерлігі үшін соғыс қорытындысы бойынша Утрехт бітімі (1713 жылғы 11 сәуірдегі шарт) бойынша иелікке өтті. 1720 жылғы 17 ақпанда Савой әулетімен Сицилия тағына айырбас жасау арқылы құқықтарынан айырылды.
Сицилия королі (1720—1735)1720 жылғы 17 ақпанда Савой әулетімен Сардиния тағына айырбас жасау арқылы иелікке өтті. Польша мұрагерлігі үшін соғыс қорытындысы бойынша 1735 жылғы 3 қазанда алдын ала шарттарына қол қойылған келісім бойынша құқықтарынан айырылды.100pxVII Карл(1697—1745)Император ретінде — VII Карл, Бавария курфюрсті ретінде — I Карл.24 қаңтар 174220 қаңтар 1745Виттельсбахтар50pxҚұдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым августБавария курфюрсті100pxI Франц(1708—1765)13 қыркүйек 174518 тамыз 1765Лотаринг әулеті50pxҚұдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым августТоскана ұлы герцогы100pxII Иосиф(1741—1790)Император және Австрия эрцгерцогы ретінде — II Иосиф, Люксембург герцогы ретінде — Иосиф.18 тамыз 176520 ақпан 1790Габсбург-Лотаринг әулеті 50pxҚұдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым август
Австрия эрцгерцогы (1780 жылдан бастап)Лауазымды анасы Мария Терезия 1780 жылғы 29 қарашада қайтыс болғаннан кейін мұраға алды.
Чехия королі (1780 жылдан бастап),
Венгрия королі (1780 жылдан бастап)
Хорватия королі және Славония королі (1780 жылдан бастап)
Люксембург герцогы,
Милан герцогы (1780 жылдан бастап)
Галиция және Лодомерия королі (1780 жылдан бастап),100pxII Леопольд(1747—1792)Император ретінде — II Леопольд, Люксембург герцогы ретінде — Леопольд, Австрия эрцгерцогы ретінде — VI Леопольд.30 қыркүйек 17901 наурыз 1792Құдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым август
Австрия эрцгерцогы
Чехия королі,
Венгрия королі
Хорватия королі және Славония королі
Люксембург герцогы,
Милан герцогы
Галиция және Лодомерия королі,100pxII Франц(1768—1835)Қасиетті Рим империясының императоры ретінде — II Франц, Люксембург герцогы ретінде — Франц, Австрия императоры ретінде — I Франц.5 шілде 17926 тамыз 1806Құдайдың мейірімімен, сайланған римдіктердің императоры, әрдайым август
Австрия эрцгерцогы
Чехия королі,
Венгрия королі
Хорватия королі және Славония королі
Люксембург герцогы (1795 жылға дейін)1795 жылғы 1 қазанда «Бірінші коалиция соғысы» кезінде герцогтік аумағын Бірінші Франция республикасы аннексиялады.,
Милан герцогы (1796 жылға дейін)«Бірінші коалиция соғысы» кезінде аумақты Франция республикасы басып алды. 1796 жылы 15 қарашада революциялық армия қолбасшысы генерал Наполеон Бонапарт Францияға тәуелді Транспадан республикасын жариялады.
Галиция және Лодомерия королі,

 Ескертпелер 

 Әдебиет 
 Schneidmüller, Bernd. Die Kaiser des Mittelalters. Von Karl dem Großen bis Maximilian I. — München, 2006. ISBN 3-406-53598-4.
 Schneidmüller, Bernd; Weinfurter, Stefan (Hrsg.) Die deutschen Herrscher des Mittelalters. Historische Porträts von Heinrich I. bis Maximilian I. (919—1519). — München, 2003. ISBN 3-406-50958-4.

 Дереккөздер 

Санат:Қасиетті Рим империясы императорлары
Санат:Монархтар тізімдері