Эрехтей

Эрехтей немесе Эрехфей (көне грекше: Ἐρεχθεύς, латынша: Erechtheus) — көне грек мифологиясындаМифы народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т.2. С.666 Афина қаласының патшасы, полистің негізін қалаушы патша.Caroline Alexander. If It Pleases the Gods The NYT Пандион мен Зеуксиппаның ұлы,  Бут, Прокна және Филомеланың бауыры. Еврипидтің аттас трагедиясының кейіпкері. Эрихтоний есімі Эрехтейдің ұлдарының біріне тиесілі, алайда Плутарх Эрехтейдің дүниеге келуі туралы мифте бұл екі есімді бір-бірімен шатастырып, біріктірген.Plutarch, Moralia 843b

 Эрихтоний (миф тұлғасы) 

Афиналықтар өздерін Эрехтейдің «ұлдары» — Эрехтеидтер деп санаған.Euripides, Medea 824 David Kovacs, Ed. Гомердің «Илиадасында» (2.547–48) Эрехтей «дән беруші Жердің» ұлы ретінде аталады, оны Афина өсіріп тәрбиелеген.Р. М. Фрейзер кіші, «Афиналық кіріспе туралы кейбір ескертпелер, Илиада B 546–56» (Hermes 97.3, 1969), 262–266-беттер, бұл ығыстыруда Афинаның «қатаң түрде пәк құдайға айналу арқылы» ана-құдай ретіндегі жоғалған рөлінің көмескі естелігі сақталғанын атап өтеді (262-бет); салыстырыңыз: Вольфганг Фаут, Der Kleine Pauly (1954), «Athena» мақаласы; қарама-қарсы көзқарасты Мартин П. Нильссон, Geschichte der Griechischen Religion, I том, 2-бөлім (Мюнхен, 1955), 442-беттен кейінгі беттерде ұсынады. Жерден туған бұл ұлды Гефест ұрықтандырған; Афина оның ұрығын жүн жіппен санынан сүртіп, жерге тастаған, сол арқылы Гея жүкті болған.

Афина қаласының қамқоршысы болу үшін Посейдон мен Афина арасындағы тартыста Посейдонның үштігі тиген Акропольдегі тұзды бұлақ «Эрехтей теңізі» деп аталған.Apollodorus, Library 3.14.1 Sir James George Frazer, Ed. Karl Kerenyi. The Heroes of the Greeks (1959), 211-бет; Кереньи Эрехтей туралы мифтерді 21–46-беттерде баяндайды.

 Эрехтей, Афина патшасы 
Эрехтейге Афина патшасы Пандион I-нің ұлы әрі мұрагері ретінде тарихи сипаттағы шежіре берілген; Пандион Зеуксиппадан туған, ал бұл Пандион Эрихтонийдің ұлы болған. Осы кейінгі патша Эрехтей II деп ажыратылуы мүмкін. Оның бауырлары Филомела, Прокна, Бут және, мүмкін, Теутрас болған.Stephanus of Byzantium. s.v. Thespeia (Θέσπεια)

Эрехтей Праксифея атты әйелінен мынадай ұлдардың әкесі болған: Кекропс, Пандор, Метион;Apollodorus, Library  3.15.1 Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. ISBN 0-674-99135-4. сондай-ақ алты қыздың әкесі — үлкені Протогения, Пандора, Прокрида, Креуса, Орифия және Хтония.Suda Encyclopedia s.v. Maidens, Virgins (Παρθένοι) Кейде оның басқа да балалары ретінде Орней,Pausanias, Description of Greece 2.25.6 Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1918. ISBN 0-674-99328-4. Феспий,Diodorus Siculus. Library of History Book IV, 29  Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Books 4.59–8 Еупалам,Diodorus Siculus. Library of History Book IV, 76 Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Books 4.59–8 СикионPausanias, Description of Greece 2.6.5 Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1918. ISBN 0-674-99328-4. және Меропа аталады.Plutarch, Theseus 19.5 Bernadotte Perrin, Ed.

 Билік кезеңі 
Оның билік құрған кезеңі Афина мен Элефсин арасындағы соғыспен ерекшеленді; бұл кезде элефсиндіктерді Фракиядан келген Еумолп басқарды. Бір аян бойынша, Афинаның аман қалуы Эрехтейдің үш қызының бірінің өліміне байланысты деп жарияланды. Мүмкін, бұл тұрмысқа шықпаған үш қызды меңзесе керек. Бір нұсқада ең кенжесі — Хтония құрбан етіледі. Екіншісінде екі үлкені — Протогения мен Пандора — өздерін құрбандыққа ұсынады. Қалай болғанда да, қалған әпкелері (Борей ұрлап әкеткен Орифиядан басқалары), не болмаса олардың кем дегенде бір бөлігі, өз-өзіне қол жұмсады делінеді. Эрехтейдің бақытсыз қыздары туралы әңгіме Лакедемондық Гиацинттің қыздары және Леостың қыздары туралы аңыздармен салыстырылады. Афина мен Элефсин әскерлері арасындағы келесі шайқаста Эрехтей жеңіске жетіп, Еумолпты өлтіреді, алайда кейін өзі де Посейдонның үштігімен соғылып қаза табады.Балама нұсқада Посейдонның өтінішімен Зевс оны найзағаймен жайратады; бұл нұсқа әрекетті біршама алыстатып, Зевстің әмбебап рөлін айқындай түседі. Еврипидтің «Эрехтей» трагедиясынан сақталған үзінділерге сәйкес, Посейдон ұлы Еумолптың өлімі үшін кек алып, Эрехтейді үштігінің соққыларымен жерге кіргізіп жіберген.Euripides, Ion 275 The Complete Greek Drama, edited by Whitney J. Oates and Eugene O'Neill Jr. in two volumes. 1. Ion, translated by Robert Potter. New York. Random House. 1938

Еврипид трагедиясының соңғы жолдары 1965 жылы папирус фрагментінен қалпына келтірілді.Colin Austin, in Recherches de Papyrologie 4 (1967); Nova fragmenta Euripidea (1968) frs.65.90-97. Олар БуркерткеBurkert (Peter Bing, tr.) Homo Necans (1983) p. 149. «Эрехтейонның негізі қалануы мен Афина абызайын (абыз әйелін) тағайындау бір мезгілде жүзеге асқанын» көрсетеді. Афина әрекетті Эрехтейдің жесірі Пракситеяға нұсқау беру арқылы түйіндейді:

«…ал күйеуің үшін мен қаланың дәл ортасында қасиетті орын салуды бұйырамын; ол өзін өлтіргеннің атымен — “қасиетті Посейдон” деген атпен танылатын болады; бірақ азаматтар арасында, құрбандық малы шалынғанда, ол “Эрехтей” деп те аталатын болады. Ал саған, қаланың негіздерін қайта тұрғызғаның үшін, қала үшін алғашқы от-құрбандықтарды әкелу міндетін тапсырамын және сені менің абызайым деп атаймын».Пракситея («Құдайыға табыну») шайқасқа дейін өз қызын құрбан етуге келісім берген еді.Афина патшаларының тізімінде Эрехтейдің күйеу баласы Ксуф көптеген ұлдарының арасынан өзіне мұрагер таңдауы сұралып, мифтік негізін қалаушы патша Кекропстың құрметіне аталған ІІ Кекропсті таңдаған. Осылайша, ақын Кастоның бір үзіндісіне сәйкес, Эрехтейдің орнына оның бауыры II Кекропс  келеді. Алайда псевдо-Аполлодордың айтуынша,Apollodorus, Library 3.15.1 Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. ISBN 0-674-99135-4. оның орнына өз ұлы таққа отырған.

 Дереккөздер 

Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Санат:Ежелгі грек мифтері батырлары