Үнді діндері

Үнді діндері, кейде Дхармалық діндер немесе үнділік діндер, Үндістан түбегінде пайда болған діндердің жалпы атауы. Бұл діндер қатарына буддизм, индуизим, джайнизм мен сикхизм кіреді.Adams, C. J., "Classification of religions: Geographical" (), Encyclopædia Britannica, 2007. Retrieved 15 July 2010. Тарихи тұрғыдан бұл діндер Үндістан тарихына байланысты болғанымен, таралу аймағы мен дамуы тек осы аймақпен шектелмейді.   

Діннің Үндістан түбегінде таралуының алғашқы дәлелдері мезолит дәуіріндегі тасқа қашалып салынған суреттерде көрініс тапқан. Инд алабы өркениетіне жататын Хараппа адамдардың қалалық мәдениеті ведалық діннен бұрын басталған.  

Үнді діндерінің жазбаша тарихы ведалық дін тарихынан басталады. Бұл дінді алғаш үнді-арилық адамдар ұстанған. Кейін бұл практикалар жинақталып, ведаларға, кейін дравидтік бастауы бар агамаларда жүйеленді. Осы мәтіндердің құрастырылған, қысқартылған және түсіндірмелері пайда болған кезеңді Ведалық кезең деп атайды. Ведалық кезең б.з.б 1750-500 жж. аралығында болған. Ведалардың философиялық бөліктері упанишадтарда сипатталған.Max Muller, The Upanishads, Part 1, Oxford University Press, page LXXXVI footnote 1

Пура кезеңі (б.з.б. 200 – б.з. 500) мен ерте ортағасыр кезеңі (б.з. 500–1100) хиндуизмнің жаңа конфигурацияларын, әсіерсе бхакти мен шаивизм, шактизм, вайшнаизм, смарта мен шраута секілді кішірек консервативті топтарды өмірге алып келді. 

Ерте исламдық кезеңде (б.з. 1100–1500) де жаңа қозғалыстар пайда болды. Олардың қатарында сикхизмді атап өтуге болады. 

 Сикхизм (XV ғасыр) 

нобай|Хармандир Сахиб (Алтын храм) сикхтердің мінәжат етуінің ең маңызды орны
Сикхизм XV ғасырда Дели сұлтандығындағы Пунджабта (қазіргі Үндістан мен Пәкістан) Нанактың және одан кейінгі тоғыз гурудың ілімінен бастау алады. Сикхизмдегі негізгі ұғым — вахигуруға сену. Ол өз кезегінде ек оанкар (бір құдай) қасиетті символы арқылы көрініс табады. Сикхизмнің дәстүрлері мен ілімдері Пунджаб тарихы, қоғамы мен мәдениетімен тіке байланысты. Сикхизм сенушілерін сикхтер (тәлімгер) деп атайды. Әлем бойынша сикхтердің саны 27 миллион адамды құрайды. 

 Дереккөздер 

Санат:Діндер