Илюшин Ил-62

Илюшин Ил-62 () — КСРО-да жасалған ұзақ қашықтыққа арналған тарфюзеляжды төрт қозғалтқышты реактивті жолаушы ұшағы. Бұл ұшақты Илюшин жобалау бюросы әзірледі және 1960–1970 жылдары Аэрофлот пен басқа социалистік елдердің авиакомпанияларының алыс бағыттағы флагмандық лайнеріне айналды.

 Тарихы 

1950 жылдардың соңында КСРО-да алыс қашықтықтағы жолаушылар тасымалына арналған заманауи реактивті ұшақ қажет болды. Осыған орай 1960 жылы Илюшин жобалау бюросы жаңа жобаға кірісті. Ил-62 Boeing 707 және Douglas DC-8 тәрізді батыстық лайнерлерге жауап ретінде жасалды.

Алғашқы прототип 1963 жылы 2 қаңтарда әуеге көтерілді. Сериялық өндіріс 1966 жылы басталды, ал алғашқы коммерциялық рейс 1967 жылы 15 қыркүйекте Аэрофлотпен жүзеге асты.

Ұшақтың басты ерекшелігі — фюзеляждың артқы жағына орнатылған төрт қозғалтқыш және артқы тік тұмсыққа тән Т-тәрізді қанат орналасуы. Бұл шешім шу мен дірілді жолаушылардан алыс ұстауға мүмкіндік берді.

 Сипаттамалары 

Илюшин Ил-62 ұзақ қашықтыққа ұшуға қабілетті: Илюшин Ил-62М модификациясы 10 000 км-ге дейінгі ұшу қашықтығын қамтамасыз етті. Ұшақ 168–186 жолаушыға арналған және төрт Кузнецов НК-8 немесе кейінірек Соловьёв Д-30КУ турбовентиляторлы қозғалтқыштармен жабдықталды.

 Модификациялары 

 Илюшин Ил-62 – бастапқы нұсқасы.
 Илюшин Ил-62М – күшейтілген қозғалтқыштармен және қондырғы құрылымының өзгерістерімен жабдықталған, ең көп тараған нұсқа.
 Илюшин Ил-62МГ – жүк тасымалына арналған әскери нұсқа.
 Илюшин Ил-62МК – VIP тасымалдарға арналған арнайы жабдықталған нұсқа.

 Эксплуатация 

Илюшин Ил-62 КСРО-ның Аэрофлот әуе компаниясында кеңінен пайдаланылды. Сонымен қатар, басқа социалистік елдер: ГДР (Interflug), Польша (LOT), Куба (Cubana de Aviación), КХДР (Air Koryo) компанияларында да қолданылды.

Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстанда DETA Air Ил-62 ұшағын пайдаланды.

 Техникалық сипаттамалары (Ил-62М) 

 Сипаттама  Көрсеткіш Экипаж  5 адам Жолаушылар саны  168–186 адам Ұзындығы  53,12 м Қанат керілімі  43,2 м Биіктігі  12,35 м Қанат ауданы  279,5 м² Максималды ұшу салмағы  165 000 кг Қозғалтқыштар  4× Соловьёв Д-30КУ Қозғалтқыш тарту күші  4 × 11 000 кгс Максималды жылдамдығы  900 км/сағ Ұшу қашықтығы  10 000 км Жұмыс биіктігі  12 000 м

 Апаттар мен оқыс оқиғалар 

Ил-62 және Ил-62М ұшақтарымен болған бірқатар апаттар бар, олардың кейбіреулері:

 LOT Polish Airlines 007 рейсі — 1980 жылы Варшава маңында апатқа ұшырап, 87 адам қаза тапты.
 Аэрофлот 8641 рейсі — 1982 жылы, тұрақтандырғыш ақауынан апатқа ұшырап, 90 адам қаза болды.
 Cubana 9646 рейсі — 1989 жылы Кубада апатқа ұшырап, 150-ден астам адам қайтыс болды.

Барлығы 30-дан астам Ил-62 түрлі апаттарға ұшыраған.

 Қазіргі жағдайы 

2000-жылдарға қарай Ил-62 ұшағы көптеген елдерде ескірген техникалық база мен шу стандарттарына сәйкес келмегені үшін қызметтен шығарылды. Дегенмен, Солтүстік Кореяның Air Koryo компаниясы Ил-62М ұшағын 2020 жылдарға дейін пайдаланды.
 Эксплуатация 

Илюшин Ил-62 ұшақтар отбасы 1966 жыл мен 2004 жыл аралығында Казан авиация зауытында сериялық түрде өндірілді. Барлығы 289 дана ұшақ шығарылды: оның 5-еуі – прототип (олар Мәскеуде құрастырылды), 94 – Ил-62 үлгісі және 190 – Ил-62М мен Ил-62МК үлгілері. Тағы 5 Ил-62М салынғанымен, аяқталмай қалған. Осы өндірістің ішінде 81 ұшақ социалистік елдерге экспортталды: Ангола, Венгрия, ГДР, КХДР, Қытай, Куба, Мозамбик, Польша, Чехословакия.

Бірнеше онжылдық бойы Илюшин Ил-62 КСРО-ның, кейін Ресейдің бірінші тұлғаларын тасымалдайтын «№1 ұшақ» рөлін атқарды. Ол Леонид Брежневтен бастап Борис Ельцинге дейінгі ел басшыларын тасымалдады. Бұл мәртебесінен 1995 жылы айырылып, оның орнын Ил-96 басты.

Илюшин Ил-62 ұшағы өте шектеулі әуежайларда ғана қабылдана алатын. Кеңес дәуірінде оны қабылдай алатын әуежайларға Домодедово, Шереметьево (тек халықаралық рейстер үшін), Внуково (коммерциялық рейстер болмағанымен, үкіметтік авиаотрядта Ил-62 базаланған), Пулково, Борисполь, Симферополь, Минералды Сулар сияқты қалалардың әуежайлары кірді. Кеңестің азиялық бөлігінде — Алматы, Ташкент, Ақтөбе, Семей, Қостанай, Фрунзе, Новосібір, Красноярск, Хабаровск, Владивосток, Южно-Сахалинск, Магадан, Петропавловск-Камчатский, Якутск әуежайлары болды. 1990-жылдары бұл тізімге Екатеринбургтегі Кольцово және Самарадағы Курумоч қосылды.

1990 жылдардың басына қарай төрт қозғалтқышты, тарфюзеляжды алыс магистральдық лайнер ескіріп, экономикалық тиімсіз бола бастады: бір жолаушыны тасымалдау үшін қажет керосин көлемі тым көп болды. Сондықтан Ил-62-нің эксплуатациясы шығынды бола бастады. 1990-жылдардың екінші жартысында жаппай істен шығарыла бастады. 2005 жылы ұшақтың басты эксплуатанты Аэрофлот Ил-62-ден толық бас тартты. 2008 жылдың соңында Ресейдегі бірнеше авиакомпаниялардағы экономикалық дағдарыс салдарынан Ил-62 ұшағы тұрақты жолаушылар рейстерінен толығымен шығарылды. Ресейдегі соңғы коммерциялық эксплуатант — Интеравиа компаниясы — 2009 жылдың басында ұшуларын тоқтатты.

2014 жылдың 2 мамырына қарай КАЗАН авиациялық зауытында екі Илюшин Ил-62М ұшағы болды: біреуі — «Россия» арнайы ұшу жасағына тиесілі, екіншісі — аяқталмай қалған нұсқа. Екеуі де аэродромда сақтаулы тұр.

2014 жылдың басында әлі де 20 Ил-62 ұшағы қолданыста болған: сегізі — Ресейде, төртеуі — КХДР-да, үшеуі — Беларусьте (Rada Airlines), ал бір-бірден Судан, Гамбия және Ливия елдерінде. Бұл ұшақтар негізінен үкіметтік, жүк және чартерлік рейстер үшін қолданылды.

Сол дереккөз бойынша қалған Илюшин Ил-62 ұшақтарының тағдыры келесідей:

апатқа ұшыраған — 18 (жалпы апатпен есептен шығарылғаны — 23);

бөлшектеліп, металлға өткізілген — 183;

сақтау қоймаларында — 69, оның ішінде 13 — музейлік экспонат, кафе, мейрамхана немесе ескерткіш ретінде қолданылған.

1983 жылдың шілде айында, шамамен 15 жылдық пайдалану мерзімінен кейін, Ил-62 (борт нөмірі СССР-86670) өз күшімен Мәскеу облысындағы Монинодағы РФ ӘӘК Орталық музейіне жеткізіліп, тұрақты экспозицияға қойылды. Ильюшин КБ сынақ ұшқышы Станислав Близнюк бастаған экипаж ұшақты арнайы ұшу жолағы емес, батпақты жерге сәтті қондырған.

2020 жылдың жағдайы бойынша Ил-62 ұшағын үш авиакомпания қолдануды жалғастырды:

Air Koryo — КХДР (жолаушылар рейстері),

Rada Airlines — Беларусь (жүк тасымалы),

Aria Air — Иран (жолаушылар рейстері).

 Ил-62 ерекшеліктері 

Илюшин Ил-62 ұшағының круиздік (қалыпты) жылдамдығы басқа жолаушы лайнерлеріне қарағанда сәл төмен — М=0,77–0,79 (ал бұл көрсеткіш әдетте М=0,82–0,83). XXI ғасырда Ил-62 шығыс бағыттарға ұшқанда ең аз жүктелген солтүстік әуе дәлізін (бес бағыттың ішіндегі) пайдаланады — мысалы, Норильск арқылы — жылдамырақ ұшақтарға кедергі келтірмеу үшін.

Қозғалтқыштарда ұшу режиміне шектеу бар: егер сыртқы ауа температурасы +30 °C және одан жоғары болса, газ температурасының шекті мәнінен асып кетпеуі тиіс.

2002 жылдың 1 сәуірінен бастап Ил-62М ұшағына Еуроодақ елдеріне ұшуға тыйым салынды. Себебі ол шу деңгейі бойынша жарамдылық нормаларына сәйкес келмейді.

 Әуе оқиғалары 
Aviation Safety Network сайтының мәліметі бойынша, 2019 жылдың 15 наурызындағы жағдай бойынша апаттар мен күрделі оқиғалар салдарынан барлығы 23 Ил-62 ұшағы жоғалған.

Бұл ұшақтар үш рет ұрланған (адам шығынысыз).

Барлығы 1086 адам Ил-62 ұшағымен байланысты оқиғаларда қаза тапқан.

КүніБорт нөміріОқиға орныҚұрбандарҚысқаша сипаттама 25.02.1965  СССР-06156  Раменское 10/17 Сынақ ұшуы кезінде ұшу барысында апатқа ұшырады. 16.06.1972  SU-ARN  Каир 0/59 Ұшу-қону жолағынан шығып кетті. 14.08.1972  DM-SEA  Кёнигс-Вустерхаузен 156/156 Биіктік рульдеріндегі ақау және борттағы өрт. 13.10.1972  СССР-86671  Дмитров ауданы, Мәскеу маңы 174/174 Қону кезінде белгісіз себептермен апатқа ұшырады. 23.03.1973  B-2002  анықталмаған анықталмаған Мәліметтер жоқ. 29.07.2009  Aria Air 1525 рейсі  Мешхед 16/153 Қону жолағынан асып кетіп, қоршауға соғылды. 09.05.1987  LOT Polish Airlines 5055 рейсі  Варшава 183/183 Биікке көтеріліп бара жатырғанда, екінші қозғалтқыш өртке оранды.
 Сондай-ақ қараңыз 

 Илюшин
 Аэрофлот
 Қазақ авиациясы
 DETA Air

 Сыртқы сілтемелер 

 Ил-62 – Airliners.net
 Ил-62 фотолары – RussianPlanes.net

 Дереккөздер