Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)

2025 жылғы 2 желтоқсанда, Йемендегі азаматтық соғыс аясында, Біріккен Араб Әмірліктері қолдайтын бөлінуші күш — Оңтүстік өтпелі кеңес (STC) Йеменнің оңтүстігінде ауқымды әскери шабуыл бастады. Бұл операция қақтығыс барысында бірнеше жылға созылған әскери тоқырауды бұзды. Әскери іс-қимылдар сол кезеңде Сауд Арабиясы қолдаған, халықаралық деңгейде танылған Йемен үкіметінің бақылауында болған Хадрамаут мухафазасы аумағынан басталды.

2026 жылғы қаңтардың басында Сауд Арабиясының қолдауына сүйенген Йемен үкіметінің әскерлері қарсы шабуылға өтті. Нәтижесінде олар бұған дейін жоғалтқан барлық аумақтарды қайта бақылауына алып, сондай-ақ Әл-Мукалла қаласын да өз қолына алды.

 Алғышарттар 
Йемен 2014 жылдан бері көптарапты азаматтық соғыс жағдайында. Елдің солтүстігінің басым бөлігін, соның ішінде астанасы Сананы бақылауда ұстап отырған хуситтерге қарсы күресте халықаралық деңгейде танылған Йемен үкіметі Сауд Арабиясы бастаған коалициямен бірге бөлінуші күштермен одақтасты. 2017 жылдан бері бұл күштерде үстем рөл атқарып келе жатқан құрылым — Оңтүстік өтпелі кеңес (ОӨК). Ресми түрде үкімет құрамына кіргенімен, Біріккен Араб Әмірліктерінің ауқымды қолдауы мен қаржыландыруына сүйенген ОӨК Йеменнің оңтүстігінің көп бөлігін дербес бақылап, басқарып отыр. Сонымен қатар кеңес елден бөлініп шығу және федеративті «Оңтүстік Арабия мемлекеті» деп аталатын құрылымды құру ниетін ашық түрде білдіруін жалғастыруда.

Хадрамаут — Йемендегі ең ірі мухафаза болып табылады, ел аумағының шамамен үштен бірін алып жатыр және мұнда Йеменнің мұнай қорының 80 пайызға жуығы, сондай-ақ өзге де бағалы минералдар шоғырланған. Бұған дейін бұл аумақты бақылау екіге бөлінген еді: оңтүстік жағалауда Оңтүстік өтпелі кеңес (ОӨК) ықпал етіп келсе, солтүстікке қарай орналасқан, Хадрамаут аңғары (Уади Хадрамаут) деп аталатын өңір халықаралық деңгейде танылған Йемен үкіметінің бақылауында болды.
ОӨК Уади Хадрамаутта хуситтерге, сондай-ақ «Араб түбегіндегі әл-Каида» сияқты жергілікті исламшыл топтарға пайда әкелетін контрабандалық қызметтің кеңінен таралғанын мәлімдеді.

 Барысы 
 Желтоқсан 
2 желтоқсан: Оңтүстік өтпелі кеңеске (ОӨК) қарасты әскерлердің едәуір бөлігі Сах ауданы арқылы солтүстік бағытта ілгерілей бастады. Күн соңына қарай олар Сайун қаласынан бірнеше ондаған шақырым қашықтықта болды.

Уади Хадрамауттағы шабуыл 3 желтоқсан күні таңертең Оңтүстік өтпелі кеңестің (ОӨК) Оңтүстік қарулы күштері тарапынан басталды. Операцияны Хадрамаут элиталық күштері басқарды. Сайун қаласында ОӨК күштері Жатма ауданында орналасып, содан кейін Йемен армиясының 1-әскери өңірі штабына және қаланың өзге де маңызды нысандарына артиллериялық соққылар жасады. Бұл атқылаудан кейін ОӨК жедел әрі күтпеген шабуылға көшіп, Йемен үкіметінің күштерін бейберекет жағдайға түсірді. ОӨК пен Йемен армиясының 1-әскери өңірі арасында қысқа мерзімді қақтығыстар тіркелді. Олар президенттік сарай маңында және Сайун халықаралық әуежайы аумағында орын алды. Ұрыстар басталғаннан бірнеше сағат өткен соң ОӨК жауынгерлері 1-әскери өңірден бірқатар бекіністер мен үкіметтік нысандарды басып алып, нәтижесінде үкімет күштері шегінуге мәжбүр болды. Осыдан кейін ОӨК күштері кеш түскенге дейін Сайун қаласының қалған бөлігін толық бақылауына алып, Уади Хадрамаут аумағы бойынша жылдам ілгеріледі. Олар бірнеше қала мен әскери базаны басып алды. Күн соңына қарай ОӨК күштері Уади Хадрамауттағы стратегиялық маңызы бар дерлік барлық аумақтарды, соның ішінде Сайун қаласы мен оның әуежайын, 1-әскери өңірдің штабын, Тарим, Әл-Катн, Хаура, Әр-Раддуд және Әл-Хаша елді мекендерін бақылауына алды.

4 желтоқсан: Оңтүстік өтпелі кеңеске (ОӨК) қарасты күштер Әл-Махра мухафазасының астанасы Әл-Ғайда қаласын ешқандай қақтығыссыз, сондай-ақ Ништун портын бақылауына алды.

5 желтоқсан: Ұлттық қалқан күштері Әл-Ғайда әуежайы мен Ништун портының бақылауын тапсырды. Ұлттық қалқан күштері Сайун қаласын қайта басып алуға әрекет жасады, алайда Оңтүстік өтпелі кеңеске (ОӨК) қарасты күштер оларды тойтарды. Сауд Арабиясының қысымы салдарынан ОӨК уақытша түрде басып алған кейбір нысандардан шегінуге мәжбүр болды. Алайда көп ұзамай ОӨК күштері қарсы шабуылға шығып, бұл аумақтардың барлығын дерлік бірден қайта бақылауына алды. Сонымен қатар Ұлттық қалқан күштері Әл-Хаша ауданындағы 37-танк бригадасының лагерін өз бақылауына алды.

6 желтоқсан: Хадрамаут элиталық күштерінің 1-қолдау және күшейту бригадасы Солтүстік Хадрамауттағы Самуд ауданында орналасқан 315-танк бригадасының лагерін басып алды. Осы уақытта Әл-Манахиль тайпасының өкілдері шабуыл жасап, 11-шекара қызметі бригадасының Рамах бақылау-өткізу бекетін өз бақылауына алды. Хадрамаут мухафазасында Giants Brigades құрамындағы төрт жауынгер олардың керуеніне қолдан жасалған жарылғыш құрылғы (IED) жасалған шабуыл салдарынан қаза тапты. Сайун қаласын Оңтүстік өтпелі кеңес (ОӨК) күштері бақылауына алғаннан кейін олардың ілгерілеуіне айтарлықтай қарсылық көрсетілгені туралы деректер аз болды. Сауд Арабиясы қолдаған Йемен үкіметінің күштері ОӨК шабуылы алдында шегінген, ал ОӨК күштері шамамен 48 сағат ішінде Хадрамаут мухафазасының толық бақылауын қамтамасыз еткені хабарланды.

7 желтоқсан: Қалқан күштерінің қаланың ішіндегі кейбір позициялардан кенеттен шегінуінен кейін оңтүстік күштер Әл-Ғайда қаласына кірді. Сондай-ақ олар мухафазадағы Сайхут, Қишн және Әл-Масила аудандарын бақылауына алды. Күн соңына қарай ешқандай қақтығыссыз Оманмен шекарадағы Шахн өткізу бекеті мен Ништун порты сияқты маңызды жағалау және шекара нысандарына да кірді.

10 желтоқсан: Оңтүстік күштер Әл-Ғайда халықаралық әуежайының батыс қақпасын бақылауына алды, алайда әуежайдың өзі Қалқан күштерінің қолында қала берді.

16 желтоқсан: Оңтүстік күштер Ништун портын басып алып, осылайша Әл-Махра мухафазасындағы Қалқан күштерінің соңғы позициясын жойды.

 Қаңтар 
 Йемен үкіметінің қарсы шабуылы 
2 қаңтар: Президенттік жетекшілік кеңесінің төрағасы Рашад әл-Алими Хадрамаут мухафазасының губернаторы Салем Ахмед Саид әл-Ханбашиге мухафазадағы «Отан қалқаны күштерін» басқаруды өз қолына алып, Оңтүстік өтпелі кеңестің (ОӨК) бақылауындағы барлық әскери базалар мен лагерьлерді қайтарып алу мақсатында әскери операция бастауды тапсырды. Сол күні Сауд Арабиясының патшалық әуе күштері Әл-Хаша және Сайун аудандарына әуе соққыларын жасап, кемінде 20 ОӨК жауынгері қаза тапқаны хабарланды.

3 қаңтар: Сауд Арабиясымен одақтас әскери күштер Хадрамауттың негізгі қаласы Әл-Мукаллада барлық әскери және азаматтық нысандардың толық бақылауға алынғанын растайтын мәлімдеме жасады. Сенбі күні таңертең AFP агенттігіне сөйлеген Йемен үкіметінің екі әскери өкілі Сауд Арабиясы қолдаған күштердің Әл-Мукалланың негізгі әскери базасын да өз бақылауына алғанын хабарлады.

4 қаңтар: Йемен күштері «Отан қалқаны күштері» Хадрамаут мухафазасының барлық тоғыз ауданын қайта бақылауына алғанын хабарлады. Сонымен қатар Йемен үкіметі Мукалла қаласының да қайтадан үкімет бақылауына өткенін мәлімдеді. Йеменнің қарсы шабуылы басталғалы бері Оңтүстік өтпелі кеңеске (ОӨК) қарасты кемінде 80 жауынгер қаза тауып, 152-сі жараланған, тағы 130 адам тұтқынға алынғаны айтылды. Таралған бейнежазбаларда үкімет күштерінің Мукалла қаласын қайта алып, ОӨК пайдаланған Оңтүстік Йемен туын алып тастағаны көрсетілді.

 Дереккөздер 

Санат:2025 жылғы қақтығыстар
Санат:Йемендегі сепаратизм