Хайри Османович Эмир-Заде

Хайри Османович Эмир-Заде (; 5 қазан 1893 ж., Дерекой, Таврия губерниясы, Ресей империясы – 17 ақпан 1958 ж., Баку, Әзербайжан) — Қырымтатар театр және кино актері, Қырым АССР-інің тұңғыш халық әртісі.

 Өмірбаяны 
Эмир-Заде 1893 жылы Таврия губерниясының Ялта уезіне қарасты Дерекой (қазіргі Ялта шекарасы) ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.
Әкесінің ауылда шағын дүкені болған. Осы дүкеннен тапқан табысымен отбасын асыраған.

Бастауыш мектепті Ялтада бітірді, кейін Санкт-Петербургке барып көркемсурет училищесіне оқуға түсті. Оқудың бірінші жылында анасы Зехра қайтыс болып, бұл қайғылы хабардан есеңгіреп қалған Хайри үйіне бару үшін мектептен шығып, өмір сүрудің қиындығынан Санкт-Петербургке қайта алмайды. Көп ұзамай Хайри әкесінен айырылды. Онсыз да қиын жағдайда өмір сүріп жатқан отбасының ауыртпалығы Хайриге түседі. Хайри інісі мен әпкесін асырау үшін дүкенді сатады, бірақ бұл көмектеспейді.

Хайри Эмир-Заде жарқын, жан-жақты қабілеті бар адам болды: ол әдемі сурет салды, өлең жазды, ән айтты, би биледі. 1921 жылдан бастап Ялта филармониясының ән және би ансамблінде өнер көрсетті. 1923-1924 жылдары Симферополь қаласындағы Қырым татар театрында жұмыс істеп, «Таир», «Зорь», «Богатырь Янгора», «Богатырь Ненкежан» пьесаларында басты рөлдерді сомдаған. 1923 жылы ол бірінші болып Қырым АКСР-нің халық әртісі атағын алды.

1925 жылы режиссер Г.Н.Тасин Ялта киностудиясында Умер Ипчидің сценарийі бойынша «Әлім» фильміне түсті. «Әлім» фильміндегі рөлі оған халық даңқын әкеліп, кеңестік кинематографияда сұранысқа ие актерлердің біріне айналды. 1932 жылдан бері Хайри Эмир-Заде Бакуде «Азеркино» студиясында түсірілім жұмыстарын жүргізеді. Хайри Эмир-Заде бірінші болып Қырым АССР халық әртісі атағын алды.

1944 жылы Қырым татарларын күштеп жер аудару кезінде Эмир-Заде Қырымнан қуылды. Осыдан кейін оның актерлік мансабы кенеттен аяқталды. Хайри Бакуде етікшілік жұмысқа орналасады. Аз уақыттың ішінде шеберлерден осы өнердің қыр-сырын үйренген ол етік тігуге кіріседі. Хайри Бакудегі Мирза Фатали көшесіндегі №7 үйдегі 10 шаршы метрлік ескі лашықта тұрған.

Актер 1958 жылы 17 ақпанда Бакуде кедейлікте қайтыс болды.

 Фильмография 
«Қыз сарайы туралы аңыз» (1923 фильм) (фильм);
26 Баку Комиссары (1932 фильм) (фильм) (рөл: Комиссар);
Достар (1934 фильм) (қысқа метражды фильм) (рөлі: тракторшы);
Исмет (1934 фильм) (фильм) (рөл: Самад);
Алмаз (1936 фильм) (фильм) (Кәрім рөлінде);
Шаруалар (1939 фильм) (фильм) (рөлі: Мехмандар Бей);
Сабухи (1941 фильм) (фильм) (рөл: Раджаб);
Бақтияр (1942 фильм) (қысқа метражды фильм);
Баку шамдары (1950 фильм) (фильм);
Бақтияр (фильм, 1955) (рөлі: контрабасшы).

 Дереккөздер 

Санат:Қырымтатар әртістері