Эрик Липиньский

Эрик Липиньский  (; 12 шілде 1908 ж., Краков, Польша - 27 қыркүйек 1991 ж., Варшава) — Поляк суретшісі, сатирик, карикатурашы, эссеші. Ол кабаре үшін плакаттар әзірледі, пьесалар мен скетчтер жазды, сондай-ақ ұқсас тақырыптарда кітаптар жазды.

 Өмірбаяны 
Эрик Липиньский 1908 жылы 12 шілдеде Краков қаласында суретші және карикатурист Теодор Равич-Липински мен Ядвига Чарторысканың отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Краковтағы Бейнелеу өнері академиясында поляк суретшісі Ян Станиславовскийден дәріс алды, сонымен бірге социалистік «Вперёд» басылымымен бір мезгілде жұмыс істеді. Бұл оның болашақ өмір жолын таңдауына айтарлықтай әсер еткен болуы мүмкін. Өнерлі отбасында өскен Эрик жастайынан сурет салуға әуестенді.

1912-1913 жылдардың тоғысында ол отбасымен Мәскеуге көшіп келді. 1916 жылы алты жасында Мәскеуде өткен «Үш басқыншы армиядағы поляктар» атты постерге арналған конкурста үшінші жүлдені алды. Оның тақырыбы үш басқыншы армияда бір-бірімен соғысуға мәжбүр болған поляк жауынгерлерінің қайғылы жағдайы болды. 

1921 жылы Эрик он үш жасында ата-анасымен Мәскеуден Польшаға көшті. Липинскийлер отбасы мемлекеттің астанасы Варшаваға қоныстанды. Отанына оралған Эрик алдымен Йоахим Лелевель атындағы гимназияның студенті болды, содан кейін Польшаның кәсіби орта мектеп мұғалімдері одағының II-гимназиясында оқыды, онда сурет салудан белгілі суретші және график Вацлав Васович сабақ берді. Алты сыныпты бітіргеннен кейін ол осы мектепті тастап, Варшавадағы Войцех Герсон атындағы бейнелеу өнері мектебінде оқи бастайды. 

1933 жылдан бастап Варшава бейнелеу өнері академиясында оқыды. Тадеуш Прушковский шеберханасында кескіндемеден, профессор Эдвард Бартломейчиктен қолданбалы графикадан, профессор Бонавентура Ленарттан кітап графикасы және типографиядан және Владислав Дашевскиймен сценография бойынша дәрістер алды.
Сол кезде Эрик көптеген адамдармен кездесті, оның ішінде поляк постер өнерінің ең маңызды жасаушыларының бірі болған Генрик Томашевский болды. Ол сонымен қатар академиядағы әріптестері Ян Косински, Анджей Рубинрот және Анджей Симаскамен дос болды. Студент кезінде 1938 жылы ол ол бала кезден таныс академияның студенті Анна Гославскаяға үйленді.

1939 жылы Эрик оқуын аяқтады, бірақ диплом қорғауға үлгермеді, өйткені соғыс оның жоспарларына кедергі келтірді.

 Шығармашылығы 
нобай|оңға|200px|Повонзкадағы әскери зираттағы Эрик Липиньский құлпытасы   
Оның карикатурист ретінде дебюті 1928 жылы «Побудка» журналында жарияланды. 1935 жылы Збигнев Мицнермен бірге «Шпильки» (czasopismo) сатиралық газетінің негізін қалады. Бірнеше жыл (1935-37 және 1946-53) оның бас редакторы болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол жалған құжаттар жасаумен айналысқан поляк қарсылығымен ынтымақтастықта болған суретшілердің бірі болды. Оны фашистер тұтқындады және атышулы Павиак түрмесіне, Мокотов түрмесіне және Освенцим концлагеріне қамады.

Соғыстан кейін ол поляк Біріккен жұмысшылар партиясына қосылды. Ол Przekrój, Przeglód Kulturalny, Trybuna Ludu, Panorama, Zwierciadło және Express Wieczorny сияқты көптеген газет-журналдармен ынтымақтастықта болды.

1966 жылы Бірінші халықаралық плакаттар биенналесін ұйымдастырды. 1978 жылы Варшавада карикатура мұражайын құрды және оның бірінші директоры болды (2002 жылы оның есімімен аталады).

1980 жылы Польшадағы еврей ескерткіштерін сақтау комитетін құрады. Поляк еврей мәдениетін сақтаудың белсенді қатысушысы, 1987 жылы поляк карикатуристер қауымдастығын (СПАК) құрды.

Саяси плакаттардан басқа, Липинский тақырыптың мәнін айқын ашып, декоративті түрде бірнеше театр және кино плакаттарын жасады. Бұл негізінен сатиралық фильмдерге арналған плакаттар (Манекен бөлігі, 1961; Өлі жандар, 1963; Бомба ұрлау, 1962) болды. Ол өз күшімен, сондай-ақ жұбайы, дарынды сатирик Анна Липинскаямен бірлесе отырып, сатиралық кітаптар мен балалар әдебиетін қоса алғанда, бірқатар кітаптардың дизайнын жасады.

 Жетістіктері 
Липиньскийдің басты марапаттары: 
1948 ж. – Венадағы Халықаралық плакаттар көрмесіндегі жеті бірінші жүлде;
1964 ж. – 1963 жылғы үздік саяси плакат үшін 1-ші сыйлық;
1981 - Американдық карикатуристер қауымдастығының «1980 жылдың көрнекті карикатуристі»;
1966-78 жж. Варшавада өткен Халықаралық плакаттар биенналесіне қатысты, Польшада және шетелде (Прага, Лондон, Берлин, Вена) көптеген ұжымдық және жеке көрмелер.

 Дереккөздер 

Санат:Польша суретшілері