Механе

Механе (грекше: μηχανή, mēkhanḗ) немесе машина – бұл әсіресе б.з.д. 5-4 ғасырларда грек театрында қолданылған кран. Ағаш арқалықтар мен блоктар жүйесінен жасалған бұл құрылғы актерді әуеге көтеру үшін, әдетте ұшу бейнесін көрсету үшін қолданылған. Бұл сахна машинасы әсіресе құдайларды жоғарыдан сахнаға түсіру үшін пайдаланылған,Платон. Кратил (Платон) - 425d; Клитофонт (Платон) - 407a. сондықтан латынша "deus ex machina" («машинадан шыққан құдай») термині пайда болған. Еврипид бұл құрылғыны «Медея» (б.з.д. 431 ж.) қойылымында, құдайлық сипатқа жатпайтын кейіпкер үшін, ерекше қолданған. Сонымен қатар оны Эсхил жиі қолданған.Біз механені Эсхил заманында қолданылғанын нақты білеміз: Юлий Поллукстың Onomastikon еңбегінің бір үзіндісінде (IV 130) Эсхилдің жоғалған трагедиясы Психостасия туралы айтылған, онда Эос қайтыс болған ұлы Мемнонды ұшып алып жүреді. Сондай-ақ, Бұғауланған Прометейде Океан Прометейге ұшып келіп, онымен сөйлескеннен кейін қайтадан ұшып кетеді. Қараңыз: Винченцо Ди Бенедетто мен Энрико Медда, Il teatro antico кітабында (La storia del teatro, Einaudi, Torino, 1991, 20-бет және келесі беттер). Комедия авторы Аристофан өз шығармаларында бұл құрылғыны кейде мазақ еткен, өйткені оның әсері шынайы емес деп есептелген.La pace (vv. 135 e ss.), Gli uccelli (vv. 1196 e ss.), Le donne alle Tesmoforie (vv. 1098-1134).

Сахналық машиналар ежелгі Римде де қолданылған, мысалы, жерлеу рәсімдерінде жиі әсерлі қойылымдарда. Юлий Цезарьдың жерлеу рәсімінде Аппиан қанға боялған марқұм диктатордың балауыз мүсінін жерлеуге жиналған халыққа көрсету үшін механе қолданылғанын баяндайды. Бұл механе денені барлық бағытта айналдыру үшін пайдаланылған.App. B.C. 2.147. τὸ μὲν γὰρ σῶμα, ὡς ὕπτιον ἐπὶ λέχους, οὐχ ἑωρᾶτο. τὸ δὲ ἀνδρείκελον ἐκ μηχανῆς ἐπεστρέφετο πάντῃ. Гай Транквилл Светоний тек мүсін (simulacrum) бекітілген tropaeum (трофей) туралы ғана хабарлайды. Джеффри Суми механені қолдану "Цезарьдың құдайшылдығына ишара жасады" деп болжайды.Geoffrey S. Sumi: Ceremony and Power — Performing Politics in Rome between Republic and Empire (Ann Arbor 2005. 107–109, chapter Caesar ex machina). ISBN 978-0-472-11517-4. Дегенмен, бұл өте күмәнді, өйткені Аппиан механені шынайы "deus ex machina" құрылғысы ретінде сипаттамайды. Сонымен қатар, Цезарьдың құдайшылдыққа көтерілуі (апофеозы) ресми түрде тек б.з.д. 42 жылы ғана мойындалды, ал Цезарь тірі кезінде тек бейресми түрде divus ретінде табынған. Ең алдымен, Марк Антоний халықтың көңіл-күйін көтеру және Цезарьдың беделін, сондай-ақ өзінің саяси ықпалын күшейту мақсатында бұл тәсілді қолдануға тырысты.Цезарьдың құдай ретінде қайта тірілуі (resurrectio) оның жерлеу кезінде кремацияланғаннан кейін болғаны және бұл оқиға Псевдо-Марий бастаған ерте Цезарлық культтің пайда болуына әкелгені Антонийдің жерлеу рәсімі кезінде механе қолдану ниетін түсіндіре алмайды.

Христиан литургиясында механе кейде айқышпен теңестіріледі. Игнатий айқышты Иса Мәсіхтің "театрлық механасы" деп атайды.Ignatius of Antioch: Letter to the Ephesians IX, I. ἀναφερόμενοι εἰς τὰ ὕψη διὰ τῆς μηχανῆς Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅς ἐστιν σταυρός.

 Дереккөздер 

Санат:Ежелгі Грекия театры