Войт Альберттің көтерілісі

Войт Альберттің көтерілісі () — 1311–1312 жылдары Краков қаласында орын алған көтеріліс.

 Алғышарттар 
1241 жылы Моңғол шапқыншылығы кезінде Краков қаласы дерлік толықтай қиратылды. 1257 жылы қала қайта қалпына келтіріліп, V Болеслав Стыдливый Краковқа Магдебург құқығына сай өзін-өзі басқару мәртебесін берді. Осыдан кейін қалаға неміс жерлерінен қоныс аударушылар көптеп келе бастады.

1291 жылы Краковты чех королі II Вацлав жаулап алды. 1300 жылы ол Польша королі болды. Оның қайтыс болуынан кейін Краковты поляк князі I Владислав Локетек өз бақылауына алды. Ал 1310 жылы Чехиядағы билік Иоганн Люксембургскийге өтті. Ол Польша королі титулына үміткерлігін жалғастырып, сондай-ақ Силезия кінәздіктерін вассалдыққа бағындыруға ұмтылды.

 Көтеріліс 
1311 жылы Краковтың 1290 жылдан бергі войты Альберт Владиславқа қарсы көтеріліс бастады. Ол қаланы Иоганн Люксембургскийдің қолына беруді көздеді.  Көтеріліс Краковтағы неміс тілінде сөйлейтін тұрғындарға сүйенді, оған сондай-ақ маңайдағы бірқатар монастырлар мен бұрынғы Краков епископы Ян Муската қолдау көрсетті.

Иоганн Люксембургский көтерілісшілерге көмекке келе алмады, себебі дәл сол уақытта Моравияда оған қарсы көтеріліс басталды. Сондықтан оның атынан Краковқа Силезиядан I Болеслав Опольский жіберілді. Алайда көтерілісшілер кінәз жасақтары қорғаған Вавель қамалын ала алмады. Кейінірек мажарлардың көмегімен Кіші Польшада билікті қайта орнатқан Владислав Локетек Краковқа жақындағанда, Альберт пен Болеслав Опольский қаладан қашып кетті.

 Нәтижелері мен салдары 
Альберт белгісіз себептермен Ополеде Болеславтың өзі тарапынан түрмеге қамалды. Бес жылдан кейін оны Болеславтың ұлы — өзі аттас Болеслав босатты. Осыдан кейін Альберт Прагаға кетіп, сол жерде қайтыс болды. Ал Ян Мускатаны гнезно архиепископы Якуб Свинка «поляк халқының жауы» деп жариялады.

Көтеріліс үшін жаза ретінде Краков көптеген артықшылықтарынан айырылды, ал қаладағы неміс тілді тұрғындар қуғын-сүргінге ұшырады. Поляк еместерді анықтау үшін «Soczewica, koło, miele, młyn» деген төрт сөзден тұратын шибболет қолданылды: 7 жастан асқан кез келген адам осы сөздерді дұрыс айта алмаса, өлім жазасына, жер аударуға немесе мүлкін тәркілеуге ұшырайтын. Бұл оқиғалар қаланың тез полонизациялануына әкелді.

 Әдебиеттер 
 Альберт // Акт — Ариетта. — М.: Совет энциклопедиясы, 1950. — (Үлкен кеңес энциклопедиясы : [51 томдық] / бас ред. С. И. Вавилов ; 1949–1958, т. 2).
 Marcin Kamler (ред.): PWN лексиконы: Әскер, соғыс, қару. — Варшава: PWN ғылыми баспасы, 2001. — ISBN 83-01-13506-9.

 Дереккөздер 

Санат:Польшадағы көтерілістер
Санат:Краков тарихы