Байсын (қала)

Байсын ()  — қала, Өзбекстанның Сұрқандария облысы Байсын ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы 23 700 адамды құрайды.

 Сипаттама 
Байсын қаласы Сұрхандария облысының батысындағы Ханғарансай өзенінің аңғарында, Байсұнтау тауларының арасында теңіз деңгейінен 1200 метрден астам биіктікте, Термезден 145 шақырым жерде орналасқан. Қалаға ең жақын Байсын теміржол стансасы 12 км қашықтықта (Гузар-Құмқорған желісінде).

 Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық 
Байсын — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 87-ші орында (Өзбекстан), облыста 6-шы орында (Сұрқандария облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 14922 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Бандиқан (41 км), Қарлұқ (47 км), Құмқорған (54 км), Шоршы (55 км), Қарашина (56 км), Сарық (59 км), Денау (61 км), Шерабат (61 км), Сарыасия (70 км), Шарғұн (72 км), Ұзын (72 км), Жарқорған (79 км), Ангор (82 км), Ескі Жекебақ (84 км), Халықабат (86 км), Мираки (92 км), Қамашы (93 км), Ғұзар (94 км), Яккабаг (96 км), Үшқызыл (96 км).

 Тарихы 
Байсын төңірегінде қоныс тас дәуірінде басталған. Тесік-Тас үңгірінен неандерталь қалдықтары табылды. Байсын елді мекен ретінде 10 ғасырда іргесі қаланып, бір кездері аймақтың сауда жолдарының бірінде сауда орны болған.
13 ғасырдың басында оны моңғолдар қиратса, кейін Байсын қарапайым ауыл ретінде қалпына келтірілді. 16 ғасырдан 19 ғасырдың ортасына дейін қала Бұхара әмірлеріне бағынды. Қала мәртебесі — 1975 жылы (оған дейін — кишлак) берілді.

Байсын төңірегіндегі ауылдар – бірнеше ғасырлар бойы өзгермеген ерекше табиғи және мәдени ландшафт. Жергілікті халық дәстүрлі үйлерде тұрып, ата-бабаларыныі дәстүрлі қолөнерімен айналысады.
Басынтау жотасының табиғи нысандарымен, Тесік-Тас үңгірімен және ауданның экожүйелерімен бірге Байсынтау маңы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұраға үміткер ретінде белгіленген ландшафттық мәдени қорық болып табылады.

 Экономикасы және инфрақұрылымы 
Қалада жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары орналасқан. Тұрғындар керамика, ұсталық, зергерлік, кесте тігу, ұсталық, қыш, кондитерлік бұйымдармен айналысады. «Трест» акционерлік қоғамы негізінен жібек, оның ішінде кестеленген атлас, моншақ, трикотаж, іш киім шығарады. Байсын қаласында 5 жалпы білім беретін мектеп, спорт және музыка мектебі, мейірімділік үйі, 2 кинотеатр, 6200 орындық стадион, клуб, 10 кітапхана, 2 емхана, дәрігерлік пункт, санитарлық-эпидемиологиялық станция, орман шаруашылығы кәсіпорны бар.

 Дереккөздер 

Санат:Сұрқандария облысы қалалары