Әуесқой бокс

Әуесқой бокс (ағылш. Amateur boxing) — екі спортшының арнайы ережелер аясында жұмсақ қолғаппен жұдырықтасатын спорт түрі. Кәсіпқой бокстан айырмашылығы — әуесқой бокста спортшының денсаулығын қорғауға баса назар аударылады, жекпе-жек уақыты қысқа болады, ал басты мақсат ақшалай сыйақы емес, спорттық разрядтар, медальдар және Олимпиада ойындарына қатысу болып саналады.

Әуесқой бокс Олимпиада ойындарының, әлем және құрлық чемпионаттарының негізгі бағдарламасына кіреді және халықаралық спорт жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.

 Тарихы 
Бокстың алғашқы үлгілері б.з.д. 688 жылы антикалық Олимпиада ойындарының бағдарламасына енгізілген. Алайда заманауи әуесқой бокстың қалыптасуы XIX ғасырдың ортасында Ұлыбританияда басталды.

 Жыл Оқиға 1867 Маркиз Куинсберри ережелері қабылданды (қолғап кию, раунд жүйесі) 1904 Бокс Сент-Луистегі Олимпиада ойындарының бағдарламасына енді 1924 Халықаралық әуесқой бокс федерациясы (FIBA) құрылды 1946 AIBA (қазіргі IBA) құрылды 2012 Лондон Олимпиадасында әйелдер боксы енгізілді

1904 жылдан бастап бокс Олимпиада бағдарламасына тұрақты түрде енгізілді (1912 жылғы Стокгольм Олимпиадасынан басқа). 2016 жылдан бастап Олимпиада ойындарына кәсіби боксшылардың да қатысуына рұқсат берілді.

 Ережелері мен регламенті 
Әуесқой бокстың ережелері спортшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған және IBA, Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) бекіткен стандарттармен реттеледі.

 Жекпе-жек ұзақтығы 
 Ерлер мен әйелдер (элита): 3 раунд × 3 минут  
 Раундтар арасындағы үзіліс: 1 минут  
 Жастар мен жасөспірімдер: 3 раунд × 2 минут (жас ерекшелігіне қарай)

 Экипировка 
 Қолғаптар: 10 унция (284 г) немесе 12 унция (340 г)  
 Шлем:
 2013 жылдан бастап элиталық ерлер — шлемсіз
 Әйелдер мен барлық жас санаттары — міндетті
 Майка: қызыл немесе көк түсті (кәсіпқой бокста қолданылмайды)

 Бағалау жүйесі 
2016 жылдан бастап әуесқой бокста **10 ұпайлық жүйе (10-point must system)** қолданылады.

 Критерий Сипаттамасы Таза соққылар Дөп тиген және бақылаудағы соққылар Тактика Рингтегі басымдық, бастама Қорғаныс Соққылардан қашу, блоктар Белсенділік Жекпе-жек қарқынын бақылау

 Салмақ дәрежелері 
Салмақ дәрежелерінің саны Олимпиада ойындары мен әлем чемпионаттарына қарай өзгеріп отырады.  
2024 жылғы Париж Олимпиадасының бағдарламасы:

 Ерлер (7) Әйелдер (6) 51 кг 50 кг 57 кг 54 кг 63,5 кг 57 кг 71 кг 60 кг 80 кг 66 кг 92 кг 75 кг +92 кг —

 Әуесқой және кәсіпқой бокс айырмашылығы 
 Критерий Әуесқой бокс Кәсіпқой бокс Мақсаты Олимпиада, әлем чемпионаты Чемпиондық белбеулер, гонорар Раунд саны 3 4–12 Экипировка Майка, кейде шлем Майкасыз, шлемсіз Жекпе-жек сипаты Техника, ұпай Стратегия, нокаут

 Қазақстандағы әуесқой бокс 
Қазақстан әлемдік әуесқой бокстағы жетекші мемлекеттердің бірі болып саналады. Қазақстандық бокс мектебі жоғары техникалық дайындықпен, аяқпен жұмыс істеуімен және тактикалық сауаттылығымен ерекшеленеді.

 Олимпиада чемпиондары 
 Жыл Спортшы Салмақ 1996 Василий Жиров 81 кг 2000 Бекзат Саттарханов 57 кг 2000 Ермахан Ибраимов 71 кг 2004 Бақтияр Артаев 69 кг 2008 Бақыт Сәрсекбаев 69 кг 2012 Серік Сәпиев 69 кг 2016 Данияр Елеусінов 69 кг

 Вэл Баркер кубогы 
Олимпиададағы ең техникалық боксшыға берілетін жүлде.

 1996 — Василий Жиров  
 2004 — Бақтияр Артаев  
 2012 — Серік Сәпиев  

 Қазіргі заманғы мәселелері 
2019 жылы ХОК IBA ұйымын басқару, төрешілік және ашықтық мәселелеріне байланысты мойындаудан бас тартты. Осыған байланысты 2023 жылы боксты Олимпиада бағдарламасында сақтау мақсатында **World Boxing** ұйымы құрылды.  

Қазақстан бокс федерациясы 2024 жылы World Boxing ұйымына ресми түрде мүше болды.

 Қараңыз 
 Бокс
 Кәсіпқой бокс
 Олимпиада ойындарындағы бокс
 Қазақстан боксы

 Дереккөздер