Кабардин-шеркеш тілі

Қабарда-шеркеш тілі (Kabardin-cherkes language) — иберий-кавказ тілдер отбасының абхаз-адыг (батыс кавказдық) тобына кіреді. Жалғамалы (агглютинативті) полисинтетикалық тілдерге жатады. Қабарда-Балқария Республикасының мемлекеттік тілі (Конституция 1997, Тілдер туралы заң 1994, 2001); Қарашай-Черкес Республикасының мемлекеттік тілі (Конституция 1996, Тілдер туралы заң 1996).

 Референтті халық 
Референтті халықтар: қабардалар, черкестер; өз атауы – адыге.

 Географиялық таралуы 
Қабарда-Балқария және Қарашай-Шеркесия Республикаларының тау бөктері мен жазық аудандарында, сондай-ақ Солтүстік Осетия Республикасының Моздок ауданында, Краснодар өлкесінің Урупс және Коноковский ауылдарында, Адыгея Республикасының Кошехабль, Уляп және Ходз ауылдарында, Ставрополь өлкесінің Курск және Киров аудандарында кең таралған. 

Сонымен қатар, XIX ғасырдың екінші жартысында Кавказ соғысының нәтижесінде кабардиндер мен бесленеевтердің едәуір бөлігі Осман империясына қоныс аударуға мәжбүр болды. Уақыт өте келе жергілікті тұрғындар арасында ішінара ассимиляцияланды, дегенмен Таяу Шығыс елдерінде ана тілін сақтайтын айтарлықтай диаспора бар.

 Диалектісі 
Кабардин-черкес тілінің бірнеше диалектілері бар: баксан, бесленеев, хабез, кубань. 
Баксан диалектісі Үлкен және Кіші қабардада, Моздок қабардаларының арасында кең таралған.
Хабез диалектісі Қарашай-Шеркес шеркестері арасында кең таралған.
Кубань диалектісі Адыгея Республикасының қабарда ауылдарында (Ходз, Блечепсин, Кошехабль) кең таралған.
Бесленеев диалекті қабардан-шеркес және адагей тілдерінің арасында аралық орынды алады, кейде адагей тілінің диалектісі болып саналады.

 Жазуы 
Қабарда-шеркеш тілі алғаш рет латын әліпбиі арқылы 1923 жылы жазбаша түрде пайда болды. 1936 жылдан бастап бұл тілді жазу үшін кирилл әліпбиі қолданыла бастады.
Басқа кавказ тілдеріндегі сияқты қабарда-шеркеш тілінде дауыссыз дыбыстардың саны дауысты дыбыстардың санынан айтарлықтай асып түседі. Кейбір дауыссыз дыбыстар төрт әріпке дейін қосылып жазылады.

А аЭ эБ бВ вГ гГу гуГъ гъГъу гъуД дДж джДз дзЕ еЁ ёЖ жЖь жьЗ зИ иЙ йК кКу куКӀ кӀКӏу кӀуКъ къКъу къуКхъ кхъКхъу кхъуЛ лЛъ лъЛӀ лӀМ мН нО оП пПӀ  пӀР рС сТ тТӀ  тӀУ уФ фФӀ фӀХ хХу хуХь хьХъ хъХъу хъуЦ цЦӀ  цӀЧ чШ шЩ щЩӀ щӀЫ ыъьЮ юЯ яӀӀу

 Дереккөздер 

Санат:Ресей тілдері