Армия генералы (КСРО)

Армия генералы () — ЖШҚӘ және КСРО Қарулы Күштерінің Кеңес Әскері қатарындағы жеке әскери атағы.

Алғашында бұл әскери атақтан жоғары Кеңес Одағы маршалы атағы болды, содан соң 1943 жылдан бастап — Әскер түрлерінің бас маршалы тұрды. Бұл атақтан төмен — генерал-полковник атағы орналасты.

Жеке әскери атақ КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының Жарлығымен берілді. Жеке әскери атақ шамамен әскер түрлері мен арнайы жасақ маршалының және авиация маршалының жеке әскери атақтарына сәйкес келді.

 Атақтың тарихы 
«Армия генералы» әскери атағы 1940 жылы 7 мамырда Қызыл Әскерге енгізілген төрт генералдық шеннің ең жоғарысы болды. Ол төңкеріске дейінгі Ресейде болмаған.

Армия генералдарының алғашқылары болып корком Г. К. Жуков, 2-дәрежелі командармдар К. А. Мерецков пен И. В.  Тюленев; соғыс басталар алдында оларға генерал-полковниктер И. Р. Апанасенко (Қиыр Шығыс майданының қолбасшысы) мен Д. Г. Павлов (Батыс арнайы әскери округі әскерлерінің қолбасшысы) қосылды.

 Екінші Дүниежүзі соғысы кезінде 
Кеңес Одағы маршалы атағы сияқты, армия генералы атағы да соғыс басталғаннан 1943 жылдың қаңтарына дейін ешкімге берілмеді, бұл әскери атаққа жаңа айырым белгілерді — төрт жұлдызды иық белгілерін А. М. Василевский алды. Кейіннен армия генералы атағы соғыс біткенше тағы 18 қолбасшыға берілді. Екінші Дүниежүзі соғысы кезінде армия генералы атағын алған 10 қолбасшы кейін Кеңес Одағы маршалдары атанды (оның алтауы — соғыс кезінде). Армия генералдарының қатарында соғыста қаза тапқан Н. Ф. Ватутин мен И. Д. Черняховский сияқты атақты қолбасшылар, сондай-ақ Бас штаб басшысы, «Жеңіс» орденінің иегері А. И. Антонов та болды.

Екінші Дүниежүзі соғысы кезінде армия генералдары әдетте майдандарда басшылық етті, Г. К. Жуков қысқа уақыт Батыс стратегиялық бағытының бас қолбасшысы болды. И. Р. Апанасенко мен К. А. Мерецков қысқа мерзімге (тиісінше, Воронеж және Батыс) майдан қолбасшыларының орынбасарлары қызметтерін атқарды, ал К. А. Мерецков, сонымен қатар, Батыс майданның 7-жеке армиясы, 4-жеке армиясы және 33-армиясын басқарды.

Соғыстың соңғы кезеңінде армия генералдары кейбір ерекшеліктерді қоспағанда, майдан қолбасшыларының орынбасарлары лауазымдарын иеленді (1945 жылдың наурызында 1-Украин майданының штаб басшысы болып тағайындалған — И. Е. Петров, сондай-ақ соғысты майдан қолбасшылары ретінде аяқтаған армия генералдары А. И. Еременко мен М. А. Пуркаев — ерекше жағдай ретінде саналады).

Әскери-саяси құрам (1942) және мемлекеттік қауіпсіздіктің арнайы атақтары (1945) жойылған соң олардағы жоғарғы лауазымды тұлғалар генералдық шендер алды. Бірінші болып армия генералы-саяси қызметкер (дәлірек айтсақ, әскери кеңестің мүшесі) 1944 жылы Н. А. Булганин; 1945 жылы шілдеде 1-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары В. Н. Меркулов армия генералы атанды.

 Екінші Дүниежүзі соғысынан кейін 
Соғыстан кейін, әсіресе 1970-жылдардың басынан бастап армия генералы атағы көбінесе соғыс кезіндегідей ерекше сіңірген еңбегі үшін емес, белгілі бір лауазымды атқарғаны үшін беріледі. Осылайша, армия генералы атағын беру КСРО Қарулы Күштерінің КА, сондай-ақ КСРО ІІМ және КСРО МҚК-де, егер адамдар әскери қызметкерлер болса:
 КСРО қорғаныс министрінің орынбасары
 КСРО Кеңес Армиясы мен Әскери-теңіз күштері Бас саяси басқармасының басшысы
 Бас барлау басқармасы басшысы — КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысының орынбасары
 КСРО МҚК төрағасы (барлық жағдайда емес)
 КСРО МҚК төрағасының бірінші орынбасары (барлық жағдайда емес)
 КСРО ішкі істер министрі (барлық жағдайда емес)
 КСРО МҚК Шекара әскерлері Бас басқармасы басшысы (барлық жағдайда емес)
 КСРО ІІМ Ішкі әскерлер Бас басқармасы басшысы (барлық жағдайда емес)
 Әскери округ әскерлері қолбасшысы

1944 жылы 17 қарашада Н. А. Булганин армия генералы (1944 жылдың 29 шілдесінен бастап генерал-полковник) әскери атағын алды. 1947 жылы 3 наурызда КСРО Қарулы Күштері министрі болып тағайындалды (1947 жылдың 5 наурызынан 1950 жылдың 7 сәуіріне дейін КСРО Министрлер Кеңесі Төрағасының орынбасары қызметін қоса атқарды), оған дейін бұл қызметті 1941 жылдан бастап тікелей И. В. Сталин атқарып келді. Әскери мекеме жетекшісі қызметіне ешқашан әскер басқармаған азаматтық саясаткер Булганиннің тағайындалуы Сталиннің соғыстан кейінгі кезеңде армияны бақылауды сақтап қалуға және соғыс кезінде танымал болған әскери жетекшілерді күшейтуге жол бермеуге ұмтылуымен байланысты болса керек. 1947 жылғы 7 қарашадағы шерудің алдында қиын жағдай туындады: шеруді Кеңес Одағы маршалы Мерецков басқарып, ал армия генералы Булганин қабылдауы керек еді. Сәйкессіздікті жою үшін Булганинге лезде Кеңес Одағы маршалы атағы берілді.

Сонымен қатар, 1970-жылдардан бастап бұл атақты саяси қызметкерлер мен мемлекеттік қауіпсіздік органдарының қызметкерлеріне беру қалыпты жағдайға айналды (бұрын мұндай мысалдар сирек болатын). Жоғарыда аталған себептер бейбіт уақытта бұл атақты алған адамдар санының өсуіне әкеледі: егер 1950-1969 жылдар аралығында тек 39 адам армия генералы атағын алса, 1970-1991 жылдар аралығында олардың саны 64 жетті. 1967 жылдан бері армия генералы атағын бермеген бірде-бір жыл болмады. Армия генералдарының орташа жасы (тағайындау кезінде) аздап өсті - 57 жастан (1950-1960) 59 жасқа дейін (1970-1980).

Жалпы алғанда, «армия генералы» атағы 1940-1991 жылдар аралығында 133 әскери жетекшіге берілді, олардың көпшілігі қолбасшылық қызметтерді атқарды, айтарлықтай бөлігі — де штабтық және тылдағы қызметтерді атқарды. Соның ішінде 31 әскери жетекшіге кейін Кеңес Одағы маршалы атағы, тағы біреуіне - В. Ф. Толубкоға Артиллерия бас маршалы атағы берілді. Армия генералдарының ішіндегі ең жасы 38 жасқа толғанына үш күн қалғанда атақты алған И. Д. Черняховский болды, ал тағайындалған кездегі ең кәрісі 71 жасында атақ алған МҚК төрағасының орынбасары Г. К. Цинев болды. Бұл шенді ең ұзақ иеленген адам И. В. Тюленев, ал ең қысқа уақыт иеленген, 1961 жылы 5 мамырда атағын алып, 17 мамырда қызмет бабында қаза тапқан В. Я. Колпакчи болды. 1943 жылы 16 ақпанда армия генералы атағын алғанына небәрі 29 күннен кейін (1943 жылы 18 қаңтар) А. М. Василевскийге Кеңес Одағы маршалы атағы берілді.

 Сәйкес атақтар 
Әскер, күш түрлері мен арнайы жасақтарда 1943 жылдан бастап армия генералы атағы авиация маршалы, артиллерия маршалы, құрышты танк әскерлері маршалы, инженерлік әскерлер маршалы, байланыс әскерлері маршалы атақтарына сәйкес келеді. 1984 жылы соңғы үш және 1993 жылы алғашқы екі атақ жойылды.

Әскери-теңіз флотында 1940-1945 жылдары және 1962 жылдан бастап флот адмиралы кораблдік атағы тиісті атақ болды; 1945-1962 жылдар аралығында ӘТФ армия генералына сәйкес атақ болмады.

 кіші атақ:Генерал-полковник 35pxАрмия генералы қарулы күштеріндегі жоғарғы атақ:Кеңес Одағы маршалы,1943 жылдан бастап Әскер түрлерінің бас маршалы

 Айырым белгілері 
Армия генералының айырым белгілері КСРО қорғаныс халық комиссарының 1940 жылғы 13 шілдедегі № 212 бұйрығымен белгіленді: қызыл ілгектердегі алтын жалатылған бес жұлдыз; жеңдерде қызыл жиекпен көмкерілген үлкен алтын жұлдыз бар және бір бұрышы ені 32 мм алтын оқадан, ал жоғарғы бөлігі ені 10 мм қызыл шұғадан жасалған.

1943 жылдың қаңтарында бұл айырым белгілер жойылып, иық белгілеріндегі айырым белгілер енгізілді — иық белгінің тік өсі бойында 4 жұлдыз орналасты.

1974 жылдан 1997 жылға дейін төрт жұлдызды иық белгілердің орнына армия генералдарына бір жұлдызды иық белгілер (басқа генералдарға қарағанда үлкенірек, бірақ Кеңес Одағының маршалдарына қарағанда кішірек) және жалпыәскери танымбелгі берілді, ал мерекелік киім үлгісіндегі галстукке шағын өлшемді Маршал жұлдызы тағылды. Көрсетілген өзгерістер армия генералдары мен тең дәрежедегі әскер түрлерінің маршалдары арасындағы «теңсіздікті» жоюға арналған және Леонид Брежневке армия генералы атағын берумен тұспа-тұс келуі мүмкін.

+ КСРО-дағы Армия генералы айырым белгілерінің мысалдары: 52px 52px 52px 52px 52px 52pxТүздік нысанды киімінеарналған иық белгісі(1943—1955)Мерекелік нысанды киімінеарналған иық белгісі(1943—1955)… күнделікті(1955—1974)… мерекелік(1955—1974)… күнделікті(1974—1991)… мерекелік(1974—1991)

 Армия генералдарының хронологиялық тізімі 

№ТАӘИеленген уақытыАтақ беру кезіндегі лауазымыЕскертпе1Георгий Константинович Жуков (1896—1974)4 маусым 1940Киев арнайы әскери округі әскерлерінің қолбасшысы18 қаңтар 1943 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды2Кирилл Афанасьевич Мерецков (1897—1968)4 маусым 1940КСРО қорғаныс халық комиссарының жауынгерлік даярлық және әскери оқу орындары жөніндегі орынбасары26 қазан 1944 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды3Иван Владимирович Тюленев (1892—1978)4 маусым 1940Мәскеу әскери округі әскерлерінің қолбасшысы4Иосиф Родионович Апанасенко (1890—1943)22 ақпан 1941Қиыр Шығыс майданның қолбасшысы5.08.1943 ж. майданда қаза тапты5Дмитрий Григорьевич Павлов (1897—1941)22 ақпан 1941Батыс арнайы әскери округі әскерлерінің қолбасшысықуғын-сүргінге ұшырады, атылды, ақталды6Александр Михайлович Василевский (1895—1977)18 қаңтар 1943ЖШҚӘ Бас штабы басшысы, КСРО қорғаныс халық комиссарының орынбасары16 ақпан 1943 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды7Николай Федорович Ватутин (1901—1944)12 ақпан 1943Оңтүстік-Батыс майданының қолбасшысыжарақаттардан қайтыс болды8Родион Яковлевич Малиновский (1898—1967)28 сәуір 1943Оңтүстік-Батыс майданының қолбасшысы10 қыркүйек 1944 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды9Константин Константинович Рокоссовский (1896—1968)28 сәуір 1943Орталық майданының қолбасшысы29 маусым 1944 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды10Иван Степанович Конев (1897—1973)26 тамыз 1943Дала майданның қолбасшысы20 ақпан 1944 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды11Маркиан Михайлович Попов (1902—1969)26 тамыз 1943,
3 тамыз 1953Брянск майданның қолбасшысы;
Таврия әскери округі әскерлерінің қолбасшысы20 сәуір 1944 ж. генерал-полковникке дейін төмендетілді12Алексей Иннокентьевич Антонов (1896—1962)27 тамыз 1943ЖШҚӘ Бас штабы басшысының 1-орынбасары13Андрей Иванович Еременко (1892—1970)27 тамыз 1943Калинин майданның қолбасшысы11 наурыз 1955 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды14Василий Данилович Соколовский (1897—1968)27 тамыз 1943Батыс майданның қолбасшысы3 шілде 1946 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды15Федор Иванович Толбухин (1894—1949)21 қыркүйек 1943Оңтүстік майданның қолбасшысы12 қыркүйек 1944 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды16Иван Ефимович Петров (1896—1958)9 қазан 1943,
26 қазан 1944Солтүстік Кавказ майданның қолбасшысы;
4-Украин майданның қолбасшысы4 ақпан 1944 ж. генерал-полковникке дейін төмендетілді17Андрей Васильевич Хрулев (1892—1962)7 қараша 1943ЖШҚӘ Тыл басшысы18Иван Христофорович Баграмян (1897—1982)17 қараша 19431-Балтық майданның қолбасшысы11 наурыз 1955 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды19Леонид Александрович Говоров (1897—1955)17 қараша 1943Ленинград майданның қолбасшысы18 маусым 1944 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды20Иван Данилович Черняховский (1906—1945)26 маусым 19443-Беларус майданның қолбасшысыЕкінші Дүниежүзі соғысы кезінде алған жарақатынан қайтыс болды21Георгий Федорович Захаров (1897—1957)28 шілде 19442-Беларус майданның қолбасшысы22Иван Иванович Масленников (1900—1954)28 шілде 19443-Балтық майданның қолбасшысы23Максим Алексеевич Пуркаев (1894—1953)26 қазан 1944Қиыр Шығыс майданның қолбасшысы24Николай Александрович Булганин (1895—1975)17 қараша 1944КСРО қорғаныс халық комиссарының орынбасары3 қараша 1947 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды, 26 қараша 1958 ж. генерал-полковникке дейін төмендетілді25Матвей Васильевич Захаров (1898—1972)29 мамыр 19452-Украин майданның қолбасшысы8 мамыр 1959 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды26Всеволод Николаевич Меркулов (1895—1953)9 шілде 1945КСРО мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссары23 желтоқсан 1953 ж. атылды, 31 желтоқсан 1953 ж. атағынан айырылды27Владимир Васильевич Курасов (1897—1973)12 қараша 1948Орталық күштер тобының бас қолбасшысы (Аустрия)28Герман Капитонович Маландин (1894—1961)12 қараша 1948КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысының орынбасары29Василий Иванович Чуйков (1900—1982)12 қараша 1948Германиядағы Кеңес әскерлері тобы бас қолбасшысының 1-орынбасары11 наурыз 1955 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды30Сергей Матвеевич Штеменко (1907—1976)12 қараша 1948,
19 ақпан 1968КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысы;
КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысының 1-орынбасары, Варшава Шартына қатысушы мемлекеттердің біріккен қарулы күштері штабының басшысы15 шілде 1953 ж. генерал-лейтенантқа дейін төмендетілді,
26 қараша 1956 ж. бастап генерал-полковник31Сергей Семенович Бирюзов (1904—1964)3 тамыз 1953Орталық күштер тобының бас қолбасшысы (Аустрия)11 наурыз 1955 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды32Андрей Антонович Гречко (1903—1976)3 тамыз 1953Германиядағы Кеңес Одағының басқыншы күштері тобының бас қолбасшысы11 наурыз 1955 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды33Михаил Сергеевич Малинин (1899—1960)3 тамыз 1953КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысының 1-орынбасары34Кирилл Семенович Москаленко (1902—1985)3 тамыз 1953Мәскеу әскери округі әскерлерінің қолбасшысы11 наурыз 1955 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды35Николай Иванович Крылов (1903—1972)18 қыркүйек 1953Қиыр Шығыс әскери округі әскерлерінің қолбасшысының 1-орынбасары28 сәуір 1962 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды36Павел Иванович Батов (1897—1985)10 наурыз 1955Карпат әскери округі әскерлерінің қолбасшысы37Кузьма Никитович Галицкий (1897—1973)8 тамыз 1955Солтүстік күштер тобының қолбасшысы (Польша)38Александр Васильевич Горбатов (1891—1973)8 тамыз 1955Балтық әскери округі әскерлерінің қолбасшысы39Алексей Семенович Жадов (1901—1977)8 тамыз 1955Орталық күштер тобының бас қолбасшысы (Аустрия)40Михаил Ильич Казаков (1901—1979)8 тамыз 1955Орал әскери округі әскерлерінің қолбасшысы41Александр Александрович Лучинский (1900—1990)8 тамыз 1955Түркістан әскери округі әскерлерінің қолбасшысы42Иван Александрович Серов (1905—1990)8 тамыз 1955КСРО министрлер кеңесі қарамағындағы Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің төрағасы12 наурыз 1963 ж. генерал-майорға дейін төмендетілді43Иван Иванович Федюнинский (1900—1977)8 тамыз 1955Күнгей Кавказ әскери округі әскерлерінің қолбасшысы44Станислав Гилярович Поплавский (1902—1973)12 тамыз 1955Польша Халық Республикасы Ұлттық қорғаныс министрінің орынбасары45Филипп Иванович Голиков (1900—1980)8 мамыр 1959Кеңес Армиясы мен Әскери-теңіз флотының Бас саяси басқармасы басшысыКеңес Одағы маршалы 6 мамыр 1961 ж.46Павел Алексеевич Курочкин (1900—1989)8 мамыр 1959М.В. Фрунзе атындағы Әскери академиясы басшысы47Дмитрий Данилович Лелюшенко (1901—1987)8 мамыр 1959Орал әскери округі әскерлерінің қолбасшысы48Павел Федорович Батицкий (1910—1984)5 мамыр 1961Мәскеу ӘШҚ округі әскерлері қолбасшысы15 сәуір 1968 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды49Владимир Дмитриевич Иванов (1900—1968)5 мамыр 1961КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысының 1-орынбасары50Владимир Яковлевич Колпакчи (1899—1961)5 мамыр 1961Құрлық әскерлері Жауынгерлік даярлық бас басқармасы басшысы51Валентин Антонович Пеньковский (1904—1969)5 мамыр 1961Қиыр Шығыс әскери округі әскерлерінің қолбасшысы52Яков Григорьевич Крейзер (1905—1969)27 сәуір 1962Қиыр Шығыс әскери округі әскерлерінің қолбасшысы53Исса Александрович Плиев (1903—1979)27 сәуір 1962Солтүстік Кавказ әскери округі әскерлерінің қолбасшысы54Иван Игнатьевич Якубовский (1912—1976)27 сәуір 1962Германиядағы Кеңес әскерлері тобының бас қолбасшысы12 сәуір 1967 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды55Алексей Алексеевич Епишев (1908—1985)11 мамыр 1962Кеңес Армиясы мен Әскери-теңіз флотының Бас саяси басқармасы басшысы,генерал-майор атағынан жоғарылады56Афанасий Павлантьевич Белобородов (1903—1990)22 ақпан 1963Мәскеу әскери округі әскерлерінің қолбасшысы57Андрей Лаврентьевич Гетман (1903—1987)13 сәуір 1964Карпат әскери округі әскерлерінің қолбасшысы58Петр Кириллович Кошевой (1904—1976)13 сәуір 1964Киев әскери округі әскерлерінің қолбасшысы15 сәуір 1968 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды59Андрей Трофимович Стученко (1904—1972)13 сәуір 1964Күнгей Кавказ әскери округі әскерлерінің қолбасшысы60Иван Григорьевич Павловский (1909—1999)12 сәуір 1967КСРО қорғаныс министрінің орынбасары61Сергей Леонидович Соколов (1911—2012)12 сәуір 1967КСРО қорғаныс министрінің 1-орынбасары17 ақпан 1978 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды62Василий Филиппович Маргелов (1909—1990)25 қазан 1967Әуе-десанттық күштер қолбасшысы63Иосиф Ираклиевич Гусаковский (1904—1995)19 ақпан 1968КСРО Қорғаныс министрлігі Кадрлар Бас басқармасы басшысы64Семен Павлович Иванов (1907—1993)19 ақпан 1968Сібір әскери округі әскерлерінің қолбасшысы65Петр Николаевич Лащенко (1910—1992)19 ақпан 1968Біріккен Араб Республикасының негізгі әскери кеңесшісі66Николай Григорьевич Лященко (1910—2000)19 ақпан 1968Түркістан әскери округі әскерлерінің қолбасшысы67Георгий Иванович Хетагуров (1903—1975)19 ақпан 1968Балтық әскери округі әскерлерінің қолбасшысы68Сергей Степанович Маряхин (1911—1972)22 ақпан 1968КСРО Қарулы Күштері Тыл басшысының 1-орынбасары69Петр Алексеевич Белик (1909—1980)21 ақпан 1969Байкал әскери округі әскерлерінің қолбасшысы70Виктор Георгиевич Куликов (1921—2013)29 сәуір 1970Германиядағы Кеңес әскерлері тобының бас қолбасшысы14 қаңтар 1977 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды71Владимир Федорович Толубко (1914—1989)29 сәуір 1970Қиыр Шығыс әскери округі әскерлерінің қолбасшысы25 наурыз 1983 ж. бастап Артиллерия бас маршалы72Афанасий Федорович Щеглов (1912—1995)29 сәуір 1970Елдегі ӘШҚ бас қолбасшысының 1-орынбасары73Петр Иванович Ивашутин (1909—2002)22 ақпан 1971КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысының орынбасары — Бас барлау басқармасы басшысы74Евгений Филиппович Ивановский (1918—1991)2 қараша 1972Германиядағы Кеңес әскерлері тобының бас қолбасшысы75Александр Николаевич Комаровский (1906—1973)2 қараша 1972КСРО қорғаныс министрінің құрылыс және әскерлерді пәтерге орналастыру жөніндегі орынбасары76Семен Константинович Куркоткин (1917—1990)2 қараша 1972КСРО қорғаныс министрінің орынбасары - КСРО Қарулы Күштерінің Тыл басшысы25 наурыз 1983 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды77Алексей Иванович Радзиевский (1911—1979)2 қараша 1972М.В. Фрунзе атындағы Әскери академиясы басшысы78Василий Иванович Петров (1917—2014)15 желтоқсан 1972Қиыр Шығыс әскери округі әскерлерінің қолбасшысы25 наурыз 1983 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды79Евдоким Егорович Мальцев (1910—1981)4 қараша 1973В.И. Ленин атындағы Әскери-саяси академия басшысы80Николай Васильевич Огарков (1917—1994)4 қараша 1973КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысының 1-орынбасары30 қазан 1977 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды81Шавров Иван Егорович (1916—1992)4 қараша 1973К. Е. Ворошилов атындағы КСРО Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академия басшысы82Леонид Ильич Брежнев (1906—1982)22 наурыз 1974КОКП ОК бас хатшысы, КСРО қорғаныс кеңесінің төрағасыгенерал-лейтенант атағынан жоғарылады; 7 мамыр 1976 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды83Иван Николаевич Шкадов (1913—1991)29 сәуір 1975КСРО қорғаныс министрлігі Кадрлар Бас басқармасы басшысы84Семен Петрович Васягин (1910—1991)19 ақпан 1976Әскери кеңес мүшесі – Құрлық әскерлері саяси басқармасы басшысы85Дмитрий Федорович Устинов (1908—1984)29 сәуір 1976КСРО қорғаныс министрі30 шілде 1976 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды86Юрий Владимирович Андропов (1914—1984)10 қыркүйек 1976КСРО министрлер кеңесі қарамағындағы Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің төрағасы87Николай Анисимович Щелоков (1910—1984)10 қыркүйек 1976КСРО ішкі істер министрі6 қараша 1984 ж. атағынан айырылды88Анатолий Иванович Грибков (1919—2008)29 қазан 1976КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысының 1-орынбасары — начальник штаба Объединенных вооруженных сил государств-участников Варшавского договора89Иван Моисеевич Третьяк (1923—2007)29 қазан 1976Қиыр Шығыс әскери округі әскерлерінің қолбасшысы90Александр Терентьевич Алтунин (1921—1989)16 ақпан 1977КСРО азаматтық қорғаныс басшысы – КСРО қорғаныс министрінің орынбасары91Иван Александрович Герасимов (1921—2008)28 қазан 1977Киев әскери округі әскерлерінің қолбасшысы92Владимир Леонидович Говоров (1924—2006)28 қазан 1977Мәскеу әскери округі әскерлерінің қолбасшысы93Александр Михайлович Майоров (1920—2008)28 қазан 1977Балтық әскери округі әскерлерінің қолбасшысы94Валентин Иванович Варенников (1923—2009)17 ақпан 1978Карпат әскери округі әскерлерінің қолбасшысы95Вадим Александрович Матросов (1917—1999)13 желтоқсан 1978КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті Шекара әскерлері бас басқармасы басшысы96Семен Кузьмич Цвигун (1917—1982)13 желтоқсан 1978КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті төрағасының 1-орынбасары97Георгий Карпович Цинев (1907—1996)13 желтоқсан 1978КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары98Михаил Михайлович Козлов (1917—2004)2 ақпан 1979К. Е. Ворошилов атындағы КСРО Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академия басшысы99Геннадий Иванович Обатуров (1915—1996)19 ақпан 1979Вьетнам Социалистік Республикасы Ұлттық қорғаныс министрінің негізгі әскери кеңесшісі100Сергей Федорович Ахромеев (1923—1991)23 сәуір 1979КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысының 1-орынбасары25 наурыз 1983 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды101Григорий Иванович Салманов (1922—1993)29 қазан 1979Байкал әскери округі әскерлерінің қолбасшысы102Иван Кириллович Яковлев (1918—2002)7 мамыр 1980КСРО ішкі істер министрлігі Ішкі әскерлер бас басқармасы басшысы103Михаил Митрофанович Зайцев (1923—2009)4 қараша 1980Беларус әскери округі әскерлерінің қолбасшысы104Петр Георгиевич Лушев (1923—1997)2 қараша 1981Мәскеу әскери округі әскерлерінің қолбасшысы105Михаил Иванович Сорокин (1922—2005)2 қараша 1981Ауғанстандағы негізгі әскери кеңесші106Виталий Михайлович Шабанов (1923—1995)2 қараша 1981КСРО қорғаныс министрінің қару-жарақ жөніндегі орынбасары107Юрий Павлович Максимов (1924—2002)16 желтоқсан 1982Түркістан әскери округі әскерлерінің қолбасшысы108Дмитрий Семенович Сухоруков (1922—2003)16 желтоқсан 1982Әуе-десанттық күштер қолбасшысы109Виталий Васильевич Федорчук (1918—2008)17 желтоқсан 1982КСРО ішкі істер министрі110Валерий Александрович Беликов (1925—1987)4 қараша 1983Карпат әскери округі әскерлерінің қолбасшысы111Виктор Михайлович Чебриков (1923—1999)4 қараша 1983КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің төрағасы112Дмитрий Тимофеевич Язов (1924—2020)6 ақпан 1984Орта Азия әскери округі әскерлерінің қолбасшысы28 сәуір 1990 ж. Кеңес Одағы маршалы атанды113Федот Филиппович Кривда (1923—1998)31 қазан 1984Вьетнам Социалистік Республикасы Ұлттық қорғаныс министрінің негізгі әскери кеңесшісі114Николай Павлович Емохонов (1921—2014)10 сәуір 1985КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті төрағасының 1-орынбасары115Лизичев Алексей Дмитриевич (1928—2006)19 ақпан 1986Кеңес Армиясы мен Әскери-теңіз флотының Бас саяси басқармасы басшысы116Иван Макарович Волошин (1923—1990)7 мамыр 1986Қиыр Шығыс әскерлерінің бас қолбасшысы117Борис Васильевич Снетков (1925—2006)7 мамыр 1986Ленинград әскери округі әскерлерінің қолбасшысы118Станислав Иванович Постников (1928—2012)3 қараша 1986Байкал әскери округі әскерлерінің қолбасшысы119Филипп Денисович Бобков (1925—2019)30 қараша 1987КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті төрағасының 1-орынбасары120Владимир Александрович Крючков (1924—2007)27 қаңтар 1988КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары – Бірінші бас басқарма басшысы121Владимир Михайлович Архипов (1933—2004)16 ақпан 1988Мәскеу әскери округі әскерлерінің қолбасшысы122Николай Иванович Попов (1930—2008)16 ақпан 1988Түркістан әскери округі әскерлерінің қолбасшысы123Константин Алексеевич Кочетов (1932 туғ.)29 сәуір 1988Күнгей Кавказ әскери округі әскерлерінің қолбасшысы124Анатолий Владимирович Бетехтин (1931—2012)4 қараша 1988Құрлық әскерлері бас қолбасшысының 1-орынбасары125Владимир Николаевич Лобов (1935 туғ.)15 ақпан 1989Варшава Шартына қатысушы мемлекеттердің Біріккен Қарулы Күштері Бас штабының басшысы – КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысының бірінші орынбасары126Михаил Алексеевич Моисеев (1939—2022)15 ақпан 1989КСРО Қарулы Күштері Бас штабының басшысы – КСРО Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары127Владимир Михайлович Шуралев (1935—2020)15 ақпан 1989Варшава Шартына қатысушы мемлекеттердің Біріккен Қарулы Күштері Бас қолбасшысының ГДР Ұлттық халық армиясындағы өкілі128Махмут Ахметович Гареев (1923—2019)14 қараша 1989Ауғанстан Демократиялық Республикасы Қарулы Күштері Жоғарғы Қолбасшысының негізгі әскери кеңесшісі129Владлен Михайлович Михайлов (1925—2004)24 қазан 1990КСРО Қарулы Күштері Бас штабы басшысының орынбасары - Бас барлау басқармасы басшысы130Николай Федорович Грачев (1930—2013)6 ақпан 1991Ауғанстан Демократиялық Республикасы Қарулы Күштері Жоғарғы Қолбасшысының негізгі әскери кеңесшісі131Виктор Федорович Ермаков (1935 туғ.)6 ақпан 1991КСРО Қорғаныс министрлігі Кадр жұмысы бас басқармасы басшысы – КСРО Қорғаныс министрінің кадр жөніндегі орынбасары132Юрий Алексеевич Яшин (1930—2011)29 сәуір 1991КСРО Қорғаныс министрінің орынбасары – Мемлекеттік техникалық комиссия төрағасы133Константин Иванович Кобец (1939—2012)24 тамыз 1991РКФСР қорғаныс министрілауазымы бір айдан аз уақытқа созылды

 Әдебиет 
 Советская военная энциклопедия. В 8 т. — М., 1976—1980.
 Великая Отечественная война: Энциклопедия. — М., 1985.
 Государственная власть СССР. Высшие органы власти и управления и их руководители. 1923—1991 гг. / Сост. В. И. Ивкин. — М., 1999.
 Газукин П. Военачальники российской армии. — М., 2001.
 Павлов И. Н. Командиры Железной дивизии. — М., 2002.
 Колпакиди А. И. Энциклопедия секретных служб России. — М., 2004.
 Великая Отечественная. Командармы: Военный биографический словарь. — М., 2005.
 Португальский Р. М., Рунов В. А. Военная элита России. Российская Федерация. — М., 2010.
 Военная элита России. Российская Федерация. — М., 2014.
 Горбачев А. Н. 10000 генералов страны: Краткий биобиблиографический справочник. — 5-е изд. — М.: Infogans, 2017.

Санат:Армия генералдары (КСРО)
Санат:КСРО Қарулы Күштерінің әскери атақтары