Яковлев Як-40

Яковлев Як-40 — Яковлев конструкторлық бюросы жобалаған, қысқа және орташа қашықтыққа арналған үш қозғалтқышты реактивті аймақтық жолаушылар ұшағы. Ол 1960 жылдары аймақтық тасымалдарға арналған сенімді және әмбебап ұшақ ретінде жасалған.

1968 жылдан бастап Аэрофлот қолданысына енгізіліп, кейін көптеген елдерде аймақтық рейстерге пайдаланылды. Кеңестік реактивті ұшақтар ішіндегі ең көп экспортталған үлгілердің бірі. Әуе алаңдарының дайындығы аз болған жағдайларда да ұшып-қонуға бейімделген.

 Тарихы 
1960 жылы Илюшин Ил-12 және Илюшин Ил-14-тің орнына ұшақ жасау туралы КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысы шықты. Яковлев Як-40 жобасы 1964 жылы Яковлев конструкторлық бюросында әзірленді .

Яковлев Як-40-қа дейін А.С. Яковлев конструкторлық бюросы көп орындық жолаушылар ұшағын жобалаумен ешқашан айналыспаған; конструкторлық бюроның негізгі бағыты оқу-жаттығу, жауынгерлік және спорттық ұшақтар болды. Яковлев Як-40-тың жергілікті авиакомпанияларда пайда болуы ұзақ уақыт бойы ішкі кеңестік бағыттар бойынша ұшатын ескірген поршенді Илюшин Ил-12, Лисунов Ли-2 және Илюшин Ил-14 ұшақтарын ауыстыруға мүмкіндік берді.

Ұшақты жобалау кезінде конструкторлардың алдында сенімділік, жоғары ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз ету және үнемділік, сондай-ақ аэродромдағы қарапайымдылық пен жолаушыларға заманауи жайлылық арасындағы ымыраға келу міндеті тұрды. Яковлев Як-40 үшін аэродромның жылжымалы пандусы қажет емес; құйрық бөлігінде жиналмалы отырғызу пандусы қарастырылған.

Прототип 1965 жылы жасалды, ұшу сынақтары 1966 жылы басталды: 21 қазанда үш АИ-25 қос контурлы турбореактивті қозғалтқыштары (TRDD) бар Як-40 ұшағының алғашқы ұшуы болды . Машинаны сынаушы ұшқыштар А.Л.Колосов пен Ю. Петров В. Сонымен қатар, ұшақ Саратовтағы авиациялық зауытта сериялық өндіріске шығарылды , ал алғашқы ұшақтар Аэрофлотқа берілді .

Яковлев Як-40 ұшағының алғашқы тұрақты рейстері Быково әуежайынан басталды, ол 2009 жылы Мәскеу облысының Раменск ауданындағы Быково қалалық елді мекенінің елтаңбасында бейнеленген.

Алғашқы өндірістік ұшақта 24 жолаушы орыны болды. Біраз уақыттан бері ұшақ ұшу салмағы 14,7  тонна және 27 орындықпен шығарылды. Ұшу қашықтығы 710  км (жанармай қорымен) болды. Кейінірек олар көтерілу салмағы 16,1 тонна және 32 орындық жетілдірілген нұсқасын шығара бастады. Бұл модификация ұшу қашықтығын арттыруға мүмкіндік берді. Конструкцияда үш қозғалтқыштың түзу қанаты мен артқы қондырғысы бар, олардың ортасы реверсермен жабдықталған. Көлденең ұшу үш қозғалтқыштың біреуімен мүмкін.

1972 жылдың ортасына қарай Як-40 ұшағы 150 миллион километрден астам жол жүріп, 7 миллионға жуық жолаушыны тасымалдады.

1975 жылдан бастап жүк және аралас тасымалдау үшін ұшақтың Яковлев Як-40К нұсқасы шығарылды. Ондағы максималды коммерциялық жүктеме 3200 кг-ға дейін артты. Жолаушы нұсқаларымен бір мезгілде 1 және 2 класс кабиналары бар ұшақтың әкімшілік нұсқасы шығарылды.

Яковлев Як-40LL ұшатын зертханасы қозғалтқыштар мен винттерді сынауға арналған
Ұшақтың сериялық өндірісі 1981 жылы өндірушінің жаңа Яковлев Як-42 ұшағын шығаруға көшуіне байланысты тоқтатылды . Тағы бір себеп – елде басталған жинақ науқаны. Қысқа қашықтыққа екі-үш ондаған адамды ғана тасымалдай алатын реактивті ұшақ экономикалық тұрғыдан тиімсіз болды. Соңғы Як-40, сериялық нөмірі 9840459, 1982 жылдың қаңтарында Закарпатия машина жасау зауыты үшін жасалды. Әуе лайнерлерінің алғашқы жаппай есептен шығаруы 1980 жылдардың соңында болды. 1990 жылдары жаңа жабдықты алудағы қиындықтар және авиациялық жанармайдың салыстырмалы түрде төмен бағасы Яковлев Як-40-ты танымал ұшаққа айналдырды; Олардың көпшілігі осы жылдары корпоративтік және VIP көлік ретінде пайдаланылды. 1992 жылы Смоленск авиациялық зауыты Яковлев Як-40 ұшағын отын багының сыйымдылығы (6 тонна) ұлғайтылған Як-40Д нұсқасына модификациялауды, ал 1996 жылы Яковлев Як-40 ұшағын әкімшілік нұсқаға модификациялауды ұйымдастырды (халықаралық бағыттарда ұшулар үшін радиожабдықтарды орнату, бизнес-класс кабинасының жабдықтары, полиуретанмен сыртқы сырлау). Әуе кемелері паркінің қартаюына, жанармай бағасының көтерілуіне, нарықта үнемді және заманауи бәсекелестердің пайда болуына және аймақтық әуе тасымалының қысқаруына байланысты Яковлев Як-40 типті ұшақтар аспанда аз және сирек көріне бастады, ал 2000 жылдардың басынан бастап оларды жаппай есептен шығару және пайдаланудан шығару басталды.

 Ұшақ сипаттамасы 
Яковлев Як-40тың техникалық сипаттамалары

Экипаж : 3+1 стюардесса

Жолаушылар сыйымдылығы: 27, 31, 34, 36 немесе 40 адам (орналастыру нұсқасына байланысты)
Жүк көтергіштігі : 3240 кг

Ұзындығы : 20,36 м

Қанаттарының ұзындығы : 25,0 м
Биіктігі : 6,5 м

Қанат ауданы: 70,0 м2

Бос салмақ : 9850 кг

Бос салмақ: 14265 кг

Максималды ұшу салмағы : 17200 кг

Ішкі цистерналардағы жанармайдың салмағы: 3910 кг

Электр станциясы: 3 × АИ-25 турбожелдеткіш қозғалтқыштары

Тарту : 3 × 1120 кгс (номиналды)
Көмекші қуат блогы : 1 × AI-9 GTD

Максималды жылдамдық: 546 км/сағ (6000 м-де)

Круиздік жылдамдығы : 510 км/сағ (6000 м-де)

Практикалық диапазон: 820 км (максималды коммерциялық жүктемемен) 

Паром қашықтығы: 2500 км

Қызмет көрсету төбесі : 6000 м (жолаушылармен); 8000 м (паром)

Көтерілу жылдамдығы : 7,0 м/с (жер деңгейінде)

ҰҚЖ ұзындығы : 850 м

Жүру қашықтығы : 550 м (артқы жағымен); 750 м (артқы жағы жоқ)

 Шетелде қолданысы 
Ұшақ 1970 жылдан бері 19 елде қолданылып келеді .

Әзірбайжан  - Әскери-әуе күштерінде 3 Як-40, 2016 жылы;
Ангола  - Әскери-әуе күштерінде 1 Як-40, 2016 жылы ;
Ауғанстан  - 3 дана;
Болгария  – 13 бірлік, оның ішінде 10Балкан, 2 санитарлық авиацияда, 1 әуе қозғалысын басқару инспекциясында;
Венгрия  – 1 дана, ұшатын зертхана;
Вьетнам  - 8 дана;
Гондурас  - 1 бірлік, 2000 жылыКамчатка авиациялық кәсіпорны сатқан ;
Грузия  - Әскери-әуе күштерінде 2 Як-40, 2016 жылы ;
Замбия  – 2 бірлік, президенттік авиаэскадрилья;
Италия  - 3 дана;
Камбоджа  – 3 бірлік, ауыстырылған кеңестік экипажмен 5 жылға жалға берілді;
Куба  - Әуе күштерінде 3 Як-40, 2016 жылы ;
Лаос  - Әскери-әуе күштерінде 1 Як-40, 2016 жылы;
Мадагаскар  - Әскери-әуе күштерінде 2 Як-40, 2016 жылы ;
Польша  - 19 бірлік, барлығы дерлік үкіметтік авиация эскадрильясында;
Ресей  — Вологда Авиация кәсіпорнында Ресей Федерациясының ФСБ Шекара қызметінде Яковлев Як-40 саны, 2016 жылы және бір ұшақ коммерциялық ұйымға тиесілі. 3 Як-40 ұшағын «Камчатка авиация кәсіпорны» АҚ басқарады.
Сирия  - Әскери-әуе күштерінде 4 Як-40, 2016 жылы;
Сербия  - Әскери-әуе күштерінде 2 Як-40, 2016 жылғы жағдай бойынша;
Чехия  - Әскери-әуе күштерінде 2 Як-40, 2016 жылы;
Украина — 2019 жылғы жағдай бойынша Мотор Сич флотындағы 3 Як-40;
Германия  - 5 дана;
Экваторлық Гвинея  – 2 бірлік, оның ішінде 1 президенттік ұшақ және 1 жолаушы ұшағы LAGE әуе компаниясында;
Эфиопия  - Әскери-әуе күштерінде 1 Як-40, 2016 жылы;
Югославия  - 6 бірлік, үкіметтік әуе эскадрильясы.
Ресейде 2006 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Азаматтық әуе кемелерінің мемлекеттік тізіліміне 265 Яковлев Як-40 ұшағы енгізілді, оның 138-і қолданыста болды.

2020 жылдың ақпан айындағы жағдай бойынша, әлемде кем дегенде бес ондаған осы типтегі ұшақтар пайдалануды жалғастыруда. Ең көп санды Вологда авиациялық кәсіпорны (6 бірлік) және Сирия араб әуе жолдары (6 бірлік) басқарады. Яковлев Як-40-тарды Чехияда, Украинада, Қазақстанда және Ливияда да пайдалану жалғасуда.

 Оқиғалар 
 Аты Уақыты Ел Құрбан болды Себебі Болған жер UN-86181 1995 жыл, 13 сәуір  0 адам Ұшу кезінде ұшу-қону жолағынан шығып кетті, жабдық істен шықты. Жамбыл облысы Аэрофлот 87690 рейсі 1970 жыл 3 қыркүйек ,  21 адам Таумен соқтығысқан Худжанд Аэрофлот 167 рейсі 1973 жыл 28 ақпан ,  32 адам Ұшқаннан кейін жарты минут өткен соң құлап, өртеніп кетті. Семей Аэрофлот 88 рейсі 1980 жыл, 12 маусым,  29 адам Найзағайлы фронтты айналып келе жатып, маршруттан шығып, тауға соқтығысқан Душанбе маңайында СССР-87902 1982 жыл, 16 қаңтар ,  0 адам Ұшақта жанармай таусылып, аэропортқа жедел қонуы Ақтау Аэрофлот 505 рейсі 1987 жыл, 16 қаңтар ,  9 адам Турбуленттің кесерінен апатқа ұшырады Ташкент маңайында
 Дереккөздер 








Санат:Ұшақтар
Санат:КСРО ұшақтары
Санат:Ресей ұшақтары
Санат:Яковлев ұшақтары
Санат:Аймақтық ұшақтар
Санат:1966 жылы ұшырылған ұшақтар
Санат:Жолаушы ұшақтары