Елтүзер хан

Елтүзер хан (Эльтузер, Ильтузер; ; туған жылы белгісіз – 1806) — 1804–1806 жылдары билік құрған, Хиуа хандығындағы қоңыраттар әулетінен шыққан үшінші билеуші.Веселовский Н. И., Очерк историко-географических сведений о Хивинском ханстве. Спб, 1877, с.244

 Өмірбаяны 
1804 жылы Хиуа хандығының тағына Аваз инақтың ұлы Елтүзер отырды.

Елтүзер Хорезмдегі қоңыраттар әулетінен шыққан үшінші билеуші болғанымен, тарихта хан титулын ресми түрде қабылдаған алғашқы қоңырат билеуші ретінде қалды. Оған дейін Хорезмде «хан» атағын тек Шыңғыс хан әулетінің өкілдері ғана пайдалана алатын. Әулетінің беделін күшейту мақсатында ол Үргеніштің сейттер әулетінен шыққан Ахта қожаның қызын әйелдікке алды.

Елтүзер ел экономикасын қалпына келтіру саясатын жалғастырды. Оның тұсында салық реформасы жүргізіліп, мемлекеттік алым-салықтарды жинау жүйесі орталықтандырылды. Хорезм аумағында ірі ирригациялық жұмыстар атқарылды.

1804 жылы Елтүзер қазіргі Түрікменстанның оңтүстігі мен Иранның солтүстігіндегі Астрабад өңірін мекендеген йомуд түрікмен тайпаларына қарсы сәтті жорық жасады.Материалы по истории туркмен и Туркмении. Т.2. Москва-Ленинград, 1938, с.203

Оның билігі кезінде Хиуа хандығы Ресей және Осман империясымен дипломатиялық қатынастарды сақтады.

Елтүзер хан астанасы Хиуаны көркейтуге ерекше көңіл бөліп, қалада бірқатар жаңа құрылыстар салдырды.

 Өлімі 
1806 жылы Елтүзер хан Бұхара әмірі Хайдарға қарсы сәтсіз жорық жасады. Жорық барысында оның әскері жеңіліске ұшырады. Шегіну кезінде Елтүзер хан Әмудариядан өту барысында суға кетіп, қаза тапты.

Оның қайтыс болуынан кейін Хорезмдегі билік I Мұхаммед Рахым ханға (1806–1825) өтті.

 Әдебиеттер 
 Гулямов Я. Г., История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Ташкент. 1957
 История Узбекской ССР. Том 1. Ответственный редактор Я. Г. Гулямов. Ташкент, 1967.
 История Узбекистана. Т.3. Т.,1993.

 Дереккөздер 

Санат:Хиуада таққа отырғандар
Санат:Хорезмде қайтыс болғандар
Санат:Хорезм билеушілері
Санат:Қоңырат әулеті
Санат:Өзбекстан тарихы