Дакота (халық)

Дакота (Сиу-Дакота, Сиу; өз атауы dakhota, lakhota – дос, одақтас) — Америка Құрама Штаттарының солтүстігіндегі Сиу тобына жататын үндіс халқы (солтүстік Небраскадағы резервациялар, Миннесота, Оңтүстік және Солтүстік Дакота штаттарындағы, Монтана штатының солтүстік-шығысында) және Канаданың оңтүстігінде (Саскачеван және Манитоба провинцияларындағы резервациялар). Америка Құрама Штаттарындағы халық саны 113,7 мың адам (2002, санақ), Канадада – 3 мың адам (2001, санақ).

 Тілі 
Дакота тілі сиуан тілдерінің бөлігі болып табылады. Дакота тілінде сөйлейтін адамдар лакота тілін де түсінеді. Жазуы латын графикасында жазылған. Тілде Шығыс және Батыс Дакота тайпалары арасында екі негізгі диалект бар.

 Діні 
Сенушілер негізінен христиандар (протестанттар мен католиктер).

 Тарихы 
Дакота ата-бабалары XVI ғасырда Шығыстан Ұлы көлдер аймағына қоныс аударды. XVIII ғасырдың басында алгонкиндер оларды Миссисипи өзенінің батыс жағалауына ығыстырды. 
ХІХ ғасырдың басында Уайт-Ривер өзеннен (Небраска штаты) Канада шекарасына дейін және Миннесота өзенінен Кіші Миссури өзеніне дейінгі аумақта болды. Олар 3 топқа бөлінген 7 тайпаны құрады: Шығыс (санти) — мдевакантон, вапетон, вапекут, сиссетон; орталық (накота) — янктон және янктонай.

XVII—XVIII ғасырларда шығыс тобы француздармен жүн саудасына тартылды. XIX ғасырдың басынан бастап АҚШ-пен шарттық қатынастар болды. ХІХ ғасырдың ортасында ақ қоныстанушылардың дакота жерлерін басып алуы олардың қарулы қарсылығын тудырды. ХІХ ғасырдың аяғында ақ қоныстанушылардың Дакота жерлерін басып алуы олардың қарулы қарсылығын тудырды. 19 ғасырдың аяғында Дакоталар бірнеше штаттардағы резервацияларға көшірілді.

 Кәсібі 
Олар егіншілікпен, аңшылықпен, балық аулаумен, жабайы күріш жинаумен айналысты. Еуропалықтардан жылқы алып, олар бизонды атпен аулауға көшті.
Қазіргі Дакота жоғары ассимиляцияланған, ауыл шаруашылығымен және жалдамалы жұмыспен айналысады.
нобай|оңға|200px|Типи
 Тұрмыс салты 
Дәстүрлі Дакота мәдениеті ұлы жазық үндістеріне тән. Көшпелі аңшылық қауымдастықтар үлкен отбасылардан тұрды. Неке патрилокалды. Полигиния (4 әйелге дейін), левират, сорорат, т.б. салттары болған.

Дакоталар жартылай көшпелі өмір салтын жүргізді, маусымдық түрде бір жерден екінші жерге көшті, сондықтан олардың тұрақты ауылдары болмады. Тұрғын үйлердің негізгі түрлері жиналмалы типтер болды. 

Киімдері былғары болды. Ерлер мен әйелдер моншақтармен безендіріп, беттерін және дененің басқа бөліктерін бояды.

Дакоталардың бай фольклоры бар — мифтер, ертегілер, тарихи ертегілер. Музыка мен би негізінен салт-ғұрыптық сипатқа ие. Ең көп таралған музыкалық аспап — барабан, оның сүйемелдеуімен әндер орындалады.

 Дереккөздер 


Санат:Солтүстік Америка этникалық топтары
Санат:Канада этникалық топтары