Китаб (қала)

Китаб () — қала (1976 жылдан), Өзбекстанның Қашқадария облысы Китаб ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың тамыз айындағы мәлімет бойынша Китаб қаласы халқының саны 45 700 адамды құрайды.

 Сипаттама 
Китаб қаласы Ақсу өзенінің сол жағалауында, Зеравшан жотасының оңтүстік-батыс етегінде орналасқан. Жақын жерде теміржол стансасы бар. Қала мәртебесі Китапқа 1976 жылы  берілді.

 Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық 
Китап — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 39-шы орында (Өзбекстан), облыста 4-ші орында (Қашқадария облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 9903 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Шаһрисабз (7 км), Яккабаг (22 км), Ескі Жекебақ (22 км), Мираки (23 км), Шырақшы (27 км), Ұрғыт (44 км), Қамашы (48 км), Гүлабат (52 км), Тайлақ (56 км), Самарқан (57 км), Шарқын (64 км), Жамбай (66 км), Жұма (68 км), Нұрабат (74 км), Пенжакент (76 км, Тәжікстан), Ғұзар (77 км), Бұлыңғыр (79 км), Лайыш (85 км), Шелек (89 км), Қарашина (90 км).

 Тарихы 
19 ғасырдың ортасында қала Бұхара әмірлігінің құрамында болған Қаршы биіне қарады. 1868 жылы оның билеушілері патшалық Ресейге тәуелді болып, протекторат мәртебесін алды.
Сол жылы билеуші ​​әмірге қарсы оның мұрагерінің таққа отыруына байланысты халық толқулары басталды. 1870 жылы көтерілісшілер қалаларды, соның ішінде Китабты генерал Абрамов бастаған орыс әскерлері басып алды. Нәтижесінде қала қайтадан Бұхарға қосылды.

Қазіргі қаланың аумағы үлкен Өзбек трактінің бойымен созылып жатыр.

 Экономикасы және инфрақұрылымы 
Қазір Китабта жібек тоқыма фабрикасы, жеміс-жидек консерві зауыты, шарап зауыты жұмыс істейді. Жергілікті шарап өндірісі 1940 жылдары басталды. Ол кезде оны Қырымнан жер аударылған татарлар жасаған. Бұл орындар қала бақтарында өсірілген түрлі жемістерден жасалған консервілерімен танымал.

Сонымен қатар, Китабта жүн өңдейтін және жіп шығаратын кәсіпорындар, нан өнімдерін шығаратын кәсіпорындар бар. Құм мен қиыршық тас өндіріледі. Мәрмәр тас өндіріліп, өңделеді. Жеке меншік көлік кәсіпорындары өз қызметтерін көрсетеді. Қалада өндірілген өнімдерді сатумен фирмалар мен компаниялар айналысады.

Жеке ауыл шаруашылығы ұйымдары көкөністер мен жемістерді кейіннен сату үшін өсіреді. Қала 1930 жылы құрылған халықаралық ендік стансасымен танымал. Оны құрудың мақсаты жер полюстерінің қозғалысын зерттеу болды. Жұмыс істеп тұрған станция Өзбек Ғылым академиясының астрономия институтының бөлімшесі болып табылады.

Китаб қаласы тәуелсіздік жылдарында өзінің келбетін өзгертті, жаңа тұрғын үйлер, мектептер, лицейлер, колледждер, мәдениет үйлері, спорт алаңдары, медициналық мекемелер салынды.

Қаланың атақты тумасы — дзюдодан 2003 жылғы әлем чемпионатының және 2008 жылғы Олимпиаданың жеңімпазы Мовлуд Мұстафа оглы Миралиев.

 Дереккөздер 

Санат:Қашқадария облысы қалалары