Кальмар шайқасы

Кальмар шайқасы (швед. Slaget vid Kalmar) — 1611 жылғы 17–19 шілде аралығында Кальмар соғысы кезінде швед және дат әскерлері арасында Кальмар қаласының маңында өткен шайқас. Қақтығыс Дания әскерінің жеңісімен аяқталды.

 Алғышарттар 
Соғыс басталғаннан кейін Дания патшасы Кристиан IV Блекинг аумағына басып кіріп, Кальмар қаласын қоршауға алды және 27 мамырда оны өз қолына түсірді. 11 маусымда патша Карл IX басқарған швед әскері келгенде, Кальмардың қарсы тараптың бақылауында екенін анықтады. Дегенмен, қаланың қамал гарнизоны әлі де қарсылық көрсетіп тұрған еді.

Швед әскері қаланың сыртына шығып, ұрысқа дайын сап түзеді, бірақ дат әскері шайқасқа кіріспеді. 12 маусымда жасалған шағын шабуыл сәтсіз аяқталып, тойтарылды. 25 маусымда ханзада Густав Адольф шағын жасақпен Кристианопольге аттанып, оны тонап, дат тарапын шайқасқа арандатуға тырысты. Алайда Дания әскері бұл әрекетке жауап қатпады. Сонымен қатар, дат флоты Кальмар бұғазын бөгеп, теңіз жолдарын бақылауға алды.

 Барысы 
Шайқастың қарсаңында швед королі Карл IX дат лагерін шабуылмен алуға шешім қабылдады. 16 шілдеден 17 шілдеге қараған түні, сағат бір шамасында швед лагерінде дабыл қағылып, әскер қала бағытына жылжыды. Алайда дат қарауылдары қозғалысты байқап, дабыл көтерді, нәтижесінде швед жасақтары шегінуге мәжбүр болды.

Таңғы сағат бес пен алты аралығында Кальмар қамалынан швед әскерлері қарсы шабуыл жасап, қаланың оңтүстік қабырғасы маңындағы дат траншеясын басып алды. Екінші швед тобы Сёдерпор қақпасын иеленіп, қаланың орталық алаңына дейін жетті. Қала ішінде қанды қақтығыс орын алды.

Карл IX өз лагерінен шығып, отқа оранған қалада шайқасып жатқан әскерлеріне қолдау көрсетуге тырысты. 18 шілдеде дат әскері қосымша күш алды. Швед әскери кемелері қамалды теңізден қолдап тұрғанымен, көп ұзамай 27 кемеден тұратын дат флоты жетіп, швед кемелерін шегінуге мәжбүр етті. Дат флоттары бұғаздың тереңдігін білмегендіктен, швед кемелерін қумады. Швед әскері өз далалық лагеріне шегінді.

23 шілдеде дат жасақтары Кальмар маңындағы лагерінен шығып, швед әскері тұрған бағытта ұрысқа дайын сап түзеді. Алайда ауыр шығынға ұшыраған және әлсіреген Карл IX шайқасқа түспеуді жөн көрді.

 Нәтижелері 
24 шілдеге қараған түні швед королі Карл IX өз әскерін лагерьден шығарып, солтүстік бағытқа қарай екі милль шегініп, Риссби маңында тұрақты позиция алды. 25 шілдеде Кальмар қамалының гарнизоны берілді.

 Әдебиеттер 
 Jahn, F.H. Historie om Kalmarkrigen, Köpenhamn, 1820
 Axel Larsen, Kalmarkrigen: et Birdrag til de nordiske Rigers Krigshistorie: efter trykte og utrykte kilder, Köpenhamn, 1889
 Göte Göransson, Gustav II Adolf och hans folk 1994 ISBN 91-7119-128-3

Санат:Дания шайқастары
Санат:Швеция шайқастары
Санат:1611 жылғы қақтығыстар