Мокэницэ

Мокэницэ () — Румыниядағы тар табанды теміржол, негізінен Марамуреш жудецінде, Трансильвания мен Буковинада кездеседі. Мұндай жолдар көбіне таулы аймақтарда орналасқан, олармен дизель локомотивтері қатынайды, кейде солардың өзін де «мокэницэ» деп атайды. Аустрия-Мажарстан империясы кезінде бұл жолдар жүк және жолаушы тасымалдау үшін пайдаланылған. Кейіннен көптеген тар табанды жолдар қараусыз қалып, қираған. Қазіргі таңда сақталып қалған кейбір мокэницэлер туристік нысан ретінде қызмет етеді.


 Этимология 
Румын сөзі mocăniță (mocan; мокан) деген сөзден шыққан – бұл Карпат тауларында өмір сүретін румындардың субэтникалық тобының өкілі. Румын тіліндегі -iță жұрнағы әйел жынысты зат есімдерге тән, көбіне кішірейтіп, еркелету мағынасын береді және көлік құралдарын атауда қолданылады. Кейбір деректерде бұл сөз «кофе қайнатқыш» деген мағынада қолданылуы мүмкін деген де болжам айтылған, өйткені мұндай теміржолда қолданылған локомотивтердің бірі кофеқайнатқышқа ұқсас болған деседі.

 Васер аңғары 

Ең танымал мокэницэ Марамуреш жудеціндегі Васер өзенінің аңғарымен өтеді. Бұл 760 мм тар табанды теміржол 1933–1935 жылдары салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер оны ішінара қиратқанымен, соғыстан кейін жол қалпына келтірілді. Қазіргі уақытта бұл теміржол орман өнеркәсібі, нақтырақ айтқанда, ағаш дайындау үшін қолданылады. Алайда 2004 жылдан бері оның кейбір бөліктерін туристерге арналған ойын-сауық бағыты ретінде қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде. Бұл бастаманы 1987 жылы Hilfe für die Wassertalbahn in Rumänien ұйымын құрған бір швейцариялық азамат қолға алған. Бұл жолда Германияда жасалған 764-211 Măriuța (Берлин, Orenstein & Koppel, 1910) және 763-193 Krauss (1921) бу қозғалтқышты локомотивтері жүреді. Сонымен қатар, 1953–1955 жылдары Решицеде құрастырылған бес румындық локомотив те қызмет етеді. Кейде бұл бағытпен дизельді локомотивтер мен фургондардан қайта жасалған қозғалтқыштар да жүреді. Соңғылары шекара полициясы, орман шаруашылықтары және жеке тұлғалар тарапынан тауға жылдам көтерілу үшін пайдаланылады.

Жол Вишеу-де-Сус қаласынан басталады, шамамен А. И. Куза жолынан бірнеше шақырым жерде, қаланың орталығынан 1,5 км солтүстікте орналасқан. Негізгі тармағының ұзындығы — Вишеу-де-Сустан Украин шекарасындағы Коман станциясына дейін 43 км. Қосымша тармақтар Новац өзенінің аңғарымен (13 км) және Стевиуаре бағытына (3 км) өтеді. Васер өзенінің аңғары — қоңыр аюлар мен маралдардың мекендеу аймағы, сонымен қатар бұл жерлер мал жаюға пайдаланылады. Теміржолды Căile Ferate Forestiere атты жеке компания басқарады.

 Басқа теміржолдар 

 Батыс Румын тауларында, Арьеш өзенінің аңғарында (Алба жудецінде) пойыздар Абруд — Кымпени бағыты бойынша жүреді. Сонымен қатар, Абруд — Турда туристік бағытын ашу жоспарланып отыр: 1988 жылы Турдадан Абрудқа немесе кері бағыттағы жол (ұзындығы 93 км) шамамен 6,5 сағатты құраған.
 Агнит теміржолы 2001 жылы пайдаланудан шығарылған, алайда оны қайта іске қосу жобасы бар.
 Ковасна — Командэу жолы (Ковасна жудеці) — 1999 жылға дейін бұл бағытта тұрақты туристік пойыздар қатынаған, ал 2002 жылы пойызды сақтап қалған қауымдастық құрылғаннан кейін қайта жанданды.
 Кришчиор — Брад жолы (Хунедоара жудеці) — Румынияның тарихи ескерткіші әрі мәдени мұра нысаны болып табылады, қазіргі таңда туристік тартым ретінде қолданылады.
 Қазір қараусыз қалған мокэницэ жолдарын туристерге арналған ойын-сауық нысандарына айналдыру жобалары қолға алынуда. Мұндай жобаларға үміткерлер қатарында Тыргу — Муреш — Банд, Дорнешти — Улма және Молдовицэ бағытындағы жолдар бар (кейбір жолдар стандартты теміржол табанына бейімделуі мүмкін).

 Құжаттық фильмдер 
BBC — Майкл Пейлинмен Жаңа Еуропа (2007), 3-бөлім «Жабайы Шығыс»

 Әдебиеттер 


 Дереккөздер 

 Сілтемелер 

 Румыниядағы тар табанды теміржолдарды қызметпен қамту қауымдастығы 
 Autumn Gold - Steam in Romania, October 1998 
 Васер өзені аңғарындағы Мокэницэ теміржолын қызметпен қамтитын компанияның ресми сайты 

 Hilfe für die Wassertalbahn in Rumänien 

Санат:Румынияның теміржол көлігі
Санат:Хунедоара жудецінің көрікті жерлері
Санат:Алба жудецінің көрікті жерлері
Санат:Марамуреш жудецінің көрікті жерлері