Гарнизон штабы

Гарнизон штабы — Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

 Сипаттамасы 
Ғимарат XIX ғасырдың аяғында тұрғызылған және Түркістан гарнизоны кешенінен сақталған екінші құрылыс болып табылады. Нысан Әйтеке би мен Байбұрт көшелерінің қиылысында орналасқан. Штаб ғимараты кірпіштен салынған, іргетасы тастан қаланған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Құрылыстың сәулеттік шешімі «кірпіштік стиль» үлгісінде орындалған. Жобасы — бір қабатты, тікбұрышты пішінде. Негізгі есігі Әйтеке би көшесіне қараған.  Қабырғалары сыланбаған кірпіштен өрілген, есік пен терезе жақтаулары сәндік өрнекті кірпішпен көмкерілген. Фасад бөлігінің тектоникасы — терезе асты филенкалар, карниз және декоративті қаланған кірпіш элементтерінен тұрады. Терезе үсті де осындай әдіспен безендірілген. Көше жақ беті жартылай шығыңқы тікбұрышты колоннадамен толықтырылған.«Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығына қарасты тарихи-мәдени ескерткіштер»: жинақ / «Service Press» баспасы, 184 б. Алматы 2025 ж. 173 бет. -  ISBN 978-601-7316-24-2

 Ішкі құрылымы 
Ғимараттың ішкі бөлмелері дәліздік жүйемен орналасқан, бөлмелер көше және аула жақтарға бағытталған. Ішкі безендіруінде мәнерлі сәулеттік бөлшектер қолданылған. 1970 жылдары ғимаратқа қосымша бөлім салынған. Осы кезде оның ұзындығы бастапқы 30 метрден 52,5 метрге дейін ұзарған, ені 12,7 метрден 15,3 метрге дейін кеңейген. Бөлмелер саны 7-ден 15-ке дейін көбейіп, ұзындығы 22 метрлік үлкен зал қосылған. Бұл кезеңде ғимаратта Мемлекеттік банк мекемесі орналасқан.  

 Тарихы 
Алғашқы ғимарат 1875–1885 жылдары Түркістан қаласында орналасқан атқыштар батальонының әскери штабы ретінде салынған. XIX ғасырдың ортасында Түркістанға келген Н. А. Веревкин отрядында 5 рота жаяу әскер, 2 казак жүздігі, 100 қазақ еріктісі, 44 офицер және 1593 төменгі шенді қызметкер (барлығы шамамен 2440 адам) болған. 1864 жылдың күзінде қалада шамамен 500-дей әскер орналасқан. Қала цитаделінде солдаттарға арналған екі үлкен казарма және кіші офицерлерге арналған бір казарма тұрғызылған. Гарнизон штабы осы казармалардың бірімен қатар орналасқан. Гарнизон штабына қарама-қарсы орналасқан әскери Лазарет (емхана) кеңес дәуірінде «роддомға» айналдырылды, ал С.Ерубаев музейіне қарама-қарсы орналасқан әскери гауптвахта кеңес дәуірінде НКВД түрмесіне айналды. Қазіргі қалалық спорт мектебінің әкімшілігі отырған жай орыстар 1880-ші жылдары салған Әскери Николай шіркеуі болып табылады. 

 Кейінгі кезең 
Мемлекеттік банктен кейін, 1990 жылдары ғимаратта Қазынашылық банк орналасқан. 2019–2024 жылдары бұл жерде «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің әкімшілігі мен ғылыми кітапханасы орналасып келді.  Қазіргі уақытта ғимарат реставрация жасалуын күтіп тұр. Болашақта мұнда Этнография музейін орналастыру жоспарланған. 

 Мәртебесі 
1994 жылы ескерткіш «Қазақстанның тарихи-мәдени ескерткіштер шежіресінің Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша жинағына» №594.1 нөмірімен енгізіліп, мемлекет қорғауына алынған.

 Дереккөздер 

Санат:Түркістан