Қырғызстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтарының тізімі

Қырғызстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтарының тізімі — Қырғызстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтары 2017 жылы 1 476 121,6 гектарды алып жатыр және ел аумағының 7,38 пайызын құрайды. Қырғызстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтарының қызметі 2011 жылғы 2 мамырдағы «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» заңмен 2018 жылғы 2 маусымдағы соңғы түзетулерімен реттеледі.

Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар халықаралық стандарттар мен классификацияларға сәйкес келесі санаттарға бөлінеді:
мемлекеттік табиғи қорықтар;
мемлекеттік табиғи саябақтар;
мемлекеттік қорықшалар;
мемлекеттік табиғат ескерткіштері;
мемлекеттік ботаникалық бақтар, дендрологиялық және зоологиялық бақтар;
биосфералық аумақтар немесе қорықтар;
трансшекаралық ерекше қорғалатын табиғи аумақтар.

Қазіргі уақытта республикада биоалуантүрлілікті сақтау мақсатында жалпы ауданы 1 476 121,6 гектарды немесе республика аумағының 7,38%-ын құрайтын ерекше қорғалатын табиғи аумақтар желісі құрылды және жұмыс істейді.
Халықаралық табиғатты қорғау одағы қабылдаған классификацияға сәйкес республиканың ерекше қорғалатын табиғи аумақтары 4 санатқа жатады. Бүгінгі күні Қырғыз Республикасында: 10 мемлекеттік табиғи қорық (509952,7 га), 13 мемлекеттік табиғи парк (724670,2 га), 8 орман, 23 ботаникалық, 2 кешенді және 12 аңшылық (зоологиялық) қорықшалар, жалпы ауданы 19 геологиялық (зоологиялық), қорықтардың жалпы ауданы 749,8 мың гектар.

+ Қырғыз Республикасының мемлекеттік табиғи қорықтары №  Аты  Құрылған жылы  Ауданы, га  Флора, фауна 1  Ыстықкөл  1948  18999.0  Қорықта сүтқоректілердің 24 түрі, құстардың 232 түрі және жоғары сатыдағы өсімдіктердің 300-ден астам түрі мекендейді, оның ішінде Қызыл кітапқа құстардың 11 түрі мен жәндіктердің 13 түрі енгізілген. 2  Сары-Челек (биосфералық)  1959  23868,0 шөптесін өсімдіктердің 1000-ға жуық түрі, сүтқоректілердің 40 түрі, құстардың 157 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 7 түрі кездеседі. Өсімдіктердің 30 түрі Қырғыз Республикасының Қызыл кітабына енгізілген. 3  Беш-Арал  1979  112463,3 Мұнда жоғары сатыдағы өсімдіктердің 1500 түрі, жануарлардың 46 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 150 түрі өседі. 4  Нарын   1983  36969,0 Мұнда сүтқоректілердің 21 түрі, құстардың 100-ден астам түрі және жоғары сатыдағы өсімдіктердің 500-ге жуық түрі қорғалады. Мұнда барыс, сілеусін, аю, арқар, марал және сирек кездесетін жыртқыш құстар мекендейді. 5  Қаратал-Жапырық    1994  36392,6 Мұнда сүтқоректілердің 38 түрі, құстардың 190 түрі, балықтың 7 ден астам түрі, 7 қосмекенділердің түрлері, 300 ден астам өсімдіктер түрі өседі. 6  Сарычат-Ерташ    1995  149117,9  Мұнда тау ешкілері, Тянь-Шань арқары, барыс, аю, тас сусар, қасқыр, түлкі, суыр, қоян мекендейді. Сирек кездесетін жыртқыш құстарды да көруге болады. 7  Падыш-Атин   2003  30556,4 Қорықтың өсімдік құрамының жалпы белгілеріне ағаштар мен бұталардың, әсіресе арша және шыршалы ормандардың айқын басым болуы жатады. Қорықтағы ең ірі сүтқоректілер – ақ қабылан, аю, ешкі, жабайы ешкі, қабан, қасқыр, тау ешкі, түлкі т.б. 8  Кулун-Атин    2004  27434,0 Батыс Тенгри табиғи кешені, арша жапырақты ормандар экожүйесі, флора мен фауна және тау көлдері сақталған. Мұнда жануарлардың 32 түрі, өсімдіктердің 808 түрі кездеседі. 9  Сурма-Таш   2009  66194,4 Шетен, тал, терек, қара өрік, долана және емдік шөптердің көптеген түрлері өседі. Сұрматаш өзенінің сағасынан Аутай шатқалдарын жабайы жануарларға ең қолайлы жер болып есептеледі. 10  Дашман   2012  7958,1  Қорықта жаңғақ, жабайы алма, жабайы алмұрт, шие алхоры, қызыл долана, бұталы шие, пісте, бөріқарақат, арша, шетен, өрік сияқты ағаштар өседі. Шөптесін өсімдіктер тізімінде 40-тан астам түрі де бар. Жабайы шошқаларды, кірпілерді, борсықтарды және еліктерді кездестіруге болады. Барлығы:       509952,7

+ Қырғыз Республикасының мемлекеттік табиғи саябақтары №  Аты  Құрылған жылы  Ауданы, га 1  Ала-Арча    1976  16484,5 2  Қырғыз-Ата    1992  11172,0 3  Қара-Шоро    1996  14440,2 4  Беш-Таш    1996  13731,5 5  Чоң-Кемин   1997  123654,0  6  Қаракөл    1997  38095,3 7  Салкын-Төр   2001  10419,0  8  Саймалуу-Таш     2001  32007,2 9  Саркент   2009  39999,4 10  Қара-Буура    2013  61543,9 11  Кан-Ачуу    2015  30496,5 12  Алатай   2016  56826,4  13  Хан-Тәңірі    2016  275800,3 Барлығы:      724670,2

Қорықшалар: жалпы ауданы: 241498,7 оның ішінде:
2 кешендік 10142 га;
23 ботаникалық 6115,4 га;
12 зоологиялық (аңшылық) 222325 га;
8 орман 2816,3 га;
19 геологиялық 100 гектар.

Халықаралық табиғатты қорғау одағы қабылдаған классификацияға сәйкес республиканың ерекше қорғалатын табиғи аумақтары 4 санатқа бөлінеді:
I санат – табиғи кешендердің табиғи дамуын бұзатын кез келген шаруашылық немесе өзге де қызметке тыйым салынған қорықтар;
ІІ санат – әрбір учаске бойынша табиғи кешендерді қорғаудың (қорық, демалыс аймақтары және т.б.) және пайдаланудың сараланған режимі белгіленген ұлттық табиғи саябақтар;
III санат – табиғи ескерткіштер немесе геологиялық қорықтар;
IV категория – табиғи кешендердің жекелеген құрамдас бөліктерін қорғау үшін құрылған қорықтар.

 Дереккөздер 

Санат:Қырғызстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтары
Санат:Қырғызстан саябақтары