Трон (фильм)

«Трон» () — режиссер Стивен Лисбергер Walt Disney студиясында түсірілген 1982 жылғы америкалық фантастикалық фильм. Басты рөлдерді Джефф Бриджес, Дэвид Уорнер, Брюс Бокслейтнер және Синди Морган сомдады. Фильм ақылды бағдарламалар мекендейтін виртуалды шындыққа енетін бағдарламашы туралы. Компьютерлік графиканы кеңінен қолданған алғашқы толықметражды фильм.

Фильм кассада сәтті болды және сыншылардың жалпы оң пікірлеріне ие болды (негізінен сюжет емес, арнайы эффектілер үшін), бірақ 1982 жылғы басқа да қаттырақ фантастикалық картиналардың көлеңкесінде қалды («Өзге ғаламшарлық», «Жүзбен жүгіруші»). Академия компьютерлік графиканы «алаяқтық» деп жариялап, оны «Үздік арнайы эффектілер» үшін «Оскар» номинациясына ұсынудан бас тартты. Дегенмен, «Трон» киноиндустрияның дамуына, фантастика жанрына (әсіресе Киберпанк) және бейне ойындарға — революциялық компьютерлік арнайы эффектілерге, «неон» эстетикасына және виртуалды шындықта егжей-тегжейлі көрсетілген бейне ойындарға үлкен әсер етті. 2010 жылы «Трон: Мұра» фильмінің жалғасы шықты.

 Сюжеті 
Кевин Флинн — бұрын ENCOM компьютерлік корпорациясында жұмыс істеген жетекші бағдарламалық жасақтама инженері, ал қазіргі уақытта видео ойын аркадасының менеджері ENCOM негізгі жүйесін бұзуға тырысуда. Алайда ENCOM компаниясының бас басқару бағдарламасы (Master Control Program, MCP) оны тоқтатады. ENCOM бағдарламашысы Алан Брэдли және оның досы, инженер Лора Бейнс MCP олардың жобаларға қол жеткізуін тоқтатқанын анықтады. Алан аға атқарушы вице-президент Эд Диллинджермен қақтығысқа түскенде, Диллинджер қауіпсіздік шаралары хакерлік әрекеттерді сырттан тоқтату әрекеті деп санайды. Алайда, Диллинджер өзінің компьютерлік үстелі арқылы MCP сұрақтарын жеке қойғанда, ол MCP қуатты виртуалды интеллектке айналғанын және өзінің мүмкіндіктерін арттыру үшін жеке, іскерлік және үкіметтік бағдарламаларды заңсыз иемденіп, билікке құштар болғанын түсінеді. Диллинджер Флинн жасаған бейне ойындарды ұрлап, оларды өзінің дамуы ретінде көрсетіп, ENCOM шыңына көтерілді. MCP Диллинджерді Флинн ойындарының плагиатымен айналысатындығы туралы ақпаратпен бопсалайды, егер ол оның директиваларын орындамаса.

Лора хакер Флинн деген қорытындыға келеді және Алан екеуі оны ескерту үшін оның ойын автоматтары залына барады. Флинн Диллинджердің компаниядағы өсуін бастаған Диллинджердің плагиатының дәлелдерін табуға тырысқанын айтады. Үшеуі бірге ENCOM-ны бұзу және Аланның «Трон» бағдарламасын құлыптан босату жоспарын жасайды, бұл жүйені қорғауға және MCP функцияларына қарсы тұруға арналған Өзін-өзі басқаратын қауіпсіздік шарасы. ENCOM-ға кіргеннен кейін үшеуі бөлінеді және Флинн өзінің терминалымен байланысып, MCP-мен тікелей қақтығысқа түседі. Флинн Диллинджердің әрекеттерін ашу үшін қажетті ақпаратты ала алмай тұрып, MCP Флиннді ENCOM негізгі фреймінің киберкеңістігіне цифрландыру және жүктеу үшін эксперименттік лазерді пайдаланады, мұнда бағдарламалар оларды жасаған адамның «пайдаланушыларына» (бағдарламашыларына) ұқсайтын тірі заттар болып табылады.

Флинн MCP және оның орынбасары Сарк бағдарламаларды басқаратынын және оларды пайдаланушыларға деген сенімдерінен бас тартуға мәжбүр ететінін біледі. MCP қарсыласатын бағдарламаларды өлім ойындарын ойнауға мәжбүр етеді және Флиннді дуэльге тарта бастайды. Матчтар арасында Флинн Рам (Ram) және Трон (Tron) атты басқа түсірілген бағдарламалармен танысады. Бірігіп, үшеуі де жеңіл мотоцикл матчы кезінде мейнфреймге қашып кетеді (Флинн бағдарлама жазған және оның шебері болған аркада ойыны), бірақ Флинн мен Рэмді MCP қудалау тобы тақтан бөледі. Қуғын-сүргін кезінде жарақат алған Рамға көмектесуге тырысып, Флинн бағдарламашы туралы білімін қолдана отырып, негізгі кадрдың бөліктерін басқара алатынын біледі. Рам Флиннді пайдаланушы ретінде таниды және «өлмес» («дереззинг») алдында оны тақты табуға және жүйені босатуға шақырады. Флинн өзінің жаңа қабілетін пайдаланып, танушы машинаны ішінара қалпына келтіреді (Флинннің басқа ойынынан алынған дизайн), кейінірек Сарк сарбаздарының бірі ретінде маскарад жасайды.

Тақ жанашыр бағдарлама Йоридің көмегіне жүгінеді және енгізу-шығару мұнарасында Аланнан MCP-ді жою үшін қажетті ақпаратты алады. Флинн оларға қосылады және үшеуі де MCP ядросына жету үшін ұрланған күн желкенді кемесіне отырады. Алайда, сарктың командалық кемесі Флинн мен Йориді басып алып, Тақты өлтіріп, желкенді қайықты жойып жібереді. Сарк командалық кемеден кетіп, оның жұмысын тоқтатуға бұйрық береді, бірақ Флинн оны қайтадан негізгі фрейммен манипуляциялау арқылы сақтайды, ал Сарк түсірілген бағдарламаларды тасымалдайтын шаттлда MCP ядросына жетеді. MCP қолға түскен бағдарламаларды сіңіруге тырысып жатқанда, аман қалған тақ Саркпен бетпе-бет келіп, оны ауыр жарақаттап, MCP-ді оған барлық функцияларын беруге итермелейді. Оның негізгі фреймді басқару қабілеті таққа артықшылық бере алатынын түсінген Флинн MCP сәулесіне секіріп, оның назарын аударады. MCP қалқанындағы саңылауды көріп, Трон саңылау арқылы шабуылдап, бұзады MCP және Сарка, MCP-ді негізгі фреймді басқаруды тоқтату және түсірілген бағдарламалардың пайдаланушылармен қайта байланысуына мүмкіндік беру.

Флинн өзінің терминалында пайда болған нақты әлемде қайта пайда болады. Тақтың мейнфреймдегі жеңісі компьютерлерге қол жеткізудің барлық құлыптарын алып тастады, ал жақын маңдағы принтер Диллинджердің Флинннің туындыларын плагиатпен айналысқаны туралы дәлелдер келтіреді. Келесі күні таңертең Диллинджер өзінің кеңсесіне кіріп, MCP сөндірілгенін және оның ұрлығының дәлелі көпшілікке жария етілгенін біледі, бірақ MCP жойылғанына қуанышты. Диллинджер жұмыстан шығарылады, Флинн ENCOM Бас директорына көтеріледі, Алан мен Лаура оны жаңа бастық ретінде қуана қарсы алады.

 Рөлдерде 
 Джефф Бриджес — Кевин Флинн / Клу ()
 Брюс Бокслейтнер — Алан Брэдли / Трон
 Дэвид Уорнер — Эдвард Диллинджер / Сарк / ПМК (дауыс)
 Синди Морган — Лора / Йори
 Барнард Хьюз — доктор Уолтер Гиббс / Дюмон
 Дэн Шор — Рэм
 Питер Юрасик — Кром

 Арнайы әсерлер 
«Трон» — компьютерлік графиканы кеңінен қолданған алғашқы фильмдердің бірі.J. Hoberman. Film after Film. Verso Books, 2012. ISBN 978-1-84467-751-1. Page 8. Компьютер фондық элементтерді, мотоциклдерді және басқа да көптеген арнайы эффектілерді жасау үшін пайдаланылды. Фильмде шамамен жиырма минуттық компьютерлік графика бар, онда тірі кейіпкерлер сызылған кейіпкерлермен үйлеседі. Алайда, кейбір арнайы эффектілер әлі де ескі тәсілмен жасалды — ротоскопия және әр кадрды қолмен бояу әдісі («компьютер ішіндегі» әрекет ақ-қара пленкаға түсірілді). Сонымен қатар, кино тарихында алғаш рет көркем фильмде бет-әлпеттің компьютерлік анимациясы көрсетілді, бірақ ол айтарлықтай жеңілдетілген.Эволюция трёхмерной графики в кино: назад в будущее!  — «Мир 3D», 05.11.2008

 Әсері 
Фильм CGI-дің кинематографиядағы дамуындағы маңызды кезең болды, бұл компьютерде толық модельденген фильмдер жасауға жол ашты. Мұндай алғашқы «Ойыншықтар хикаясы» фильмін жасаушы Джон Лассетердің айтуынша, «„Трон“ болмаса, „Ойыншықтар хикаясы“ болмас еді».

Сондай-ақ, фильм Daft Punk ұжымының музыкалық стиліне әсер етті, ол өз кезегінде фильмнің екінші бөлігінің саундтрегін жазды — 2010 жылы шыққан «Трон: Мұра» (режиссер Джозеф Косински).

 Ойындар 
1985 жылы Firebird Software-де жұмыс істеген Британдық бағдарламашылар Tron фильмінің әсерімен ZX Spectrum компьютеріне арналған Vectron ойынын шығарды, бұл фильмнің танылатын нысандарымен толтырылған үш өлшемді лабиринтте ату рейсі болды. Ойын танымал Crash журналынан жоғары баға алды.

2001 жылы бір топ энтузиастар Armagetron Advanced кросс-платформалық ойынын шығарды. 

2003 жылдың 25 тамызында Tron 2.0 — бірінші жақ шутері ойыны шықты.TRON 2.0  // «Домашний ПК» № 10, 2003

«Трон: Мұра» фильмінің жалғасы шыққаннан кейін Disney Interactive Studios жаңа ойынды ұсынды — Tron: Evolution, оның оқиғалары жалғасының оқиғаларына дейін болады.

 Дереккөздер 

Санат:Трон (фильмдер сериясы)
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:1982 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:1982 жылғы Фантастикалық Фильмдер
Санат:Киберпанк фильмдері
Санат:АҚШ экшн фильмдері
Санат:АҚШ-тың шытырман оқиғалы фильмдері
Санат:АҚШ-тың ғылыми-фантастикалық экшн-фильмдері
Санат:Стивен Лисбергер фильмдері
Санат:Walt Disney Pictures фильмдері
Санат:Виртуалды шындық фильмдері
Санат:Жасанды интеллект туралы фильмдер
Санат:Компьютерлік ойындар туралы фильмдер
Санат:Телешоуларға бейімделген фильмдер