Лука Арбор

Лука Арбор немесе Арбери (14 қыркүйек 1486 – 25 сәуір 1523) — молдовалық бояр, дипломат және мемлекет қайраткері.Nicolae Iorga, «Cronică», in Revista Istorică, Issues 7-9/1934, p. 291

 Өмірбаяны 
Лука Арбор алғаш рет 1486 жылғы 14 қыркүйекте аталады.Константин Величи «Неопубликованные документы Стефана Великого в исторических вопросах» // Исторический журнал.-изд.№ 7-9. — 1934. — С. 291. Ол шіркеу славян, поляк және латын тілдерін еркін меңгерген, бірнеше рет әскер қолбасшысы болған. Лука Кирстеа Анастасия Арбордың ұлы еді.Pahomi, pp. 85, 90; Stoicescu, p. 261 Оның Ион есімді ағасы және кейіннен Краснеж боярына тұрмысқа шыққан Анушка есімді қарындасы болған. Кирстеа князьге өмірінің соңына дейін адал болып, 1476 жылғы Осман армиясының шапқыншылығы кезінде қаза тапты.

 Қызметі 
Лука Арбор 1486 жылы Молдова кінәзі III Стефанның билігі кезінде жоғары лауазымға ие болды. Ол ұзақ уақыт бойы Сучава қамалының кастеляны қызметін атқарды. Бұл лауазым әскери және әкімшілік міндеттерді дипломатиялық қызметпен ұштастырды. Сондықтан Арбор 1497 жылы Польшаның шапқыншылығы кезінде Сучаваны қорғауды ұйымдастырды.

Әскербасы ретінде ол 1502 жылы Молдова әскерінің Покутьені басып алуына қатысты. Оны «Лука-Влах» деп атаған, ол III Стефанның Польша мен Мәскеу мемлекеттеріндегі маңызды дипломатиялық миссияларын орындады. 1505 жылы Арбор Молдова тағына үміткер болды, бірақ III Стефанның ұлы III Богданға қызметін жалғастырды.Eșanu, pp. 136, 138; Pâslariuc, pp. 4-6, 8; Pilat, passim Ол Богданға, әсіресе Молдова мен Польша арасындағы қақтығыстар кезінде, қолдау көрсетіп, кеңес берді. Жеңіліске қарамастан, Арбор саяси ықпалын сақтап қалып, III Богданның ұлы IV Стефан «Штефэницаға» тәлім берді. 1518 жылдың тамызында ол Молдовамен соғыс жүргізіп жатқан Қырым хандығына қарсы соғыс ашқан Польша мемлекетімен ел арасындағы қатынасты реттеуге көмектесті.

1496–1497 жылдары Арбор Мәскеудің елшісі Иван ОсчириндіIon Nistor, «La mormântul lui Luca Arbore», in Cultura Poporului, August 24, 1924, p. 3 Молдовада қабылдады. Бұл миссия Молдова, Мәскеу және Литва арасындағы жоғары деңгейдегі байланыстардың бір бөлігі болды. Мақсат – Литва ұлы кінәзі Александр Ягеллонды Польша одағынан шығуға көндіру еді. 1497 жылы Польша Молдоваға басып кіріп, Сучаваны қоршауға алған кезде, Арбор астананың қорғанысын ұйымдастырды.

Лука Арбор 1523 жылғы сәуірде Хырлэу қаласындағы кінәз ауласында өлтірілді. Оның отбасы меншігі билеушінің бұйрығымен тәркіленіп, мемлекеттік меншікке өтті.Dragnev, p. 57

 Әдебиеттер 
 Евгений Ловинеску. Қазіргі заманғы румын әдебиетінің тарихы. – Кишинев: «Литера» баспасы, 1998 жыл. – 301 б.
 Константин Величи. Стефан Ұлының тарихи мәселелер бойынша жарияланбаған құжаттары // Тарихи журнал. – № 7–9. – 1934 жыл. – 291 б.

 Дереккөздер 

Санат:Молдова кінәздігінде туғандар
Санат:Молдова кінәздігінде қайтыс болғандар
Санат:Молдова әскери қолбасшылары
Санат:Молдова дипломаттары
Санат:Молдова педагогтары