Хорватия Тәуелсіз мемлекеті

Хорватия Тәуелсіз мемлекеті () — Германия мен Италияның (1943 жылға дейін) сателлиті, усташтардың 1941 жылы 10 сәуірде «ось» елдері мен олардың одақтастарының әскери және саяси қолдауымен жариялаған коллаборационистік қуыршақ мемлекетУсташи  / Тарихи терминдер сөздігі. / авторы: В. С. Симаков; ред.: А. П. Крюковских. — СПб.: Лита, 1998. — ISBN 5-88935-726-8Анте Павелич  / С. Воропаев. Үшінші рейх энциклопедиясы. — М.: Локид; Миф, 1996. — ISBN 5-320-00069-3 ; 5-7905-3721-9. 1941 жылы оның халқы 6,64 миллион адамды құрады және аумағы 102,7 мың км²-ді алып жаттыJasenovac Concentration Camp  // Jusp Jasenovac.

 Тарихы 
Жаңа мемлекет құрамына қазіргі Хорватияның Истрия және Далмацияның басым бөлігі, сондай-ақ қазіргі Босния және Герцеговина, Словенияның кейбір аудандары мен Срем кірді. Истрия және Далмацияның басым бөлігі (Шибеник және Сплит қалаларымен) Рим келісімдері бойынша (Италия мен ХТМ үкіметтері 1941 жылдың 18 мамырында бекіткен) Италия патшалығының құрамына енгізілді. ХТМ батысында және оңтүстік-шығысында Италиямен, солтүстігінде Германиямен және Мажарстан патшалығымен, шығысында Сербиямен (Ұлттық құтқару үкіметі) және Италияның протектораты болып табылатын Черногориямен шектеседі.

Италия капитуляциясынан кейін неміс үкіметі Рим келісімдерін жарамсыз деп жариялап, Далмацияны Хорватияға қосып алды. Алайда, Истрия мен Далматиядағы Задар қаласы, соғыс аралығында итальяндық анклав болған, Германияның оккупациясына ұшырап, ХТМ құрамына кірмеді.

Елде негізінен православ сербтер, еврейлер мен сығандарға бағытталған террор басталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ХТМ аумағында жаппай жою нәтижесінде, әр түрлі бағалаулар бойынша, 330 000-нан 1,2 миллионға дейін сербтер қаза тапты. Бранимир Станоевичтің «Усташтардың өлім министрі» атты кітабында ХТМ аумағында 1941-1945 жылдары 800 мың адамның қаза тапқаны туралы айтылады.

Сербтерді физикалық түрде жоюға бағытталған әрекет қарулы қарсылыққа ұласты. ХТМ үкіметі өз аумағының елеулі бөлігін ешқашан бақылап отыра алмады; оның тарихында елде коммунистік партизандық құрылымдар мен четниктердің, ХТМ құрылымдары мен неміс-италиян әскери күштерінің арасында азаматтық соғыс жүрді.

1944 жылдың соңында ХТМ мен неміс әскери күштерінің бақылауында тек бірнеше ірі қалалар және маңызды автомобиль жолдары мен олардың бойындағы шағын учаскелер болдыFikreta Jelić-Butić. Četnici u Hrvatskoj 1941.-1945., U fronti okupljanja snaga kontrarevolucije .

Хорват әскері шығыс майданда нацистік Германия жағында соғыс әрекеттеріне қатысты. 1943 жылы Сталинградта тұтқынға алынған хорваттардан про-советтік әскери бөлімдер құрылды.

1944 жылдың шілде-тамыз айларында Лоркович-Вокич қастандығы пайда болды, онда бірқатар жоғары лауазымды тұлғалар Август Кошутич жетекшілік ететін коалициялық үкімет құруға әрекет жасады, бұл үкімет Германиямен одақты бұзып, соғыстан шығуды мақсат етті. Қастандықшылардың белсенді әрекеттері басталғанға дейін олардың барлығы ұсталды, ал 1945 жылдың мамырында олардың бір бөлігі атылды (Кошутич қашып кетті).

1945 жылдың 6 мамырында герман әскері Балқаннан дерлік толық шегінгенде, хорват үкіметі Загребтен кетті. Сол айда Иосип Броз Тито жетекшілігіндегі Югославияның Халықты азат ету әскері ХТМ аумағында толық бақылауды орнатты.

 Дереккөздер