Румыниядағы президент сайлауы (2025)

Румынияда қайта президенттік сайлау 2025 жылдың 4 мамырында өтті.Guvernul a decis data noilor alegeri prezidențiale din România. Vor avea loc în luna mai 2025 Кезекті сайлау 2024 жылы өтті, бірақ Румыния Конституциялық соты ықтимал шетелдік араласуға күдікпен олардың нәтижелерін жойғаннан кейін, Румыния үкіметі 2025 жылдың мамырында жаңа сайлау жариялады.

2025 жылдың 4 мамырында өткен сайлаудың бірінші айналымда ең көп дауыс жинаған (41%) оңшыл кандидат Симион болды; 2025 жылдың 18 мамырында өткен сайлаудың екінші айналымда 54 % дауыс жинап, Бухарест примары Никушор Дан жеңіске жетті.

 Рәсімі 
Румыния конституциясының 83-бабына сәйкес, «Румыния президентінің өкілеттік мерзімі бес жыл», бірақ тек екі мерзім. Мемлекет басшысы тең және тікелей жалпыға бірдей жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Үшінші мерзімге ұсыныла алмайды, бірақ оның қолданыстағы мерзімі мемлекеттегі төтенше немесе әскери жағдай жағдайында ұзартылуы мүмкін.

Тұрақты сайлау органы (ТCО) — сайлау арасындағы кезеңде сайлау инфрақұрылымын басқаратын Румыния агенттігі.Permanent Electoral Authority – general view Сайлаудың өзі кезінде әр сайлау үшін арнайы құрылған Орталық сайлау бюросы (ОCB) құрылады.Romanian Permanent Electoral Authority: Romania will implement e-vote system by 2024 Президенттік сайлауда ОCB Румынияның Жоғарғы кассациялық соты мен сот төрелігінің бес судьясынан, ПИО төрағасы мен Төрағасының орынбасарларынан және 10-ға дейін саяси партиялардың өкілдерінен тұрады.Law on the Election of the President of Romania

 Алғышарттары 

 2024 жылғы сайлау нәтижелерінің күшін жою 
Румыниядағы президенттік сайлау 2024 жылдың 24 қарашасында өтті. Екінші тур 8 желтоқсанда күтілді, өйткені үміткерлердің ешқайсысы бірінші турда абсолютті көпшілікке қол жеткізе алмады, ал келесі президенттік сайлау 2029 жылдың соңында өтуі керек еді, алайда 6 желтоқсанда Конституциялық сот «сайлау процесінің айқын бұзылуына» сілтеме жасай отырып, бірінші турдың қорытындыларын жойды және Ресей тарапынан ықтимал араласу.PRO TV Chisinau: Stiri din MoldovaRomanian authorities reveal massive financing for pro-Russian presidential candidate Calin GeorgescuRomanian court cancels presidential election amid Russian influence fearsRomania hit by major election influence campaign and Russian cyber-attacksRomanian court annuls presidential vote after Russian interference claimsRomania’s top court annuls presidential election result

 Клаус Йоханнистің отставкасы 
2024 жылғы желтоқсандағы сайлау қорытындылары жойылғаннан кейін Конституциялық сот Йоханниске мұрагер сайланғанға дейін Румыния президенті болып қалуға рұқсат берді. Алайда, 2025 жылдың 10 ақпанында ол «бөлінген Румынияны құрмау» үшін отставкаға кететінін жариялады. Сенат спикері Илие Боложан сайлауға дейін президенттің міндетін атқаруға ниетті. Йоханнистің отставкасы 12 ақпанда, оппозиция оны шеттету туралы өтініш бергеннен кейін екі күн өткен соң күшіне енді.

 Кэлин Джорджеску ісі 
2025 жылдың 26 ақпанында Джорджескуға конституциялық құрылысқа қарсы іс-қимылдарды қозғау, сайлау науқаны аясында жалған ақпарат тарату, фашистік, нәсілшіл немесе ксенофобиялық ұйымды бастау немесе құру туралы айып тағылды. Тергеу Джорджескуға жақын әскери нұсқаушы Хорациу Потра фашистік ксенофобиялық ұйымды құрды деп санайды, оған қатысушылар конституциялық құрылысқа қарсы қылмыстар жасады, қару-жарақтың заңсыз айналымы, сондай-ақ геноцид актілеріне кінәлі адамдарға табынушылықты насихаттады деп күдіктенеді. Джорджескудің көлігін жол полициясы тоқтатты, содан кейін ол Бас прокуратураға жеткізілді. Бұлтартпау шарасымен оған 60 күн бойы сот бақылауы сайланды-ол бостандықта қалды, бірақ оған белгілі бір әрекеттерге тыйым салынды.

2025 жылдың 8 наурызында Румынияның Конституциялық соты Джорджескуға алдағы президенттік сайлауға қатысуға рұқсат берді, оны тіркеуге қарсы талаптарды қабылдамады. Алайда, 2025 жылдың 9 наурызында Орталық сайлау комиссиясының 14 мүшесінің он адамы Джорджескудің кандидат ретінде тіркелуден бас тартуына дауыс берді. Ресми мәлімдемеде ол сайлауға қатысу үшін қажетті шарттарды орындамады және Румыниядағы демократияны қорғайтынына кепілдік бермеді деп мәлімдеді. Осыдан кейін Джорджеску Конституциялық сотқа шағым түсірді. 2025 жылғы 11 наурызда Конституциялық сот бұл апелляцияны бірауыздан қабылдамады. Конституциялық Соттың сайтында жарияланған хабарламада:«Конституциялық сот конституциялық принциптер мен құндылықтарды бұзған адамның кандидатурасын тіркеуден бас тарту бұл адамның Румыния президенті болып сайлану құқығынан мерзімсіз айырылуына әкелмейді деп шешті. Бұл аспектілер әр жағдайда бөлек талданады және сайлаудың циклдік сипатына және кандидаттың негізгі конституциялық принциптер мен құндылықтарды құрметтеуін бағалауға байланысты белгілі бір уақытша шарттылыққа ие».

 Үміткерлері 

 Тіркелген 
№Аты
(өмір күндері)НауқаныЛауазымдарыБілімі және мамандығыПартиясыҚолдауДаты1 160x160 нүкте<br/ >Джордже Симион<br/ > ж.т.<br/ >()<br/ >Фокшани, Вранчаcenter|177x177px<br/ >Ұран: Democrație. (Демократия.)<br/ >Georgesimion.roДепутаттар палатасының мүшесі<br/ >(2020–)Бизнес және әкімшілік факультеті, Бухарест университеті (2008)<br/ >Азаматтық белсендіРумындар одағы үшін альянсЖастар партиясыТCО-да тіркелген:

ТCО мақұлдаған:2160x160 нүкте
Крин Антонеску<br/ > ж.т.<br/ >()<br/ >Тулча, Тулчаcenter|177x177px<br/ >Ұран: România, înainte!<br/ >(Алға, Румыния!)<br/ >Crinantonescu.roПрезидент міндетін атқарушы<br/ >(2012)<br/ >Жастар және спорт министрі<br/ >(1997–2000)<br/ >Румыния Сенатының төрағасы<br/ >(2012–2014)<br/ >Сенатор<br/ >(2008–2016)<br/ >Депутаттар палатасының мүшесі<br/ >(1992–2008)Бухарест университеті<br/ >Тарих пәнінің мұғалімі, мұражай кураторыТәуелсіз«Румыния алға» Cайлау альянсыСоциал-демократиялық партиясыКандидат ретінде бекітілген Ұлттық либералдық партия:

Кандидат ретінде бекітілген  Румынияның Венгрлер демократиялық одағы:

Кандидат ретінде бекітілген  Социал-демократиялық партиясы
:

ТCО-да тіркелген:

ТCО мақұлдаған:

Конституциялық сот ТCО валидациясын растады:Ұлттық либералдық партияРумынияның Венгрлер демократиялық одағыЭтникалық азшылықтар3160x160 нүкте 
Елена Ласкони<br/ > ж.т.<br/ >()<br/ >Хацег, Хунедоараcenter|177x177px<br/ >Ұран: Am curaj să fac dreptate!<br/ >(Менде әділеттілікті қалпына келтіруге батылдық бар!)<br/ >Elenalasconi.roКымпулунг мэрі<br/ >(2020–)Бухарест Экономикалық академиясы<br/ >(2001)<br/ >Экономист, журналистРумыния Құтқару одағыТCО-да тіркелген:

ТCО мақұлдаған:4 160x160 нүкте<br/ >Кристиан Терхеш<br/ >род. <br/ >()<br/ >Залэу, СэлажҰран: Credincios națiunii române<br/ >(Румын халқына адал)Еуропалық парламент мүшесі 
(2019–)Бабеш — Бойяй университеті (2000)<br/ >Грек католик діни қызметкеріРумыния ұлттық консервативті партиясыТCО-да тіркелген:

ТCО мақұлдаған:5 160x160 нүкте<br/ >Лавиния Шандру<br/ > ж.т.<br/ >()<br/ >Деж, КлужҰран: România Reală<br/ >(Нағыз Румыния)Депутаттар палатасының мүшесі<br/ >(2004–2008)Тыргу-Муреш өнер университеті<br/ >ЖурналистСоциал-либералды гуманистік партияТCО-да тіркелген:

ТCО мақұлдаған:6160x160 нүкте<br/ >Виктор Понта<br/ > ж.т.<br/ >()<br/ >Бухарест, ИлфовҰран: România pe primul loc<br/ >(Румыния бәрінен бұрын!)<br/ >Victorponta.roРумыния премьер-министрі<br/ >(2012–2015)
Депутаттар палатасының мүшесі<br/ >(2004–2020, 2024–)<br/ >Парламенттік байланыстар министрі<br/ >(2008–2009)<br/ >Министр-халықаралық гранттық бағдарламалардың іске асырылуын бақылау және Acquis Communautaire қолдану мониторингі жөніндегі делегат<br/ >(2004)Бухарест университеті,<br/ >Кэрол I атындағы Ұлттық қорғаныс университеті<br/ >ПрокурорТәуелсізПРО РумынияТCО-да тіркелген:

ТCО мақұлдаған:<br/ >7 <br/ >Себастьян Попеску<br/ > ж.т.<br/ >()
Балш, Олт«Жаңа Румыния» партиясынан 2024 жылғы президенттік сайлауға үміткерБанат ауылшаруашылық ғылымдары және ветеринарлық медицина университеті
ВетеринарЖаңа РумынияТCО-да тіркелген:

ТCО мақұлдаған:8 <br/ >Сильвиу Предойу<br/ >
<br/ >)<br/ >Бухарест, ИлфовҰран: Competență. Caracter. Curaj<br/ >(Құзыреттілік. Мінез. Батылдық.)<br/ >Silviupredoiu.roРумыния Сыртқы барлау қызметі директорының міндетін атқарушы<br/ >(2006, 2007),<br/ >Румыния Сыртқы барлау қызметі директорының бірінші орынбасары<br/ >(2005–2018)География-геология факультеті, Бухарест университеті (1984)<br/ >Барлау офицеріҰлттық іс-қимыл лигасының партиясыТCО-да тіркелген:
<br/ >ТCО мақұлдаған:<br/ >9 
Джон-Ион Бану Муссел<br/ > ж.т.<br/ >()<br/ >Роман, Нямцcenter|177x177px<br/ >Слоган: Democrația și Civilizația trebuiesc apărate de către cetățeni<br/ >(Демократия мен өркениетті азаматтар қорғауы керек!)<br/ >banumuscel.roРумын саясаткері және американдық кәсіпкер, «Румыния ұлты партиясының» мүшесіБухарест политехникалық университеті<br/ >Инженер-механикТәуелсізТCО-да тіркелген:<br/ >
ТCО мақұлдаған:<br/ >10 жиекті|160x160 нүкте<br/ >Даниэль Фунериу<br/ >род. <br/ >()<br/ >Арад, Арадcenter|177x177px<br/ >Ұран: Asta-i direcția!<br/ >(Бұл бағыт!)Румыния Білім министрі<br/ >(2009–2012),<br/ >Еуропалық парламент мүшесі<br/ >(2008–2009)ТәуелсізТCО-да тіркелген:

ТCО мақұлдаған:11160x160 нүкте<br/ >Никушор Дан<br/ > ж.т.<br/ >()<br/ >Фэгэраш, Брашовcenter|177x177px<br/ >Ұран: România onestă<br/ >(Честная Румыния!)<br/ >Nicusordan.roБухарест мэрі<br/ >(2020–)
Депутаттар палатасының мүшесі<br/ >(2016–2020)<br/ >Бухарест бас кеңесшісі<br/ >(2016)Бухарест университеті, Жоғары қалыпты мектеп, Париж университеті<br/ >Математика профессорыТәуелсізЕуропадағы әділеттілік пен құрмет партиясы барлығына арналғанТCО-да тіркелген:

ТCО мақұлдаған:

Конституциялық сот ТCО валидациясын растады:Халықтық қозғалыс партиясыОңшылар күшіРумыния Еуропалық жобасын жаңарту

 Тіркелмеген 

 Петру Мындру — Decision 13D.
 Мария Марку — Decision 15D.
 Ион Попа — Decision 16D.
 Кэлин Джорджеску — 2024 жылғы президенттікке кандидат, бірінші турда жеңіске жетіп, екінші турға шықты[44].Decision 18D.
 Мэтью Ванеа — Decision 27D.
 Пол Испас — Decision 28D.
 Константин Виериу — Decision 29D.
 Диана Шошоакэ — Румыния сенаторы және Еуропалық парламентің депутатыDecision 34D.
 Тицэ Джику-Ромео — Decision 38D.
 Ремус Прикопие — Румынияның бұрынғы Білім министрі (2012–2014)Decision 39D.
 Оана Крету — румын заңгері және кәсіпкерDecision 43D.
 Константин-Тициан Филипп — тәуелсіз кандидатDecision 44D.
 Гелу Драган — тәуелсіз кандидатDecision 45D.

 Олар қызығушылық білдірді, бірақ уақытында сәйкес келмеді 

 Кристиан Сима — Бухарест қор биржасы әкімшілігі кеңесінің мүшесі (2007).
 Ана Бирчал — Румыния премьер-министрінің бұрынғы орынбасары.
 Антон Писароглу — саяси кеңесші.

 Қатысудан бас тартқандар 

 Илие Боложан — Румыния президентінің міндетін атқарушы, бывший мэр Оради.
 Марчел Чолаку — лидер «Румыния Социал-демократиялық партиясы» (СДП), Румынияның бұрынғы премьер-министрі.
 Каталин Аврамеску — Бухарест университетінің профессоры.
 Дэн Пурич — румындық театр және кино актері, продюсер және режиссер.
 Ана-Мария Гаврилэ — Депутаттар палатасының мүшесі, «Жастар партиясының» жетекшісіAnamaria Gavrilă și-a retras candidatura la alegerile prezidențiale la câteva ore după ce îi fusese validată de CCR.

 Сауалнамалары 
 Бірінші айналым 

 Екінші айналым 
Сауалнама жүргіздіКүніКөшірме(адам.)Никушор ДанТәу.Джордже СимионAURДругиеAtlasIntel13-15 мамыр 2025562848,7% 47,8%3,5%IRSOP10-13 мамыр 202595152%48%—Sociopol10-12 мамыр 2025102447%53% —AtlasIntel9-12 мамыр 2025399548,2% 48,2% 3,6%CURS8-11 мамыр 2025304248%52% —Verifield6 мамыр 202594445,2%54,8% —

Кандидаттар тіркелгенге дейін 
 Сауалнамажүргізді Күні Көшірме(адам.) Кэлин ДжорджескуТәу. Елена ЛаскониРҚО Джордже СимионАСР Джиджи БекалиАСР Илие БоложанҰЛП Крин АнтонескуТәу. Никушор ДанТәу. Диана ШошоакэС.О.С. Даниэль ФунериуТәу. Виктор ПонтаТәу. БасқаларыСайлау органы Кэлин Джорджеску кандидатурасын қабылдамадыMKOR25–28 ақпан 20251100 44,1%9,4%0,6%1,8% 14,7%8,9%14,2%4,2%2,1%Verifield14–28 ақпан 20251000 41,1%7,0%18,5%12,4%3,0%1,0%17%AtlasIntel21–24 ақпан 20252947 38,4%5,8%0,9%15,8% 25,4%7,5%6,2%FlashData14–16 ақпан 2025750037%9%17%21%3%1%5%1%Sociopol10–14 ақпан 2025100145%10%6%10%10%2%16%1%9%24%14%16%9%22%1%Sociopol27–30 қаңтар 2025100347%8%4%10%10%4%16%1%9%24%14%16%14%22%1%CURS21–25 қаңтар 2025110037%7%18%21%4%13%13%25%23%24%15%Avangarde10–16 қаңтар 2025135438%6%6%25%17%5%3%Sociopol10–15 қаңтар 2025100150%10%6%8%10%5%15%1%13%35%10%13%26%3%Noi, Cetățenii23 желтоқсан 2024–13 қаңтар 2025106735%8%2%16%25%8%8%6% Cozmin Gușă28–29 желтоқсан 2024 39%9%17%14%9%5%7%Nicușor DanЖелтоқсан 2024 40%8%24%18%10%

 Нәтижелері 
ҮміткерҰсыну субъектісіБірінші айналымЕкінші айналымДауыстар%Дауыстар%Джордже СимионРумындар одағы үшін альянс3 862 76140,966 168 64253,60Никушор ДанТәуелсіз1 979 76720,995 339 05346,40Крин АнтонескуТәуелсіз1 892 93020,07Виктор ПонтаТәуелсіз1 230 16413,04Елена ЛаскониРумынияны құтқару одағы252 7212,68Лавиния ШандруСоциал-либералдық гуманистік партия60 6820,64Даниэль ФунериуТәуелсіз49 6040,53Кристиан ТержешРумынияның ұлттық консервативтік партиясы36 4450,39Себастьян ПопескуЖаңа Румыния25 9940,28Джон-Ион Бану МусселТәуелсіз22 0200,23Сильвиу ПредойуҰлттық іс-қимыл лигасының партиясы17 1860,18Барлығы9 430 27410011 507 695100Жарамды бюллетеньдер9 430 27498,52Жарамсыз/бос бюллетеньдер141 4661,48Барлығы бюллетеньдер9 571 740100Тіркелген сайлаушылар/келу17 988 031	53,21Дереккөз: Румыния Тұрақты сайлау органы

 Реакция 

 Бірінші айналым 
Нәтижелер жарияланғаннан кейін Марчел Чолаку премьер-министр қызметінен кететінін жариялады, сондай-ақ ол басқаратын «Социал-демократиялық партияның» (СДП) басқарушы коалициядан шығуы туралы. Сондай-ақ, Чолаку президенттік сайлаудың екінші кезеңінде кандидаттардың ешқайсысын қолдамайтынын айтты.

Симионның бірінші айналымдағы жеңісі де экономикалық әсер етті: Бухарест қор биржасы айтарлықтай шығынға ұшырады, ал Румыния Ұлттық банкі ұлттық валютаны тұрақтандыру және оның құнсыздануын болдырмау үшін 2 миллиард еуродан астам инвестиция салды.

«Румындар одағы үшін альянс» партиясының жетекшісі Джордже Симион екінші турда жеңіске жеткеннен кейін Кэлин Джорджескeны 2024 жылғы сайлауда бұрын жеңіске жеткен премьер-министр етіп тағайындаймын деп уәде берді.

Экс-президент Траян Бесеску Румын диаспорасын Симионның бірінші турдағы жеңісі үшін сынға алды. Ол диаспораның сайлауға деген көзқарасын «адал емес» деп атап, «өз дауыстарымен румындықтар Румынияны „ол Украинамен бірге Ресей мен Еуропа одағы арасындағы буферлік кеңістікке айналуға“ итермелеу қаупі бар» деп мәлімдеді.

6 мамырда бірінші турдан кейін кандидат Себастьян Попеску «демократиялық қағидаларды бұзу және сайлаушылардың ықпалына» түрткі бола отырып, сайлау нәтижелерінің күшін жою туралы өтініш берді. Ол бұған дейін 2024 жылғы сайлаудан кейін осындай өтініш жасаған болатын.

Бірінші айналымдағы Симионның жеңісімен Польшаның бұрынғы премьер-министрі және «Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар партиясының» жетекшісі Матеуш Моравецкий, Италия премьер-министрінің орынбасары Маттео Сальвини және Франциядан Еуропалық парламент депутаты Марион Марешал құттықтады.

 Екінші айналым 
Симион Facebook-те өзінің жеңісін мерзімінен бұрын жариялап, келесі мазмұнды жариялады: «Мен жеңдім!!! Мен Румынияның жаңа президентімін және билікті румындарға қайтарамын!». Кейін ол сайлауда жеңілгенін мойындады.Centrist Dan wins Romanian presidency over hard-right pro-Trump rival

 Дереккөздер