Пестицидтердің қоршаған ортаға әсері

Пестицидтердің қоршаған ортаға әсері — пестицидтерді қолданудың кең ауқымды салдарын сипаттайды. Пестицидтердің күтпеген зардаптары — заманауи өнеркәсіптік ауыл шаруашылығының қоршаған ортаға теріс әсер етуінің негізгі себептерінің бірі.Tang, Fiona H. M.; Lenzen, Manfred; McBratney, Alexander; Maggi, Federico (April 2021). "Risk of pesticide pollution at the global scale". Nature Geoscience. 14 (4): 206–210.  Пестицидтер — зиянды организмдерді жоюға арналған улы химиялық заттар болғандықтан, олар нысаналы емес түрлерге де әсер етеді. Бұларға өсімдіктер, жануарлар және адамдар жатады. Топыраққа немесе егістікке себілген инсектицидтердің 98%-дан астамы және гербицидтердің 95%-ы мақсатты емес орындарға түседі, себебі олар егістік алқаптарына кеңінен шашылады. Басқа агрохимиялық заттар, мысалы, тыңайтқыштар да қоршаған ортаға жағымсыз әсер етуі мүмкін.

Пестицидтердің теріс әсерлері тек қолданылған аймақта ғана емес. Ағынды сулар мен пестицидтердің таралуы оларды шалғайдағы сулы аймақтарға, басқа алқаптарға, жайылымдарға, елді мекендер мен игерілмеген аймақтарға жеткізуі мүмкін.Tashkent (1998), Part 75. Conditions and provisions for developing a national strategy for biodiversity conservation Archived 13 October 2007 at the Wayback Machine. Biodiversity Conservation National Strategy and Action Plan of Republic of Uzbekistan. Сонымен қатар, оларды өндіру, тасымалдау, сақтау және жою мәселелері де экологиялық проблемалар тудырады. Уақыт өте келе, пестицидтердің жиі қолданылуы зиянкестердің төзімділігін арттырады, ал басқа түрлерге тигізетін әсері зиянкестердің қайта көбеюіне жағдай жасайды.Damalas, C. A.; Eleftherohorinos, I. G. (2011). "Pesticide Exposure, Safety Issues, and Risk Assessment Indicators". International Journal of Environmental Research and Public Health. 8 (12): 1402–19.

Пестицидтерге балама ретінде зиянкестерді біріктіріп басқару (integrated pest management) және тұрақты ауыл шаруашылығы (sustainable agriculture) сияқты әдістер ұсынылады. Мұндай тәсілдер зиянды химиялық заттарды қолданбай-ақ мәселені шешуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, аралас егіншілік (polyculture) сияқты тәжірибелер де зиянды әсерлерді азайта алады.

Экологиялық модельдер көрсеткендей, бүкіл әлем бойынша ауылшаруашылық жерлерінің 60%-дан астамы (шамамен 24,5 млн км²) кем дегенде бір белсенді затпен пестицидтік ластануға ұшырау қаупінде, ал олардың 30%-дан астамы биоәртүрлілігі жоғары аймақтарға жатады."A third of global farmland at 'high' pesticide pollution risk". phys.org.Tang, Fiona H. M.; Lenzen, Manfred; McBratney, Alexander; Maggi, Federico (April 2021). "Risk of pesticide pollution at the global scale". Nature Geoscience. 14 (4): 206–210. Әрбір пестицид немесе олардың тобы қоршаған орта үшін өзіндік қауіп тудырады. Мұндай жағымсыз әсерлердің салдарынан көптеген пестицидтерге тыйым салынды, ал кейбіреулерінің қолданылуы заңмен шектелді немесе қысқартылды. Алайда, кейбір елдерде тыйым салынған немесе ескірген пестицидтердің қолданылуы, соның ішінде олардың заңсыз айналымы, жаһандық деңгейде артқан.Lamberth, C.; Jeanmart, S.; Luksch, T.; Plant, A. (2013). "Current Challenges and Trends in the Discovery of Agrochemicals". Science. 341 (6147): 742–6.Tosi, S.; Costa, C.; Vesco, U.; Quaglia, G.; Guido, G. (2018). "A survey of honey bee-collected pollen reveals widespread contamination by agricultural pesticides". The Science of the Total Environment. 615: 208–218.

 Дереккөздер 

Санат:Пестицидтер
Санат:Экология