Изооктан

Изооктан (немесе 2,2,4-триметилпентан, изо-октан) — формуласы (CH3)3CCH2CH(CH3)2 болатын органикалық қосылыс, алкан. Ол октанның (C8H18) бірнеше изомерлерінің бірі болып табылады. Бұл нақты изомер октан рейтинг шкаласында 100 балл ретінде стандарт сияқты қабылданған (нөлдік балл — н-гептан). Бұл отын құрамындағы маңызды компонент болып табылады және жиі үлкен пропорцияларда (~10%) қолданылып, детонацияға қарсы отынның тұрақтылығын арттырады.

Дәл айтсақ, егер «изо» стандартты мәнде қолданылса, изооктан атауы 2-метилгептан изомеріне ғана арналуы керек еді. Дегенмен, 2,2,4-триметилпентан октанның ең маңызды изомері болып саналады және тарихи тұрғыдан осы атаумен белгіленген.

Өндірісі
Изооктанды мұнай өнеркәсібінде изобутенді изобутанмен алкилдеудің көмегімен көп көлемде өндіреді. Бұл процесс алкилдеу қондырғыларында қышқыл катализаторлардың қатысуымен жүзеге асырылады.

Сонымен қатар, изобутиленді Амберлист катализаторын пайдаланып димеризация арқылы изооктен қоспасын алу арқылы да өндіруге болады. Осы қоспаны гидрогендеу 2,2,4-триметилпентанды береді.Dimerization of isobutylene, Amberlyst.com

Тарихы
Детонация — ішкі жану қозғалтқыштарында жоғары сығымдау кезінде орын алатын қажетсіз процесс. 1926 жылы Грехем Эдгар әртүрлі мөлшерде н-гептан және 2,2,4-триметилпентанды бензинге қосты және 2,2,4-триметилпентан қосылған кезде детонация тоқтайтынын анықтады. Бұл жұмыс октан рейтинг шкаласының бастамасы болды.Fuels and lubricants handbook, Volume 1, George E. Totten, Steven R. Westbrook, Rajesh J. Shah, page 62 2,2,4-триметилпентан қолданылған сынақ қозғалтқыштары белгілі бір өнімділік көрсетті, ол 100 октан стандарты ретінде бекітілді. Сол сынақ қозғалтқыштары гептанмен жұмыс істесе, өнімділік 0 октан стандартына сәйкес бағаланды. Басқа барлық қосылыстар мен олардың қоспалары осы екі стандартқа салыстырылып, октан сандары тағайындалды.

 Дереккөздер 

Санат:Алкандар