Гиппарх (әскери лауазым)

Гиппарх (көне грекше: ἵππαρχος) — көне гректерде атты әскердің қолбасшысы. Бұл лауазым әртүрлі полистер мен одақтарда әрқалай ұйымдастырылған, бірақ ортақ сипаты — атты әскерді басқару.Ф. Любкер. Реальный словарь классических древностей. Москва, «ОЛМА-ПРЕСС», 2001.

Спартада бұл лауазым «гиппармост» деп аталған.

Афинада жыл сайын сайлау арқылы екі гиппарх тағайындалатын. Бұл екеуінің болуының себебі — соғыс кезіндегі атты әскерді армияның екі қанатына бөлу қажеттігі. Гиппарх лауазымына жәй ғана кездейсоқ таңдау (жеребе) емес, ашық қол көтеріп дауыс беру арқылы сайлау өткізілуі — бұл қызметтің ерекше құрметті лауазым екенін көрсеткен.Lysias, 26. Rede, Über die Dokimasie des Euandros, 20. Гиппархтың өкілеттік мерзімі оған қоғам алдында сән-салтанатпен көріну және әскери ұйымдастыру қабілетін дәлелдеу мүмкіндігін берген.Xenophon, Hipparchikos; Demosthenes, 21. Rede, Gegen Meidias, 174.

Гиппарх — көне Грекияда атты әскер бөлімшесі — гиппархияны басқарған офицердің атағы. Гиппархия — шамамен 500 жауынгер-аттылыдан тұратын әскери бөлімше. Егер екі гиппархия біріксе, оларды эфигиппарх (ἐπιίππαρχος) басқаратын — яғни екі гиппархтың үстінен қараушы жоғары командир. Әр гиппархқа 10 филарх (φύλαρχοι) бағынатын, олар — аттылар ішіндегі командирлер, жаяу әскердегі таксиархтарға ұқсас. Сонымен қатар, гиппархтар өз саласында сот отырыстарын басқару құқығына да ие болған.Peck, Harry Thurston (1896). Harper's Dictionary of Classical Literature and Antiquities Harper. p. 821.

Этолия және Ахея одақтарында гиппарх — стратегтен кейінгі екінші жоғары әскери лауазым болған. Бұл лауазымда болған ең танымал тұлға — тарихшы Полибий. Ол б.з.д. 168 жылы осы қызметті атқарып жүрген кезінде Римге тұтқын ретінде кепілге алынды.

Беотияда гиппархтар полемархтармен қатар тұрған маңызды шенеуніктер ретінде белгілі болған.

Бұл лауазым жалпы алғанда атты әскерге басшылық жасау, оны ұйымдастыру және сот саласындағы кейбір өкілеттіктерді атқару қызметтерімен ерекшеленеді.

Ксенофонт атты әскер қолбасшысы — гиппарх лауазымына арнап арнайы еңбек жазған, ол «Гиппархикос» (Ἱππαρχικός) деп аталады. Бұл шығарма б.з.д. 360-жылдары шамасында жазылған болуы мүмкін.Xenophon. Scripta Minora. LOEB-Classical Library, Bd. 183. Engl. Übers. v. E. C. Marchant. Cambridge, MA u. a. [1925], Neudruck 1968. Еңбекте мыналар қамтылған: логистикалық ұйымдастыру бойынша нұсқаулар, әскери тактикалар, сондай-ақ атты шеру (процессия) өткізу тәртібі мен салтанаты.

Бұл шығарма жай ғана техникалық нұсқаулық емес, сонымен қатар автордың өзін-өзі және ұлдарын атақты әлеуметтік тап — гиппейлер (ἱππεῖς), яғни аттикалық «рыцарьлар» немесе байшылық бойынша жіктелетін атты әскер класына жатқызу арқылы қоғамда өзін көрсетудің бір жолы болып табылады.

 Дереккөздер 

Санат:Ежелгі Грекия әскері шендері
Санат:Ежелгі Грекия соғыстары