Адамзатқа қарсы қылмыстар

Адамзатқа қарсы қылмыстарКонвенция о неприменимости срока давности к военным преступлениям и преступлениям против человечества  Русский текст Конвенции на сайте ООН немесе адамгершілікке қарсы қылмыстар () – қазіргі халықаралық құқықта өмірге қарсы жасалатын, жаппай сипатқа ие қылмыстар санаты.

Адамзатқа қарсы қылмыстардың қолданыстағы анықтамасы Халықаралық қылмыстық соттың Рим статутында белгіленген.

Терминнің пайда болуы
«Адамгершілікке қарсы қылмыстар» термині алғаш рет 1915 жылғы 24 мамырда Антанта елдерінің армяндар геноцидіне арналған бірлескен декларациясында қолданылған деп есептеледі. Бұл декларацияда Осман империясының әрекеттері «адамгершілікке және өркениетке қарсы қылмыстар» деп сипатталған.

Халықаралық әскери трибуналдың Жарғысындағы анықтама
Халықаралық әскери трибуналдың Жарғысы Гитлерге қарсы коалиция елдерінің өкілдерімен 1945 жылғы 8 тамызда Лондонда қабылданды. Жарғының 6-бабында трибунал юрисдикциясына жататын қылмыстар анықталған: бейбітшілікке қарсы қылмыстар (a), әскери қылмыстар (b) және адамзатқа қарсы қылмыстар (c). Атап айтқанда:

Нюрнберг процесінде айыпталғандардың ішінен адамзатқа қарсы қылмыстар үшін 16 адам кінәлі деп танылды: Борман, Геринг, Заукель, Зейсс-Инкварт, Йодль, Кальтенбруннер, Кейтель, Нейрат, Риббентроп, Розенберг, Франк, Фрик, Функ, фон Ширах, Шпеер және Штрейхер.

Халықаралық келісімдерге сәйкес, әскери қылмыстар мен адамгершілікке қарсы қылмыстарға ескіру мерзімі қолданылмайды.

Рим статутындағы адамгершілікке қарсы қылмыстардың анықтамасы
Халықаралық қылмыстық сотты құрған Рим статуты 2002 жылғы 1 шілдеде күшіне енді. Ол Сот юрисдикциясына жататын төрт санаттағы қылмыстарды қамтиды: геноцид, әскери қылмыстар, агрессия және адамгершілікке қарсы қылмыстар. Соңғысы келесідей анықталады:
 а) өлтіру; 
 b) қырып-жою; 
 с) құлдыққа салу; 
 d) халықты күшпен көшіру немесе жер аудару; 
 e) халықаралық құқықтың негізгі нормаларын бұза отырып, түрмеге қамау немесе еркіндіктен айыру; 
 f) азаптау; 
 g) зорлау, жыныстық құлдық, жезөкшелікке мәжбүрлеу, мәжбүрлі жүктілік, мәжбүрлі стерилизация немесе осыған ұқсас басқа да ауыр жыныстық зорлық түрлері; 
 h) кез келген топты немесе қауымдастықты саяси, нәсілдік, ұлттық, этникалық, мәдени, діни немесе гендерлік себептермен, сондай-ақ халықаралық құқыққа сәйкес тыйым салынған басқа да негіздермен қудалау; 
 i) зорлықпен жоғалу; 
 j) апартеид қылмысы; 
 k) ауыр дене жарақатын, күшті азапты, психикалық немесе физикалық денсаулыққа айтарлықтай зиян келтіретін басқа да адамгершілікке жат әрекеттер.

Басқа халықаралық сот органдары
БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қарарлары негізінде халықаралық гуманитарлық құқықты бұзу жағдайларын қарау үшін Руанда жөніндегі Халықаралық трибунал және бұрынғы Югославия жөніндегі Халықаралық трибунал құрылды. Бұл трибуналдардың әрқайсысының жарғылары адамгершілікке қарсы қылмыстарды қарауды көздейдіСтатья 3  Устава Международного трибунала по РуандеСтатья 5  Устава Международного трибунала по бывшей Югославии.

 Дереккөздер 

*
Санат:Адам құқықтарының бұзылуы