Юрай Хабделич

Юрай Хабделич (; 17 сәуір немесе  27 қараша 1609 - 27 қараша 1678, Велика Горица маңындағы Старо Чице (қазіргі Хорватия) )  —  27 қараша 1678 ж., Загреб, Габсбург монархиясы) — Хорват жазушысы және барокко дәуірінің лексикографы, жазушы және иезуит діни қызметкері.

 Өмірбаяны 
Юрай Хабделич турополь текті отбасынан шыққан. Ол Венада теологияны оқып, онда 1629 жылы иезуит орденіне қабылданды. Грацта философиядан дәріс алып, 1635 жылы Загребке оралып, ұстаздық қызметін бастады. Риека, Вараждин және Загреб қалаларында дәріс берді. 1639-1643 жылдары Трнавада теологияны оқыды. Ол Вараждинде, кейін Юденбургте ұстаздық қызметін жалғастырды, ал 1647–1648 жылдары Трнавада логикадан сабақ берді, философия докторы дәрежесін алды.

1650 жылдан бастап Вараждинде ректор болды, ал 1653 жылдан бастап ол негізінен Загребте жұмыс істеді, онда иезуит колледжінің жетекшісі болды. Ол сондай-ақ Әулие Марк шіркеуінің конфессаторы болды. Ол Загреб мектебін университетке айналдыруға тырысты (1669 жылғы Леопольд I жарлығы). Хабделич 1678 жылы Загребте қайтыс болды.

 Шығармашылығы 
нобай|оңға|200px|Юрай Хабделичтің сөздігі. 1670     
Юрай Хабделич прозасы әдебиеттің қазіргі анықтамасына мүлде сәйкес келмесе де, оның шығармалары, әсіресе, қолданатын тіл байлығы жағынан қуатты, тың болды. Ол моральдық-дидактикалық тақырыптарда жазды, оның біріншісі шығармасы 1662 жылы Грацта басылған «Мэридің айнасы» («Зркало Мариянско») болды.

Христиандық мораль Хабделичтің әдеби шығармашылығының негізгі тақырыбы. Оның «Сенімді таратуға арналған қасиетті қауым» баспасынан шыққан «Prvi otca našeg Adama greh» («Адам атамыздың алғашқы күнәсі») атты көпшілікке арналған кітабы 1200 беттен тұрады және адамның құлдырауы мен оның күнәға бейімділігін сипаттайды. Ол осы негізгі тақырып арқылы қоғамның барлық салаларын: дворяндарды, қала тұрғындарын, шаруаларды талдап қамтиды.

Сол кездегі Хорватияда болған нақты оқиғаларды (Зринский-Франкопандық қастандық немесе Матия Губек бастаған хорват және словен шаруаларының көтерілісі) айта отырып, ол өзін қалыптасқан тәртіпті жақтаушы ретінде көрсетеді. Ол шаруалар көтерілісін «қарапайым халықтың тұрақсыздығынан» және олардың тәртіпсіздікке бейімділігінен, ал қастандықты «ақсүйектердің менмендігімен» байланыстырады.

Юрай Хабделич кайкав диалектісінде жазып, өзін қарапайым халық сөзінің білгірі ретінде көрсетті. Сонымен қатар, ол қарапайым, ұятсыз нәрселерге, оның ішінде халық әндеріне қарсы болды, оқырмандарын «ұятсыз, құдайсыз, арам әндерден» бас тартуға шақырды.

1670 жылғы "Dictionar ili reči slovenske" (славян сөздерінің сөздігі) еңбегімен ол хорват әдебиеті мен лингвистика тарихында көрнекті орын алады. Ол арнайы лингвистикалық білімі жоқ болса да хорват-латын сөздігін жазды.

 Дереккөздер 

Санат:Хорватия жазушылары