Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр

Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр (; Әлішер Науаи атындағы Мемлекеттік академиялық Үлкен театр) — Өзбекстан Республикасы Ташкент қаласындағы опера және балет театры. Театр 1939 жылы 11 маусымда құрылған.

 Тарихы 
Театр тарихы 1920 жылдардың ортасында театр өнеріне танымал, Өзбекстанның халық әртісі Мухиддин Кари-Якубов ұйымдастырған кәсіби концерттік-этнографиялық ансамбльден басталады. Якубов республика бойынша дарынды өнерпаздарды іздеп тауып, олардың кәсіби өсуіне қамқорлық жасап, академиялық ұлттық театр ұжымын құру идеясын жүзеге асырды.

Осы шығармашылық ұжымның негізінде 1929 жылы қарашада мемлекеттік Өзбек музыкалық театры құрылды, тарихи даму барысында хореография, вокал, драматургия және басқа да өнер түрлерін қамтыды. Өзбек мемлекеттік музыкалық театрының алғашқы директоры және көркемдік жетекшісі М. Кари-Якубов болды, би труппасын талантты биші Тамара Ханым басқарды.

Көрермендердің үлкен жетістікке жеткен алғашқы ұлттық спектакльдердің қатарында Г.Зафаридің «Халима», Т.Джалилова мен М.Ашрафидің «Ичкарида» музыкалық драмалары болды.
1939 жылы 11 маусымда М.Ашрафи мен С.Василенконың тұңғыш өзбек операсы «Боран» премьерасы ұлттық музыкалық театр тарихында жаңа бет ашты. Режиссер Эмиль Юнгвальд-Хилькевичтің осы операсын қоюы республиканың мәдени өміріндегі жарқын оқиға болды. Сол жылы композитор Фридрих Таль «Шахида» балетін сахнаға шығарды. Сол кезден бастап театр жаңа мәртебеге ие болды. Ол мемлекеттік өзбек опера және балет театры деп аталды.
Республиканың музыкалық өміріндегі оқиға 1942 жылы «Ұлықбек» операсының қойылуы болды. 1948 жылы наурызда театрға ұлы өзбек ақыны Әлішер Науаидың есімі берілді.

Өзбекстан тәуелсіздік алған алғашқы кезеңмен байланысты 1990 жылдары театр өмірінде түбегейлі өзгерістер болды. Театрдың әлемнің әртүрлі елдерінің шеберлерімен шығармашылық ынтымақтастығы айтарлықтай кеңейіп, жаңа шығармашылық халықаралық жобалар жүзеге асырылды.

 Ғимарат сипаты 
Ғимарат — классикалық театр ғимаратының дизайн ерекшеліктерімен және шығыс сәулетінің дәстүрлерімен үйлестірілген. Негізгі кіреберістің үлкен, сәл үшкір доғалары үлкен тіректермен бекітілген және олардың сұлбасы Орта Азия медреселерінің көлеңкелі айвандарына ұқсайды. Сталактит карнизі бар биік портал Бұхара мұнаралары сияқты мұнаралармен жабылған. Архитектуралық көлемнің әртүрлілігі, терең аркалы галереялармен жабылған лоджиялар үйлесімін тапқан. Жобалау мен құрылысты басқарған әйгілі сәулетші, академик А.В. Щусев болды.

Алишер Навои атындағы Мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың жаңа ғимараты 1947 жылы көпшілікке есігін ашты. Жақсы акустикасы бар  көрермендер залы 1500 адамға арналған
Белгілі суретші Шыңғыс Ахмаров фойенің қабырғаларын Әлішер Навои шығармаларының сюжеттеріне фрескалармен безендірген.

Ғимараттың алты залы Өзбекстанның әртүрлі аймақтарындағы ең үздік халық шеберлерінің ғасырлар бойы қалыптасқан сәулет-өнерлерінің туындыларымен безендірілген.

«Хиуа» залында қарапайым геометриялық фигуралар «гирих» және өсімдік өркендерінің спиральдарының күрделі өрілуімен үйлеседі.

"Самарқанд" залының қабырғаларындағы ашық панельдерде шеберлер "ислими" стиліндегі екі қабатты оюларды қолданды.

"Ферғана" залында сәндік композициялар ерекше икемділікпен және әртүрлі өрнектермен таң қалдырады.

"Термез" залы үшін XII ғасырда Термез билеушісінің сарайын безендірген ганч оюының ежелгі мотивтері қолданылды.

"Бұхара" залы айна бетінде орналасқан ашық панельдердің көркемдік тұтастығымен үйлесімді.

 Театр репертуары 
Әлішер Науаи атындағы театрдың репертуарында опералық қойылымдар, балет және балаларға арналған қойылымдар бар.
 Опера  Балет  Балалар қойылымдары «Махаббат сусыны», Г.Доницетти «Томирис», У.Мусаев «Әли Баба және 40 ұры», В.Милов «Лючия ди Ламмермур», Г.Доницетти  «Бахшасарай фонтаны», Б.Асафьев «Ақшақар және жеті қортық» (мюзикл), Е.Колмановский «Фауст», Ш.Гуно  «Жизель», А.Адан  «Бремен музыканттары» (музыкалық ертегі), Г.Гладков «Менің махаббатымның аспаны», М.Бафоев  «Корсар», А.Адан  «Щелкунчиктің оралуы» (музыкалық ертегі), П.Чайковский «Патша қалыңдығы», Н.Римский-Корсаков «Спартак», А.Хачатурян  «Аладдиннің сиқырлы шамы» (опера-ертегі) С.Варелас «Ауыл намысы», П.Масканьи  «Хумо», А.Эргашев  «Дәрігер Айболит», В.Морозов «Иоланта», П. Чайковский  «Дон Кихот», Л.Минкус  Үлкен театрдағы мегабайттық ертегі, М.Максуди, А.Даниелян «Садокат», Р.Абдуллаев  «Махаббат тұмары», М.Ашрафи «Қар ханшайымы», А.Эргашев «Алеко», С.Рахманинов  «Аққу көлі», П.Чайковский  Үлкен театрдағы суперқаһармандар, Е.Комарова, Р.Шерезданов «Майсары қулықтары», С. Юдаков  «Ұйқыдағы ару», П.Чайковский  Чиполлино (балет), К.Хачатурян «Тахир мен Зухра», Т.Джалилов, Б.Бровцын «Щелкунчик», П.Чайковский «Інжу іздеушілер», Ж.Бизе  «Ромео және Джульетта», С.Прокофьев «Кармен», Ж.Бизе «Мың бір түн"», Ф.Амиров «ХАМСА», М.Бафоев «екі жүректің өлеңі», А.Меликов «Трубадур», Дж.Верди «Камелиялы ханым», Дж.Верди «Аида», Дж.Верди«Франческа да Римини», П.Чайковский «Богема», Дж.Пуччини «От Құсы, Шехеразада», И.Стравинский, Н.Римский-Корсаков «Демон», А.Рубинштейн «Ақшақар және жеті қортық», К.Хачатурян «Травиата», Дж.Верди  «Севиль шаштаразы», Дж.Россини  «Флория Сағынышы», Дж.Пуччини

 Галерея 

 Дереккөздер 

Санат:Өзбекстан театрлары