БҰҰ атаулы күндері

Халықаралық күндердің қалыптасуы Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) құрылғанға дейін басталғанымен, кейін бұл тәжірибе БҰҰ жүйесінде кеңінен қолданылып, жаһандық күн тәртібіндегі мәселелер бойынша қоғам назарын аудартудың және нақты іс-қимылға ынталандырудың тиімді құралына айналды. Бүгінде халықаралық күндер мен апталар белгілі бір тарихи оқиғалардың маңызын айқындау, адам құқықтары, бейбітшілік пен қауіпсіздік, тұрақты даму, гуманитарлық көмек және халықаралық құқық нормаларын сақтау сияқты бағыттардағы өзекті тақырыптар бойынша ақпараттандыру деңгейін арттыру мақсатында өткізіледі.

Халықаралық күндердің басым бөлігі БҰҰ Бас Ассамблеясының шешімімен жарияланады. Мұндай бастаманы, әдетте, БҰҰ-ға мүше мемлекеттер көтереді, ал күнді жариялау туралы қарар консенсус негізінде қабылданады. Қарарларда күннің атап өтілу мақсаты мен мәні көрсетіліп, тиісті саладағы проблемалардың себептері мен салдарын айқындауға ерекше назар аударылады. Кейбір күндер БҰҰ-ның мамандандырылған мекемелері арқылы да жариялануы мүмкін; мысалы, 3 мамырда атап өтілетін Дүниежүзілік баспасөз бостандығы күні алғаш ЮНЕСКО бастамасымен ұсынылып, кейін БҰҰ Бас Ассамблеясы деңгейінде бекітілген.

Халықаралық күндер көптеген тараптарға — БҰҰ құрылымдарына, үкіметтерге, азаматтық қоғамға, мемлекеттік және жеке секторға, мектептер мен университеттерге, сондай-ақ азаматтарға — тақырыпқа байланысты іс-шаралар ұйымдастырып, қоғамдық пікірді қалыптастыруға және ақпараттандыруды практикалық әрекетке ұластыруға мүмкіндік береді. БҰҰ порталындағы халықаралық күндерге арналған көптілді веб-ресурстардың кең сұранысқа ие болуы да осы форматтың танымалдығын көрсетеді; әлем бойынша ең көп назар аударатын күндердің қатарында Халықаралық әйелдер күні (8 наурыз), Дүниежүзілік су ресурстары күні (22 наурыз) және Халықаралық бейбітшілік күні (21 қыркүйек) аталады.

БҰҰ қызметіндегі көптілділік қағидаты да халықаралық күндер арқылы кеңінен насихатталады. Ұйымның алты ресми тіліне арналған күндер қызметкерлер мен жұртшылық арасында әр тілдің тарихы, мәдениеті және дамуы туралы хабардарлықты арттыруға бағытталған. Сонымен қатар 21 ақпанда — Халықаралық ана тілі күні, 30 қыркүйекте — Халықаралық аударма күні атап өтіледі. 
АйКүніХалықаралық күн/апта атауыҚарар / негіз Қаңтар 04 қаңтар Дүниежүзілік Брайль әліпбиі күні A/RES/73/161 24 қаңтар Халықаралық білім беру күні A/RES/73/25 26 қаңтар Таза энергияның халықаралық күні A/RES/77/327 27 қаңтар Холокост құрбандарын еске алу халықаралық күні A/RES/60/7 28 қаңтар Бейбіт қатар өмір сүрудің халықаралық күні A/RES/79/269 Ақпан 01 ақпан Дінаралық үйлесімді қатынастардың дүниежүзілік апталығы A/RES/65/5 02 ақпан Дүниежүзілік сулы-батпақты алқаптар күні A/RES/75/317 04 ақпан Адамзат бауырластығының халықаралық күні A/RES/75/200 06 ақпан Әйел жыныс мүшелерін зақымдайтын операцияларға төзбеушіліктің халықаралық күні A/RES/67/146 10 ақпан Араб леопардын қорғаудың халықаралық күні A/RES/77/295 10 ақпан Бұршақ тұқымдастардың дүниежүзілік күні (ФАО) A/RES/73/251 11 ақпан Ғылымдағы әйелдер мен қыздардың халықаралық күні A/RES/70/212 12 ақпан Терроризмге жағдай жасайтын зорлықшыл экстремизмнің алдын алудың халықаралық күні A/RES/77/243 13 ақпан Дүниежүзілік радио күні A/RES/67/124 17 ақпан Тұрақты туризмнің дүниежүзілік күні A/RES/77/269 20 ақпан Әлеуметтік әділеттіліктің дүниежүзілік күні A/RES/62/10 21 ақпан Халықаралық ана тілі күні A/RES/56/262 Наурыз 01 наурыз Теңіз шөптерінің дүниежүзілік күні A/RES/76/265 01 наурыз Нөлдік дискриминация күні — 03 наурыз Дүниежүзілік жабайы табиғат күні A/RES/68/205 05 наурыз Қарусыздану және таратпау мәселелері бойынша ағарту күні A/RES/77/51 08 наурыз Халықаралық әйелдер күні — 10 наурыз Әйел-судьялардың халықаралық күні A/RES/75/274 15 наурыз Исламофобиямен күрестің халықаралық күні A/RES/76/254 20 наурыз Біріккен Ұлттар Ұйымындағы француз тілі күні — 20 наурыз Халықаралық бақыт күні A/RES/66/281 21 наурыз Ормандардың халықаралық күні (ФАО) A/RES/67/200 21 наурыз Мұздықтардың дүниежүзілік күні A/RES/77/158 21 наурыз Нәсілшілдікпен және нәсілдік кемсітумен күресетін халықтармен ынтымақтастық апталығы A/RES/34/24 21 наурыз Нәсілдік кемсітуді жою үшін күрестің халықаралық күні — 21 наурыз Дүниежүзілік поэзия күні UNESCO 30 C/Resolution 29 21 наурыз Халықаралық Наурыз күні A/RES/64/253 21 наурыз Дауна синдромы бар адамдардың дүниежүзілік күні A/RES/66/149 21 наурыз Дүниежүзілік су ресурстары күні A/RES/47/193 23 наурыз Дүниежүзілік метеорология күні WMO/EC-XII/Res.6 24 наурыз Туберкулезге қарсы күрестің дүниежүзілік күні — 24 наурыз Адам құқықтарының өрескел бұзылуы туралы ақиқатқа қол жеткізу құқығы және құрбандардың қадір-қасиеті күні A/RES/65/196 25 наурыз Құлдық пен трансатлантикалық құл саудасы құрбандарын еске алу халықаралық күні A/RES/62/122 25 наурыз Қамауда отырған және хабар-ошарсыз кеткен қызметкерлермен ынтымақтастықтың халықаралық күні A/RES/49/59 30 наурыз Қалдықсыз әлем үшін халықаралық күн A/RES/77/161 Сәуір 02 сәуір Аутизм туралы ақпарат тарату күні A/RES/62/139 04 сәуір Мина қаупі туралы хабардар ету және минасыздандыруға жәрдемдесу күні A/RES/60/97 05 сәуір Адамгершілік (мораль) халықаралық күні A/RES/73/329 06 сәуір Бейбітшілік пен даму жолындағы спорттың халықаралық күні A/RES/67/296 07 сәуір 1994 жылғы Руандадағы тутсилер геноцидін еске алу халықаралық күні A/RES/58/234 07 сәуір Дүниежүзілік денсаулық күні WHA/A.2/Res.35 12 сәуір Адамның ғарышқа ұшуының халықаралық күні A/RES/65/271 14 сәуір Шагас ауруына қарсы күрестің дүниежүзілік күні (ДДҰ/ВОЗ) 20 сәуір Біріккен Ұлттар Ұйымындағы қытай тілі күні — 21 сәуір Шығармашылық пен инновациялық қызметтің дүниежүзілік күні A/RES/71/284 22 сәуір Халықаралық Жер-Ана күні A/RES/63/278 25 сәуір ИКТ саласындағы қыздар күні — 23 сәуір Дүниежүзілік кітап және авторлық құқық күні UNESCO 28 C/Resolution 3.18 23 сәуір Біріккен Ұлттар Ұйымындағы ағылшын тілі күні — 23 сәуір Біріккен Ұлттар Ұйымындағы испан тілі күні — 24 сәуір Иммундау жөніндегі дүниежүзілік апта — 24 сәуір Бейбітшілік жолындағы көпжақтылық пен дипломатияның халықаралық күні A/RES/73/127 25 сәуір Делегаттың халықаралық күні A/RES/73/286 25 сәуір Безгекке қарсы күрестің дүниежүзілік күні — 26 сәуір Чернобыль апатын еске алу халықаралық күні A/RES/71/125 26 сәуір Интеллектуалдық меншік күні — 28 сәуір Еңбекті қорғаудың дүниежүзілік күні — 29 сәуір Жер сілкінісі құрбандарын еске алу халықаралық күні A/RES/79/285 30 сәуір Халықаралық джаз күні UNESCO 36 C/Resolution 39 Мамыр 02 мамыр Тунецтің дүниежүзілік күні A/RES/71/124 03 мамыр Баспасөз бостандығының дүниежүзілік күні UNESCO 26 C/Resolution 4.3 05 мамыр Португал тілі күні (ЮНЕСКО) 08 мамыр Екінші дүниежүзілік соғыс құрбандарын еске алу және татуласу күндері A/RES/59/26 10 мамыр Арган ағашының халықаралық күні — 11 мамыр Қоныс аударатын құстардың дүниежүзілік күні — 12 мамыр Өсімдіктер денсаулығын қорғаудың халықаралық күні A/RES/76/256 12 мамыр Весак күні A/RES/54/115 16 мамыр Бейбіт қатар өмір сүрудің халықаралық күні A/RES/72/130 16 мамыр Жарықтың халықаралық күні UNESCO 39 C/Resolution 16 17 мамыр Дүниежүзілік электробайланыс және ақпараттық қоғам күні A/RES/60/252 19 мамыр Адал ойынның дүниежүзілік күні A/RES/78/310 20 мамыр Дүниежүзілік аралар күні (ФАО) A/RES/72/211 21 мамыр Халықаралық шай күні (ФАО) A/RES/74/241 21 мамыр Мәдени әртүрліліктің диалог пен даму жолындағы дүниежүзілік күні A/RES/57/249 22 мамыр Биологиялық әртүрліліктің халықаралық күні A/RES/55/201 23 мамыр Акушерлік фистуланы жоюдың халықаралық күні A/RES/67/147 24 мамыр Марқұрдың халықаралық күні A/RES/78/278 25 мамыр Футболдың дүниежүзілік күні A/RES/78/281 25 мамыр Өзін-өзі басқармайтын аумақтар халықтарымен ынтымақтастық апталығы A/RES/54/91 29 мамыр БҰҰ бітімгерлерінің халықаралық күні A/RES/57/129 30 мамыр Картоптың халықаралық күні (ФАО) A/RES/78/123 31 мамыр Темекісіз дүниежүзі күні WHA Resolution 42.19 Маусым 01 маусым Дүниежүзілік ата-аналар күні A/RES/66/292 03 маусым Велосипедтің дүниежүзілік күні A/RES/72/272 04 маусым Агрессия құрбаны болған жазықсыз балалардың халықаралық күні A/RES/ES-7/8 05 маусым Дүниежүзілік қоршаған орта күні A/RES/2994 (XXVII) 05 маусым Заңсыз, хабарланбайтын және реттелмейтін балық аулауға қарсы күрестің халықаралық күні A/RES/72/72 06 маусым Біріккен Ұлттар Ұйымындағы орыс тілі күні — 07 маусым Азық-түлік қауіпсіздігінің дүниежүзілік күні A/RES/73/250 08 маусым Дүниежүзілік мұхиттар күні A/RES/63/111 10 маусым Өркениеттер диалогының халықаралық күні A/RES/78/286 11 маусым Ойынның халықаралық күні A/RES/78/268 12 маусым Балалар еңбегіне қарсы күрестің дүниежүзілік күні — 13 маусым Альбинизм туралы ақпарат тарату халықаралық күні A/RES/69/170 14 маусым Дүниежүзілік қан доноры күні WHA Resolution 58.13 15 маусым Қарттарға қатысты зорлық-зомбылық туралы ақпарат тарату дүниежүзілік күні A/RES/66/127 16 маусым Отбасылық ақша аударымдарының халықаралық күні A/RES/72/281 17 маусым Шөлейттену мен құрғақшылыққа қарсы күрестің дүниежүзілік күні A/RES/49/115 18 маусым Жек көру тілімен күрестің халықаралық күні A/RES/75/309 18 маусым Тұрақты гастрономия күні (ФАО) A/RES/71/246 19 маусым Қақтығыс жағдайындағы жыныстық зорлық-зомбылықты жою күні A/RES/69/293 20 маусым Дүниежүзілік босқындар күні A/RES/55/76 21 маусым Күн тоқырауын мерекелеудің халықаралық күні A/RES/73/300 21 маусым Халықаралық йога күні A/RES/69/131 23 маусым БҰҰ мемлекеттік қызмет күні A/RES/57/277 23 маусым Халықаралық отбасылар күні — 23 маусым Халықаралық жесірлер күні A/RES/65/189 24 маусым Дипломатиядағы әйелдердің халықаралық күні A/RES/76/269 25 маусым Теңізшілер күні IMO STCW/CONF.2/DC.4 26 маусым Нашақорлық пен есірткінің заңсыз айналымына қарсы күрестің халықаралық күні A/RES/42/112 26 маусым Азаптау құрбандарын қолдаудың халықаралық күні A/RES/52/149 27 маусым Саңырау-соқырлық күні A/79/L.92 27 маусым Микро-, шағын және орта кәсіпорындардың күні A/RES/71/279 29 маусым Тропиктердің халықаралық күні A/RES/71/279 30 маусым Халықаралық астероид күні A/RES/71/90 30 маусым Парламентаризмнің халықаралық күні A/RES/72/278 Шілде 06 шілде Халықаралық кооперативтер күні A/RES/47/90 06 шілде Ауылдық аумақтарды дамытудың дүниежүзілік күні A/RES/78/326 07 шілде Суахили тілі күні A/RES/78/312 11 шілде Жылқының дүниежүзілік күні A/RES/79/291 11 шілде 1995 жылғы Сребреница геноцидін еске алу халықаралық күні A/RES/78/282 11 шілде Дүниежүзілік халық саны күні A/RES/45/216 12 шілде Құмды және шаңды дауылдармен күрестің халықаралық күні A/RES/77/294 12 шілде Үміттің халықаралық күні A/RES/79/270 15 шілде Жастардың дағдылары күні A/RES/69/145 18 шілде Нельсон Мандела күні A/RES/64/13 20 шілде Айдың халықаралық күні A/RES/76/76 20 шілде Дүниежүзілік шахмат күні A/RES/74/22 25 шілде Африкалық текті әйелдер мен қыздар күні A/RES/78/323 25 шілде Судьялар мен сот қызметкерлерінің әл-ауқатының халықаралық күні A/RES/79/266 25 шілде Суға батып кетудің алдын алу бойынша дүниежүзілік күн A/RES/75/273 28 шілде Гепатитке қарсы күрестің дүниежүзілік күні — 30 шілде Адам саудасына қарсы күрестің дүниежүзілік күні A/RES/68/192 30 шілде Халықаралық достық күні A/RES/65/275 Тамыз 01 тамыз Емшек сүтімен қоректендірудің дүниежүзілік апталығы — 06 тамыз Теңізге шығатын жолы жоқ дамушы елдердің ерекше қажеттіліктері туралы халықаралық күн A/79/L.108 09 тамыз Әлемнің байырғы халықтарының халықаралық күні A/RES/49/214 11 тамыз Болат барабанның дүниежүзілік күні A/RES/77/316 12 тамыз Халықаралық жастар күні A/RES/54/120 19 тамыз Гуманитарлық көмек күні A/RES/63/139 21 тамыз Терроризм құрбандарын еске алу және оларға тағзым ету күні A/RES/72/165 22 тамыз Дін немесе наным негізіндегі зорлық-зомбылық құрбандарын еске алу халықаралық күні A/RES/73/296 23 тамыз Құл саудасын және оны жоюды еске алу халықаралық күні UNESCO 29 C/Resolution 40 27 тамыз Көлдердің дүниежүзілік күні A/79/142 29 тамыз Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халықаралық күні A/RES/64/35 30 тамыз Мәжбүрлі жоғалып кету құрбандарын еске алу халықаралық күні A/RES/65/209 31 тамыз Африкалық текті адамдардың халықаралық күні A/RES/75/170 Қыркүйек 05 қыркүйек Байырғы халықтардың әйелдері мен қыздарының халықаралық күні A/80/L.11 05 қыркүйек Халықаралық қайырымдылық күні A/RES/67/105 07 қыркүйек Дюшенн бұлшықет дистрофиясы туралы ақпарат тарату күні A/RES/78/12 07 қыркүйек Полиция ынтымақтастығының халықаралық күні A/RES/77/241 07 қыркүйек Көк аспан үшін таза ауа күні (ЮНЕП) A/RES/74/212 08 қыркүйек Халықаралық сауаттылық күні UNESCO 14 C/Resolution 1.441 09 қыркүйек Білім беруді шабуылдардан қорғаудың халықаралық күні A/RES/74/275 12 қыркүйек БҰҰ-ның Оңтүстік–Оңтүстік ынтымақтастық күні A/RES/58/220 15 қыркүйек Халықаралық демократия күні A/RES/62/7 16 қыркүйек Оңтүстіктің мүддесіне ғылым, технология және инновациялар күні A/RES/78/259 16 қыркүйек Интервенциялық кардиологияның халықаралық күні A/RES/76/302 16 қыркүйек Озон қабатын қорғаудың халықаралық күні A/RES/49/114 17 қыркүйек Пациент қауіпсіздігінің дүниежүзілік күні — 18 қыркүйек Тең еңбекақының халықаралық күні A/RES/74/142 20 қыркүйек Тазалықтың дүниежүзілік күні A/RES/78/122 21 қыркүйек Халықаралық бейбітшілік күні A/RES/36/67 23 қыркүйек Ымдау тілдерінің халықаралық күні A/RES/72/161 26 қыркүйек Дүниежүзілік теңіз күні IMCO/C XXXVIII/21 26 қыркүйек Ядролық қаруды толық жою жолындағы халықаралық күн A/RES/68/32 27 қыркүйек Дүниежүзілік туризм күні — 28 қыркүйек Баршаға қолжетімді ақпараттың халықаралық күні A/RES/74/5 28 қыркүйек Дүниежүзілік теңіз күні — 29 қыркүйек Азық-түлік шығындары мен қалдықтары туралы ақпарат тарату күні A/RES/74/209 30 қыркүйек Аудармашылардың халықаралық күні A/RES/71/288 Қазан 01 қазан Қарттар күні A/RES/45/106 02 қазан Зорлық-зомбылықсыздықтың халықаралық күні A/RES/61/271 04 қазан Дүниежүзілік ғарыш апталығы A/RES/54/68 05 қазан Дүниежүзілік мұғалімдер күні UNESCO 27 C/INF.7 07 қазан Дүниежүзілік Хабитат күні A/RES/40/202 A 07 қазан Мақтаның дүниежүзілік күні (ФАО) A/RES/75/318 09 қазан Дүниежүзілік пошта күні UPU/1969/Res.C.11 10 қазан Психикалық денсаулықтың дүниежүзілік күні (ДДҰ/ВОЗ) 11 қазан Қыздар күні A/RES/66/170 13 қазан Апат қаупін азайту халықаралық күні A/RES/64/200 15 қазан Ауыл әйелдерінің халықаралық күні A/RES/62/136 16 қазан Дүниежүзілік азық-түлік күні A/RES/35/70 17 қазан Кедейлікті жою жолындағы халықаралық күн A/RES/47/196 20 қазан Дүниежүзілік статистика күні — 23 қазан Ақ ілбістің халықаралық күні A/79/143 24 қазан Медиа және ақпараттық сауаттылықтың жаһандық апталығы A/RES/75/267 24 қазан Қарусыздану апталығы A/RES/S-10/2 24 қазан Біріккен Ұлттар Ұйымы күні A/RES/168 (II) 24 қазан Даму мәселелері жөніндегі дүниежүзілік ақпарат күні A/RES/3038 (XXVII) 27 қазан Аудиовизуалдық мұраның дүниежүзілік күні UNESCO 33/C/Resolution 5 29 қазан Күтім мен қолдаудың халықаралық күні A/RES/77/317 31 қазан Дүниежүзілік қалалар күні A/RES/68/239 Қараша 02 қараша Журналистерге қарсы қылмыстар үшін жазасыздықты тоқтатудың халықаралық күні A/RES/68/163 05 қараша Цунами қаупі туралы ақпарат тарату дүниежүзілік күні A/RES/70/203 06 қараша Соғыс және қарулы қақтығыстар кезіндегі қоршаған ортаны пайдалануды болдырмау күні A/RES/56/4 09 қараша Ғылым мен бейбітшілік апталығы A/RES/43/61 10 қараша Бейбітшілік пен даму жолындағы ғылымның дүниежүзілік күні UNESCO 31 C/Resolution 20 14 қараша Қант диабетіне қарсы күрестің дүниежүзілік күні A/RES/61/225 15 қараша Трансұлттық ұйымдасқан қылмыстың барлық түрлерінің алдын алу күні A/RES/78/267 17 қараша Жол-көлік оқиғалары құрбандарын еске алу халықаралық күні A/RES/60/5 16 қараша Төзімділік күні UNESCO 28 C/Resolution 5.61 18 қараша Балаларды жыныстық қанауға, зорлық-зомбылыққа қарсы күрестің халықаралық күні A/RES/77/8 18 қараша Микробқа қарсы препараттарға төзімділік туралы хабардарлық апталығы — 19 қараша Дүниежүзілік дәретхана күні A/RES/67/291 21 қараша Философияның дүниежүзілік күні UNESCO 33 C/Resolution 37 20 қараша Африканы индустрияландыру күні A/RES/44/237 20 қараша Дүниежүзілік балалар күні A/RES/836(IX) 21 қараша Теледидардың дүниежүзілік күні A/RES/51/205 24 қараша Біріккен егіздердің халықаралық күні A/RES/78/313 25 қараша Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты жоюдың халықаралық күні A/RES/54/134 26 қараша Тұрақты көліктің дүниежүзілік күні A/RES/77/286 29 қараша Палестина халқымен ынтымақтастықтың халықаралық күні A/RES/32/40B 30 қараша Химиялық қару қолдану құрбандарын еске алу күні OPCW C-20/DEC.10 Желтоқсан 01 желтоқсан Дүниежүзілік ЖИТС-пен күрес күні — 02 желтоқсан Құлдықты жою үшін күрестің халықаралық күні A/RES/317(IV) 03 желтоқсан Мүгедектігі бар адамдардың халықаралық күні A/RES/47/3 04 желтоқсан Біржақты мәжбүрлеу шараларына қарсы күрестің халықаралық күні A/RES/79/293 04 желтоқсан Банктердің халықаралық күні A/RES/74/245 05 желтоқсан Еріктілердің халықаралық күні A/RES/40/212 05 желтоқсан Топырақтың дүниежүзілік күні A/RES/68/232 07 желтоқсан Азаматтық авиацияның халықаралық күні A/RES/51/33 09 желтоқсан Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің халықаралық күні A/RES/58/4 09 желтоқсан Геноцид құрбандарын еске алу және оның алдын алу халықаралық күні A/RES/69/323 10 желтоқсан Адам құқықтары күні A/RES/423 (V) 11 желтоқсан Таулардың халықаралық күні A/RES/57/245 12 желтоқсан Бейтараптықтың халықаралық күні A/RES/71/275 12 желтоқсан Жалпыға бірдей медициналық қамтуды қамтамасыз ету күні A/RES/72/138 14 желтоқсан Отаршылдықпен күрестің халықаралық күні A/C.4/80/L.5 18 желтоқсан Халықаралық мигрант күні A/RES/55/93 18 желтоқсан Біріккен Ұлттар Ұйымындағы араб тілі күні — 20 желтоқсан Адамдардың ынтымақтастығының халықаралық күні A/RES/60/209 21 желтоқсан Медитацияның дүниежүзілік күні A/79/137 21 желтоқсан Баскетболдың дүниежүзілік күні A/RES/77/324 24 желтоқсан Киберқылмысқа қарсы күрестің халықаралық күні A/RES/79/243 24 желтоқсан Індетке дайындықтың халықаралық күні A/RES/75/27 27 желтоқсан — —

 Дереккөздер 

Санат:БҰҰ-ның халықаралық күндері