Ксилолдар

Ксилолдар (IUPAC атауы: диметилбензол) — ортақ формуласы (CH3)2C6H4 болатын үш органикалық қосылыс. Олар бензол сақинасындағы екі сутек атомын метил тобымен алмастыру арқылы алынған. Бұл — түссіз, жанғыш, аздап майлы, өнеркәсіпте үлкен маңызы бар сұйықтық.Fabri, Jörg; Graeser, Ulrich; Simo, Thomas A. (2000). "Xylenes". Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. doi:10.1002/14356007.a28_433. ISBN 978-3527306732.

Аралас қоспа ксилол немесе дәлірек айтқанда, ксилолдар деп аталады. Аралас ксилолдар — ксилолдар мен этилбензол қоспасын білдіреді. Төрт қосылыстың да бірдей молекулалық формуласы бар: C8H10. Әдетте бұл төрт қосылыс әртүрлі каталиттік реформинг және пиролиз әдістерімен бірге өндіріледі.

Тарихы
Ксилолдар алғаш рет 1850 жылы француз химигі Огюст Кахур (1813–1891) тарапынан изоляцияланып, атауы берілген, ол оны ағаш шайыры құрамында тапқан.Cahours, Auguste (1850) "Recherches sur les huiles légéres obtenues dans la distillation du bois" (Ағашты дистилдеу арқылы алынған жеңіл майлар бойынша зерттеулер), Compte rendus, 30 : 319-323; әсіресе 321-бетке қараңыз.  321-беттен:  "Je le désignerai sous le nomme xylène." (Мен оны ксилен деп атаймын.) Ескерту: Кахурдың ксилен үшін тәжірибелік формуласы дұрыс емес, себебі сол кезде химиктер көміртек үшін қате атомдық массаны (6 орнына 12) қолданған.

Өнеркәсіптік өндірісі
Ксилолдар толуол мен бензолды метилдену арқылы өндіріледі.Martindale, David C. және Kuchar, Paul J., Ауыр емес алифатты көмірсутектерден ксилендерді де-гидроциклодимеризация және метилдену арқылы өндіру, АҚШ патенті № 5,043,502, 1991-08-27. Қол жеткізілді 2012-04-28. Сауда немесе зертханалық ксилол әдетте шамамен 40–65% м-ксилол және әрқайсысы 20%-ға дейін о-ксилол, п-ксилол және этилбензол қамтиды.Ксилен (), Швед химиялық агенттігі, apps.kemi.se, 2010. Қол жеткізілді 2012-04-28. Изомерлердің қатынасы патенттелген UOP-Isomar процесі арқылы жоғары бағалы п-ксилолға ыңғайлы етіп ауыстырылуы мүмкін немесе ксилолды өзі немесе триметилбензолмен трансалкилация арқылы түрлендіру арқылы. Бұл түрлендірулер зеолит катализаторлары арқылы жүзеге асырылады.

ZSM-5 қазіргі заманғы пластиктердің массалық өндірісіне әкелетін кейбір изомеризация реакцияларын жеңілдету үшін қолданылады.

 Изомерия 
Кслилолдар үш изомерге бөлінеді: орто-ксилол, мета-ксилол, пара-ксилол.


 Дереккөздер 

Санат:Ароматты қосылыстар
Санат:Көмірсутектер