Беса (Албания)

Беса () — албандардың ұлттық болмысы мен ұлттық сипатының іргелі ұғымдарының бірі.

 Беса лингвомәдени ұғым ретінде 

Беса сөзі орыс тіліне сөзбе-сөз аударғанда «сенім», «уәде» немесе «құрмет сөзі». Бұл ұғым лат тіліне жақын. Оның жақын туыстығы (бұл ретте сол  діни сезім мағынасында албан тілінде басқа формаға ие болды - feja). Бесник сын есімі «адал» немесе «шындық» деген мағынаны білдіретін беса сөзінен шыққан. Албандар арасында әйел есімі Беса және еркек есімі Бесник жиі кездеседі.

«Беса» ұғымы отбасы мүшесінің немесе досының алдындағы сөзіне және міндетіне адал болуға негізделген. Ол сондай-ақ қайтыс болған ата-бабалардың өсиетімен немесе оларға берілген уәдемен байланысты жағдайда негізгі ұғым болып табылады.

Жарғылары Шкодра, XV ғасырда италию-венециялық диалектіде жазылған, етістігі bessare пайдаланады (ант беру), бұл Ардиан Клоси және Ардиан Вехбиу, тәжірибенің алғашқы құжатталған ескертуі. XVI ғасырда Гён Бузуку аударған миссалда діни сенімді білдіретін беса сөзі қолданылған: лат. o mulier, magna est fides tua → Alb. o gruo, e madhe äshte besa jote. XIX ғасырдың басында албан-грек сөздігін жасаған кезде Маркос Боцарис албан сөзін беса (грек алфавитінде μπέσα деп жазылған) θρησκεία сөзімен аударып, діни сенімді білдіреді. 1896 жылы фр-мен салыстырғанда «беса» ұғымы туралы мақала жарияланды.Gawrych, George. The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913 (англ.). — London: IB Tauris, 2006

 Мәдениетте 
Көптеген албан мақал-мәтелдері «беса» ұғымымен байланысты:
 Besa e shqiptarit nuk shitet pazarit (алб. — «Албанның намысы базарда сатылмайды, сатып алынбайды»)
 Shqiptarët vdesin dhe besen nuk e shkelin (алб. - «Албандар сөзінен шыққанша өлген артық»)
 Besa e shqiptarit si purteka e arit (алб. — «Албанның намысы алтыннан да қымбат»).

 Дереккөздер 

 Сілтемелер 
 BESA: The Promise (2012): Екінші дүниежүзілік соғыста еврейлерді құтқарған албандар туралы деректі фильм
 Беса: Ар-намыс кодексі, Холокост кезінде еврейлерді құтқарған мұсылман албандар: Яд Вашемнің онлайн көрмесі

Санат:Албания мәдениеті
Санат:Ант пен серт
Санат:Албания дәстүрлері