Қазақстан халық санағы (1999)

Қазақстан Республикасының 1999 жылғы халық санағы КСРО-ның 1989 жылғы Бүкілодақтық халық санағынан тура 10 жылдан кейін ақпан айында өтті. Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы халық санағы. Ол 1999 жылдың 25 ақпаны мен 4 наурызы аралығында өтті. 2000 жылдың соңына қарай елдегі алғашқы халық санағының негізгі нәтижелері жарияланды. 1999 жылғы халық санағының қорытындысы бойынша ресми түрде республикада 16,4 миллион адам тұрған кездегі 1989 жылғы берілген Бүкілодақтық халық санағының қазақстандық тексеріс (16199,2) мәліметтерімен салыстырғанда Қазақстан Республикасының халқы  1246,1 мың адамға (7,7%) азайып, 14953,1 мың адамды құрады.

 Сын 
Кейбір сыншылардың пікірінше, мұндай түзетулер, сондай-ақ санақ деректерінің қазіргі халықты тіркеу деректеріне сәйкес келмеуі бірінші санақтың саясаттануына және үкіметтің халықты жеделдетіп қазақтандыруға бағытталған жалпы беталысы соңғы кезекте болмады. Осылай, ағымдағы есеп бойынша қазақтардың үлесі 48,7% болуы керек еді, ал санақ 53,4% көрсетті. Дегенмен, соңғы көрсеткішті орыстілді халықтың тіркелмеген эмиграциясының жоғары деңгейімен түсіндіруге болады. 1989-1999 жылдар аралығындағы Қазақстан халқының санының азаюын қазақ емес топтардың өте қарқынды эмиграциясымен анықталады. Орыстар, украиндар мен татарлар үшін де бұл халықтың табиғи азаюының пайда болуымен қатар жүрді. Қазақтардың табиғи көбеюі сақталды, бірақ ұзақ уақыт бойы көшіп-қонудың орнын толтыруға жеткіліксіз болды. 1990 жылдары Қазақстанға кемінде 150 000 оралман қазақтар да көшіп келді. Оның үстіне республика қалаларына қазақтардың ағылуы күшейді. Орыс тілді халықтың кетуіне осы ішкі көші-қон да ықпал еткен болса керек.

 Ұлттық құрамы 
Санақ барысында Қазақстан тұрғындарының санының төмендеу үрдісі байқалды, бұл 1950-1990 жылдардағы Кеңес Одағы кезіндегі ұзақ өсу кезеңін алмастырды. Бұл еуропалық этникалық топтардың эмиграциясының азаюымен байланысты. Ең көп ұлттар бұрынғыдай қазақтар (8,0 млн) мен орыстар (4,4 млн) болып қала берді. Бұл ретте 1986 жылы республикадағы қазақтар мен орыстардың саны тең болды. Ел халқының санындағы қазақтардың үлесі 53,4% (1989 ж. 39,7%), орыстар – 30,0% (37,8%), өзбектер – 2,5% (2,0%) болды. Әсіресе қатты — немістердің саны — үш есе қысқарды. Осыған қарамастан олар Қазақстанда табиғи өсімді сақтап қалды.

Әртүрлі этностар санының біркелкі емес өзгеруі, әсіресе, қалалық жерлерде күрт этномәдени ауысуларға түрткі болды. Мәселен, Астанада (Целиноград) қазақтардың үлесі 17,7%-дан 41,3%-ға дейін; Ақтау қаласында (Шевченко) 23,5%-дан 55,6%-ға дейін; Жаңаөзен қаласында 50,6%-дан 95,3%-ға дейін өсті. Қалалардағы қазақтардың саны 45%, ауылда 9% өсті.

 1999 жылғы облыстары бойынша ұлттары 
1999 жылғы халық санағы бойыншаҚазақстан Республикасы Статистика агенттігі. Мұрағат : Қазақстан Республикасы және оның облыстары халқының ұлттық құрамы (1 том) :

Облыс   Аумағы, км²   Тұрғыны, адам.   Қазақтар   Орыстар   Украиндар   Өзбектер   немістер   Татарлар   Ұйғырлар   Беларустар   Кәрістер   Поляктар   басқаларҚазақстан Республикасы  2724900  14953126  7985039  4479620  547064  370663  353411  248954  210365  111927  99665  47297  78295 — әзірбай-жандарәзербайжандар — 78295 адам, түріктер — 75900 адам, дүнгендер — 36945 адамАқмола  121100  836271  313488  329454  62228  758  52334  17272  240  19475  1489  11404 Ақтөбе  298700  682558  482285  114416  46848  566  10721  11675  105  2569  1383  336 Алматы  223900  1558534  926137  339984  13512  2650  18927  15647  140725  2053  17488  2106  28187 — түріктертүріктер — 28187 адам, әзербайжандар — 16073 адамАтырау  112000  440286  391672  68016  1442  145  687  2728  41  347  2600  32 Шығыс Қазақстан  283300  1531024  743098  694705  15696  1203  32141  24506  1389  4525  1574  498 Жамбыл  144600  988840  640346  179258  10013  22501  11394  12576  2569  1481  14000  378  30333 — дүнгендердүнгендер — 30333 адам, түріктер — 24823 адам, әзербайжандар — 10593 адамШығыс Қазақстан  151200  616800  399030  174018  19634  251  2434  10104  44  3577  713  243 Қарағанды  313400  1410218  529478  614416  78755  2325  57229  39313  686  21579  14097  5572 башқұрттар — 5652 адам, шешендер — 4660 адамҚостанай  196600  1017729  314801  430242  130449  795  57410  20070  170  25018  4160  2357 мордвалар — 2852 адам, башқұрттар — 2459 адам, шешендер — 2167 адамҚызылорда  228100  596215  561630  17155  844  1051  376  2309  121  215  8982  35 Маңғыстау  166600  314669  247644  46630  4124  3394  554  2490  63  612  716  77 Павлодар  127500  806983  311862  337924  62858  767  43835  17064  251  8781  1013  1447 Солтүстік Қазақстан  97990  725980  214697  361461  46980  322  41157  16472  115  11184  534  18757 Оңтүстік Қазақстан  116300  1978393  1340889  162098  13039  332202  5261  23672  3258  1312  9780  264  24732 — әзірбай-жандарәзербайжандар — 24732 адам, күрдтер — 6661 адамАлматы қаласы  339  1129356  434397  510366  22835  4304  9390  24770  60427  3438  19090  1254  6529 — әзірбай-жандарАстана қаласы  722  319324  133585  129480  18070  429  9591  8286  161  5761  2028  2537 

 Санақ нәтижелері 
1999 жылғы халық санағы Қазақстан Республикасында 14953,1 мың тұрақты тұрғындарды тіркеді, санақ аралық кезеңде олардың саны 7,7%-ға азайды.

Санақ кезінде ерлер елдегі жалпы халықтың 48%, әйелдер 52% құрады. Әрбір 1000 еркекке 1076 әйелден келді. Әйелдер санының басым болуы 25 жастан бастап байқалады.

 1989 1999 Өзгеріс %-бенмың адам% мың адам %Барлығы16199,2100 14953,110092,3қазақтар6496,940,1 798553,4 122,9орыстар606237,4 4479,6 30 73,9украиндар875,75,4 547,13,7 62,5немістер946,9 5,8 353,4 2,437,3татарлар320,72 249 1,777,6басқалары14979,2 1339 9 89,4

 Тағы қараңыз 
 Қазақстан халық санағы (2009)
 Ұлттық статистика бюросы

 Сілтеме 
 Қазақстан халық санағының кейбір қорытындылары туралы
 XX ғасырдың соңындағы Қазақстан Республикасындағы халықтың қартаюы мәселесінің этникалық көрінісі

 Дереккөздер 

Санат:Қазақстан халық санағы