Албандардың қанды қақтығысы

Албандардың қанды қақтығысы () — Дәстүрлі албан мәдениетінде Gjakmarrja (, яғни «қанды ұрыс-керіс») немесе hakmarrja («кек») ар-намысын сақтау үшін қылмыскерді немесе олардың отбасы мүшесін өлтірудің әлеуметтік міндеттемесі болып табылады. Бұл тәжірибе әдетте Леке Дукаджини каноны немесе жай Канун (12 кітап пен 1262 мақаладан тұрады) деп аталатын әлеуметтік кодекске сәйкес келеді. Кодекс бастапқыда «мұсылмандар да, христиандар да қолданатын діни емес код» болды.

Ар-намысты қорғау албан мәдениетінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады, өйткені ол әлеуметтік құрметтің өзегі болып табылады. Құрмет өте жоғары бағаланады, өйткені ол ұрпақтан-ұрпаққа ауысады. Мұралар мен тарих албандардың тегінде сақталады және олар өмірінің құнына қарамастан жоғары дәрежеде сақталуы керек. Сондықтан, кез келген отбасының мүшесіне үлкен көлемдегі жеке шабуыл жасалса, Канун заңдары бойынша бірдей жаза күтіледі. Gjakmarrja бастайтын кейбір әрекеттерге «қонақты үй иесінің қорғауында болған кезде өлтіру, жеке үйді бұзу, қарызды төлемеу, ұрлау немесе әйелді азғыру немесе зорлау» жатады. Бұл қарыз төленбесе, көп ұрпақты ұзартады. Отбасы мүшелерінің өмірін төлемейтіндер үйлерінде түрмеде отырып, өмір бойы ұят пен оңаша өмір сүреді.

 Тарихы 

 Осман империясы кезеңі 
Османлы бақылауы негізінен солтүстік Албанияның бірнеше қалалық орталықтары мен аңғарларында болды және малсорлар (албан таулылары) Лек Дукагжинидің Канун (тайпалық заң) бойынша автономды өмір сүрген тауларда өте аз болды және мүлдем жоқ дерлік болды.  Даулар вендетта немесе қанды дау аясында тайпалық заң арқылы шешілетін және бұл белсенділік малсорлар арасында кең таралған. Кісі өлтіру жағдайында тайпалық заңда жәбірленушінің туыстары gjakmarrja іздеуге міндетті болатын koka për kokë («бас үшін бас») принципі қарастырылған. Ишкодра вилаятындағы ер адам өлімінің 19 пайызы Османлы дәуірінің аяғында қанды қақтығыс пен қанды қақтығыс салдарынан болған кісі өлтірулерінен болды. Сонымен қатар Батыс Косово да албан тайпалық жүйесі үстемдік ететін аймақ болды, онда косоволық Малисорлар өздерінің таулы заңы арқылы өзара дауларды шешті және жылына 600 албан қанды қақтығыстардан қайтыс болды.

Сұлтан II Әбділхамит, Османлы шенеуніктері албандардың қоныстанған жерлеріне орналастырды, ал кейбір албандар қанды қақтығысты қатты қабылдамай, оны адамгершілікке жатпайтын, өркениетті емес және әлеуметтік бұзылулар, заңсыздықтар мен экономикалық дислокация тудыратын өмірдің қажетсіз ысырапы деп санады.  1881 жылы Дебар, Приштина, Эльбасан, Мати, Охрид және Тетово аудандарының жергілікті атақты адамдары мен шенеуніктері мемлекетке қанды қақтығыстардың алдын алу туралы өтініш жасады. Дауларды шешу және тәжірибені қысқарту үшін Османлы мемлекеті бұл мәселені тікелей қанды татуластыратын келісім комиссияларын жіберу арқылы шешіп, нәтиже шектеулі болды. Кейінгі Османлы дәуірінде католиктік францискандық діни қызметкерлердің ықпалымен албандық таулы аймақтардың арасында қанды қақтығыс тәжірибесінде кейбір өзгерістер орын алды, мысалы, кінә тек қылмыскерге немесе олардың үй шаруашылығына ғана шектелуі және тіпті бір тайпаның қылмыскердің үйін қирату үшін өтемақы ретінде қабылдауы.

1908 жылғы Жас түріктер төңкерісінен кейін жаңа жас түрік үкіметі Ипек, Призрен және Тепеделен аймақтарына бағытталған қанды қақтығыстарды татуластыру комиссияларын құрды. Комиссиялар қанды қырғынға қатысқан албандарға үкім шығарды және Министрлер Кеңесі оларға 1909 жылдың мамыр айына дейін провинциялардағы жұмысын жалғастыруға рұқсат берді. Жас түрік революциясынан кейін және Османлы конституциясы қалпына келтірілгеннен кейін Шала, Кастрати, Шоши және Хоти. рулар құжатты қолдап, 1908 жылдың 6 қарашасына дейін басқа тайпалармен қанды қақтығысты тоқтату үшін беса (кепіл) жасады.

 Тағыда қараңыз 
 Талион

 Дереккөздер 

Санат:Албания мәдениеті
Санат:Еуропадағы намысты өлтіру