Луис Альварес

Луис Вальтер Альварес (; 13 маусым 1911, Сан-Франциско — 1 қыркүйек 1988, Беркли) — американдық тәжірибелік физик. АҚШ ҰҒА мүшесі (1947). Нобель сыйлығының лауреаты (1968).

 Өмірбаяны 
Луис Альварес Сан-Францискода Калифорния университетінің профессоры, дәрігер және медицина саласындағы журналист Уолтер Клемент Альварестің отбасында дүниеге келген. Ол Чикаго университетіне түсіп, оны 1932 жылы бітірді. 1936 жылдан Калифорния университетінде, 1945 жылдан профессор болып жұмыс істеді. Сонымен бірге, 1954—1959 және 1976—1978 жылдары Берклидегі Э. О. Лоуренс радиациялық зертханасы директорының орынбасары қызметін атқарды. 1969 жылы Альварес американдық физикалық қоғамының президенті болып сайланды.
солға|нобай| Лос-Аламосқа өту жолындағы фотосурет

 Физика саласындағы ғылыми қызметі 
Альварестің ғылыми жұмысы атомдық және ядролық физикаға, үдеткіштер технологиясына, элементар бөлшектер мен ғарыштық сәулелер физикасына, оптикаға және радиолокацияға арналған. 1937 жылы ол радиоактивті түрленудің жаңа түрін – К-тартып алу құбылысын (ядроның К-қабатынан электронды алуы) ашты. 1939 жылы циклотронды жоғары жиілікті масс-спектрометр ретінде пайдаланып, гелий изотопы He-3 ашты. 1940 жылы Ф. Блохпен бірге Альварес бос нейтронның магниттік моментін анықтады. Сол жылы ол алғаш рет көміртегі иондарын жеделдетуде жетістікке жетті, сонымен бірге ұшу уақытының түпнұсқалық жылдамдығын таңдау құралын ұсынды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол атом бомбасын жасауға қатысты («Манхэттен жобасы»), кейін оны Хиросимада қолданудың салдарын зерттеді. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1946 жылы ол дрейфтік түтіктері бар бірінші сызықты протонды үдеткішті құрастырды. Кейінірек Альварес бірінші үлкен көпіршікті камераны құрды және мұндай құрылғылармен жұмыс істеудің заманауи техникасын жасады, бұл оларды қарапайым бөлшектерді сандық зерттеуге қолайлы етті. Атап айтқанда, оның басшылығымен сутегі көпіршігі камерасы жүзеге асырылды және бөлшектердің өзара әрекеттесуінің миллиондаған суреттері алынды. Техникаға келетін болсақ, оның негізінде 1955 жылдан бастап зерттеулердің үлкен циклі жүргізілді, бұл 1960 жылы қысқа мерзімді тұрақсыз бөлшектердің — резонанстар деп аталатын ашылуына әкелді. Бұл жұмыс 1968 жылы физика бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды («Сутегі көпіршігі камераларын пайдалану және деректерді талдау арқылы мүмкін болған көптеген резонанстық күйлерді ашқаны үшін»).

1956 жылы үлкен зерттеушілер тобымен бірге Альварес жаңа элементар бөлшекті — сигма-нөлдік-гиперонды ашты. 1955—1956 жылдары ол тау және тета-мезондардың массалары мен өмір сүру ұзақтығы шамамен бірдей екенін тәжірибе жүзінде дәлелдеді, бұл бұл бөлшектердің сәйкестігін көрсетеді. 1956 жылы Альварес мюон катализінің маңызды құбылысын, ал 1961 жылы тағы бір бөлшекті, омега-мезонды ашты.

 Басқа салалардағы іс-шаралар 
Луис Альварес өзінің мүдделерінің жан-жақтылығымен ерекшеленді. Осылайша, 1965 жылы ол Египетке экспедицияны басқарып, ғарыштық сәулелердің көмегімен Гизадағы Хафре пирамидасында әлі де табылмаған (құпия) бөлмелер бар-жоғын анықтауға тырысты. 1980 жылы ол өзінің ұлы Вальтер Альвареспен бірге мамандығы бойынша геолог болып, метеориттердің кеш жойылу гипотезасын ұсынды (төменде қараңыз). Чиксулуб кратері және динозаврлардың жойылуы). Гипотезаның негізі олар теңіз шөгінділерінде (бор-палеоген шекарасында) ашқан иридий аномалиялары болды.

Сонымен қатар, Альварес Джон Кеннедиді өлтірудің бастапқы теориясын ұсынды.

 Жарияланымдар 
 Л. Альварец. Элементар бөлшектер физикасының қазіргі жағдайы (Нобель дәрісі) . — УФН, 1970, 100-том, №1.

 Дереккөздер 

 Әдебиет 
 Alvarez L. W. . Alvarez: Adventures of a Physicist. — New York: Basic Books, 1987. — xii + 292 p. — ISBN 0-465-00115-7.

 Сілтемелер 
 Нобель комитетінің сайтынан ақпарат 
 Луис Альварестің nt.ru сайтындағы өмірбаяны

Санат:Мадрид автономды университетінің құрметті докторлары
Санат:Чикаго университеті түлектері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:АҚШ физиктері
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері