Коса (халық)

Коса (амикоса) — Оңтүстік Африка Республикасындағы банту тобына жататын халық. Бұл атау ежелгі көсемдердің бірінің атынан шыққан, өздерін амикоса деп атайды.Кто такие народы коса и где они живут? https://ru.history-hub.com/kto-takie-narody-kosa-i-gde-oni-zhivut 
Қазіргі Оңтүстік Африка Республикасында олардың саны 7,9 миллион адамды құрайды. (2001).Коса https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/337843
Сонымен бірге Косалар Зимбабведе 29 мың адам, Лесотоның оңтүстігінде 22 мың адам және Ботсванада 9,9 мың адам тұрады.Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2100862

 Тілі 
Тілі коса немесе исикоса тілі, банту отбасына жатады.Большая советская энциклопедия https://gufo.me/dict/bse/%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0
Зулу, свати, африкан және ағылшын тілдері де таралған.

 Діні 
Діні бойынша олар негізінен протестанттар, кейбіреулері афро-христиандық синкретикалық культтер мен дәстүрлі нанымдарды ұстанады.Главная / Буква "К" /Коса http://knowledge.su/k/kosa-narod

 Тарихы 
Археологиялық зерттеулерге сәйкес, алғашқы коса қоныстары Оңтүстік Африка аумағында 8-10 ғасырларда пайда болған. Олардың еуропалықтармен алғашқы байланысы 18 ғасырдың ортасында болды, содан кейін коса Умзимкул және Грейт-Фиш өзендерінің арасында орналасқан аумақты мекендеді.

Жүз жылдан астам уақыт бойы (1770-1880) коса африканерлерге (бурларға) қарсы қарулы күрес жүргізді, ал 19 ғасырдың басынан бастап ағылшын отарлаушыларына өздерінің алғашқы жерлерін сақтау үшін қарсы болды. Бұл соғыстар кафр соғысы деп аталады. 19 ғасырдың ортасында малды қырып-жою таралуына және одан кейінгі ашаршылыққа байланысты коса халқының саны үштен екіге қысқарды. Бұл халық түпкілікті бағынғаннан кейін олардың аумақтары Кап колониясының құрамына кірді.

Коса апартеидке қарсы күрестің белсенді қатысушылары ретінде белгілі (1994 жылға дейін Оңтүстік Африка билігі жүргізген нәсілдік сегрегация саясаты)КОСА http://the-barbarians.ru/afrikanskie-plemena/kosa.html 

 Кәсібі 
Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, жүгері, бұршақ, темекі) және жайылымдық мал шаруашылығы. Мал – беделді байлық және қалыңдық құнының негізі болды. Дәстүрлі қолөнер - темір балқыту және соғу (қару, құрал-сайман, әшекей). Ыдыс-аяқтар негізінен ағаштан жасалған және өсімдік талшықтарынан тоқылған. Материалдық мәдениет зулуларға жақын.народы мира / Коса http://www.etnolog.ru/people.php?id=KOSA

 Өмір салты 
Үлкен отбасылық қатынастардың қалдықтары, рулық бөліну, ішінара ата — бабаларға табыну сақталған. Христиандық топтардағы нормативтік моногамия, мұрагерлік патрилинейлік бар.
Фольклоры: генеалогиялық және этногенетикалық аңыздар, отарлаушыларға қарсы күрес эпосы.

Коса мәдениетінде халықтың әлеуметтік жағдайына негізделген, өмірдің әртүрлі кезеңдерін көрсететін дәстүрлі киім үлгісі бар. «Қызыл жамылғылы адамдар» (коса халқы) қызыл охрамен боялған қызыл жамылғы кию дәстүрі бар, түстің қарқындылығы тайпадан тайпаға өзгереді. Коса халқы әлі де арнайы мәдени іс-шараларға дәстүрлі киім киеді. Әртүрлі тайпаларда көйлек түсі мен моншақпен жұмыс жасайтын дәстүрлі киімнің өзіндік нұсқалары бар. 
Қазіргі уақытта Еуропалық үлгідегі киімдер жиі кездеседі.

Дәстүрлі тағамдары өсімдік тектес тағамдар, негізінен жарма, сүт өнімдері. Ет ерекше жағдайларда және кейбір рәсімдерде тұтынылды.

 Дереккөздер 


Санат:Оңтүстік Африка Республикасы халықтары
Санат:Зимбабве халықтары
Санат:Лесото халықтары
Санат:Ботсвана халықтары