Бехидже Боран

Бехидже Боран (; ; 1 мамыр 1910 ж.https://www.fembio.org/biographie.php/frau/frauendatenbank?fem_id=3792, Бурса, Осман империясы — 10 қазан 1987ж.http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb14539335v, Брюссель, Бельгия) — түрік саяси қайраткері және әлеуметтанушы–ғалым, марксист. Ол бірінші әйел әлеуметтанушы және түрік тарихындағы алғашқы әйел партия жетекшісі болдыhttp://elibrary.az/docs/jurnal/jrn2018_755.pdf . Солшылдардың сыни дауысынан, Боран, бірнеше рет қуғын-сүргінге ұшырап, түрмеге жабылды, 1980 жылғы әскери төңкерістен кейін қуғында қайтыс болды.

 Өмірбаяны 
Боран Бурсада 1890 жылдары Осман империясына қоныс аударған Қазан татарларының отбасында дүниеге келген. 1931 жылы Түркияның Ыстанбұл қаласындағы Американдық әйелдер колледжін бітіргеннен кейін ол Америка Құрама Штаттарындағы Мичиган университетінде әлеуметтану мамандығы бойынша оқуға түсіп, 1939 жылы докторлық дәрежесін алып, марксизмге қызығушылық таныта бастайды. Отанына оралып, Анкара университетінің тіл, тарих және география факультетінде әлеуметтану кафедрасының доценті болып жұмыс істеді.

Ол сондай-ақ астыртын Түрік Коммунистік партиясына (ТКП) қосылды және солшыл мерзімді басылымдар Yurt ve Dünya ( Туған жер және әлем ) және Adımlar арқылы ынтымақтаса бастады, ол үшін 1948 жылы университеттен солшыл ретінде жұмыстан шығарылды. 1951 жылғы қуғын-сүргін нәтижесінде оның құрылымдары жойылғаннан кейін Коммунистік партия қызметінен кетті.

1950 жылы ол Түркияның Аднан Мендерес үкіметінің Корей соғысына қатысуына наразылық білдірген Түрік бейбітшілік қоғамын құрды және басқарды. Бұл үшін ол қамауға алынып, 15 айға түрмеге жабылды. 1962 жылы ол Түркияның жаңа солшыл социалистік жұмысшы партиясына (ТЖП) қосылды. Оның атынан 1965 жылы Урфадан Түркия парламентіне депутат болып сайландыhttps://secim.haberler.com/1965/sanliurfa-secim-sonuclari/ .

«Жаңа солшылдар» рухында 1968 жылы Кеңес әскерлерінің Чехословакияға кіруін және кеңес үлгісін сынаған ТЖП жетекшісі Мехмет Али Айбар қызметінен шеттетілгенде, оның орнына партия басшысы болып 1970 жылы Боран ауыстырылдыUlus, Özgür Mutlu. The Army and the Radical Left in Turkey: Military Coups, Socialist Revolution and Kemalism (англ.). — I.B.Tauris, 2010. — P. 87. — ISBN 9780857718808.. 1971 жылы 12 наурыздағы мемлекеттік төңкеріс және саяси партияларға тыйым салынғаннан кейін ТЖП басшылығы тұтқындалды, Боран 15 жылға бас бостандығынан айырылды. 1974 жылы амнистия бойынша босатылған ол 1975 жылы ЖТП-ны қайта құрдыUlus, Özgür Mutlu. The Army and the Radical Left in Turkey: Military Coups, Socialist Revolution and Kemalism (англ.). — I.B.Tauris, 2010. — P. 89—90. — ISBN 9780857718808..

1980 жылы 12 қыркүйектегі әскери төңкерістен кейін партиялардың қызметіне тағы да тыйым салған Боран бірнеше ай үй қамауында болды, ал 1981 жылы ол Еуропаға қуғынға кетті. Түрік азаматтығынан айырылған соң ол Софияда, Брюссельде және Дюссельдорфта саяси босқын болды. 1987 жылы қайтыс болуынан бірнеше күн бұрын ол Түркияның жұмысшы және коммунистік партияларының бірігуін жариялады. Ол Брюссельде 77 жасында жүрек ауруынан қайтыс болды. Оның денесі Ыстанбұлға жеткізіліп, Мәжіліс депутаттары мен басқа да ресми тұлғалар қатысқан Зинджирликю зиратында жерлеу рәсімі 1980 жылғы төңкерістен кейінгі солшыл күштердің алғашқы көпшілік демонстрациясына айналды.

Боран маңызды ғылыми және публицистикалық мұра қалдырды, соның ішінде Платон, Джон Стейнбек, Говард Фаст және Харли Гранвил-Баркер аудармалары болды. Ол контекстке қарамастан социализм теориясы мен практикасының әмбебаптығын жақтады.
 Сілтемелер 

 Шлыков П.В. Боран, Бехидже // Орыс тарихи энциклопедиясы . - Т. 2. — OLMA Media Group Мәскеу, 2014 ж.

 Дереккөздер 
Санат:Марксистер
Санат:Түркия әлеуметтанушылары