Жак Риветт

Жак Риветт (; 1 наурыз, 1928 Руан, Сен-Маритим, Франция — 19 қаңтар, 2016, Париж, Франция} — франциялық кинорежиссёр, сценарийші және киносыншысы. «Франциялық жаңа толқын» ағымының маңызды өкілдерінің бірі. 1963-1965 жылдары «Cahiers du Cinéma» журналының бас редакторы. Ол жиырма тоғыз фильм түсірді, олардың ішінде «Ессіз махаббат» (L'Amour fou, 1969), «Out 1» (1971), «Селин мен Жюли қайықпен жүзгенде» (Céline et Julie vont en bateau, 1974) және «Әдемі ашушаң» (La Belle Noiseuse, 1991) туындылары бар. Оның шығармашылығына импровизация, еркін баяндау мәнері және фильмдерінің ұзақтығы тән.

Жан Коктоның шығармашылығынан шабыт алып, кинорежиссер болуды ұйғарған Риветт жиырма жасында өзінің алғашқы қысқа метражды фильмін түсірді. Ол өз мансабын дамыту үшін Парижге көшіп, Анри Ланглуаның «Француз синематекасына» және басқа да кино клубтарға жиі барып тұрды. Сол жерде ол Франсуа Трюффо, Жан-Люк Годар, Эрик Ромер, Клод Шаброль сияқты «Жаңа толқынның» болашақ мүшелерімен танысты.

Риветт киноға рецензиялар мен талдаулар жазумен айналыса бастады және 1953 жылы Андре Базен оны Cahiers du Cinéma журналына сыншы ретінде жұмысқа алды. Өз мақалаларында ол американдық фильмдерге, әсіресе Джон Форд, Альфред Хичкок және Николас Рэй сияқты жанрлық режиссерлердің туындыларына таңданысын білдіріп, сол тұстағы француздық «мейнстрим» киноны (дәстүрлі бағытты) өткір сынға алды.

«Жаңа толқын» режиссерлерінің ішінде ең бірінші болып толық метражды фильм түсіруге кіріскеніне қарамастан, оның «Париж бізге тиесілі» (Paris Belongs to Us) туындысы тек 1961 жылы ғана жарық көрді. Ол уақытта Шаброль, Трюффо және Годар өздерінің алғашқы толық метражды фильмдерін шығарып үлгерген еді және осы қозғалысты бүкіл әлемге танымал етті. 1960 жылдардың басында Риветт Cahiers du Cinéma журналының бас редакторы болды және өзінің екінші туындысы — «Монах әйел» (The Nun, 1966) фильміне қатысты француз цензурасына қарсы ашық күрес жүргізді.

Осыдан кейін ол өз мансабын қайта саралап, «Ессіз махаббат» (L'amour fou) фильмі арқылы өзіне тән бірегей кинематографиялық стильді қалыптастырды. 1968 жылғы мамыр оқиғаларының саяси толқуларынан, импровизациялық театрдан және режиссер Жан Ренуармен жасаған терең сұхбатынан шабыт алған Риветт актерлердің үлкен топтарымен жұмыс істей бастады. Ол кейіпкерлерді дамытуға баса назар аударып, оқиғалардың камера алдында өздігінен өрбуіне еркіндік берді. Бұл әдіс оны он үш сағаттық «Out 1» туындысын жасауға алып келді. Бұл фильм экранда өте сирек көрсетілсе де, синефилдер (кино сүйер қауым) үшін нағыз «қасиетті Грааль» болып саналады. Оның 1970-жылдардағы «Селин мен Жюли қайықпен жүзгенде» сияқты фильмдері фэнтези элементтерін қамтыды және жоғары бағаланды. Алайда, қатар төрт фильм түсіруге талпынғаннан кейін Риветт жүйкесі сыр беріп, соның салдарынан оның шығармашылық белсенділігі бірнеше жылға бәсеңдеп қалды.

1980-жылдардың басында ол продюсер Мартин Мариньякпен іскерлік серіктестікті бастады; Мариньяк оның кейінгі барлық фильмдеріне продюсерлік етті. Содан бастап Риветттің өнімділігі артып, оның «Әдемі ашушаң» (La Belle Noiseuse) фильмі халықаралық деңгейде жоғары бағаланды. Ол 2009 жылы «Кішкентай таудың айналасында» (Around a Small Mountain) фильмін аяқтағаннан кейін зейнетке шықты, ал үш жылдан соң оның Альцгеймер ауруына шалдыққаны белгілі болды. Жеке өміріне келгенде өте тұйық болған Риветт 1960-жылдардың басында фотограф әрі сценарист Марилу Паролинимен аз уақыт некеде болған, кейінірек Вероник Манньезге үйленді.

 Фильмография 
 Жыл  Қазақша атауы  Түпнұсқа атауы  Ескертпелер 1960  Париж бізге тиесілі  Paris nous appartient  Британ кино институтының сыйлығы (BFI), 1962 1966  Монах әйел  La religieuse  Дени Дидроның аттас романы бойынша 1968  Ессіз махаббат  L'Amour fou  Британ кино институтының сыйлығы (BFI), 1969 1971  Out 1  Out 1: Noli me tangere  13 сағаттық фильм, кино тарихындағы ең ұзақ туындылардың бірі 1974  Селін мен Жюли қайықпен жүзгенде  Céline et Julie vont en bateau  Локарно кинофестивалінің қазылар алқасының арнайы жүлдесі, 1974 1976  Дуэль  Duelle (une quarantaine)   1976  Солтүстік желі  Noroît   1978  Карусель  Merry-Go-Round   1981  Солтүстік көпір  Le Pont du Nord   1984  Жердегі махаббат  L'Amour par terre   1985  Асулы асу  Hurlevent  Эмили Бронтенің «Найзағайлы белес» романы бойынша 1988  Төрттік бандасы  La Bande des quatre  Берлин кинофестивалінің ФИПРЕССИ (FIPRESCI) сыйлығы, 1989. 1991  Әдемі ашушаң  La Belle Noiseuse  Канн кинофестивалінің Экуменикалық қазылар алқасының сыйлығы, 1991. 1994  Жанна-бикеш  Jeanne la Pucelle   1995  Жоғары, төмен, нәзік  Haut bas fragile   1997  Құпия қорғаныс  Secret défense   2001  Кім біледі  Va savoir  Луиджи Пиранделлоның «Сен мені қалай қалайсың» пьесасының желісімен 2003  Мари мен Жюльеннің хикаясы  Histoire de Marie et Julien   2007  Балтаға тиіспе  Ne touchez pas la hache  Бальзактың «Герцогиня де Ланже» новелласы бойынша 2009  Сен-Лу шыңынан 36 көрініс  36 vues du Pic Saint Loup