Ибибио (халық)

Ибибио (агбишера)Значение слова ИБИБИО в Большом российском энциклопедическом словаре https://slovar.cc/enc/bolshoy-rus/1712065.html — Нигерияның оңтүстік-шығысындағы халық, негізінен Нигер атырауы мен Нигерия-Камерун шекарасы арасындағы жерді алып жатыр.Ибибио https://megabook.ru/article/%D0%98%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%B8%D0%BE%20(%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4)
Сондай-ақ олар Ганада (43 мың адам), Камерунда (34 мың адам) және т.б. елдерде тұрады. Жалпы саны 6,1 миллион адам. (2007, бағалау).Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/1997411
Олар шығыс немесе ибибио (25 топ кіреді), батыс немесе ананг (14 тайпа), солтүстік немесе энонг (нкалу және окун), оңтүстік немесе экет (окобо мен орон кіреді), атырау, өзен немесе эфик болып бөлінеді.

 Тілі 
Тілі - ибиго тілі, нигер-кордофан отбасының бенуэ-конго тармағына жатады.ЭНЦИКЛОПЕДИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ https://sanstv.ru/dict/%D0%B8%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%B8%D0%BE
Диалектілер рулық бөліністерге сәйкес келеді. Ибиго және эфик диалектілеріне негізделген екі әдеби тіл бар. Жазуы латын әліпбиі негізінде.

 Діні 
Дінге сенушілердің діни байланысы: христиандар, дәстүрлі нанымдар.Современная энциклопедия - ибибио http://www.terminy.info/literature/modern-encyclopedia/ibibio

 Кәсібі 
Негізгі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, банан, әртүрлі көкөністер). Жабайы майлы пальма жемістерін жинаумен айналысады (экспортқа), какао және каучук өсімдіктерінің шағын плантациялары бар.
Ибибионың кейбір топтары балық аулау және балық аулау құралдарын жасаумен айналысады. Пальма майы мен балық саудасы дамыған.
Көркем қолөнерден - тоқу, ағаш ою, моншақ, саздан  мүсіншелер мен ағаш маскалар жасаумен танымал.народы мира / Ибибио http://www.etnolog.ru/people.php?id=IBIB

 Өмір салты 
Туыстық есеп патрилинейлік, ал андонилерде матрилинейлік. Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көпбалалы қауымдар (уфок), рулық ұйым (екпук), жас топтары (нка) және құпия одақтар құрайды. Неке вирилокалды. Ақсақалдар кеңесі басқарушылық және салт-дәстүрлік қызметтерді атқарды.
Күнтізбелік мерекелер, маскарадтар, құпия қоғамдардың ырымдары және т.б. сақталған. Абасси ең жоғарғы тәңір болып саналады, бірақ ата-бабалар культі (экпо) ең үлкен мәнге ие. Олар сондай-ақ табиғаттың әртүрлі күштерінің рухтарына (ндем), қара магияға, бақсылыққа сенеді. Фольклордың барлық негізгі жанрлары кең тараған.

Ауылдық елді мекендердің екі түрі бар: ірі ықшам ауылдар (эфик, энонг) және бір-бірінен біршама қашықтықта орналасқан жеке үй шаруашылықтары.

Дәстүрлі тұрғын үйлері бір қабатты, төртбұрышты, ағаш қаңқалы. Қабырғалардың сырты мен ішкі жағы балшықпен сыланған. Төбесі пальма жапырақтарымен, ауқатты адамдарда - темірмен жабылған. Сонымен бірге үйлерден бөлек қосалқы құрылыстар да салынуда.

Азық-түліктің негізінөсімдік текті өнімдер атқарады, олардан дәнді дақылдар, бұқтырылған тағамдар, сондай-ақ балық, көкөністер мен түйнектер (қайнатылған, қуырылған және пісірілген) пайдаланады.

 Дереккөздер 


Санат:Нигерия халықтары
Санат:Гана халықтары
Санат:Камерун халықтары