Еуропалық пикник

нобай|267x267 нүкте|Еуропадағы темір перде картасы
Еуропалық пикник (; ; ) — 1989 жылы 19 тамызда Мажарстанның Шопрон маңындағы Аустрия-Мажарстан шекарасында өткен Бейбіт демонстрация. Жалпы еуропалық пикникте Аустрия мен Мажарстан арасындағы шекара қақпасының ашылуы тізбекті реакциядағы оқиға болды, оның соңында Германия қайта қосылды, темір перде құлап, Шығыс блок ыдырады. Коммунистік үкіметтер мен Варшава келісімі кейіннен ыдырап, қырғи қабақ соғысты аяқтады. Нәтижесінде бұл ыдырау Кеңес Одағының ыдырауына әкелді.Thomas Roser: DDR-Massenflucht: Ein Picknick hebt die Welt aus den Angeln (German - Mass exodus of the GDR: A picnic clears the world) in: Die Presse 16 August 2018.Martin Nejezchleba "Als in Ungarn die Berliner Mauer fiel" In: Berliner Morgenpost, 19 September 2019.Oliver Moody "The picnic that opened the Iron Curtain" In: The Times, 17 August 2019.
alt=Tree-lined road with gates and a guardhouse|нобай|250x250 нүкте|Еуропалық пикник өткен шекара өткелі.
нобай|308x308 нүкте|Отто фон Габсбург, бұл іс-шараның басты тұлғасы болды.
Салтанатты рәсім кезінде шекараны ашу және Кеңес Одағының реакциясын тексеру идеясы Мажарстан демократиялық форумының Ференц Месарош пен сол кездегі жалпыеуропалық одақтың президенті Отто фон Габсбургтен келді. Бұл идеяны олар Мажарстанның сол кездегі премьер-министрі Миклош Неметтің назарына жеткізді, ол да осы идеяны алға тартты.Miklós Németh in Interview, Austrian TV - ORF "Report", 25 June 2019.György Gyarmati, Krisztina Slachta: Das Vorspiel für die Grenzöffnung. Budapest 2014, pp 89.

Жалпы еуропалық пикниктің өзі 1989 жылы маусымда Отто фон Габсбург пен Ференц Месароштың кездесуінен кейін одан әрі дамыды. Шопрондағы жергілікті ұйым Мажарстан демократиялық форумын басқарды, ал басқа байланыстар Габсбург пен Мажарстанның мемлекеттік министрі Имре от жағу арқылы жүзеге асырылды.Hilde Szabo: Die Berliner Mauer begann im Burgenland zu bröckeln (The Berlin Wall began to crumble in Burgenland - German), in Wiener Zeitung 16 August 1999.Otmar Lahodynsky: Paneuropäisches Picknick: Die Generalprobe für den Mauerfall (Pan-European picnic: the dress rehearsal for the fall of the Berlin Wall - German), in: Profil 9 August 2014.Аустрияның жалпы Еуропалық Одағы мен MDF Мажарстанда кең таралған парақшалар арқылы іс-шараны жарнамалауға қамқорлық жасады. Іс-шараға қатыспаған пикник ұйымдастырушылары Габсбург пен Позгай жоспарланған іс-шараны Михаил Горбачевтің темір перденің артындағы шекараның ашылуына реакциясын тексеру мүмкіндігі ретінде қарастырдыThomas Roser: DDR-Massenflucht: Ein Picknick hebt die Welt aus den Angeln (German - "Mass exodus of the GDR: A picnic clears the world") in: Die Presse 16 August 2018."Der 19. August 1989 war ein Test für Gorbatschows" (German - 19 August 1989 was a test for Gorbachev), in: Frankfurter Allgemeine Zeitung 19 August 2009.Anat Kalman "Eine europäische Zukunft im Geiste Otto von Habsburg" In: Budapester Zeitung, 3 November 2019.

Пикниктің ресми эмблемасы-тікенді сымды бұзған Көгершін. Пикник кезінде бірнеше жүздеген Шығыс Германия азаматтары Арпад Белла аймағындағы шекарашылардан Аустрияға кедергісіз жетіп, ескі ағаш қақпадан өтті. Бұл 1961 жылы Берлин қабырғасы салынғаннан бергі ең үлкен жаппай көшу болды. Мажарстан шекаралары 11 қыркүйекте ашылды, ал Берлин қабырғасы 9 қарашада құлады. Варшава келісімі 1991 жылы бұзылды...Karl Grammer "Tor zur Freiheit stand plötzlich weit offen" In: Kronen Zeitung, 19.8.2019.

 Алғышарттары 
1989 жылы Орталық Еуропадағы жағдай шиеленісті болды. Диктаторлық үкіметтер басқаратын Шығыс блок елдерінің халықтары демократиялық сайлауды, сөз бостандығын және Кеңес әскерлерін шығаруды талап етті. Темір перде және оның Чехословакия мен Шығыс Германиядағы сияқты қатты қорғалатын шекара қоршаулары мен өткелдер түріндегі физикалық көріністері Еуропаны біріктіру қозғалысының басым факторы болды. Шығыс Германия сияқты кейбір елдерде қатаң коммунистік билік құрылымы болғанымен, басқалары, мысалы, Мажарстан, реформаға бағытталған тәсілді ұстанды. Михаил Горбачевтің жаңа саясатының қолдауымен реформистік коммунистік елдердің басшылығы өзгерістердің (қайта құрудың) қажеттілігін мойындады. Үкіметтік емес ұйымдар мен жаңа саяси партиялар демократиялық көппартиялық жүйеге көшуде маңызды рөл атқарды. Сол жылы Орталық Еуропаның бірнеше елдерінде саяси жүйені өзгерту туралы консенсус құру мақсатында дөңгелек үстелде пікірталастар өткізілді. Ақпан айында Варшавада ресми талқылаулар басталып, 4 сәуірде поляк дөңгелек үстел келісіміне қол қойылып, ынтымақтастықты заңдастырып, 4 маусымға парламенттік сайлау тағайындады. "Ынтымақтастық" жеңісі барлық күткеннен асып түсті..

Бұл тұрғыда батыста Шығыстағы адамдармен үнемі байланыс орнатуға немесе коммунистік жүйені әлсіретудің жолдарын табуға тырысатын жеке ұйымдар болды, мысалы, Карл фон Габсбург 1986 жылдан бері Президент болып келген жалпы Еуропалық Одақтың Аустриялық тарауы. Оның басшылығымен Орталық және Шығыс Еуропадағы оппозиция мен бостандық қозғалыстарын тұрақты қолдау әрекеттері жасалды, ал жалпы Еуропалық Одақ сол кездегі Чехословакия, Мажарстан, содан кейін Югославия және Балтық елдеріндегі саяси оқиғаларға белсенді қатысты. Бірақ батыста да, Шығыста да қоғамдық пікірде ешкім Шығыстағы коммунистік құрылымдарды тез тарату мүмкіндігі туралы ойлаған жоқ. Темір перде қатаң түрде қорғалған және 1989 жылдың тамызына дейін, тіпті жекелеген техникалық жүйелер бөлшектелген болса да, толығымен бұзылмаған.Andreas Rödder: Deutschland einig Vaterland – Die Geschichte der Wiedervereinigung (2009)Otmar Lahodynsky "Eiserner Vorhang: Picknick an der Grenze" in Profil, 13 Juni 2019.

Оның жазбасына сәйкес, Мажарстанның Мемлекеттік қауіпсіздік қызметі 1989 жылдың 10 шілдесінен бастап Отто Габсбургтің ұсынысы негізінде шекарада іс-шара жоспарланғанын білді. 1989 жылы 31 Шілдеде ол Мажарстанның ішкі құпия қызметіне осы оқиғаға дайындық туралы хабарлады. ГДР мемлекеттік қауіпсіздік министрлігінің жедел тобы (Мажарстандағы Стаси өкілдігі) жалпыеуропалық пикник туралы ақпаратқа ие болды, бірақ олардың қызметкерлері де жауап бермеді, ал Стасиде тастанды көліктерді кері тасымалдауды ұйымдастырудан басқа ештеңе қалмады.

 Пикник барысы 
нобай|250x250 нүкте|Жалпыеуропалық пикник мемориалдық паркі, өткел орнындағы ақпараттық тақта
нобай|250x250 нүкте|Жалпы еуропалық пикник мемориалдық саябағындағы Бостандық қоңырауы
солға|нобай|250x250 нүкте|Халықаралық жалпыеуропалық Одақтың туы
Аустрия мен Мажарстан келіскен символдық қимыл ретінде Аустрияның Санкт-Маргаретен-им-Бургенландтан Мажарстанның Шопронкехиду қаласына дейінгі жолдағы шекара қақпасы 19 тамызда үш сағатқа ашылуы керек еді. Отто фон Габсбургті пикникте қызы Вальпургия фон Габсбург таныстырды, ол оған сәлем жолдады. Венгр жазушысы және диссидент Дьерди Конрад та сөз сөйледі, оған 1988 жылға дейін өзінің сыни мәтіндерін тек шетелде жариялауға рұқсат етілді. Ағаш сахнада музыка ойналып, сөз сөйледі; шарап, сыра, гриль тағамдары және гуляш ұсынылды. Көптеген қатысушылар ескі шекара жүйесінің қоршауынан шамамен бір шақырым (1100 ярд) қашықтықты қысқартты. Бұл символдық бұзу кеші ресми түрде мақұлданды. Шопронпуштта қарастырылып отырған қоршау учаскесі жай ғана бөлшектелмеген, өйткені ол жоспарланған аңшылық қорығы үшін пайдаланылуы керек еді. Вальпурга Габсбург пен МДФ шенеуніктерінен басқа, пикникке венгрлер мен Аустриялықтар өте аз болды, бірақ теледидар командалары мен журналистер болды.Christoph Gunkel "Flucht beim Grenz-Picknick 1989. "Es hätte auch ein Blutbad werden können"" In: Der Spiegel, 19 August 2019.Marcel Burckhardt "Ein Picknick für die Freiheit" In: Badische Zeitung, 19.8.2019.Bettina Hartmann "Einmal Ungarn – und nie mehr zurück" In: Suttgarter Nachrichten, 19 August 2014.Marcel Burckhardt "Die ursprüngliche Idee war nicht, die große Fluchtwelle zu organisieren" In: Süddeutsche Zeitung, 19.08.2009.

Сағат үшке дейін Шығыс Германияның алғашқы жиырма-отыз азаматы әлі күнге дейін Қарулы Күштермен қорғалған шекара қақпасына келді. Қақпа ашылды, негізінен ГДР-дің жас азаматтары Аустрия жағына жүгірді, онда оларды бірнеше журналистер мен Аустриялық телекомпанияның экипажы күтіп тұрды. Пикник кезінде және шекараның "символдық" ашылуы кезінде босқындар Темір пердеден үш толқынмен өтті. Бұл Берлин қабырғасы салынғаннан бері Шығыс Германиядан келген ең үлкен босқындар қозғалысы болды. Жаппай нәтиже туралы жаңалық өте тез тарады. Мажарстан шекарашылары жаппай көшуге сабырлы түрде жауап берді және араласпады. Сол кездегі жетекші шекара офицері Арпад Эло бұған айтарлықтай үлес қосты. Сонымен қатар, мыңдаған ГДР азаматтары шекарадан сәл әрі қарай өту мүмкіндігін күтті, өйткені олар шекараның шынымен ашық екеніне сенімді емес еді. Нәтижесінде сол күні шекараны тек 661 адам кесіп өтті.Torsten Hampel: Der Durchbruch. In: Der Tagesspiegel. 19 August 2014.Florian Richter "Flucht in den Westen: "Sie haben die Erde geküsst" In: Wiener Zeitung, 20.8.2019.

Премьер-Министр Немет 1989 жылы: "мен күні бойы кеңсемде болдым, қобалжыдым, қатты қобалжыдым. Бақытымызға орай, Кеңес Елшісі Менің есігімді қағып тұрған жоқ, Мәскеуден телефон қоңыраулары болған жоқ".

Алты жүзден астам шығыс немістер батысқа қарай қашып кетті, олардың көпшілігі көліктерін шекарада қалдырды. Бұқаралық ақпарат құралдарындағы оқиғалардың өте кең таралуы Шығыс Еуропа тұрғындарына темір перде ішінара ашылғанын, Кеңес Одағы араласпағанын және шығыстағы үкіметтер шешілмеген әрекеттерге байланысты билігін жоғалтып жатқанын түсіндірді.Hilde Szabo: Die Berliner Mauer begann im Burgenland zu bröckeln (The Berlin Wall began to crumble in Burgenland - German), in Wiener Zeitung 16 August 1999; Otmar Lahodynsky: Paneuropäisches Picknick: Die Generalprobe für den Mauerfall (Pan-European picnic: the dress rehearsal for the fall of the Berlin Wall - German), in: Profil 9 August 2014.Der 19. August 1989 war ein Test für Gorbatschows“ (German - August 19, 1989 was a test for Gorbachev), in: Frankfurter Allgemeine Zeitung 19 August 2009.
нобай|1989 жылдың жазында бақылауды жоғалтқан Эрих Хонеккер
Шығыс Германия өкілі Эрих Хонеккер Daily Mirror-ға пикник туралы: "Габсбург Шығыс германдық демалушыларды пикникке шақырып, поляк шекарасына дейін брошюралар таратты. Олар пикникке келгенде, батысқа кетуге көндірмес бұрын оларға сыйлықтар, тамақ және неміс маркалары берілді."Осы мәлімдеме арқылы таңданған жұртшылық осы уақытқа дейін өз саласындағы қатыгез билеушілердің дәрменсіздігін одан әрі түсінді.Elisalex Henckel "Ich wusste, die Ungarn würden nicht auf DDR-Bürger schießen" In: Die Welt, 20.8.2009.

ГДР Саяси Бюросы (хонеккер ауруына байланысты болмады-Төраға Гюнтер Миттаг болды) Габсбург пен Позгайдың жалпыеуропалық пикнигі талқыланатын сирек тақырыптардың бірі болды. "Жау контрреволюциясы және оның алдыңғы қатардағы репортаждары", "ГДР - бұл шайқастағы мұнара", "біз ГДР жауларының сахна артындағы шабуылдарына қарсы тұруымыз керек", "біз батыстық бұқаралық ақпарат құралдарының гипнозына бой алдырмауымыз керек. Жаудың үлкен тұжырымдамасы бар, ол біздің бәрімізді жеңгісі келеді. Біз жауға шабуыл жасауымыз керек. Бұл Германиядағы империализм. Бұл нағыз қылмыскерлер". Бірақ ешқандай әрекет жасалмады.Heiner Bröckermann "Als das Politbüro das Debattieren lernte" In: Die Welt 29.08.2009.Andreas Malycha, Peter Jochen Winters "Die SED: Geschichte einer deutschen Partei" (2009) p 325.

Будапештте және Балатон көлінің айналасында мыңдаған Шығыс немістер шекарадан өтуден тартынды. Келесі бірнеше күнде Мажарстан Үкіметі батыс шекарасын күзететін күзетшілердің санын көбейтті және босқындардың салыстырмалы түрде аз саны батысқа жетті. Батыс Германияның ZDF телеарнасының қызметкері 1989 жылы 23 тамызда өздігінен жоспарлаған тағы бір пикникті Мажарстанның шекарадағы қауіпсіздік күштері күшпен алдын алды.György Gyarmati, Krisztina Slachta: Das Vorspiel für die Grenzöffnung. Budapest 2014, pp 91.

Жалпы еуропалық пикникті төрт Мажарстанлық оппозициялық партия ұйымдастырды: Мажарстан демократиялық форумы, еркін демократтар альянсы, Фидес және тәуелсіз шағын жер иелері партиясы, аграрлық жұмысшылар және азаматтық партия. Оның қамқоршылары Баварияның Христиан-әлеуметтік одағы, Отто фон Габсбург және Мажарстанның мемлекеттік министрі және реформатор Имре Ожгай болды.

 Қазіргі уақыт 
alt=White stone memorial, with steps and people escaping|нобай|333x333 нүкте|Ху шығармашылығының жалпыеуропалық пикник ескерткіші (Миклош Мелокко)
нобай|347x347 нүкте|Берлиндегі Рейхстаг ғимаратындағы жалпы еуропалық пикникке арналған тақта
Пикник орны Ху ескерткішімен (Миклош Мелокко), Дебрецен қаласынан қоңырау, жапон–Мажарстан достығы қауымдастығының пагодасымен және 1991 жылы ұйымдастырушылар ашқан ағаш ескерткішпен еске алынады.

1996 жылы Шопронның жанындағы Фертеракоста мүсінші Габриэла фон Габсбургтің биіктігі 10 метр (33 фут) баспайтын болаттан жасалған мүсін орнатылды. Ол алыстан крест тәрізді тікенді сымның созылған бөлігін білдіреді.

2009 жылы Еуропалық комиссияның төрағасы Хосе Мануэль Баррозу "Еуропалық тарихтың бағытын өзгертуге көмектескен" "Шопрон маңындағы Аустрия-Мажарстан шекарасындағы бейбіт пикникке" құрмет көрсетті. Бұл оқиға "темір перденің қысқа мерзімді ашылуына" әкелді және осылайша оның "Германияның түпкілікті құлдырауы мен қайта бірігуіне"ықпал етті. Бұл қырғи қабақ соғыстың нәтижесінде Еуропаның бөлінуінің аяқталуының басталуын білдіреді"Der 19. August 1989 war ein Test Gorbatschows." In: FAZ 19 August 2009.

Жалпыеуропалық пикник Германияның бірігу жолындағы маңызды кезең болып саналады және жыл сайын 19 тамызда шекарада еске алу рәсімдері өтеді.

2009 жылы Ангела Меркель (Шығыс Германияда өскен) пикниктің 20 жылдығына арналған мерекелерге қатысып, венгрлерге батылдығы мен көрегендігі үшін алғыс айтты: "екі Құлдықтағы ұлт құлдықтың қабырғаларын бірге қиратты.. ал венгрлер Шығыс немістердің бостандыққа деген ұмтылысын шабыттандырды". Мажарстан Президенті Ласло солом темір пердеден өту үшін өз өмірін қатерге тігкендерді еске алу үшін ақ мәрмәр ескерткішін ашты, ал Швецияның Сыртқы істер министрі Карл Билдт: "біз қазіргі шекарамыздан тыс ашық қоғамдар мен ашық ақыл-ойдың ашық Еуропасы болып қалуымыз керек" деді."Merkel dankt Ungarn für Öffnung des Eisernen Vorhangs" In: NZZ. 19.08.2009.

2019 жылдың тамызында канцлер Меркель мен Мажарстан Премьер-Министрі Виктор Орбан 30 жыл бұрын болған жалпыеуропалық пикникті және оның Берлин қабырғасының кейінгі құлауы үшін маңыздылығын еске алды."Merkel: "Deutschland wird dies Ungarn nicht vergessen"" In: Süddeutsche Zeitung, 19 August 2019 - Paneuropäisches Picknick 1989

Берлиндегі Рейхстаг ғимаратының солтүстік-шығыс бұрышында жалпыеуропалық пикникке арналған ескерткіш тақта бар.

Пикниктің нақты реттілігі туралы әлі де кейбір түсініксіздіктер бар, атап айтқанда Отто фон Габсбург, Миклош Немет, Имре Позгай және Гельмут Коль арасындағы келісімдер. Коль: "мұның бәрі алдын-ала келісілген", - деді. Жергілікті ұйымдастырушылар мен жалпыеуропалық ұйымнан басқа, Батыс Германияның құпия қызметі BND және Габсбургтерге жақын Мальта ордені Шығыс немістер арасында парақшалардың шешуші таралуына да қатысты деп болжанудаVolker Wagener "Secrets of 'Pan-European Picnic' still shrouded in mystery 30 years later" In: DW 19.08.2019.

Жалпы еуропалық пикник қазір "адамзаттың ұлы сәті" деп аталады (неміс: Sternchtungs der Humanschland).Christoph von Marschall "Der Tag, an dem der Mauerfall begann" In: Der Tagesspiegel, 19.08.2019.

Еске алу мәдениетінің арқасында ғана жалпыеуропалық пикник 1989 жылдың жазындағы бүкіл ұшу қозғалысының символына айналды. Мажарстанның оппозициялық қозғалысы ойнаған маңызды рөл барған сайын жасырынып жүрді, ал Габсбургтердің рөлі ерекше атап өтілді. Мемориалды саясаткерлер мен бұқаралық ақпарат құралдары өз мақсаттары үшін салған және Шығыс блоктың ыдырауы мен Аустрияның ондағы белсенді рөлінің маңыздылығы асыра айтылған.Hildegard Schmoller: Das Paneuropäische Picknick als österreichischer Gedächtnisort zum Fall des Eisernen Vorhangs. In: Elisabeth Fendl (Hrsg.): Jahrbuch für deutsche und osteuropäische Volkskunde. 25 Jahre Erinnerung an das geteilte Europa. Münster / New York 2015, S. 34–54, hier: S. 47 ff.

 Дереккөздер 

Санат:Аустрия-Мажарстан арақатынасы
Санат:Қырғи қабақ соғысы
Санат:Бейбіт революция
Санат:1989 жылғы оқиғалар
Санат:КСРО ыдырауы