Темір Мырза

Темір Мырза (кейбір деректерде Шалабай, Челибей, Челубей немесе Таврул) – 15 ғасырдағы «Мамай шайқасы туралы әңгімедегі» кейіпкер.

 Шығу тегі 
Әңгіме бойынша Темір Мырза тек дене күшімен ғана емес, әскери дайындықты ерекше меңгергендігімен де ерекшеленді. Сюжетке сәйкес, 1380 жылы 8 қыркүйекте түменбасы  Мамай әскерінен шыққан түркі батыры Күлік шайқасы басталар алдында монах Пересветпен шайқасқан және екі жауынгер де бір уақытта бір-бірін найзамен тесіп, шайқаста қаза тапқан.

Дегенмен, бұл эпизод, ең алдымен, Темір Мырзаның өзі және Пересветтің монахшылдығы сияқты ойдан шығарылуы мүмкін Никитин А. Л. Основания русской истории. Мифологемы и факты. АГРАФ. Москва. 2001.. Сонымен қатар, «Задонщинаның» мәтінінде Пересветтің шайқас ортасында тірі жүргенде далада «өзгелер қырылып жатқанда» «жақсы атына мініп, алтын сауытымен жарқырап тұрғанын» байқауға болады» делінген  Задонщина.

Әңгіменің әртүрлі басылымдарында печенегтің әртүрлі атаулары бар: «Темір-Мырза» (кипрлік басылымда), сондай-ақ «Таврул». «Челубей» атауы 1680 жылғы «Конспектінің» үшінші басылымында кездеседі Іоанн Армашенко. Синопсис. Киев, 1680, с. 160.. 18-19 ғасырлардағы халық әдебиетінен «Челубей» атауы өзінен бұрынғыларды толығымен алмастырып, көркем әдебиет пен көркем шығармаларға келді Чистякова Е. В. Синопсис. // Вопросы истории. 1974, № 1, с. 215—219.

«Челубей (Шалабай)» атауы құрамы мен дыбысына қарағанда түркі текті (қараңыз. Челеби). 1393 жылы Екінші Болгар патшалығының астанасы Тарново қаласын алған сұлтан І Мұрадтың ұлы «Челяби әмірі» деген атқа ие болды Чистякова Е. В. Синопсис. // Вопросы истории. 1974, № 1, с. 215—219.

 Анимациядағы Челубей бейнесі 

 Непрядваның аққулары (1980; КСРО), режиссер Роман Давыдов.
 Пересвет және Ослябя (2010; Ресей), режиссер Станислав Подивилов.

 Тағы қараңыз 

 Куликово алаңындағы Пересветтің Челубеймен жекпе-жегі - Михаил Авиловтің картинасы (1943).

 Ескертпелер 

Санат:Алтын Орда