Нейроонкология

Нейроонкология — медицина, неврология, онкология біріктіретін бағыты.

Нейроонкология негізінен жүйке жүйесінің диагностика, Емдеу және зерттеуімен айналысады, оның ішінде келесі ісік түрлері:
 орталық жүйке жүйесінің бастапқы ісіктері (ми ісіктері және жұлынның ісіктері)
 орталық жүйке жүйесінің қайталама ісіктері (мидың және жұлынның метастаздары)
 орталық жүйке жүйесінің қатерлі лимфомалары
 Перифериялық жүйке жүйесінің ісіктері

Бұл тізім қазірдің өзінде бұл анықтау қиын кең аумақ екенін көрсетеді. Орталық жүйке лимфомаларын емдеу де гематологиялық емдеу нұсқауларын сақтайды және мидағы метастаздар бастапқы ісіктің негізгі терапиясынан бөлек емделмейді, шеткергі жүйке ісіктері нейрономалар сияқты қатерсіз және басқа жұмсақ тіндердің ісіктері сияқты көбінесе ортопедиялық аймақта орналасады аумақ.

Мидың қатерлі ісіктерінің ішінде ми бағанасы мен ми көпірдің глиомалары, мультиформалы глиобластома және жоғары дәрежелі (жоғары анапластикалық) астроцитома/олигодендроглиома ең нашар болып табылады.

 Негізгі ақпарат 
Орталық жүйке жүйесінің біріншілік ісіктері
Бастапқы ми ісіктері кез-келген жаста, нәрестелік кезеңнен бастап өмірдің соңғы кезеңіне дейін пайда болуы мүмкін. Жасы, ісіктің орналасуы және клиникалық көрінісі сияқты факторлар дифференциалды диагнозға көмектеседі. Бас миының ісіктерінің көпшілігі әйелдерде жиі кездесетін менингиомаларды қоспағанда, ерлерде жиі кездеседі.McAllister, L.D., Ward, J.H., Schulman, S.F., DeAngels, L.M. (2002). Practical Neuro-Oncology: A Guide to Patient Care. Woburn, MA: Butterworth-Heinemann.

Орталық жүйке жүйесінің метастаздық ісіктері
Үздіксіз тіндердің тікелей енуі немесе қысылуы жүйке жүйесінің басқа құрылымдарға жақын орналасуына байланысты.

Интракраниальды метастаз
Интракраниальды метастаздардың үш түрі бар: мидағы метастаздар, дуральды метастаздар және менингеальды-лептоменингеальды метастаздар. Мидың метастаздары бір немесе бірнеше болуы мүмкін және мидың кез келген бөлігіне әсер етеді. Дуральды құрылымдарға метастаз әдетте гематогенді таралу немесе іргелес сүйектен тікелей инвазия арқылы жүреді. Дуральды метастаздар негізгі миға еніп, ошақты ісінуді және онымен байланысты неврологиялық белгілерді тудыруы мүмкін. Кортикальды орналасуына байланысты бұл процестер курстың басында құрысуларды тудырады. Лептоменингеальды метастаз - қатерлі ісікпен ауыратын науқастарда сирек кездесетін, бірақ жақсы танылған клиникалық құбылыс. Лептоменингеальды метастаздар көбінесе сүт безінің, өкпенің немесе меланоманың бастапқы ісіктеріне байланысты.

бас сүйек метастаздары
Бас сүйегінің метастаздары екі категорияға бөлінеді: кальвариум және бас сүйегінің негізі.

Орталық жүйке жүйесінің біріншілік ісіктері
Орталық жүйке жүйесі (ОЖЖ) ісіктерінің бірінші бөлімшесі біріншілік (тікелей ОЖЖ-ден шыққан) және метастаздық (басқа органнан шыққан) ісіктер арасында кездеседі. Соңғысының жиілігі біріншісіне қарағанда шамамен он есе көп. Ми ісіктері - мида дамитын ісіктер. Жаппай қысылатын, бірақ миға енбейтін менингиома сияқты ісіктерді және ми бағанасында орналасқан гипофиздік және эпифиздік ісіктерді жиі қате түрде ми ісіктері деп атайды. Интракраниальды ісіктер термині оларды дәлірек көрсетеді.

Біріншілік ОЖЖ ісіктері әр түрлі патологиялық нысандарды қамтиды, олардың әрқайсысының өзіндік табиғи тарихы бар. Глиальды ісіктердің өзі 40-қа жуық болатындығына байланысты осы ісіктердің пайызын құраса, алдымен глиальды ісіктер (глиомалар) мен глиальды емес ісіктер арасында айырмашылықты жасауға болады. Ең жиі кездесетін глиомалар – астроцитомалар (глиальды астроцит жасушаларынан шыққан), олигодендроглиомалар (олигодендроглиальды жасушалардан шыққан) және эпендимомалар (эпендима жасушаларынан шыққан).

Эпидемиология
Орталық жүйке жүйесінің қатерлі біріншілік ісіктері салыстырмалы түрде сирек кездеседі және шамамен 2 құрайды барлық қатерлі ісіктердің пайызы. Орталық жүйке жүйесінің ісік аурулары 95-ке бөлінеді миға пайыз және 5-ке дейін Ми қабықтарының, бас сүйек нервтерінің және жұлынның пайызы. Олар кез келген жаста пайда болуы мүмкін, ал аурудың даму қаупі жасына қарай артады. Ересектерде глиомалар жүйке жасушаларының тірек тінінен шыққан гистологиялық жолмен табылуы мүмкін, оның 75-ке жуығы. глиобластомалардың пайызы Астроцитомалар IV. қолайсыз болжамы бар дәрежелер. Нәрестелер мен жас балаларда эмбриональды ісіктер басым. Германияда 2016 жылы шамамен 3970 адам ауырды ерлер және 3,460 Орталық жүйке жүйесінің қатерлі ісігі бар әйелдер. Орташа алғанда, өмір сүру деңгейі 21 құрайды ерлер үшін пайыз және 24 әйелдер үшін пайыз. Статистикаға 6000-ға жуық адамда кездесетін гистологиялық қатерсіз ОЖЖ ісіктері де сирек жатады. жаңа жағдайлар жыл өтірік. 65-ке жуық Оның пайызы ми қабықтарынан келеді. Әйелдер әлдеқайда жиі зардап шегеді. Хирургиялық немесе сәулелік терапиямен емделмеген жағдайда, тіпті жақсы ісіктер жабық бассүйек кеңістігіндегі прогрессивті өсуіне байланысты өлімге әкелуі мүмкін. Ең жиі кездесетін қатерлі интракраниальды ОЖЖ ісігі – глиобластома, ең жиі кездесетіні – менингиома.

Этиологиясы
Орталық жүйке жүйесінің ісіктеріне генетикалық бейімділік салыстырмалы түрде сирек кездеседі, дегенмен кейбір глиомалар көптеген отбасылық бұзылулардың асқынуы ретінде пайда болуы мүмкін.
Кейбір ісіктерді басатын гендердің мутациясы ми ісіктерінің дамуына жоғары сезімталдықты көрсететін бірнеше тұқым қуалайтын синдромдарды сипаттайды. Төмендегі мутациялар және олардың синдромдары ми ісіктерінің даму қаупінің жоғарылауымен байланысты: 1 типті нейрофиброматозбен NF1 генінің мутациясы, Туркот синдромымен APC мутациясы, Горлин синдромымен және TP53 немесе CHEK2 - Ли-Фраумени синдромымен PTCH мутациясы.

Бастапқы ми ісіктерімен байланысты қоршаған орта факторларын анықтау қиын. Кейбір зерттеулерде винилхлоридтің әсері жоғары дәрежелі глиома жиілігінің жоғарылауымен байланысты болды. Бастапқы ми ісігінің жалғыз сирек, бірақ жақсы анықталған себебі - иондаушы сәулелену. Атап айтқанда, тізе капиті бар балалар мен жедел лимфалық лейкоз, краниофарингиома немесе Ходжкиндік емес лимфомасы бар науқастарға сәулелік терапия глиома қаупінің жоғарылауымен байланысты. ЖИТС-пен ауыратын науқастарда бастапқы церебральды лимфоманың даму қаупі жоғары.

Емхана
белгілері мен белгілері
Церебральды неоплазияның белгілері орын ауыстырумен немесе сипатталады Қоршаған тіндердің бұзылуы және бірдей себептердің инфильтрациясы.
Пациенттердің 35 пайызы хабарлаған ең жиі кездесетін симптом - бас ауруы. Басқа жағдайларда олардан сирек зардап шегетін науқастарда қатты бас ауруларының пайда болуы жиі тән, әсіресе бас ауруы ұстамалары немесе мигреньдер таңертең күштірек болса және жүрек айнуы, құсу және неврологиялық тапшылықпен бірге жүрсе. Бас ауруымен жиі ауыратын науқастарда пішіннің өзгеруі, шабуылдардың жиілігінің немесе қарқындылығының жоғарылауы ми ісіктерінің дамуының симптомы болуы мүмкін. Ұстамалар глиомамен ауыратын науқастардың шамамен үштен бірінде, әсіресе төмен дәрежелі немесе ОЖЖ ісіктерімен кездеседі. Фокальды неврологиялық тапшылық ісіктің орналасуына байланысты. Глиомамен ауыратын науқастардың 15-20 пайызында психикалық жағдайдың өзгеруі байқалады.

Бейнелеу диагностикасы
Компьютерлік томография (КТ) және магнитті-резонанстық томография (МРТ) мидағы неоплазияны тиімді анықтауға мүмкіндік береді. МРТ зақымдануларды анықтау үшін КТ қарағанда сезімталырақ, бірақ кардиостимуляторлары, үйлесімсіз протездері, металл қыстырғыштары және т.б. бар емделушілерге қарсы көрсетілімдері бар. КТ бас сүйегінің немесе табанының зақымдануы немесе сүйек эрозиясының ішіндегі кальцинацияларды анықтаудың таңдаулы әдісі болып қала береді. КТ кезінде йодталған контраст агенттерін және МРТ жағдайында парамагнитті ( гадолиний ) қолдану қан-ми тосқауылының васкуляризациясы мен тұтастығы туралы ақпаратты алуға, ісік ісіктерін салыстыруға жақсырақ анықтауға мүмкіндік береді. айналадағы ісінуге және қатерлі ісік дәрежесі туралы гипотеза генерациясына. Рентгенологиялық зерттеу сонымен қатар әсерлері өлімге әкелуі мүмкін гидроцефалия және грыжа сияқты ісік нәтижесінде пайда болатын ми құрылымдарындағы механикалық әсерлерді және нәтижесіндегі өзгерістерді бағалауға мүмкіндік береді. Ақырында, операцияға дайындық кезінде бұл диагностика зақымдану орнын немесе ісіктің мидың өмірлік маңызды аймақтарына инфильтрациясын анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін. Осы мақсатта МРТ КТ қарағанда тиімдірек, өйткені ол үш өлшемді кескіндерді бере алады.

Диагностикалық радиологиялық бейнелеу құралдары қалыпты ми паренхимасымен салыстырғанда неопластикалық тіннің өзгеруін көрсетеді (КТ-да электронды кескінделген тін тығыздығының және МРТ-дегі сигнал қарқындылығының өзгеруі арқылы). Көптеген патологиялық тіндер сияқты, ісіктер де жасушаішілік судың жиналуының жоғарылауымен танылады. Компьютерлік томограммада олар гиподенсті, яғни ми паренхимасына қарағанда тығыздығы аз, спин-торлы релаксациямен магнитті-резонанстық томограммада көрінеді. T1 гипоинтенсті және спин-спиндік релаксацияда T2 сондай-ақ протонды салмақтау (PD) гиперинтенсті.

Ісік тінінде, жалпы алғанда, контрастты күшейтудің үлкен үлесі йодтың (КТ) және гадолинийдің (МРТ) ісік ішілік тамырдан тыс интерстициалды кеңістікке өтуіне мүмкіндік беретін нақты қан-ісік тосқауылына байланысты. Бұл ісік сигналын (тығыздығын немесе қарқындылығын) арттырады. Дегенмен, контрастты күшейту неоплазияны жараның айналасындағы ісінуден түбегейлі ажырата алмайтындығына көз жеткізу керек. Іс жүзінде глиобластома және анапластикалық астроцитома сияқты қатерлі инфильтрациялық глиома ісік тініндегі анатомиялық-патологиялық көрініс ісіктің гематоэнцефалдық бөгеттің бұзылуынан туындаған вазогенді ісінуден тыс көрінеді. Соңғы клиникалық жағдай диагностикалық бейнелеу арқылы нашар анықталады.

Мидың компьютерлік томографиясы әдетте кез келген контрастпен күшейтілуі мүмкін тіндік массаны көрсетеді. КТ-да төмен дәрежелі глиомалар әдетте қалыпты паренхимаға изоденсті болып көрінеді, сондықтан контрасттың күшеюін көрсетпеуі мүмкін. Сол сияқты, артқы бассүйек шұңқырындағы зақымдануларды КТ арқылы анықтау қиын. Демек, тек мұндай томографияның нәтижелері диагностикалық мақсаттар үшін әрқашан жеткіліксіз. Күмәнді жағдайларда анағұрлым сезімтал магниттік-резонансты бейнелеуді қолдану өте маңызды.

Қосулы  -МРТ интракраниальды ісіктерді массивті зақымдану ретінде көрсетеді, ол контрастты затты қолданғаннан кейін люминесцентті болуы мүмкін. Дегенмен, сигналдың ауытқуы әрқашан болады  -Неоплазияның немесе вазогенді ісінудің болуын көрсететін магнитті-резонансты бейнелеу. Әдетте, люминесценцияның жоғарылауы (контрасты күшейту) қатерлі ісіктің жоғары дәрежесін көрсетеді. Қарама-қарсы сақина глиобластомаға тән, люминесцентті бөлігі қатерлі ісіктің өмірлік бөлігіне сәйкес келеді, ал күңгірт.  -тіндердің некрозына сәйкес келетін гипоинтенс аймағы.

Сахналау
Бастапқы интракраниальды ісіктердің көпшілігі бас сүйегінде локализацияланған болып қалады, сондықтан жүйелі кезеңдік процедуралар қажет емес.

Керісінше, біріншілік нейроэктодермальды ісіктер, медуллобластомалар, ОЖЖ жыныс жасушаларының ісіктері және бастапқы ОЖЖ лимфомалары көбінесе субарахноидальды кеңістік арқылы лептоменингелерге таралады. Сондықтан мұндай диагнозы бар барлық науқастар үшін омыртқаның магнитті-резонансты томографиясы немесе белдік пункция қажет.

Iсік түрлері
Глиомалар

Біріншілік орталық жүйке жүйесінің (ОЖЖ) ісіктері әрқайсысының өзіндік табиғи тарихы бар әртүрлі патологиялық тіндерді қамтиды. Барлық ОЖЖ ісіктерінің 40 пайызын тек глиомалар құрайтындығына байланысты, әдебиетте глиальды және глиальды емес ісіктерді ажырату жиі кездеседі.

Астроцитомалар
Әдебиетте астроцитомалардың қатерлі ісігін бағалау үшін уақыт өте келе әртүрлі санат жүйелері ұсынылды. 1993 жылдан бері Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) ұсынған төрт деңгейлі рейтинг жүйесі ең көп қолданылатын және қолданылатын жүйе болып табылады. Ол төрт гистологиялық белгілерге негізделген: жасуша тығыздығының жоғарылауы, митоз, эндотелий пролиферациясы және некроз. Содан кейін пилоцитарлы астроцитомалар сияқты I дәрежелі астроцитомалар әдетте қатерсіз гистологияға жатады. Астроцитома II. Сыныптар (диффузиялық) жалғыз гистологиялық белгі ретінде жасуша тығыздығының жоғарылауын көрсетеді және инфильтрацияның төмен дәрежесі бар ісіктер болып табылады. III астроцитомалар айтарлықтай митозды көрсетеді. дәрежесі (анапластикалық). Ал эндотелий пролиферациясы немесе некроз IV астроцитомаларда байқалады. градус, глиобластомалар деп аталады.

Төмен дәрежелі астроцитомалар
Пилоцитарлық астроцитомалар (соның ішінде пиломиксоидты астроцитома), субэпендимальды алып жасушалы астроцитомалар және плеоморфты ксантастроцитомалар шектелген ісіктердің қатарына жатады. Бұл сирек кездесетін қатерсіз гистология ісіктері, оларды көбінесе хирургиялық жолмен емдеуге болады. Егер кесу толық болмаса, қалған ісік тінін сәулелік терапиямен сәтті емдеуге болады. Жергілікті емдеу нәтиже бермейтін сирек жағдайларда жүйелі химиотерапия сәтті болуы мүмкін, оны жеке түзету керек. Балалар карбоплатин мен винкристиннің комбинациясына жауап береді.

Компьютерлік томографияда диффузды астроцитома II пайда болады. Интенсивтілігі төмен зақымданған дәрежелер. Таңдаулы магниттік-резонанстық бейнелеуде контраст агенттері бұл ісіктерді ерекшелей алмауы мүмкін, олардың люминесценциясы жұқа және әлсіз болуы мүмкін. Неғұрлым қарқынды анаплазияның тіндерін көрсетуі мүмкін. Мүмкіндігінше ісіктің анапластикалық бөлігінен үлгі алу үшін биопсия ұсынылады.

Көптеген жағдайларда диффузды астроцитомалары бар науқастар 20-дан 40 жасқа дейін. Оларға эпилепсиялық ұстамалардың пайда болуы тән. Қолайлы болжамның шарттары - жас жас, ісік мөлшері 50 миллиметрден төмен және ісіктің мүмкін болатын ең ауқымды хирургиялық резекциясы. Кеш қайталанулар салыстырмалы түрде жиі кездеседі, сондықтан ісік жойылғаннан кейін науқастар 15 жыл бойы бақылауда болуы керек.

Салыстырмалы түрде баяу ағымына қарамастан, астроцитомалардың көпшілігі әдетте хирургия мен сәулелік терапияға төзімді болып табылатын негізгі анаплазиямен сипатталатын зақымдануға дейін барады. Дегенмен, диффузды төмен дәрежелі астроцитомалары бар науқастарға арналған терапия әдебиетте бірауыздан консенсусты көрсетпейді. Толық резекцияның рөлі кәсіби контексте талқыланады. Кейбір зерттеулердің нәтижелері ісікті максималды жою ең жақсы нәтиже беретінін көрсетеді. Шын мәнінде, мидың сыни құрылымдары болмаса, кішкентай және бір жақты ісіктерді толығымен жоюға болады. Жалпы жағдайлар үшін қолайлы прагматикалық көзқарас маңызды неврологиялық тапшылықты болдырмау үшін мүмкіндігінше неоплазияны жою болып табылады.

Зерттеулер диагностикадан кейін бірден жүргізілген сәулелік терапияның радиациялық терапия курсы прогрессия уақытына дейін кешіктірілген жағдаймен салыстырғанда ісік қайталануына дейін науқастың аурусыз болу уақытын ұзартатынын көрсетті. Дегенмен, диагностикадан кейін көп ұзамай сәулелік терапия пациенттің «жалпы өмір сүруін» жақсартады деген консенсус қазіргі уақытта жоқ.

Симптомдары жеңіл немесе мүлдем жоқ немесе құрысуларға қарсы препараттармен бақылауға болатын құрысулары бар емделушілерде ісіктің өсуі критикалық фазаға жеткенше радиотерапияны кейінге қалдыруға болады. Радиациялық терапияның өзі туындаған неврологиялық зақымдану қаупін азайтуға деген ұмтылыс жиі кездеседі.

Екі перспективалық кездейсоқ клиникалық зерттеу аз дозалы радиотерапияға қарағанда жоғары дозалы радиотерапиямен үлкен пайда көрсетпеді. Әдетте, жалпы дозасы 1,8 — 2 сұрғылт фракциясы бар 45-тен 54 сұрға дейін болады.

Төмен дәрежелі астроцитомалары бар науқастарға адъювантты химиотерапияның әсері әлі де зерттелуде. Прокарбазин, ломустин және винкристин (ПКВ) бар химиотерапиядан кейін жалғыз сәулелік терапияны сәулелік терапиямен салыстыратын клиникалық сынақтың алдын ала нәтижелері комбинациямен «аурусыз өмір сүрудің» ұзағырақ кезеңін көрсетті, бірақ ұзаққа созылған «жалпы өмір сүру» жоқ. PCV протоколымен байланысты уыттылығына байланысты темозоломидті қолдану бастапқы ем ретінде де, қалпына келтіруден кейін де ұсынылады.

Анапластикалық астроцитомалар
Анапластикалық астроцитома – диффузды өсумен, жасуша тығыздығының жоғарылауымен және ядролық бөліну фигураларымен сипатталатын қатерлі ми ісігі. Ол орталық жүйке жүйесінің белгілі бір жасуша популяциясынан, астроциттерден пайда болады. Орталық жүйке жүйесінің ісіктерінің ДДҰ классификациясы бойынша ісік III дәрежелі ісікке сәйкес келеді.

Әдетте, анапластикалық астроцитомамен ауыратын науқастар эпилепсиялық ұстамалармен, ошақты неврологиялық тапшылықтармен, бас ауруымен және тұлғалық өзгерістермен көрінеді. Науқастың орташа жасы – 45 жас. Магниттік резонансты бейнелеу әдетте жоғары контраст сигналы бар массивті зақымдануды көрсетеді, ол да әлсіз болуы мүмкін. Диагноз биопсия немесе хирургиялық резекция арқылы зақымдануды гистологиялық зерттеу арқылы жүзеге асырылады.

Нашар болжам егде жаспен, нашар физикалық жағдаймен және елеулі неврологиялық зақыммен байланысты болуы мүмкін. Жалпы алғанда, неврологиялық тапшылықты арттырмай, толық хирургиялық резекциямен (стандартты емдеу) терапевтік нәтиже жақсы. Сәулелік терапия стандартты болып табылады, өйткені ол өмір сүру уақытын ұзартады. Химиотерапияның рөлі даулы.

Глиобластома

Ең көп таралған және қатерлі глиальды жасуша ісіктері - глиобластомалар. Олар негізінен ересектердегі нашар сараланған астроцитома жасушаларының гетерогенді массасынан тұрады. Әдетте олар ми жарты шарларында, сирек - ми бағанасында немесе жұлында пайда болады. Өте сирек жағдайларды қоспағанда, барлық ми ісіктері сияқты, олар орталық жүйке жүйесінің құрылымдарынан асып кетпейді.

Глиобластома диффузиялық (II. дәрежесі) немесе анапластикалық астроцитома (III. сынып) дамыту. Соңғы жағдайда ол қайталама деп аталады. Алайда, егер ол алдыңғы қатерлі ісіктердің алдын-алусыз немесе дәлелі болмаса, ол бастапқы деп аталады. Глиобластомалар хирургиялық, сәулелік және химиотерапиямен емделеді. Оларды емдеу қиын және үш жылдан астам өмір сүретін жағдайлар аз.

Олигодендроглиомалар
Олигодендроглиома - олигодендроциттерден туындайтын сирек кездесетін глиальды ми ісігі. Бұл негізінен 40 пен 45 жас аралығындағы ересектерде, артықшылықты ми қыртысында және ми жарты шарларының ақ затында кездеседі.

Олигодендроглиомалар салыстырмалы түрде сирек кездеседі, олар барлық бастапқы ми ісіктерінің шамамен 5 пайызынан азын және барлық глиомалардың шамамен 10-15 пайызын құрайды. Бұл ісіктер төмен дәрежелі және анапластикалық зақымдануларға бөлінеді. Анапластикалық олигодендроглиома жасуша тығыздығының жоғарылауымен, митозбен, эндотелий пролиферациясымен және ядролық полиморфизммен және некрозмен сипатталады.

Төмен дәрежелі олигодендроглиомалар және олигоастроцитомалар
Таза олигодендроглиомасы бар науқастардың орташа өмір сүру ұзақтығы шамамен 10 жыл, олигоастроцитомамен шамамен 8 жыл. Таза астроцитомалармен салыстырғанда ұзару ісіктегі 1p/19q жұбының жойылуына немесе транслокациясына байланысты.

Диагноз қойылған науқастардың орташа жасы 35 жасты құрайды. Типтік симптомдар эпилепсиялық ұстамалар болып табылады, бірақ ошақты неврологиялық тапшылықтар, тұлғалық өзгерістер немесе бас ауруы және құсу сияқты бассүйек ішілік қысымның басқа белгілері де хабарлануы мүмкін. Бұл ісіктер әдетте компьютерлік томографияда көрінбейді, сондықтан МРТ диагностикалық бейнелеу үшін таңдау әдісі болып табылады. Үстінде  - Магнитті резонансты бейнелеу, олар сигнал қарқындылығының жоғарылауы ретінде танылады. Қосулы  -суреттер, керісінше, сигналды өшіруге болады және контрастты жақсартуды кейде ғана анықтауға болады. Кальцификация сигналы жоқ болуы мүмкін.

Бұл ісіктер төмен дәрежелі астроцитомаларға қарағанда баяу дамиды және әдебиетте оңтайлы емдеуге қатысты консенсус жоқ. Бастапқы емдеу симптомдарды ұстамаға қарсы препараттармен, сәулемен, химиотерапиямен немесе соңғы екеуінің комбинациясымен бақылауды қамтиды. Рецидивтерде хирургия, сәулелік терапия және химиотерапия маңызды рөл атқарады. Резекциялар симптомдарды жеңілдетеді. Темозоломидте 50 көрсетті Сәулелік терапиядан кейін қайталанатын науқастардың пайызы оң реакцияға ие.

Анапластикалық олигодендроглиомалар және олигоастроцитомалар

Анапластикалық олигодендроглиомалар массалық әсерден және эпилепсиялық ұстамалардан туындайтын типтік белгілерді көрсетеді. Олардың химосезімталдығына қарамастан, орташа өмір сүру - тек 3 5 дейін Жылдар. Емдеу көздейді максималды кесу, содан кейін сәулелік терапия. Химиотерапияға қатысты, радиотерапияның нәтижелерін біріктірілген сәулелік терапия және прокарбазин, ломустин, винкристин химиотерапияларымен салыстырған соңғы екі III фазалық клиникалық сынақтарды атап өткен жөн. Тиісті симптомдарсыз өмір сүру біріктірілген емде ұзағырақ болғанымен, жалпы өмір сүру екі терапия үшін де бірдей болды. 1p/19q Делеция бар емделушілер ең жақсы емдеу нәтижелеріне қол жеткізді, ал 1p/19q делециясы жоқ емделушілер PCV химиотерапиясымен өз нәтижелерін жақсарта алды.

Перспективті клиникалық зерттеулер 50-ге жуық екенін көрсетті 70-ке дейін Сәулелік терапиядан кейін қайталанатын анапластикалық олигодендроглиомасы бар науқастардың пайызы PCV немесе темозоломидпен химиотерапияға оң жауап береді. Темозоломид пен ПСВ терапиясының жоғары тиімділігі анықталмағанымен, темозоломидпен кумулятивтік миелосупрессияның болмауы оны рецидивпен емдеудің басында қолдануды болжайды.

Эпендимомалар
Эпендимома – ми қарыншаларын, хороидты плексусты, филум терминалын және жұлынның орталық каналын қаптайтын эпендима жасушаларынан дамитын ісік. Перентрикулярлық аймақтардан ми қыртысына эмбриональды көшу нәтижесінде ми паренхимасында эпендималы жасушалар да болады.

Бұл өте сирек кездесетін ісіктер кез келген жаста пайда болуы мүмкін, бірақ олардың екі тән шыңы бар, 0-ден 10-ға дейін және 40-тан 50-ге дейін. Әдетте артқы шұңқырда пайда болатын бассүйек ішілік жарақаттар бірінші жас тобында жиі кездеседі, ал жұлын жарақаттары екінші жас тобында жиі кездеседі.

Эпендимомалар төмен дәрежелі зақымдануларға бөлінеді (I. және II. ДДҰ шкаласы бойынша дәреже) және анапластикалық зақымданулар (III. дәрежелер) бөлінеді. I. дәреже, атап айтқанда, субэпендимомалар мен миксопапиллярлы эпендимомалар, III. Анапластикалық эпендимома. Омыртқаның төмен дәрежелі эпендимомасы бар, олар толығымен жойылуы мүмкін науқастар кейіннен сәулелік терапиядан өтпейді. Төмен дәрежелі интракраниальды эпендимомаларда операциядан кейінгі сәулелік терапияның рөлі даулы, бірақ радиотерапияны емдеу әдетте толығымен резекцияланбайтын анапластикалық немесе төмен дәрежелі ісіктер үшін көрсетіледі.

Клиникалық зерттеулер эпендимомалардың химиотерапияға, әсіресе платина негізіндегі препараттарға жауап беретінін көрсетті. Платина негізіндегі химиотерапияның пайдасы - 67 Пайыз, екінші жағынан, нитрозомочевина үшін 25 Пайыз. II эпендимомалардың болжамы. Сыныптар 6 жыл аурусыз өмір сүру - 68 пайызбен және жалпы өмір сүру деңгейі 87 Пайыз. Анапластикалық эпендимомаларда бұл мәндер 29-ға дейін төмендейді пайызға немесе 37-ге дейін пайыз.

Медуллобластомалар
Медуллобластома - балалардағы ең жиі кездесетін қатерлі бас миының ісігі. Ең көп ауру 2 мен 7 жас аралығындағы балаларда байқалады. Аурудың ең үлкен қаупі балалық шақта сақталады, өйткені медуллобластома 21 жастан асқан адамдарда өте сирек кездеседі.

Бұл ісік артқы шұңқырға тән, онда ол мидың екі жарты шарында немесе мишық вермисінде локализацияланған. Ол инвазивті және тез өсіп келе жатқандықтан, ол әдетте орталық жүйке жүйесінің басқа бөліктеріне (ОЖЖ) CSF арқылы таралады және жақын орналасқан төртінші қарыншаның және ми қабықтарының түбіне енуі мүмкін. Сирек жағдайларда ОЖЖ қосымша метастаздары пайда болуы мүмкін. Қатерлі ісік пайда болған кезде белгілерге тепе-теңдіктің жоғалуы, үйлестірудің бұзылуы, диплопия, дизартрия және төртінші қарыншаның тартылуына байланысты жиі обструктивті гидроцефалия, бас ауруы, жүрек айнуы мен құсу және тұрақсыз жүру жатады.

МРТ әдетте үлкен мишықты қамтитын контрастты күшейтетін зақымдануды көрсетеді. Жоғарыда айтылғандай, медуллобластоманың лептоменингальды қабаттарға жергілікті инфильтрацияға бейімділігі жоғары, сондай-ақ омыртқаның қарыншаларын, мидың дөңестігін және лептоменингеальды беттерін қамтитын субарахноидальды кеңістік арқылы таралады. Демек, бүкіл бас сүйек-ми осін резонансқа келтіру керек.

Хирургиялық операцияның мақсаты - зақымданумен ұсынылған массаның мүмкіндігінше көп бөлігін алып тастау. Шын мәнінде, операциядан кейінгі қалдық ісіктер нашар болжамды тудырады. Сондай-ақ қолайсыз болжамның хабаршысы - жұлын сұйықтығында ісік жасушаларының болуы немесе лептоменингеальды метастаздардың резонансты анықталуы. Жалғыз хирургия әдетте емделмейді. Алайда кейбір жағдайларда ісіктің бастапқы орнына бағытталған бас сүйек-ми осінің емдік сәулеленуі мүмкін. Радиациялық терапиядан кейін химиотерапияны қосу емдеу жылдамдығын арттырады. Винкристинмен бірге платина негізіндегі препараттар (цисплатин немесе карбоплатин), этопозид және алкилирлеуші агент (циклофосфамид немесе ломустин) қолданылады. Тиісті емдеу кезінде медулобластомамен ауыратын науқастарда 3 жылдан астам ұзақ өмір сүру жағдайлары 60-тан 60 жасқа дейін ауытқиды. және 80 Пайыз.

Менингиомалар 
Менингиомалар - ми мен жұлынды сызатын мембрана, арахноидты жасушалардан пайда болатын ең көп таралған интракраниальды сыртқы немесе экстра осьтік ми ісіктері. Бұл неоплазияның жиілігі шамамен 2 құрайды жағдайлар басына жыл сайын 100 000 резидент. Олар алтыншы және жетінші онжылдықтардағы әйелдерде жиі кездеседі. Олардың жиілігі 2 типті нейрофиброматозы бар науқастарда жоғары. Хромосоманың жоғалуы 22 менингиомаларға тән, дегенмен бұл тұжырымның болжамдық мәні әлі анық емес.

Менингиомамен ауыратын науқастарда құрысулар мен ошақты неврологиялық тапшылықты қоса алғанда, бас сүйегінің массивті зақымдалуына тән белгілер болуы мүмкін. Менингиома да симптомсыз болуы мүмкін болғандықтан, олар кейде басқа себептермен компьютерлік және магнитті-резонансты бейнелеуде анықталады. Бұл резонансты ісік тән көрініске ие, әдетте ми паренхимасынан айқын бөлінуімен дура бойымен біркелкі контрастты күшейтуден тұрады. Тағы бір ерекшелігі, барлық жағдайларда болмаса да, зақымдану аймағынан асып түсетін және дураның бекіту нүктесін көрсететін дөңеспен бейнеленген «дуральды құйрық» деп аталады.

Көптеген кездейсоқ табылған менингиомалар бастапқы диагноз кезінде емдеуді қажет етпейді. Егер науқаста симптомдар бар немесе жоқ болса да, елеулі массалық әсерге ие екендігі анықталса, таңдаулы емдеу әдетте толық резекция болып табылады. Майо клиникасының студиясында кіші және орташа интракраниальды менингиомасы бар және массалық әсер белгілері жоқ пациенттердегі хирургиялық резекция мен радиохирургиядан кейінгі ісіктерді бақылау көрсеткіштерін салыстыра отырып, радиохирургия бақылауды жақсартуға әкелді (98). 88-ге қарсы пайыз) және асқынулары азырақ (10 22-ге қарсы пайыз) хирургиялық алып тастаумен салыстырғанда.

Біріншілік ОЖЖ лимфомалары
Орталық жүйке жүйесінің бастапқы лимфомасы шамамен 2 құрайды пайыздан 3-ке дейін қалыпты иммундық жүйесі бар науқастардағы барлық ми ісіктерінің пайызы. Олар 55 жастан асқан ерлерде жиі кездеседі 60-қа дейін жылдар жоғары. Барлық лимфомалардың жартысына жуығы 60 жастан асқан науқастарда және шамамен төрттен бірі 70 жастан асқан науқастарда кездеседі. жылдар жоғары. Ауру жас ұлғайған сайын көбейетін сияқты, бірақ себебі әлі белгісіз. Иммундық жүйесі әлсіреген науқастарда ОЖЖ лимфомасының даму қаупі жоғары, сондықтан орган трансплантаты болған адамдарда туа біткен иммун тапшылығы немесе аутоиммундық ауру бар немесе адамның иммун тапшылығы вирусын жұқтырған. АИТВ-ассоциирленген ми лимфомалары Эпштейн-Барр вирусымен, әсіресе CD4 лимфоциттерінің саны 500-ден төмен емделушілерде байланысты. ұяшықтар текше миллиметр қанда. ОЖЖ лимфомаларының көпшілігі түрі бойынша диффузды ірі В-жасушалы лимфомалар болып табылады.

Пациенттер ошақты немесе мультифокальды массивті зақымданудың әртүрлі тән белгілерінен зардап шегеді. МРТ әдетте терең перивентрикулярлы ақ затта біртекті контрастты күшейтетін ісіктерді көрсетеді. Иммундық жүйесі әлсіреген науқастар үшін мультифокальдылық және біртекті емес күшейту тән. ОЖЖ лимфомасының талдауы ми неоплазиясының дифференциалды диагностикасында өте маңызды. Айта кету керек, кортикостероидтарды қабылдау күшейтудің толық жойылуына әкелуі мүмкін, бұл зақымданулардың диагнозын қиындатады. Демек, егер дифференциалды диагностикада ОЖЖ лимфомасын қарастыру қажет болса, егер массалық әсер пациентте ауыр және дереу проблема тудырмаса, кортикостероидтардан аулақ болу керек.

Күдікті зақымданудың биопсиясы өте маңызды. Химиотерапия да, сәулелік терапия да тиімді және локализацияланған зақымдануларды емдеу емдік болып табылатын жүйелік үлкен В-жасушалы лимфомадан айырмашылығы, орталық жүйке жүйесінің лимфомасы әдетте бастапқы терапияға жауап береді, бірақ кейін қайталанады. Жүйелік лимфомадағы сияқты, хирургияның рөлі ең алдымен диагностика үшін тиісті тін үлгілерін алумен шектеледі.

Бұрын радиациялық терапия бүкіл миға (панэнцефалиялық) берілген. Орташа өмір сүру ұзақтығы локализацияланған зақымданулардың өзінде 12-ге жуық Айлар. Қайталану әдетте алдыңғы жарақат орнына, сондай-ақ басқа аймақтарға әсер етеді. Химиотерапияға жауаптар перспективалы. Бірінші емдеу ретінде тек жоғары дозада метотрексат қолданылған және радиотерапия рецидив немесе үдеу уақытына дейін кейінге қалдырылған клиникалық зерттеулер жалғыз сәулелік терапияға қарағанда жалпы өмір сүрудің жақсырақ екенін көрсетті. Метотрексат, винкристин, прокарбазин, интратекальды метотрексат, цитарабин және панэнцефалиялық сәулелік терапия мен цитарабинді біріктіру немесе артерияішілік химиотерапияны артерияішілік метотрексатпен қолдану, циклофоспозидті модификациялаудан кейін көктамыр ішіне енгізу және эфосфамидті қолдану одан да тиімді болды. маннитолмен ми тосқауылдары. Метотрексатпен емдеу кезінде орташа өмір сүру 24 болды 40-қа дейін айлар тек сәулелік терапияға қарағанда әлдеқайда жоғары (диапазон 24 дейін 40 ай). Кейбір жағдайларда сәулелік терапия химиотерапиямен бастапқы регрессия болған кезде ғана рецидивтер үшін қолданылады. Сәулелік терапиясыз ұзақ өмір сүру жағдайлары да хабарланды.

Панэнцефалиялық сәулелік терапия деменция немесе лейкоэнцефалопатия дамуының жоғары қаупімен байланысты. Бұл тәуекелді панэнцефалиялық сәулелік терапияны болдырмайтын ісіктерді бақылаудың тиімді стратегияларын әзірлеу арқылы азайтуға болады. Иммундық жүйесі әлсіреген науқастарға арналған бастапқы терапия иммуносупрессияның себептерін азайту болып табылады. Бұл пациенттер үшін болжам әдетте қалыпты иммундық жүйесі бар науқастарға қарағанда нашар. Ілеспе ісік инфекцияларына және жалпы алғанда оңтайлы емес физикалық жағдайға байланысты, бұл иммуносупрессиялық емделушілерде химиотерапия жиі жүргізілмейді. Басқа ми ісіктері сияқты, емдеуге жауап жас пен физикалық жағдайға байланысты.

 Диагностикалық процедуралар 

 Ми мен жұлынның диагностикалық бейнелеуі 
Нейроонкологияда жиі қолданылатын бейнелеу зерттеулері компьютерлік томография (КТ) және магнитті-резонансты томография (МРТ) болып табылады. Миелография, позитронды-эмиссиялық томография (ПЭТ) және диагностикалық ангиография азырақ қолданылады.

Орталық жүйке жүйесінің метастаздық ісіктері 
Мидың метастаздары 

Мидың метастаздары ересектердегі ең жиі кездесетін бассүйек ішілік ісік болып табылады, бас миының бастапқы ісіктерінен он есе жиі кездеседі. Олар 20-да қадам жасайды 40-қа дейін ракпен ауыратын ересектердің пайызы және негізінен өкпе және сүт безі қатерлі ісігімен және меланомамен байланысты. Бұл зақымданулар рак клеткаларының қан арқылы таралуынан туындайды және көбінесе сұр және ақ заттардың түйіскен жерінде пайда болады, онда қан тамырларының көлденең қимасы өзгеріп, ісік жасушаларының эмболиясын ұстайды. 80 Зақымданулардың пайызы ми жарты шарларында кездеседі, 15 мишықта пайыз және 5 ми бағанасында пайыз. 80-ге жуық науқастардың пайызында жүйелі ісік тарихы бар және 70 пайызында мидың бірнеше метастаздары бар.
Жақында осы зақымдануларды диагностикалау мен емдеуде айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізілді, нәтижесінде өмір сүру және симптомдарды бақылау жақсарды. Белгілер мен белгілердің басталуы мидағы басқа массивті зақымдануларға ұқсас. Таңдау диагностикалық әдісі - контрастты заттарды қолдану арқылы магнитті-резонансты бейнелеу.

Әдебиеттер хирургия мен радиохирургия үшін баламалы нәтижелерді көрсетеді. Соңғысы кішігірім зақымдануларға немесе хирургиялық араласуға қол жетпейтін аймақтарға ыңғайлы, тиімді және қауіпсіз болып көрінеді. Медициналық себептерге байланысты операция жасай алмайтын науқастар үшін радиохирургия ақылға қонымды балама болып табылады. Дегенмен, хирургия диагностика үшін тіндерді алудың және жаппай әсер ететін зақымдануларды жоюдың оңтайлы әдісі екені анық. Сондықтан, радиохирургия мен хирургияны пациенттің әртүрлі жағдайына байланысты қолданылатын екі қосымша, бірақ әртүрлі әдістер ретінде қарастырған жөн. 50-ге жуық Бір немесе екі ми метастаздары бар науқастардың пайызы зақымданулардың қол жетімсіздігіне, жүйелі аурудың дәрежесіне немесе басқа факторларға байланысты хирургиялық алып тастауға үміткер емес. Осы және бірнеше метастаздары бар басқа пациенттерге әдетте стандартты күтім ретінде панэнцефалиялық сәулелік терапия ұсынылады. Іс жүзінде 50-ге дейін жетеді олардың пайызы осы терапиямен неврологиялық симптомдардың жақсаруы және 50 70-ке дейін пайызы байқалатын реакция. Химиотерапия негізінен мидың метастаздары үшін сирек қолданылады.

Мидың метастаздары бар науқастардың көпшілігі үшін орташа өмір сүру панэнцефалиялық сәулелік терапиядан кейін төрт-алты айға жетеді. Дегенмен, дискретті зақымдануы және бақыланатын жүйелі ауруы бар 60 жастан асқан емделушілер ұзақ өмір сүруге қол жеткізе алады, өйткені олар неғұрлым агрессивті емдеу әдісін көтере алады.

Менингиальды метастаздар 
Шамамен 5-те ісікпен ауыратын науқастардың пайызында жұмсақ ми қабығының метастаздары (leptomeninges encephali) диагнозы қойылуы мүмкін. Көбінесе олар ісік жасушаларының қан арқылы таралуы нәтижесінде меланома, сүт безі және өкпе ісігінде пайда болады. Қатерлі жасушалар содан кейін бүкіл орталық жүйке жүйесіне (ОЖЖ), әдетте ми сұйықтығы деп аталатын цереброспинальды сұйықтық арқылы таралады.

Төмендегі белгілер мен симптомдардың біреуі немесе бірнешеуі менингеальді метастаздардан туындауы мүмкін, соның ішінде:
 бас сүйек нервтерінің салдануы, мотордың әлсіздігі және радикулопатиялар, парестезия және ауырсыну сияқты жергілікті жүйке зақымдануы,
 миға немесе жұлын тініне тікелей инвазия,
 Ми мен омыртқаның қан тамырларының ошақты неврологиялық тапшылығымен және/немесе құрысуларымен бұзылуы,
 бас ауруымен және бассүйек ішілік қысымның жоғарылауымен цереброспинальды сұйықтықтың қалыпты ағуына кедергілер,
 Энцефалопатия және/немесе сияқты қалыпты ми қызметінің бұзылыстары
 нәтижесінде ишемия және апоплексия белгілері бар ісік жасушаларының периваскулярлық инфильтрациясы.

Диагнозды жұлын сұйықтығын зерттеу немесе ми мен жұлынның магнитті-резонансты томографиясы арқылы жасауға болады. Қатерлі жасушалардың болуын 50-де өлшеуге болады науқастардың пайызын анықтауға болады. Кем дегенде 10 лептоменингеальды зақымдануы бар науқастардың пайызы, цитологиялық зерттеу теріс болып қалады. Белдік пункциялардың санын алтыға дейін және алынған сұйықтық көлемін 10-ға дейін арттыру арқылы Бір пункцияға миллилитр оң диагноз қою мүмкіндігін арттырады. Цереброспинальды сұйықтықта ақуыздардың концентрациясы әдетте жоғары, глюкозаның концентрациясы плеоцитоз болған кезде төмен болуы мүмкін. Рентгенологиялық зерттеуде лептоменингтердің жаппай зақымдануы немесе диффузды ұлғаюы жоқ гидроцефалия болуы мүмкін.

Терапиясыз орташа өмір сүру 4 құрайды 6 дейін апта, үдемелі неврологиялық нашарлау салдарынан өліммен. Лептоменингеальды метастаздар көбінесе негізгі аурудың соңғы кезеңінің көрінісі болып табылады және симптоматикалық терапия ең қолайлы шешім болуы мүмкін. Кортикостероидтар мен анальгетиктер уақытша жеңілдік береді. Симптомдарды жеңілдету және өмір сүруді ұзарту үшін ең аз жүйелі ауруы және қолайлы жалпы физикалық жағдайы бар емделушілерге емдеу ұсынылуы мүмкін.

Орташа өмір сүру ұзақтығын симптоматикалық жерлерге және рентген арқылы анықталған көлемді ауру аймақтарына радиотерапия және белдік пункция немесе Оммая катетері арқылы орындалатын метотрексат, цитарабин және тиотепамен интратекальды терапия арқылы жақсартуға болады. 6 бойынша айлар көбейеді.

Метотрексат негізіндегі интратекальды терапияның негізгі асқынуы ұзақ өмір сүре алатын бірнеше емделушілерде айлар емдегеннен кейін дамуы мүмкін некротикалық лейкоэнцефалопатия болып табылады. Бұл жойқын уытты әсер әсіресе интратекальды метотрексат терапиясымен бұрын немесе қатарлас сәулелік терапия алған емделушілерде жиі байқалады.

Ауырсыну және терминалды күтім
Паллиативтік көмек – қатерлі ісік сияқты ауыр немесе өміріне қауіп төндіретін аурудан зардап шегетін науқастардың өмір сүру сапасын жақсартуға арналған арнайы көмек түрі. Паллиативтік көмектің мақсаты емдеу емес, аурудың белгілері мен жанама әсерлерін және оны емдеуді, сондай-ақ онымен байланысты психологиялық, әлеуметтік және рухани мәселелерді мүмкіндігінше ертерек болдырмау немесе емдеу болып табылады. Паллиативтік көмек жайлылық күтімі, демеуші күтім және симптомдарды басқару ретінде де белгілі.

Паллиативтік көмек пациенттің онкологиялық тәжірибесінің барлық кезеңінде көрсетіледі. Ол әдетте диагностикадан басталып, емдеу, кейінгі күтім және өмірдің соңына дейін жалғасады.

 Жиі қолданылатын емдеу әдістері 

 Сәулелік терапия Сәулелік терапия орталық жүйке жүйесінің ісіктерін емдеудің маңызды әдісі болып табылады және көптеген бастапқы және метастатикалық ми ісіктері бар науқастардың өмір сүруін ұзарту және өмір сапасын жақсарту үшін көрсетілді.
 Химиотерапия  Химиотерапия немесе қатерлі ісіктерді емдеуде дәрі-дәрмектерді қолдану көптеген қатерлі ісіктерді ұзақ уақыт бақылауға әкелуі мүмкін. Кейбір ісіктерді, мысалы, Ходжкин ауруының аталық безінің қатерлі ісігі кең таралған кезде де емделуі мүмкін. Химиотерапия ауыр уыттылықпен байланысты болуы мүмкін болғандықтан, оны мұндай агенттерді енгізу және бақылау саласында білікті маманның бақылауымен жүргізу керек.
 Кортикостероидтар  Кортикостероидтар (КС) әртүрлі нейро-онкологиялық жағдайлары бар науқастарда жиі қолданылады. Көбінесе интракраниальды қысымның жоғарылауымен (ICP) немесе перитуморальды ісінумен байланысты симптомдарды бақылау үшін CS емдеу қажет.Duffau, H. (2012). The challenge to remove diffuse low-grade gliomas while preserving brain functions. 10(7), 569-574. 
 Нейрохирургиялық араласулар  Нейрохирургиялық араласу орталық жүйке жүйесінің бастапқы ісіктерінің барлық дерлік жағдайларында және көптеген метастаздық ісіктер үшін қажет. Биопсия әдетте нақты гистологиялық диагнозды анықтайды. Хирургияның рөлі ісіктің сипатына байланысты. Қазіргі заманғы нейрохирургиялық әдістермен экстра осьтік ми ісігі бар науқастардың көпшілігі неврологиялық жетіспеушіліктің аз қалдығымен емделеді.

 Дереккөздер 

 Сыртқы сілтемелер 
 www.cochrane.org/pt/evidence – COCHRANE - Neuro-Oncology Group
 www.eano.eu – European Association of Neuro-Oncology
 https://www.eortc.org/research_field/brain/ – The European Organisation for Research and Treatment of Cancer (EORTC)

Әдебиеттер
 Jan C. Buckner et al., Central Nervous System Tumors, Mayo Clinic Proceedings, Jg. 82, 2007, lado 1271-1286
 Lisa M. DeAngelis et al., Intracranial Tumors. Diagnosis and Treatment, Dunitz London, 2002, ISBN 1-901865-37-1
 D. N. Louis et al., WHO Classification of Tumours of the Central Nervous System, Genf, 2007, ISBN 978-92-832-2430-3
 Richard Pazdur et al., Cancer management. A multidisciplinary approach. Medical, surgical, & radiation oncology, UBM Medica, 2010, ISBN 978-0-615-41824-7
 Jerome B. Posner, Neurologic Complications of Cancer, Davis, Philadelphia, 1995, ISBN0-8036-0006-2
 Rüdiger Schenk, Neuroonkologische Therapiekonzepte zur Behandlung von Astrozytomen höheren Malignitätsgrades und Rezidivlokalisation, Regensburg, 2019
 Uwe Schlegel et al., Neuroonkologie, 2. erw., Thieme, Stuttgart, 2003, ISBN 3-13-109062-6
 Jörg-Christian Tonn et al., Oncology of CNS Tumors, Springer, Berlin, 2010, ISBN 978-3-642-02873-1

Санат:Онкология
Санат:Неврология