КСРО халық санағы (1989)

1989 жылғы Бүкілодақтық халық санағы — 12-19 қаңтар аралығында өткен соңғы КСРО халық санағы.

 Өткізу 
Санақ 8 күн бойы, 1989 жылдың 12-19 қаңтары аралығында азаматтардың нақты тұрғылықты жері бойынша сауалнама жүргізу арқылы жүргізілді. Сауалнама мен жазбаларды санақ парақшаларына жазуды кәсіпорындардан, мекемелерден, ұйымдардан алынған арнайы дайындалған санақ қызметкерлері жүргізді. Ақпарат жауаптардың дұрыстығын растайтын құжаттарды талап етпей, сауалнамаға қатысушылардың сөздерінен жазылды.

Санақ аяқталғаннан кейін үш ай өткен соң — 1989 жылдың сәуірінде — елдің жекелеген аймақтарындағы халықтың саны мен таралуының алдын ала қорытындылары жарияланды. 1990 жылдың басында санақ парақшаларын автоматтандырылған өңдеу негізінде халықтың саны мен жас құрамы, отбасылық жағдайы, отбасының саны мен мөлшері, білім деңгейі, ұлты мен тілі, күнкөріске қажетті қаражат көзі бойынша түпкілікті нәтижелер алынды.

Санақ ұрандары: «Жолдас! Сіздердің халық санағына қатысуларыңыз – ел жоспарлары нақтылығының кепілі».

 Санақ нәтижелері 
Санақ бойынша халық саны 1989 жылғы 12 қаңтардағы жағдай бойынша 286,7 миллион адамды құрады. 1979 жылғы санақтан кейінгі 10 жыл ішінде ол 24,3 миллион адамға немесе 9%-ға өсті.

        Саны, млн. адам  Орташа жылдық өсу қарқыны, %
                  1959 ж.1970 ж.1979 ж.1989 ж.1959-691970-781979-89
  Бүкіл халық   208,8  241,7  262,4  286,7  1,3      0,9      0,9  
  Қала халқы    100,0  136,0  163,6  188,8  2,8      2,1      1,4
  Ауыл халқы    108,8  105,7  98,8   97,9   -0,3     -0,7     -0,1


Санақ 73,1 миллион отбасын қамтыды, бұл 1979 жылмен салыстырғанда 6,8 миллионға (10%) көп. Отбасы санының ең көп өсімі Орта Азия республикалары мен Әзірбайжан КСР (22-29%), сондай-ақ Қазақ КСР (16%) мен Молдаван КСР (12%) болды. Республика бойынша отбасының орташа саны жалпы алғанда 3,5 адамды, қалалық елді мекендерде – 3,3 адамды, ауылдық жерде – 3,8 адамды құрады. Одақтас республикаларда отбасының орташа мөлшері Тәжік КСР, Латвия КСР және Эстон КСР-де 6,1 адамнан 3,1 адамға дейін ауытқиды, бұл негізінен отбасындағы бала санына байланысты.

1989 жылы отбасында 255,8 млн адам (ел халқының 89%) тұрды. Сонымен қатар, 13 миллион (5%) отбасы мүшелері отбасынан бөлек өмір сүрді, бірақ оған ортақ бюджет арқылы байланысты болды. 16,4 млн (6%) отбасы болмаған немесе онымен материалдық байланысын жоғалтқан (жалғызбасты адамдар). Отбасынан бөлек тұратын және жалғызбасты адамдардан тұратын отбасы мүшелерінің үлесі әсіресе Орталық Азия республикаларында, Грузин КСР және Әзірбайжан КСР-де аз, оларда 4-6%, РКФСР, Украина КСР, БКСР және Балтық республикаларында (11-15%) айтарлықтай көбірек болды.

 Одақтас республикалардың халқы саны 
                      мың адам1989 ж. қала тұрғындары %титулды ұлттар %1989 ж. 
                      1979 ж.   1989 ж.1979 ж. қатынасы %1979 ж.1989 ж.1979 ж.1989 ж.1979 ж. қатынасы %
  КСРО     	       262436	  286731  109       62     66 52,4     50,8 -1,6
  РКФСР    	       137551	  147400  107	 69	  74  82,6  81,5  -1,1
  Украин КСР      49755	  51707   104	 61	  67  73,5  72,7  -0,8
  Белорус КСР      9560	  10200   107	 55	  65  79,4  77,9  -1,5
  Өзбек КСР       15391	  19905   129	 41	  41  68,7  71,4  +2,7
  Қазақ КСР       14684	  16536   113	 54	  57  36,0  39,7  +3,7
  Грузин КСР       5015	  5443    109	 52	  56  68,8  70,1  +1,3
  Әзірбайжан КСР 6028	  7038    117	 53	  54  78,1  82,7  +4,6
  Литва КСР       3398	  3690    109	 61	  68  80,0  79,6  -0,4
  Молдован КСР      3947	  4338    110	 39	  47  63,9  64,5  +0,6
  Латвия КСР      2521	  2680    106	 68	  71  53,7  52,0  -1,7
  Қырғыз КСР      3529	  4290    122	 39	  38  47,9  52,4  +4,5
  Тәжік КСР      3801	  5109    134	 35	  33  58,8  62,3  +3,5
  Армян КСР       3031	  3288    108	 66	  68  89,7  93,3  +3,6
  Түрікмен КСР     2759	  3534    128	 48	  45  68,4  72,0  +3,6
  Эстон КСР       1466	  1573    107	 70	  72  64,7  61,5  -3,2


 Тұрғындардың ұлттық құрамы 
Соңғы тізімге одақтық, автономиялық республикалардың, автономиялы облыстар мен округтердің «титулдық ұлттар» деп аталатын барлық өкілдері, сондай-ақ немістер мен поляктар кіреді.

                      1979 ж., мың адам 1989 ж., мың адам 1989 ж. 1979 ж. қатынасы %Бүкіл халқы 262085 285743 109Орыстар 137397 145155 106Украиндар 42347 44186 104Өзбектер 12456 16698 134Беларустар 9463 10036 106Қазақтар 6556 8136 124Әзербайжандар 5477 6770 124Татарлар 6185 6649 107Армяндар 4151 4623 111Тәжіктер 2898 4215 145Грузиндер 3571 3981 111Молдовандар 2968 3352 113Литвандар 2851 3067 108Түрікмендер 2028 2729 135Қырғыздар 1906 2529 133Немістер 1936 2039 105Чуваштар 1751 1842 105Латыштар 1439 1459 101Башқұрттар 1371 1449 106Жебірейлер 1762 1378 76Мордвалар 1192 1154 97Поляктар 1151 1126 98Эстондар 1020 1027 101Шешендер 756 957 127Ұдмұрттар 714 747 105Марилер 622 671 108Аварлар 483 601 124Осетиндер 542 598 110Лезгиндер 383 466 122Қарақалпақтар 303 424 140Буряттар 353 421 119Кабардалар 322 391 121Сахалар 328 382 116Даргиндер 287 365 127Коми 327 345 105Құмықтар 228 282 123Ингуштар 186 237 128Тывалар 166 207 124Қалмақтар 147 174 119Қарашайлар 131 156 119Коми-пермяктар 151 152 101Карелдер 138 131 95Адыгейлер 109 125 115Лактар 100 118 118Абхаздар 91 105 116Табасарандар 75 98 130Малқарлар 66 85 128Хакастар 71 80 113Ноғайлар 60 75 126Алтайлықтар 60 71 118Шеркестер 46 52 113Ненецтер 30 35 116Эвенкілер 27 30 111Ханттар 21 23 108Талыштар -21 -Рутулдар 15 20 136Сахурлар 13 20 148Агулдер 12 19 155Чукчалар 14 15 108Долғандар 5,1 6,9 137Коряктар 7,9 9,2 117Мансилер 7,6 8,5 112Басқа халықтар 2811 3441 122


 Әдебиет 
 Лабутова Т. Ежегодник Большой советской энциклопедии. выпуск 34. стр. 007—011, Москва 1990 г. ISBN 5-85270-041-X.
 В. А. Болдырев. Итоги переписи населения СССР / Госкомстат. — М.: Финансы и статистика, 1990. — 49 с.

Санат:КСРО халық санағы