Цян (халық)

Цян  (жума, жумэй) — Қытайдағы тибеттіктермен жақын туысқан халық. Қытайдың ресми түрде танылған 56 халқының қатарына кіреді.
Жалпы саны 309,6 мың адам. (2010, халық санағы).

 Тілі 
Олар қытай-тибет тілдері отбасының тибет-бирма тармағының цян тобына жататын солтүстік және оңтүстік цян тілдерінде сөйлейді. Екі тіл де жойылу қаупінде және халықтың ересек және қарт бөлігінің отбасы ішілік қарым-қатынасы үшін пайдаланылады. Солтүстік Цян үшін латын әліпбиіне негізделген әліпби әзірленді. Негізгі тіл ретінде қытай тілі немесе тибет тілі қолданылады. Жазбаша қытай тілін меңгеру кең тараған.

 Діні 
Ертеде цяндар арасында анимизм, табиғат рухтарына табыну кең тараған. Кейбір Цян халқы ламаизмді ұстанады.

 Тарихы 
Цян халқы Қытайдың ең ежелгі ұлттарының бірі. 3000 жылдан астам бұрын Инь әулеті кезінде сүйектер мен тасбақа қабығына жасалған көне жазуларда цянға сілтемелер бар. Олар негізінен Қытайдың солтүстік-батысында және орталық Қытайдың аудандарында өмір сүрді. Тан әулеті дәуірінде цян халқының бір бөлігі тибеттіктермен, бір бөлігі ханзулармен ассимиляцияланды. Қазір Сычуаньның солтүстік-батысын мекендеген Цян халқы ежелгі Цян халқының аман қалған тармағы. Цянның «эрма» немесе «ерме» атауы «жергілікті адам» дегенді білдіреді.

 Кәсібі 
Негізгі дәстүрлі кәсіптері егіншілік (арпа, бидай, тары, жүгері, қарақұмық), мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал), шошқа шаруашылығы, аңшылық, дәстүрлі қолөнерден – тоқымашылық бар.

Цян халқының ауыл шаруашылығы өндірісі мен экономикасының басқа да салалары дамуға ие болды. Цян халқы гидротехникалық құрылыстар мен су энергетикасын дамытуда ерекше табысқа жетті. Цян халқы тұратын таулы аймақтарда көптеген шағын су электр станциялары салынды.

 Тұрмыс салты 

 Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары 
нобай|оңға|200px|Цяндардың дәстүрлі тұрғын үйі
Цян қоныстары әдетте шағын (шамамен 10 отбасы) және таулардың шыңдарында немесе беткейлерінде орналасқан. Үйлері тастан салынған, екі қабатты, бірінші қабатта мал ұсталатын үй-жайлар, екінші қабатта тұрғын үйлер.

 Дәстүрлі киімдері 
Ерлер киімі – күртеше, жеңсіз күртеше, белбеулі шалбар, әйелдердікі – күртеше, белдемше, алжапқыш, кейде халат.

 Дәстүрлі тағамдары 
Азық-түлік тұрғысынан солтүстік-батыс аймақ егіншіліктен гөрі мал шаруашылығына көбірек сүйенді, осылайша сүт және ет өнімдерін көбірек тұтынды. Ал оңтүстік-шығыс қоныстанушылар ауылшаруашылық әдістерін қолдайды, бұл астық пен бидайдың көбірек тұтынуына әкеледі.
Негізінен жүгері, бидай, күріш және картоп тұтынылады. Танымал алкогольдік сусын - үйде жасалған, «цзацзю» деп аталатын сусын.

 Сілтеме 


 Дереккөздер 

Санат:Қытай этникалық топтары