Эде (халық)

Эде (өз аты - «бамбук қопаларында тұратын адамдар») — Вьетнамдағы Тхыонг тобының халқы. Даклак, Зялай, Контум, Кханхоа және Фуйен провинцияларының таулы аймақтары және Камбоджада тұрады. Саны 270 348 адам.

 Тілі 
Аустронезиялық отбасының батыс аустронезия тобының радэ тілінде сөйлейді. 1920 жылдардан бастап жазуы латын тіліне негізделген.

 Діні 
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер.

 Кәсібі 
Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, маниок, тәтті картоп, темекі), мал шаруашылығы (буйвол, шошқа, құс шаруашылығы, кейбір топтарда пілдерді қолға үйрету), қолөнер (тоқымашылық, керамика, ұсталық, тоқу), терушілік. Суармалы күріш өсіру аздап дамыған.

 Тұрмыс салты 
нобай|солға|200px|Эделердің ұзын үйлері
Көп балалы отбасылар, сорораттық және әмеңгерлік әдет-ғұрыптар сақталған. Ауылдарды (буон) мұрагерлік бойынша басшылар басқарады (попинеа). Сондай-ақ матрилиндік рулар осы уақытқа дейін сақталған.

 Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары 
Тұрғын үйлері қадалы, ағаштан немесе бамбуктан жасалған, қабырғалары көлбеу және шатырлы. Ұзын үйлер жиі кездеседі.

 Дәстүрлі киімдері 
Эде өкілдері, ерлер де, әйелдер де, олардың қолдарымен тігілген дәстүрлі киімдерге ие. Дәстүрлі түрде ерлердің костюмдері қара немесе қою көк түсті. Әйелдер костюмі белдемше мен жейдеден тұрады, белдемше ерекше дизайнға ие.
Көйлек денеге қатты жабысып, беліне дейін түседі. Жеңдері қысқа және салыстырмалы түрде тар, ал киінуге ыңғайлы болу үшін мойын жоғары және кең болуады. Жейде қара-көк түсті, жағасында, жеңдерінде және етегінде жұқа қызыл, ақ және сары жолақтары бар етек жиектері бар.

Ерлер киімі – жиектері шашақ, кестеленген белдігі бар денені орайтын ұзын матадан тұрады. Ерлердің жейделері әйелдердікіне қарағанда кеңірек және ұзынырақ. Жеңдерң ұзын, жейденің артқы жағы алдынан ұзынырақ. Көйлек ортасында тіктөртбұрышты пішіндегі көлденең қатарлы әшекейлер бар. Белге орап, бір ұшын бүйірінен байлап, белді орнына бекітіп, екіншісін алдыңғы жағында бос қалдырады.

 Дәстүрлі тағамдары 
Дәстүрлі тағамның негізі көкөніс, ет мереке күндері тұтынылады. Бетел шайнау, темекі шегу кеңінен таралған.

 Дереккөздер 


Санат:Вьетнам халықтары
Санат:Камбоджа халықтары