SPQR

SPQR,  сөзінің аббревиатурасы () — бұл ежелгі Рим республикасының үкіметіне қатысты эмблемалық қысқартылған сөз тіркесі. Ол римдік валютада, тасқа немесе металлға жазу арқылы жария етілген құжаттардың соңында, ескерткіштер мен қоғамдық және азаматтық жұмыстарға арнауларда кездеседі.

Толық фраза Цицерон мен Аб Урбе Кондита Либридің («Қаланың негізі қаланған кітаптары») Ливидің сөйлеген сөздері сияқты римдік саяси, құқықтық және тарихи әдебиеттерде кездеседі.

 Аударма 
SPQR: Senātus Populus que Rōmānus . Латын тілінде Senātus – «Сенат» дегенді білдіретін атау септігінде тұрған жекеше түрдегі зат есім. Populus que сөзі «халық» дегенді білдіретін зат есім Populus және екі зат есімді байланыстыратын «және» мағынасындағы энклитикалық жалғаулық -que арқылы жасалған. Соңғы сөз, Rōmānus (« Рим») бүкіл Senatus Populusque зат есімдерін сипаттап тұрған сын есім: тұтас алғанда «Рим Сенаты және халқы». Осылайша, сөз тіркесі сөзбе -сөз аударғанда «Рим сенаты және халқы» немесе еркінірек «Рим сенаты және халқы» деп аударылады.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Romeinse_vlag.jpg/170px-Romeinse_vlag.jpg|нобай| Рим стандартының заманауи рекреациясы.
Титулдың құрылған күні белгісіз, бірақ ол алғаш рет Соңғы Республиканың жазуларында кездеседі, б.з.б. 80 ж. бастап. Бұрын Рим мемлекетінің ресми атауы тиындардан көрінетіндей, жай ғана ROMA болды. Аббревиатура соңғы рет Христиан дінін қолдаған Рим императоры Ұлы Константиннің (б.з. 312–337 жж.) монеталарында кездеседі.

Аталған екі заңды тұлға, Сенат және Популус Романус біріктірілген кезде егемен болып табылады. Алайда, халық егемендігі жалғыз болған жерде Сенат емес . Рим патшалығы тұсында бірде-бір ұйым егеменді болмады. Демек, бұл сөз тіркесін Республиканың құрылған күнінен ертерек атауға болмайды.

Бұл қолтаңба Рим империясы кезінде де қолданыла берді. Сенат кеңесі немесе Сенат жарлықтары императордың іс жүзінде қалауы бойынша жасалса да, императорлар халықтың де-юре өкілдері болып саналды.

Рим әдебиетіндегі Populus Rōmanus — халық үкіметін білдіретін сөз тіркесі. Римдіктер шет мемлекеттердің үкіметтерін атағанда, populus дегенді жекеше немесе көпше түрде пайдаланды, мысалы populī Prīscōrum Latinōrum, «ескі латындардың үкіметтері». Rōmanus - римдіктерді ажырату үшін қолданылатын сын есім, Cīvis Rōmānus, «Рим азаматы » сияқты.

Рим халқы құқық пен тарихта dignitas, maiestas, auctoritas, libertas populī Rōmanī, «рим халқының қадір-қасиеті, ұлылығы, беделі, бостандығы» сияқты тіркестерде жиі кездеседі. Олар популус либер, «еркін халық» болды. Дәл осы халықтың exercitus, imperium, iudicia, honorēs, consulēs, voluntās болды : «Рим халқының әскері, билігі, соттары, кеңселері, консулдары және еркі». Олар ерте латын тілінде Пополус және Поплюс ретінде пайда болады, сондықтан өздерін еркін және егемен деп санау әдеті әбден сіңген.

Римдіктер барлық билік халықтан келеді деп есептеді. Қазіргі саяси-әлеуметтік төңкерістерде байқалатын ұқсас тіл тікелей осы қолданудан туындайды деп айтуға болады. Бұл мағынада адамдар бүкіл үкіметті білдіреді. Алайда, соңғысы негізінен өсиетін консулдар мен преторлар орындайтын ақсүйектер Сенатына және өсиетін Трибуналар қорғайтын «ғасырлар комитеті» comitia centuriata деп бөлді.

Император Комодтың (180–192) қайырымдылық пен бұқаралық ойын-сауық үшін төлейтін тәсілдерінің бірі сенаторлық тәртіпке салық салу болды, ал көптеген жазбаларда дәстүрлі тәртіп арандатушылық түрде жойылды (Populus Senatusque. . .).

1184 жылдан бастап Рим Коммунасы SENATVS PQ R атына тиындар соға бастады. 1414 жылдан 1517 жылға дейін Рим Сенаты SPQR жазуы бар қалқанмен монеталарды соға бастады. Monete e Zecche Medievalli Italiane, Elio Biaggi, coins 2081 and 2141

Бенито Муссолини режимі кезінде SPQR оның диктатурасын «Жаңа Рим империясы» ретінде алға жылжыту мақсатында бірқатар қоғамдық ғимараттар мен кәріз қақпақтарында безендірілген. 

 Заманауи қолдану 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Insigne_Romanum_coronatum.svg/110px-Insigne_Romanum_coronatum.svg.png|оңға|нобай|181x181 нүкте| Рим муниципалитетінің қазіргі заманғы елтаңбасы.
Тіпті қазіргі қолданыста SPQR әлі де Римнің муниципалды гербінде және ресми құжаттарда Рим коммунасының аббревиатурасы ретінде қолданылады.   Итальяндықтар бұл аббревиатураның әртүрлі және әзіл-оспақ кеңеюін бұрыннан қолданып келеді, « Sono Pazzi Questi Romani » (сөзбе-сөз: «Олар ақылсыз, бұл римдіктер»). 

Испанияда SPQR Сабиньяниго туы мен елтаңбасында да қолданылады.

Бизнесте, ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде SPQR кейде (әзілмен) «Шағын пайда, жылдам қайтару» дегенді білдіреді, көбінесе мектепте латын тілін оқыған адамдар. 

 Азаматтық анықтамалар 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/2011-06-22-hh-buergerschaft-by-RalfR-04.jpg/220px-2011-06-22-hh-buergerschaft-by-RalfR-04.jpg|оңға|нобай| Гамбург Ратаусындағы «SPQH».
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Krak%C3%B3w_1644.jpg/220px-Krak%C3%B3w_1644.jpg|оңға|нобай| Вавель сарайындағы Ваза қақпасының үстіндегі « Сенатус Популуск Краковиенсис », Краков, Польша
SPQ x кейде муниципалдық мақтаныш пен азаматтық құқықтарды бекіту ретінде пайдаланылады. Мысалы, итальяндық Реджио Эмилия қаласының елтаңбасында  . . "SPQ x " үлгісін қолдану және қолдану туралы есептер расталды;
CityCountrySPQLatinWhere has it been usedAlkmaarSPQAOn the facade of the Waag building.AmsterdamSPQAAt one of the major theatres and some of the bridges.AntwerpSPQAOn Antwerp City Hall and other public buildings and schools.BaselSPQBOn the Webern-Brunnen in Steinenvorstadt.BeneventoSPQBOn manhole covers.BremenSPQBIn the Bremen City Hall.BrugesSPQBOn its coat of arms.BrusselsSPQB (of the city) or  (of the country)Found repeatedly on the Palais de Justice, over the main stage of La Monnaie, and on the ceiling of the hemicycle of the Belgian Senate in the Palais de la Nation.CapuaSPQCCataniaSPQCCan be found on manhole covers.ChicagoSPQCCan be found on the George N. Leighton Cook County Criminal Courthouse.DublinSPQHOn the City Hall, built in 1769.FlorianópolisSPQFFranekerSPQFAt the a gate on the Westerbolwerk and Academiestraat 16.FreisingSPQFAbove the door of the town hall.GhentSPQGOn the Opera, Theater and some other major buildings. Inscribed on a shield on coins struck in Ghent in 1583, during the Dutch Revolt.The HagueSPQHAbove the stage in Koninklijke Schouwburg.HamburgSPQHOn a door in the Hamburg Rathaus.HanoverHaarlemSPQHOn the face of the town hall at the "Grote Markt".HasseltSPQHKortrijkSPQCCity hall.KrakówSPQCSenatus Populusque CracoviensisOver the Waza Gate in Wawel Castle.La PlataSPQROn a monument outside of the city's "casco urbano".LeeuwardenSPQLOn the mayor's chain of office.LiverpoolSPQLOn various gold doors in St George's Hall.City of LondonSPQLOn historic variants of the City's coat of armsLübeckSPQLOn the Holstentor.LucerneMadridSPQMOn the , built in 1780.MilanSPQMThe Holy Roman Emperor Charles V struck coins at Milan with the inscription .ModicaSPQMOn the coat of arms.MolfettaSPQMOn the coat of arms.NaplesSPQNInscribed on a shield on coins struck during Masaniello's 1647 revolt.NotoSPQNOn the coat of arms. and the façade of Noto CathedralNurembergSPQNOn the Fleisch Bridge (one of the major bridges over river Pegnitz in the inner city).OudenburgSPQOOn its water pump next to the market square.OlomoucSPQOOn its coat of arms.Heraldry of the World.</ref>PalermoSPQPPenne, AbruzzoSPQPRietiSPQSOn the coat of arms. Present also in the modern composite Lazio coat-of-arms.RotterdamSPQROn a wall painting in the Rotterdam City Hall.Severn BeachSPQROn the crest of Pilning & Severn Beach Parish Council.SevilleSPQHOn the historic banner of the city.SienaSPQSOn the base of a status of the Capitoline Wolf.SolothurnSPQSOn the Cathedral of St Ursus and Victor.TerracinaSPQTTivoli, LazioSPQTToruńSPQTSenatus Populusque ThorunensisCity Hall.ValenciaSPQVIn several places and buildings, including the Silk Exchange and the University of Valencia Historic Building.VerviersSPQVOn the Grand Theatre.ViennaSPQVSchönbrunn Palace

 Танымал мәдениет 
SPQR көбінесе Рим империясы мен Рим Республикасына сілтеме жасау үшін қолданылады, мысалы, видео ойындар мен фильмдерде. 2000 жылы "Гладиатор" фильмінде Рим генералы Максимус (Расселл Кроу ойнаған) иығында "SPQR" татуировкасы бар, ол құлдыққа сатылғаннан кейін куретаж арқылы жойылады.

 Ақ ұлтшылдар пайдаланады 
Ақ ұлтшыл топтардың кейбір мүшелері SPQR аббревиатурасын жалауларда, өз тұлғасында (мысалы, татуировка) және сәйкестендірудің басқа түрлерінде пайдаланады.     Дегенмен, жаламен күресу лигасы SPQR-ді өзінің жек көрушілік символдарының дерекқорына қоспайды және ұйымның Марк Питкаваж бұл аббревиатураны «экстремистерге қарағанда экстремистік емес адамдар жиі немесе жиі қолданады» деп мәлімдеді. 

 Галерея 

 Анықтамалар 


Санат:Pages with unreviewed translations