Жапон-Қытай соғысы (1894-1895)

Бірінші Жапон-Қытай соғысы (1894-1895) — Кореяда үстемдік орнату (ол Цинь империясының номиналды түрде вассалдық ел болған) және Маньчжурия мен Қытайға ену мақсатында Жапонияның маньчжурлар әулеті билеген Цинь империясына қарсы соғысы.

 Қақтығыстың алдындағы жағдай 
Корея Жапонияға географиялық жақындығына байланысты «Жапонияның жүрегіне сұғылған пышақ» ретінде қарады. Кореяға шетелдік, әсіресе еуропалық бақылауды болдырмау, жақсырақ оны бақылауға алу Жапонияның сыртқы саясатының басты мақсаты болды. Қазірдің өзінде 1876 жылы Корея жапондық әскери қысыммен Жапониямен келісімге қол қойды, бұл Кореяның өзін-өзі оқшаулауын тоқтатты және өз порттарын жапон саудасына ашты.

Келесі онжылдықтарда Жапония мен Цин империясы Кореяны бақылау үшін әртүрлі дәрежедегі табыстармен күресті. 1884 жылы жапондық модернизацияның сәттілігі мен жапондық қолдауды пайдаланып, корей реформаторлары Кореяда осындай реформаларды бастау үшін төңкеріс жасады. Көтеріліс 3 күннен кейін Сеулде орналасқан Цин гарнизонымен басылды, көтеріліс кезінде жапон дипломатиялық өкілдігінің ғимараты өртеніп, 40-тан астам жапон қаза тапты. Оқиғалар Жапония мен Цин империясын қарулы қақтығысқа әкелді, 1885 жылы Тяньцзиньде бейбіт келісімге қол қою арқылы оның алдын алды, оған сәйкес екі елдің әскерлері Кореядан шығарылды, сол кезден бастап Корея шын мәнінде жапон-маньчжур бірлескен протекторатында болды.

1894 жылы Шанхайда 1884 жылғы Кореядағы төңкерістің басты бастамашысы Ким Оккюнның өлтірілуі Жапония мен Цин империясы арасындағы онсыз да қиын қарым-қатынастарды күрт ушықтырды.

1894 жылы маусымда корей үкіметінің өтініші бойынша Цин империясы тонхак діни сектасы көтерген шаруалар көтерілісін басу үшін Кореяға Хуай армиясының таңдаулы бөлімдерін жіберді, оларды Бэйян теңіз флотының кемелері алып жүрді. Е Чжичао мен Не Шичэн басқарған бұл батальондар Сеулдің оңтүстігіндегі )Асан-Конджу аймағында орналасқанда, көтерілісшілер біраз уақытқа шегінді. Осы сылтауды пайдаланған Жапония да осында өз әскерін және Цин бөлімшелерінен үш есе көп әскерлерін жіберді, содан кейін корей патшасынан «реформалар» жүргізуді талап етті, бұл шын мәнінде Кореяда жапондық бақылау орнатуды білдіреді.

нобай|300px|right|Пхундо аралындағы шайқас (жапон гравюрасы)

23 шілдеге қараған түні Сеулде жапон әскерлері мемлекеттік төңкеріс ұйымдастырды. 27 шілдеде жаңа үкімет Цин әскерлерін Кореядан шығару туралы «өтінішпен» Жапонияға жүгінді. Алайда, 25 шілдеде жапон флоты соғыс жарияламай-ақ, Цин империясына қарсы әскери операцияларды бастады: Пхундо аралының жанындағы Асан шығанағына кіре берісте жапон эскадрильясы жүк таситын кемені, яғни Маньчжур жаяу әскерінің екі батальоны мен 14 далалық зеңбіректері бар «Гаошэн» ағылшын пароходын суға батырды. Соғыстың ресми жариялануы 1894 жылдың 1 тамызында ғана болды. 26 тамызда Жапония Кореяны әскери одақ туралы шартқа қол қоюға мәжбүр етті, оған сәйкес Корея Цин әскерлерін өз территориясынан шығаруға Жапонияға «сенім білдірген».

 Соғыс қимылдарының барысы 
нобай|300px|right|Жауынгерлік карта

 Дереккөздер 

Санат:Жапон империясы
Санат:Жапония соғыстары
Санат:Қытай соғыстары
Санат:XIX ғасыр соғыстары