Шырындар (ру)

Шырын ( ) — Қырым татарларының түркітектес руы, Қырым хандығының төрт күшті би руының бірі - Қараша-бектер, Қырым хандарын тағына бекіте алатын және осы мемлекеттің сыртқы саясатын шешетін мемлекеттік кеңесінде болған .

Шырындар Қырым ұлысының бек руларының арасында болды, олар кездесу нәтижесінде Литвадан Шыңғыс ханның мұрагері - I Қажы Герейді шақыруға шешім қабылдады, ол Жанике қайтыс болғаннан кейін және оның әлсіреуінен кейін сонда жасырынып жүрді. Жәніке тұсында Ордадан толығымен бөлініп кеткен Қырымдағы ұстанымы. Сөйтіп, Литваның ұлы князі Касимирге Ширин мен Барын руларынан елшілік келді. Олар Касимирге Қажы Гирайды хан ретінде көргісі келетіндерін түсіндірді. Қажы-Герайды Казимир Лидадан Киевке шақырып, сол жерде би елшілерімен кездесіп, солармен бірге Қырымға барады. Қажы Герай Қырымға жеткенде Тегене бастаған барлық билер мен мырзалар оған билеуші ретінде ант берді .

Ширин билерінің атақоныс иелігі - Қарасубазар.

Қырымда 18 ғасырдың соңына дейін олар «ең атақты және күшті» болды және «халық жиналысында бірінші дәрежені құрады». Ширин Мырзалары Қырым хандығының барлық қырым руларының алдында Қырым хандарының қыздарына үйленуге айрықша құқығы бар бірінші фамилия болды Сост. граф Александр Бобринский. Дворянские роды, внесенные в Общий Гербовник Всероссийской Империи: в 2-х т. — СПб, тип. М. М. Стасюлевича, 1890 г. Автор: Бобринский, Александр Алексеевич (1823—1903). Ширинские-Шихматовы. Часть I. стр. 641—642. .

1555 жылы I Дәулет Герайдың тұсында Сот шайқасында И.В.Шереметев олжалар арасында Ширинский Мырзалардың туын алды. Шежірелерде «Ноғай мен Шірінскийдің мурзалары келді» деп айтылады. 1594 ж Ширинский Мырза Иши-Махмет Мәскеуге Қырым елшісі болып келді.

1768-1774 жылдары Қырымды орыс әскерінің жаулап алуы кезінде Шириндер Қырым хандарына опасыздық жасап, бұрын хандар таққа отырған Ақ-Қаяға, орыс императрицасына ант беріп, дворяндық атақ алды. Осыған байланысты Қырымның соңғы ұлы ханы Қырым Герай Кареценовтен татарлардан олардың қандай негізде «ант бергенін» сұрауды өтінді, оған Караценов: «Маған керегі жоқ, өйткені мен толық білемін, татарлардың өздері де біледі» деп жауап берді. Бүкілресейлік мемлекетке адал болуға ант берген! «Ең жақсылар», Қараценовтің сөзімен айтсақ, қырым татарлары сөйлеп, өздерінің қожайын ханына қызмет еткісі келетіндіктерін шынайы мойындады; қалғандары үнсіз қалды. Қырым Герай тағы да хан оларды өзінің қол астындағылар санайтынын айтты, өйткені олар Ресейдің бодандығы емес, ант берді. Қалға сұлтан Әли аға шынында да олардың өздері ант бермей, тек ант бергенін растады «Последний Крымский хан» . 1769 жылы Қырым Гирай Каусениде кенеттен қайтыс болды. Қасақана уланудың барлық белгілері болды, бірақ билер белгісіз себептермен тергеуді бастаудан бас тартты  .

1784 жылы Потемкин Мехметші би Ширинскийге жылына 2000 рубль жалақы тағайындады, императрица Екатерина II Шырындар отбасынан Қырым дворяндарының губерниялық маршалдарын сайлауды бұйырды. Ширинскийдің атымен бір бөлігі православие дінін қабылдай бастады.

 Дереккөздер 

 Әдебиет 

 Олекса Гайворонский. Повелители двух материков. — Киев-Бахчисарай: Оранта, Майстерня книги, 2007. — Т. 1. — 368 с.
Санат:Қырым татарлары рулары
Санат:Шырындар (ру)