Түрікменстан манаты

Манат () — Түрікменстанның ақша бірлігі. 1 манат = 100 теңге. ISO 4217 әріптік коды – TMT, цифрлық коды – 934. Қазіргі уақытта 1, 2, 5, 10, 20, 50 теңгелік шақалар және 1 мен 2 манат шығарылады; 1, 5, 10, 20, 50 және 100 манаттық банкноттар шығарылады.

Манат 1993 жылы 1 қарашада айналымға енді. Осы уақытқа дейін, яғни тәуелсіздік жарияланғаннан бері Түркіменстанда төлем құралы ретінде кеңестік және ресейлік рублдер айналыста болды. Рублді манатқа айырбастау мына қатынаста жүзеге асырылды: 1 манат = 500 рубл, Түркіменстанның бір ересек азаматы ең көбінде 60 манатқа дейін ала алды.

2009 жылдың 1 қаңтарында үкімет деноминацияны жүзеге асырды: 5 000 ескі манат (ISO 4217 коды — TMM) 1 жаңа манатқа (TMT) ауыстырылды. Банкноттарды айырбастау 2009-2010 жылдар аралығында соманы шектеусіз жүзеге асырылды. Ескі банкноттар айналыста 2009 жылдың 31 желтоқсанына дейін қолданылды.

 Шақалары 
 1993-1999 жылғы үлгідегі шақалар 
 Бейнесі Белгіленген бағасы Материал Диаметрі(мм) Жуандығы(мм) Салмағы(г) Қыры Шығарылғанжылы 120px <big>1 теңге болат, мысжалат. 16 1,4 1,87 тегіс 1993 120px <big>5 теңге 20 1,5 2,92 120px <big>10 теңге 22,5 1,65 4,45 120px <big>20 теңге болат, никелжалат. 21 1,65 3,62 бұжыр 120px <big>50 теңге 24 1,65 4,92 120px <big>500 манат 21 1,55 3,51 1999 120px <big>1000 манат 24 1,65 4,86

 2009 жылғы үлгідегі шақалар 
 Белгіленген бағасы Материалы Диаметрі(мм) Жуандығы(мм) Салмағы(г) Қыры Шығарылғанжылы <big>1 теңгеболат, никелжалат. 16 1,52 2 тегіс 2009 <big>2 теңге 18 1,8 3 бұжыр <big>5 теңге 20 1,89 4,0 тегіс <big>10 теңгежез 22 1,85 5,0 үзілмелі-бұжыр <big>20 теңге 24 1,96 6,5 тегіс <big>50 теңге 26 2,03 8,0 бұжыр <big>1 манат сақина: жезортасы: мыс+никель 27 2,2 9,5 бұжыр жұлдыздарменжәне BIR MANATжазуымен 2010 <big>2 манат сақина: мыс+никельортасы: жез 28 2,4 11 бұжыр сегізқырлыжұлдызбен+

 Естелік шақалары 

Естелік және мерейтойлық шақаларды Түрікменстанның Орталық банкі бағалы металдардан (алтын – атаулы құны 2, 10, 20, 50, 500 бен 1000 манат және атаулы құнсыз, күміс – атаулы құны 1, 10, 20, 50, 500 бен 1000 манат және атаулы құнсыз, биметаллды (алтын+күміс) – атаулы құны 1000 манат және платина – атаулы құнсыз). Сапармұрат Ниязовтың 54 жылдығына арналған алғашқы шақа 1994 жылы шығарылды.

2016 жылдың мамыр айындағы жағдай бойынша естелік шақалардың 166 сұрыпты шығарылды, оның ішінде 925 сұрып күмістен 91, 917 сұрып алтыннан 58, 999 сұрып алтыннан 10, биметаллдан 1 (алтын+күміс) және 917 сұрып платинадан 1.

 Банкноттары 
 1993-2005 жылғы банкноттар үлгісі 
1993 жылы шығарылған 1-500 манат банкноттардың шығарылған жылы жазылмаған; 1995 жылы шығарылған белгіленген бағасы 20-500 манат банкноттары алғашқылардан оның болуымен ғана ерекшеленеді (бет жағында Орталық банк төрағасының қолының оң жағында). 500 манатқа дейінгі банкноттарда қазіргі түрікмен әліпбиіндегі кескінін өзгерткен кейбір әріптер (¥, $) қолданылады. Сапармұрат Ниязовтың портреті белгіленген бағасы 10-10 000 манат банкноттарда бейнеленген.

Су таңбасы – ақалтеке жылқысының бейнесі; 2005 жылғы 10 000 манат банкнотында — Сапармұрат Ниязовтың портреті.

 Бейнесі Белгіленген бағасы (манат) Өлшемі(мм) Негізгітүстері Сипаттамасы Уақыты Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы басылымы алынуы 120px 120px <big>1 120×60 қызылқызғылт Түрікменстан Ғылым академиясының ғимараты, ұлттық безендіру II Арслан кесенесі 1993 31 желтоқсан2009 126px 126px <big>5 126×63 көккөгілдір Д.Овезов атындағы музыкалық мектеп,ритон Әбу Саид кесенесі 132px 132px <big>10 132×66 тоқсарықызғылт Сапармұрат Ниязовтың портреті, Түрікменстан Министрлер Кабинетінің ғимараты Текеш кесенесі 138px 138px <big>20 138×69 жасыл Сапармұрат Ниязовтың портреті,Ұлттық Кітапхананың ғимараты Астанабаба кесенесі 19931995 144px 144px <big>50 144×72 қоңыркүрең Сапармұрат Ниязовтың портреті,Ұлы Отан соғысында қаза тапқан Түрікменстан жауынгерлеріне арналған ескерткіш Аннаудағы мешіт 150px 150px <big>100 150×75 көккөгілдіртоқсары Сапармұрат Ниязовтың портреті,Мәжіліс ғимараты Санжар сұлтан кесенесі 156px 156px <big>500 156×78 борлат Сапармұрат Ниязовтың портреті,Молланепес атындағы драма театры ғимараты. Төребек ханым кесенесі 156px 156px <big>1000 156×78 жасылтоқсарықызғылт Сапармұрат Ниязовтың портреті,Мәжіліс ғимараты Өрнекті жақтаудағы Түрікменстан елтаңбасы 1995 156px 156px <big>5000 156×78 күлгінқызыл 199619992000 156px 156px <big>10 000 156×78 сұр-көгілдірсары 1996 156px 156px Сапармұрат Ниязовтың портреті,Президент сарайы ғимараты Сапармұрат қажы мешіті 1998 156px 156px 1999 156px 156px Бейтараптық аркасы, Руханият сарайы 2000 156px 156px тоқсарыжасыл Түрікменстанның Тәуелсіздік монументі 2003 156px 156px 2005<small>Кескін масштабы 1 миллиметрде 1,0 пикселді құрайды. Банкноттарда курсивпен жазылған күндер көрсетілмеген.

 2005 жылғы банкноттар үлгісі 
Су таңбасы — Сапармұрат Ниязовтың портреті.
 Бейнесі Белгіленген бағасы (манат) Өлшемі(мм) Негізгітүстері Сипаттамасы Уақыты Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы енгізуі басылымы алынуы 144px 144px <big>50 144×72 күлгін Сапармұрат Ниязовтың портреті Ақалтеке жылқысы 26 қазан2005 2005 31 желтоқсан2009 150px 150px <big>100 150×75 қызғылтқызыл Түрікменстан Орталық банкінің ғимараты 156px 156px <big>500 156×78 тоқсарықоңыр ұлттық әшекейлер 156px 156px <big>1000 жасыл Ашхабадтағы президент сарайы 156px 156px <big>5000 көгілдіркөк<small>Кескін масштабы 1 миллиметрде 1,0 пикселді құрайды.

 2009-2014 жылғы банкноттар үлгісі 
2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап құны қайта белгіленген манаттың шақалары мен банкноттары айналысқа енді. Жаңа үлгідегі 1 манат ескі 5000 манатты ауыстырды. Осылайша, айналымдағы ең үлкен банкнот (10 мың манат) 2 жаңа манатқа теңестірілді. 2009 жыл бойы манаттың екі түрі де күнделікті өмірде қолданылды, 2010 жылы ескі банкноттарды жаңасына айырбастау мүмкін болды.

Президент Құрбанқұлы Бердімұхамедов бекіткен құны 1, 5, 10, 20, 50, 100 манат жаңа банкноттарда Түрікменстанның ұлы тарихи тұлғалары мен түркімен халқының даңқын асқақтатқан сәулет ескерткіштері бейнеленген. Сонымен қатар, құны 1, 2, 5, 10, 20 және 50 теңгелік (2009 ж.), 1 және 2 манаттық (2010 ж.) шақалар айналысқа енді.

2012 жылы Түрікменстанның Орталық банкі белгіленген бағасы 1, 5, 10 және 20 манат өзгертілген банкноттарды айналымға енгізді.

2014 жылы Орталық банк белгіленген бағасы 1, 50 және 100 манат өзгертілген банкноттарды шығардыТүрікмен манатының қауіпсіздік деңгейі көтерілді.

 Бейнесі Белгіленген бағасы (сом) Өлшемі(мм) Негізгітүстері Сипаттамасы Шығарылған жылы Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы 120px 120px <big>1 120×60 жасылтоқсары Тұғрыл бек портреті Ұлы Сапармұрат Түрікменбашы атындағы ұлттық мәдени орталық / Түрікменстанның мемлекеттік мәдени орталығы 2009 120px 120px 2012 120px 120px 2014 126px 126px <big>5 126×63 қоңыркіршең сары Ахмат Санжар портреті Бейтараптылық аркасы 2009 126px 126px 2012 132px 132px <big>10 132×66 қызылқызғылт Мақтымқұлы портреті Түрікменстан Орталық банкінің ғимараты 2009 132px 132px 2012 138px 138px <big>20 138×69 күлгінашық күлгін Көроғлы портреті Руханият сарайы 2009 138px 138px 2012 144px 144px <big>50 144×72 жасылсұр Қорқыт ата портреті Мәжіліс ғимараты 2009 144px 144px 2014 150px 150px <big>100 150×75 көккөгілдір Оғыз хан портрет Ашхабадтағы президент сарайы 2009 150px 150px Оғыз хан сарайы 2014 312px <big>500 156×78 қоңырсары Сапармұрат Ниязов портреті Түрікменбашы Рухы мешіті шығарылмаған<small>Кескін масштабы 1 миллиметрде 1,0 пикселді құрайды.

 Естелік банкноттары 
 Жабық ғимараттағы Азия ойындары (2017)Turkmenistan new commemorative notes (B228 – B233) confirmed – BanknoteNews 
2017 жылы Ашхабадтағы Олимпиада қалашығының нысандарына арналған банкноттардың естелік сериясы шығарылды. Белгіленген бағасы 1-ден 100 манатқа дейінгі банкноттардың шығарылымы 2017 жылғы жабық кешендегі Азия ойындары қарсаңында болды. Бұл серияның бұрынғы шығарылымдардан айырмашылығы – банкноттардың түсінің жартылай өзгертілген реңктері, сондай-ақ Түрікменстанның көрікті жерлерінің дәстүрлі суреттерін Олимпиадалық қалашық нысандарының суреттерімен алмастыру болды.

 Түрікменстанның бейтараптығына 25 жыл (2020)Түрікменстанның бейтараптығының 25 жылдығына орай Орталық банк жаңа банкноттарды айналымға шығарды 
2020 жылдың желтоқсан айында елдің бейтараптығының 25 жылдығына орай Түрікменстанның Орталық банкі құны 1, 5, 10, 20, 50 және 100 манат өзгертілген жаңа банкноттарды айналымға шығарды. Банкноттардың бет жағының түсі мен әрленімі негізінен сақталған. Банкноттардың бет жағында «Түрікменстан бейтараптық отаны» жылдың символы, артқы жағында Түрікменбашы халықаралық теңіз порты және Конституция монументі, сондай-ақ банкноттарда бұрын 2014 жылғы шығарылым банкноттар бейнеленген ғимараттар бейнеленген.

 Дереккөздер 

Санат:Азия валюталары