Сюлли-Прюдом

Сюлли-Прюдом (; қазіргі Рене Франсуа Арман Прюдомның аты, ; 1839 ж. 16 наурыз, Париж — 1907 ж. 6 қыркүйек, Шатене-Малабри) — француз ақыны және эссеисті, Парнас тобының мүшесі, 1901 жылы әдебиет бойынша бірінші Нобель сыйлығы атанды.

 Өмірбаяны 
Салли Прюдом 1839 жылы Парижде Рене Арманд Прюдомның отбасында дүниеге келген. Бала екі жаста болғанда, әкесі қайтыс болды, ал отбасы қиын қаржылық жағдайға тап болды. Ол Бонапарт лицейінде, содан кейін политехникалық мектепте классикалық тілдерді оқып, 1856 жылы ғылым бакалавры атағын алды. Осыдан кейін ол Крезо зауыттарының бірінде қызметке кірді, бірақ көп ұзамай бұл жерді тастап, Парижге оралды, онда ол біраз уақыт нотариаттық құқықты оқыды. Онда ол философия мен поэзияға қызығушылық танытты.

1860 жылы Париждегі нотариалдық кеңселердің бірінде кеңсе қызметкері болып жұмысқа орналасып, осылайша өзін қаржылық жағынан қамтамасыз ете алды. Кеңседегі жұмыстан бос уақытында ол өлең жазады және оларды «Парнасс» жинағында жариялайды.

1870 жылы ақын ең жақын адамдарынан айырылды, анасы, нағашысы, нағашы апайы аз уақыттың ішінде дүниеден озады. Сол жылы франко-пруссия соғысы басталады.

Прюдомм франко-пруссия соғысына қатысып, соғыс жылдарында денсаулығы қатты бұзылды. Сал ауруының ұстамасынан зардап шекті.

1881 жылы француз академиясының мүшесі болып сайланды. Дрейфус ісінде ол Дрейфустың белсенді жақтаушысы болды.

Прюдом 1907 жылы 7 қыркүйекте кенеттен қайтыс болды. Ол Париждегі Пер-Лашез зиратында жерленген . Уақыт өте келе оның шығармашылығына қызығушылық айтарлықтай төмендеді, бірақ осы күнге дейін Францияда жас ақындарға арналған Сюлли-Прюдом атындағы сыйлық бар.

 Шығармашылығы 
«Станстар мен поэмалар» («Stances et Poémes», 1865) атты тұңғыш өлеңдер жинағының басылуы жалпы жұртшылықтың құптауына ие болды. Бұл оған өзін толығымен әдеби қызметке арнауға мүмкіндік берді.

Романтикалық мектепке қарсы сөйлеген ол «Парнас» және «Қазіргі Парнас» жинақтарында өлеңдерін жариялай бастады.

1869 жылы Лукрецийдің «Заттардың табиғаты туралы» поэмасының бірінші кітабы оның аудармасымен және алғысөзімен және сол жылы «Жалғыздық» жинағы («Les Solitudes») жарық көрді.

Сюлли Прюдомның басқа кітаптары — «Сынақтар» («Les Épreuves», 1866), «Авгий атқоралары» («Les Écuries d'Augias», 1866), «Италиялық эскиздер» («Croquis Italiens», 1868) — оны ең танымал француз ақындарының бірі етті. Олардан кейін «Соғыс әсерлері» («Impressions de la guerre», 1870), оның француз-пруссия соғысына қатысуынан шабыттанған «Тағдыр» («Les Destins», 1872), «Гүлдер толқуы» («Ла»). Révolte des fleurs», 1874), «Франция» («La France», 1874) соңынан ерді.

«Бос нәзіктік» («Les Vaines tendresses», 1875) жинағында, «Әділет» («La Justice», 1878), «Бақыт» («Le Bonheur», 1888) поэмаларында жақсылық пен жамандық, әділдік, махаббат және гуманистік идеалдар көтеріледі.

«Призма» («Le Prisme», 1886) және «Жалғыздық» («Les Solitudes») (екінші басылым, 1894) жинақтарында ақын жауапсыз махаббат сезімін жазады.

Оның алғашқы шығармалары лиризммен ерекшеленсе, кейінгілері философиялық тақырыптарға ауды. Оның философиялық тәжірибелері «Әділет» («La Justice», 1878) және «Бақыт» («Le Bonheur», 1888) поэмаларында көрініс тапты.

Ақын философиялық лирикада метафизика мен этиканы қозғап, парасат пен сезімді үйлестіруге тырысып, екіншіге басымдық береді. Ол риясыз махаббатты жақтайды және оның поэзиядағы скептицизмі ешқашан үмітсіздік түріне айналмайды.

Сюллидің көркем шығармаларынан басқа, Прюдоммның теориялық сипаттағы шығармалары бар: «Өнердегі мәнерлілік» («L'Expression dans les beaux-arts», 1883), «Поэзия өнері туралы ойлар» («Réflexions sur l 'art des vers», 1892) және «Поэтикалық өсиет» («Testament poétique», 1901), онда ол поэзиядағы ойланбаған жаңашылдықтарға қарсы шықты.

1881 жылы ол Француз академиясының мүшесі болып сайланды, ал 1901 жылы ол «жоғары идеализмді, көркемдік кемелділікті және рухани және интеллектуалдық қасиеттердің сирек үйлесімін айғақтайтын оның ақындық еңбегін ерекше бағасы үшін» әдебиет саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. Швед академиясын таңдау Сюллиге түсті деген жаңалық әлемде өте екіұшты қабылданды. Көпшілік бірінші жүлде үлкен талантқа беріледі деп сенді, көбінесе Лев Толстойдың есімі аталды. Август Стриндберг бастаған швед жазушыларының бір тобы (оның ішінде болашақ Нобель сыйлығының лауреаты Сельма Лагерлёф) Академияның шешіміне наразылық білдіріп, Толстойды қолдайтын ашық хат жариялады. Нобель комитетінің шешімі Сюлли Прюдомның өзін қатты сынға алды.

1890 жылдары ақын Ресейде өте танымал болды. Прюдомның ең әйгілі «Сынған ваза» өлеңі Алексей Апухтин, ал оның өлеңдерін Иннокентий Анненский де аударған.

Өмірінің соңғы жылдарында Блез Паскаль әсерімен Сюлли-Прюдомм өзін толығымен философияға арнады. Осылайша «Паскальдың шынайы діні» (1905) трактаты және «Түпкі мақсат мәселесі» (1903) және «Еркін таңдау психологиясы» (1906) сияқты басқа да философиялық еңбектер шықты.

 Туындылары 
нобай| «Science et poésie» поэмасының қолтаңбасы. 1898, 1908 жылы жарияланған

 Поэзия 
 Станстар мен өлеңдер (Stanss et poemes, 1865)
 Сынақтар (Les Épreuves, 1866)
 Итальяндық эскиздер (Croquis italiens, 1866-68)
 Жалғыздық (Les Solitudes, 1869)
 Әскери әсерлер (Ipressions de la guerre, 1870)
 Бос нәзіктік (Les vaines tendresses, 1875)
 Призма (Le Prisme, 1886)
 Сынықтар (Les Épaves, 1908)

 Поэмалар 
 Авгий атқоралары (Les Écuries d'Augias, 1866)
 Тағдыр (Les Destins, 1872)
 Гүлдер толқуы (La Révolte des fleurs, 1874)
 Франция (La France, 1874)
 Зенит (Le Zénith, 1875)
 Әділет (La Justice, 1878)
 Бақыт (Le Bonheur, 1888)

 Әдеби-сын және философиялық шығармалар 
 Өнердегі мәнерлілік (L'expression dans les beaux-arts, 1883)
 Поэзия өнері туралы ойлар (Réflexions sur l'art des vers, 1892)
 Поэтикалық өсиет (Testament poétique, 1901)
 Мақсатты себептер мәселесі (Ш. Ричет) (Le Probleme des causes finales, 1903)
 Паскальдің шынайы діні туралы (La vraie dini selon Pascal, 1905)
 Еркін таңдау психологиясы (Psychologie du libre arbitre, 1906)

 Дереккөздер 

 Сыртқы сілтемелер 


Санат:Пер-Лашез зиратында жерленгендер
Санат:Лақап есімімен танымал әдебиетшілер
Санат:Француз академиясы мүшелері
Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Эссешілер
Санат:Франция эссешілері