Күйдіргіш қалақай

Күйдіргіш қалақай () — біржылдық шөпті өсімдік. Еуропада, солтүстік Азияда, солтүстік Африкада таралған.

 Ботаникалық сипаттама 
Сабағы тік,тетраэдрлі,ойық,күйдіргіш қатты шаштарымен, биіктігі 15-35 см. Жапырақтары қарама-қарсы, қою жасыл түсті, ұсақ, ұзындығы 2-6 см, сопақша немесе жұмыртқа тәрізді, өткір және де күйдіргіш түтіктермен жабылған. Өсімдік біртекті. Гүлдері кішкентай, жасыл, жалғыз немесе гүлшоғырлы,тұрақты немесе тұрақсыз, стаминатты және пистиллатты, көбіне үш жапырақтан тұратын қарапайым перианттан тұрады. Гүлдер масақ тәрізді гүлшоғырға жиналады, ол ұзындығы бойынша жапырақ сабақтарына қарағанда қысқа немесе тең болады. 6-12 стаменттер. Аналық безі төменгі немесе жартылай төменгі, 4-6 жасушадан тұрады, бір бағаналы, бөлек стигма бар. Мамырдан бастап күздің соңына дейін гүлдейді. Жемісі - құрғақ немесе шырынды полиспермиялық қорапша, кейде жаңғақ. Маусымнан бастап жеміс беруді бастайды.

 Химиялық құрамы 
Ол тағамдық құндылығы бойынша қосүйлі қалақайдан гөрі жоғары. Гүлдену кезеңінде оның құрамында 25% ақуыз, 20,7% көмірсу, 2,8% май, 34,1% талшық, 11,4% BEV, 26,7% күл, 2,7% кальций, 4,5% калий, 0,57% фосфор, 0,63% магний, 150-ден 370 мг С дәрумені және 188,1 мг-ға дейін каротин. Оның құрамында құмырсқа қышқылы, таниндер, В және К дәрумендері бар .

 Қолданылу аясы 
Күйдіргіш қалақай жапырақтары-қосүйлі қалақай жапырақтары сияқты қолданылады. Жапырақтары сорпа, салат, борщ, маринадталған қияр және дәмдеуіштер ретінде қолданылады.

Емдік мақсатта негізінен жапырақтар мен тамырлар қолданылады. Кейбір ауруларға шалдыққан кезінде жас сабақтар мен жапырақтардан алынған шырын профилактикалық мақсатта да қолданылады. Қалақайдың емдік қасиеттері туралы тіпті грек дәрігері Диоскорид те білген. Ол оны уролитиазды емдеу үшін қолданды. 18 ғасырда орыс дәрігерлері қалақайдың көмегімен терінің әр түрлі зақымдануларын, соның ішінде жараларды емдеді.

Жайылымдағы мал оны нашар жейді. Бірақ сиырға, қойға және шошқаға сабанмен бірге құрғақ және туралған күйінде берудің толық мүмкіндігі бар.

Санат:Қалақайлар