Гайо

Гайо (Гайондықтар) —  Индонезияның Суматра, Ачех провинциясының таулы аймақтарында тұратын этникалық топ. Халқы 100 000 (1967) адам.
Көпшілігі Ачехтың үш ауданында тұрады (Бенер Мерия, Орталық Ачех және Гайо Луэ). Олардың кейбіреулері Сербеджади ауданы, Анг-Джерних ауданы, Шығыс Ацыреядағы Пеунарон ауданы және Наган Рая-Реедегі Бьютонг ауданы сияқты бірнеше басқа  аймақтарда тұрады.

 Тілі 
Олар батақтарға жақын австронезиялық отбасының батыс австронезия тобының гайо тілінде сөйлейді. Индонезия және ачех тілдерінде сөйлейді.

 Діні 
Діні мұсылмандық нанымдардың күшті қалдықтары бар ислам, суниттік мұсылмандар.

 Тарихы 
нобай|оңға|200px|Гайо тұрғындарының тобы 1922 ж.
11 ғасырда Линге патшалығын Гайо халқы сұлтан Махдум Йохан Бердаулат Махмуд Сях тұсында құрды. Гайо - Суматраның байырғы халқы. XVI-XVII ғасырлардан бастап Ачех сұлтандығына бағынды, Ачехтың мәдени ықпалын сезінді, олардан исламды қабылдады. 20 ғасырға дейін олар еуропалықтармен байланыста болған жоқ.
Көптеген гайондықтардың қарсылығынан кейін голландтар 1904-1942 жылдар аралығында бұл аймақты басып алды. Осы уақыт ішінде гайондықтар көкөністер мен кофенің дамып келе жатқан ақшалай өнім экономикасын дамытты. Голландия отарлауынан кейін Гайондықтар білімнің жоғары деңгейіне қол жеткізді және белгілі бір дәрежеде өз отанын исламдандыру мен жаңғыртуға қатысты.

 Кәсібі 
Негізгі дәстүрлі кәсібі – өзен аңғарларында күріш өсіру, тау беткейлерінде қолмен атқарылатын егіншілік (құрғақ күріш, жүгері, тамыр жемістер және  темекі), мал шаруашылығы (буйвол, ірі қара және ұсақ мал).
Каучук және мақта ағаштары плантацияларының рөлі артып келеді. Олар ішкі суларда балық аулаумен, орман шаруашылығымен кеңінен айналысады. Қолөнер – металл өңдеу, оның ішінде асыл бұйымдар, тоқымашылық, керамика өнері жоғары деңгейге жетті.

 Өмір салты 
нобай|оңға|200px|Гуэль биі  нобай|солға|200px|Дәстүрлі үйлену көйлегін киген гайо жігіті
Отбасы үлкен (60 адамға дейін), өздерінің роджо ақсақалдары бар. Бір қызығы, гайолардың көптеген тұқымдары өздерін Каро-батак тұқымдастарымен туыс деп санайды. Отбасы құқығы-әкелік. Үйлену туралы ұсынысты күйеу жігіттің отбасы ауылда тұратын отбасы мүшелерімен алдын ала жан-жақты талқылап, ұл мен қыздың келісімімен жасайды. Неке қию рәсімінен кейін, оның ішінде мұсылмандық және анимистік элементтер (міндетті түрде «күріш рәсімі» және бетелдің өзара тағамдары бар) жас әйел күйеуінің үйіне барады. Некелер салыстырмалы түрде - орта есеппен 18 жаста болады. Әйел босанғаннан кейін бір апта бойы ішуден бас тартып, оттың жанында жатады, осылайша, аңыз бойынша, оның денесі тазарып, бұрынғы пішінін қалпына келтіреді. Бала туылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, зұлым рухтардан қорғану үшін әртүрлі жалбырынып сұраулар айтып, ағынға немесе өзенге жуылады. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін ағасы жесір әйелді ала алады, егер ол мұны істемесе, ол үйіне оралуы мүмкін, бірақ балалар күйеуінің отбасында қалады. 

 Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары 
Елді мекендері шашыраңқы, қоршаумен қоршалған. Тұрғын үйлері бамбуктан жасалып қадаларға орналасқан ұзын отбасылық ғимарат, оның екі жағында ашық галереялар (ерлер мен әйелдер), ал ортасында ерлі-зайыптыларға арналған бөлмелер бар. Әр бөлмеде ошақ бар. Үйге кіреберіс, әдетте соңғы жағында онда ас үй орналасқан.

 Дәстүрлі киімдері 
Ерлер киімі дәстүрлі ачес киімдеріне ұқсас, ал әйелдер киімі - бұл қара немесе торкөзді матадан жасалған жеңсіз, қызыл матадан жасалған белдіктері бар қысқа жемпір. Орамал - костюмнің ажырамас бөлігі, әйелдер белдіктеріне зергерлік бұйымдарды тағады. Зергерлік бұйымдардың ішінде бетел жапырағын салатын сөмке де бар.
Мерекелік костюмнің міндетті бөлігі - бай безендірілген крис пен пышақтар. Упух улен-улен матасы неке қию кезінде жас жұбайлардың үстіне, сондай-ақ құрметті қонақтардың иығына тасталады.

 Дәстүрлі тағамдары 
Негізгі тағамы - көкөніс дәмдеуіштері қосылған пісірілген күріш, мереке күндері - ет. Бетел жапырақтарын шайнау жиі кездеседі.

 Дереккөздер 


Санат:Индонезия этникалық топтары