Гайана демографиясы

Гайана халқы (гайандықтар) алты негізгі этникалық топтардан тұрады: америкалықтар, африкалықтар, үндістер, еуропалықтар, португалдар және қытайлар. Тұрғындардың тоқсан пайызы жағалаудағы жазықтарда тұрады, онда тұрғындардың тығыздығы 1 шаршы километрге 115 адамнан асады. Гайанадағы халықтың тығыздығын тұтас алғанда әдетте төмен: бір шаршы километрге төрт адамнан келеді.

Гайанаға әлі күнге дейін Британ мәдениеті, сонымен қатар Америка Құрама Штаттары, Еуропа, Африка, Ислам әлемі, Шығыс, Оңтүстік Азия, Латын Америкасы және көршілес Венесуэла мен Бразилия елдерінің мәдениеттері әсер етеді.

 Халқы 
2019 жылға арналған "Әлемдік халықтың болашағы"  қайта қарауға сәйкес [2] [3] , 2018 жылы халықтың жалпы саны 779 006 адамды құрады. 2010 жылы 15 жасқа дейінгі балалардың үлесі 33,6%, 15 жастан 65 жасқа дейінгі 62,1%, ал 4,3% 65 жас және асқандар болды.

Жалпы халық саны (x 1000)0-14 жас аралығында(%)15-64 жас аралығында(%)65 және жоғары(%) 1950 40739.956.04.1 1955 48343.652.83.6 1960 56046.350.43.3 1965 64047.749.03.4 1970 72148.747.93.4 1975 74945.550.93.6 1980 77742.553.73.8 1985 75238.657.04.4 1990 72534.460.65.0 1995 72834.660.45.0 2000 73335.560.04.5 2005 74636.959.33.8 2010 75433.662.14.3

 Халықтың құрылымы  

Халықтың құрылымы (01.01.2010 ж.)
Жас тобыЕрлерӘйелдерЖалпы саны% Барлығы 393,059 391,835 784,894 100 0–4 34,029 33,673 67,701 8.63 5–9 32,778 32,423  65,201 8.31 10–14 39,978 37,943 77,921 9.93 15–19 43,487 41,518 85,004 10.83 20–24 34,877 34,545 69,423 8.84 25–29 26,816 28,694 55,510 7.07 30–34 27,189 27,635 54,824 6.98 35–39 27,764 25,690 53,454 6.81 40–44 27,112 25,322 52,434 6.68 45–49 25,775 24,914 50,689 6.46 50–54 22,163 23,275 45,438 5.59 55–59 17,672 17,488 35,160 4.48 60–64 13,995 13,878 27,873 3.55 65–69 7,988 9,467 17,455 2.22 70–74 5,440 7,012 12,451 1.59 75–79 3,529 4,585 8,114 1.03 80+ 2,469 3,773 6,242 0.80
Жас тобы ЕрлерӘйелдерЖалпы саныпайызы 0–14 106,785 104,039 210,824 26.86 15–64 266,848 262,959 529,807 67.50 65+ 19,426 24,837 44,263 5.64

 Жас құрылымы 

0-14 жас: 35,6% (ерлер 135 629; әйелдер 131 518; барлығы 267 146);
15–64 жас: 60,2% (ерлер 226 058; әйелдер 226 551; барлығы 452 609)
65 жас, одан жоғары: 4,2% (ерлер 14 347; әйелдер 17,120; барлығы 31,467). ) (2002 жылғы халық санағы) Guyana Census 2002, population composition, Ch. 2 (p. 44)  Total population 751,223, where 15–64 years is 452,609/751,223 ~= 60.2%.

 Өмірлік статистика 
Біріккен Ұлттар Ұйымының халықты қоныстандыру департаменті Гайана демографиялық статистикасының келесі бағалауларын дайындады.

КезеңТірі туғандар жылына Өлім жылынаТабиғи өзгеріс жылынаCBR*CDR*NC*TFR*IMR*Өмір ұзақтығыЕрлердің күтілетін өмір сүру ұзақтығыӘйелдердің күтілетін өмір сүру ұзақтығы 1950–1955  20,000 8,000 12,00049.418.131.46.6811849.246.552.0 1955–1960  23,000 8,000 15,00047.515.831.76.7710751.749.454.1 1960–1965  25,000 8,000 17,00041.513.627.96.159853.751.855.6 1965–1970  27,000 8,000 19,00040.012.527.56.119255.153.856.4 1970–1975  25,000 7,000 18,00034.111.023.24.908357.255.958.6 1975–1980  24,000 7,000 17,00031.110.021.03.947758.857.460.3 1980–1985  23,000 7,000 16,00028.79.619.13.267360.057.962.5 1985–1990  19,000 7,000 12,00026.49.816.62.706860.657.963.8 1990–1995  19,000 7,000 12,00023.59.813.72.556361.458.564.9 1995–2000  18,000 7,000 11,00022.08.913.02.505663.160.166.6 2000–2005  16,000 7,000 9,00020.17.612.52.434965.762.769.1 2005–2010  14,000 6,000 8,00018.85.912.92.334268.765.571.9 * CBR = туудың жалпы коэффициенті (1000 адамға); CDR - өлімнің жалпы коэффициенті (1000 адамға); СК = табиғи өзгеріс (1000 адамға); IMR - 1000 балаға шаққандағы сәби өлімі; TFR = туудың жалпы коэффициенті (бір әйелге шаққандағы балалар саны)</small>

 Туу және босану 
Туудың жалпы коэффициенті (TFR) және туу коэффициенті (CBR):

 Year CBR (барлығы) TFR (барлығы) CBR (қалалық) TFR (қалалық) CBR (ауылдық) TFR (ауылдық) 2005 21.3 2.6 20.3 2.4 21.7 2.8 2009 23 2,8 (2,1) 17 2,1 (1,7) 24 3,0 (2,3)

 Этникалық топтар 

Гайана халқы қазіргі кезде нәсілдік және этникалық негізде, Үндістаннан, Африкадан, Еуропадан және Қытайдан шыққан этникалық топтар, сондай-ақ байырғы халықтардан тұрады.

Ең үлкен этникалық топ - 2012 жылғы халық санағы бойынша афро-гаяндар, африка құлдарының ұрпақтары, олар халықтың 39,8% құрайды. Одан кейін Үндістаннан келген жалдамалы жұмысшылардың ұрпағы  үнді-гайандар, олар 29,3 құрайды. Аралас некелері бар гайандар 19,9% құрайды, ал байырғы халықтар (жергілікті үнділер деп аталады) 10,5% құрайды. Жергілікті халықтардың қатарына Араваки, Вай-Вай, Карибтер, Акавайо, Арекуна, Патамона, Вапиксан, Макаши және Варао кіреді.Ең үлкен екі топ - индо-гайандар және афро-гайандар біраз нәсілдік шиеленісті бастан кешірді."Guyana turns attention to racism". BBC News. 20 September 2005."Conflict between East-Indian and Blacks in Trinidad and Guyana Socially, Economically and Politically". Gabrielle Hookumchand, Professor Moses Seenarine. 18 May 2000.International Business Times: "Guyana: A Study in Polarized Racial Politics"  12 December 2011

Үнді-гайандықтардың көпшілігі Бихари, Уттар-Прадеш және Бенгалия сияқты аудандардан келген мигранттар. 
2002 жылғы санақ кезінде екі негізгі топтың халықтарының үлесі төмендегені байқалды. Индогайяналықтар 1980 жылғы санақта жалпы халық санының 51,9%- ын құрады, бірақ 1991 жылға қарай бұл көрсеткіш 48,6%- ға дейін, содан кейін 2002 жылғы санақ бойынша 43,5%- ға дейін төмендеді. Афро-Гайаналықтар саны бірінші кезеңде (1980 және 1991 жылдар) 30,8%- дан 32,3%- ға дейін артты , содан кейін 2002 жылғы санақ бойынша 30,2%- ға дейін азайды. Халықтың жалпы санының аздаған өсуі кезінде екі ірі топтың үлесінің төмендеуі жергілікті үндіс топтарының үлесінің салыстырмалы ұлғаюына алып келді. 1991-2002 жылдар аралығында үндістердің саны 22 097 адамға өсті.
Қытайлықтар және португалдықтар шамамен 0,5% құрайды.

+
Этникалық топ бойынша Гайана халқы Guyana Census 2002, population composition, Ch. 2 (pp. 27–28)''' Этникалық топтар 1946 жылғы санақ 1960 жылғы санақ 1980 жылғы санақ  1991 жылғы санақ 2002 жылғы санақ2012 жылғы санақ Саны  %  Саны  %  Саны %  Саны  %  Саны  % Саны  %қара нәсілдер163,43443.5267,84047.8394,41751.9351,93948.6326,27743.4297,49339.8Үнділер143,38538.2183,98032.8234,09430.8233,46532.3227,06230.2218,48329.3аралас37,68510.067,18912.084,76411.287,88112.1125,72716.7148,53219.9Американдық16,3224.325.4504.540,3435.346,7226.568,6759.178,49210.5ақ түстілер8,5432.33,2180.63,7900.52,2670.31,9740.32,3250.3қытайлар3,5670.94,0740.71,8640.21,2900.21,3960.21,3770.2басқалар2,7650.78,6551.52940.01070.01120.02530.0Барлығы 375,701 560,406 759,566 723,671 751,223 746,955

 Тілі 
Ағылшын тілі Гайананың ресми тілі болып табылады, бұл ресми тіл ағылшын болып табылатын Оңтүстік Американың жалғыз елі.

Гайана креолы (африкалық және / немесе шығыс үнді синтаксисімен ағылшынша креол) Гайанада кеңінен таралған.

Көптеген жергілікті тілдерде сонымен қатар халықтың аз бөлігі сөйлейді. Оларға Карибтер, мысалы Макуши, Акавайо және Вай-Вай, Араваки (немесе Локоно) және Вапишана сияқты аравак тілдерінде сөйлейді.

Басқа ауызекі тілдерге қытай, гайандық хиндустани (хинди-урду) және тамил кіреді. 

 Екінші және үшінші тілдер 

Португал тілі Гайанада, әсіресе елдің оңтүстігінде, Бразилиямен шектесетін жерде екінші тіл ретінде жиі қолданыла бастады. Нидерланд және француз тілдерін көрші Француз Гвиана мен Суринамға жиі баратындар айтады. Француз тілі орта мектептерде испан тілімен қатар шет тілі ретінде де кеңінен оқытылады. Испан тілін азшылық екінші тіл ретінде қолданады. Әдетте испан тілін Венесуэла қонақтары мен тұрғындары айтады.Damoiseau, Robert (2003) Eléments de grammaire comparée français-créole guyanais Ibis rouge, Guyana, 

 Дереккөздер 

Санат:Гайана демографиясы