Жаңасемей ауданы

Жаңасемей ауданы — Абай облысының орталық бөлігінде орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы - Семей қаласы (аудан құрамына кірмейді).

 Тарихы 
Алғаш рет Жаңасемей ауданы 1928 жылы Семей округінің құрамында құрылды. Ол 1930 жылы жойылды.

1938 жылы 4 ақпанда Шығыс Қазақстан облысының құрамында Жаңасемей ауданы қалпына келтірілді. Оның құрамына Бағана, Балтатарақ, Глухов, Делбегетей, Знаменск, Ертіс, Карпов, Климентьев, Көкен, Қорғанбай, Мұрат, Озёрск, Ескісемей, Талица, Тепкаши, Шар, Шебінді ауылдық кеңестері кірді.

1939 жылы 14 қазанда Жаңасемей ауданы Семей облысының құрамына кірді. Сол жылы 16 қазанда Делбегетей, Карпов және Қорғанбай ауылдық кеңестері Шар ауданына берілді.

1945 жылдың 1 қаңтарына қарай облыс құрамына Бағана, Балтатарақ, Глуховск, Жиенәлі, Жаңасемей, Знаменск, Ертіс, Климентьев, Көкен, Мұрат, Озёрск, Ескісемей, Талица, Тепкаши, Шар, Шебінді және Ебетей ауылдық кеңестері кірді.

1948 жылы 10 маусымда Үшаша, Байуақ және Келменбет ауылдық кеңестері Павлодар облысының Май ауданынан Жаңасемей ауданына ауыстырылды.

1950 жылы Келменбет ауылдық кеңесі жойылды. Жыланды ауылдық кеңесі құрылды.

1954 жылы Үшаша ауылдық кеңесі Байуақ ауылдық кеңесіне, Жыланды Бағанаға, Ескісемей Глуховқа, Балтатарақ Ертіске, Талица Шарға, Ебетей Шебіндіге қосылды.

1957 жылы Климентьев, Шебінді және Шар ауылдық кеңестері Новобаженов ауылдық кеңесі болып біріктірілді.

1957 жылы 11 қарашада Жаңасемей ауданы таратылды. Оның аумағы Жаңа Покров пен Шар аудандары арасында бөлінді.

1966 жылы 31 қаңтарда Жаңасемей ауданы қалпына келтірілді. Оның құрамына Жарма ауданының Новобаженов ауылдық және Суықбұлақ кенттік кеңестері кірді; Абай ауданының Знаменск ауылдық кеңесі; Бесқарағай ауданының Глухов және Жиеналы ауылдық кеңестері; Бородулиха ауданының Зубаир, Ертіс, Жаңа Покров, Петропавл, Семейтау және Тепкаши ауылдық кеңестері кірді.

1967 жылы Тепкаши ауылдық кеңесі Озёрск ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1968 жылы Делбегетей және Қарасу ауылдық кеңестері Жарма ауданынан Жаңасемей ауданына берілді. Приречный ауылдық кеңесі құрылып, Семейтау ауылдық кеңесі жойылды.

1972 жылы Делбегетей мен Қарасу ауылдық кеңестері, сондай-ақ Суықбұлақ кенттік кеңесі Шар ауданына берілді.

1974 жылы Берёзов кенттік кеңесі құрылды.

1981 жылы Жазық, 1982 жылы - Бұлақ, 1985 жылы - Достық, 1992 жылы - Жарқын ауылдық кеңестері құрылды.

1986 жылы ауданда 2 кенттік (Берёзов, Шүлбі) және 13 ауылдық кеңес (Бұлақ, Глухов, Достық, Жазық, Жиеналы, Знаменка, Зубаир, Ертіс, Новобаженов, Новопокров, Озёрки, Петропавл, Приречный) болған.Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі

1996 жылы 20 тамызда Жаңасемей ауданы жойылып, Семей қаласының қарамағына Шүлбі, Берёзовка кенттері, Бұлақ, Достық, Жазық, Жарқын, Жиеналы, Знаменка, Ертіс, Новобаженов, Озёрск, Приречный ауылдық округтері, Бесқарағай ауданына Глухов ауылдық округі және Бородулиха ауданына Зубаир, Новопокров, Петропавлов ауылдық округтері берілді.Семей облысының әкімшілік-аумақтық құрылымының тарихы туралы анықтамалық. — Семей, 2006.

2023 жылғы 28 желтоқсандағы ҚР Президентінің №424 Жарлығымен 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап Жаңасемей ауданы төртінші рет қайта құрылды. Құрамына Семей қаласына қарасты Абыралы, Айнабұлақ, Ақбұлақ, Алғабас, Ертіс, Новобаженово, Озёрки, Приречный, Жиенәлі, Достық, Қараөлең, Көкентау ауылдық округтері мен Шүлбі, Шаған кенттері енді.Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы

 Географиялық орны 
Солтүстігінде Бесқарағай, Бородулиха аудандарымен, шығысында Шығыс Қазақстан облысының Ұлан ауданымен, оңтүстік-шығысында Жарма, оңтүстігінде Абай, Аягөз аудандарымен, батысында Павлодар облысының Май және Қарағанды облысының Қарқаралы аудандарымен шектеседі.

 Халқы 
 1939  1970  1979  1989Ресей империясы, КСРО халық санақтары 17976  39351  35590  40716

 Әкімшілік бөлінісі 
Аудандағы 32 елді мекен 12 ауылдық округ пен 2 кенттік әкімдікке біріктірілген:
+ Халқының саны (2009, 2021)2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары Ауылдық округтер  2009  2021  2021 2009-ға пайызбен  Ерлер 2009  Ерлер 2021  2021 2009-ға пайызбен  Әйелдер 2009  Әйелдер 2021  2021 2009-ға пайызбен Абыралы ауылдық округі 638 423 66,3 312 225 72,1 326 198 60,7 Айнабұлақ ауылдық округі 383 233 60,8 207 133 64,3 176 100 56,8 Ақбұлақ ауылдық округі 667 459 68,8 334 245 73,4 333 214 64,3 Алғабас ауылдық округі 1069 688 64,4 527 348 66 542 340 62,7 Достық ауылдық округі 1719 1594 92,7 861 782 90,8 858 812 94,6 Ертіс ауылдық округі 2654 2506 94,4 1312 1265 96,4 1342 1241 92,5 Жиенәлі ауылдық округі 981 721 73,5 491 387 78,8 490 334 68,2 Көкентау ауылдық округі 2236 1647 73,7 1143 909 79,5 1093 738 67,5 Қараөлең ауылдық округі 2029 1416 69,8 1008 709 70,3 1021 707 69,2 Новобаженов ауылдық округі 3247 2296 70,7 1615 1184 73,3 1632 1112 68,1 Озёрки ауылдық округі 3106 3343 107,6 1508 1707 113,2 1598 1636 102,4 Приречный ауылдық округі 2625 2205 84 1307 1132 86,6 1318 1073 81,4 Шаған кенттік әкімдігі 725 484 66,8 361 248 68,7 364 236 64,8 Шүлбі кенттік әкімдігі 3149 2853 90,6 1470 1250 85 1679 1603 95,5 Жалпы саны 25228 20868 82,7 12456 10524 84,5 12772 10344 81

 Ірі елді мекендері 
 Елді мекен  Халқы (2021) Шүлбі   2853 Озёрки   2111 Новобаженово   1498 Қайнар   1415 Көкентау   1373 Шақаман   1333 Мұқыр   1129 Приречное   1002 Прииртышское   863 Алғабас   688 Бұлақ   675 Бөкенші   615 Жарқын   557

 Әкімдері 
 Руслан Ерланұлы Базарбаев (02.2024-12.2024)
 Алмас Тәнібекұлы Тастенбеков (12.2024-05.2025)
 Нұржан Оразбекұлы Әбдікәрімов (07.2025 жылдан бастап)

 Экономикасы 
Жаңасемей ауданы өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығын дамыту үшін қолайлы. Ауданда өнеркәсіп салаларының 7 ірі және орта кәсіпорындары жұмыс істейді: "Қаражыра" ЖШС (көмір өндіру), "ФИК Алел" АҚ (құрамында алтын бар кенді өндіру және өңдеу), "Шүлбі ГЭС" АҚ (электр энергиясын өндіру), "ARX MINERALS" ЖШС (құрамында мыс бар кендерді өндіру және өңдеу), "Прииртышская бройлерная құс фабрикасы" ЖШС, "Агрофирма Приречное" ЖШС.Жаңасемей ауданының құрамына қандай ауылдар енді

 Әйгілі адамдары 
 Төлеубай Аманов (1923—1978) — қазақ ғалымы, физика-математика ғылымдарының докторы (1967), профессор (1969), Қазақстан Ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1972) Жаңасемей ауданы, Құрманқожа ауылында дүниеге келді.

 Дереккөздер 

Санат:Жаңасемей ауданы