Донецк облысы

Донецк облысы () — Украина оңтүстік-шығысындағы облысы. Ол 1932 жылғы 2 шілдеде құрылған ол 1961 жылға дейін Сталин облысы деп аталды және өзінің қазіргі шекарасын 1938 жылғы 3 маусымда алды.. 

2014 жылғы сәуірдегі Украинадағы саяси дағдарыстың ушығуы нәтижесінде облыс аумағында жартылай мойындалған Донецк Халық Республикасы болып жарияланды. Облыстың бір бөлігі, соның ішінде Донецк атты орталығы Ресей әскерімен жауланған себебінен облыстың қазіргі әкімшілік орталығы Краматорск қаласында орналасқан.

 Тарихы 
нобай|солға|Донецк облыстық кеңесінің ғимараты, Донецк, 2008
 Кеңестік тарихы 
Донецк облысы құрылғанға дейін оның аумағында 1923 жылдан 1930 жылға дейін үш аудан (округа) болды. 1925 жылы Донецк губернаторлығы ыдырады. 1932 жылдың 2 шілдесінде Кеңестік Украина құрамында Сталин облысы құрылды. 16 шілде күні облыс орталығы болып Сталино (қазіргі Донецк) қаласы таңдалды. 1938 жылға дейін Донецк облысы қазіргі Донецк облысы мен Луганск облысының аумақтарын қамтыды. 1938 жылы ол маусымда Сталино облысы (қазіргі Донецк облысы) және Ворошиловград облысы (қазіргі Луганск облысы) болып екіге бөлінді.

1941 жылдың күзінен 1943 жылдың күзіне дейін фашистік неміс басқыншылығы кезінде Донецк облысы Юзовка облысы (Донецктің бастапқы атауымен) деп аталды.

Кеңес Одағындағы десталинизация саясатының бір бөлігі ретінде 1961 жылы Сталино және Сталин облысы Донецк және Донецк облысы болып өзгертілді.

Кеңес Одағы ыдыраған кезде 1991 жылғы референдумда Донецк облысындағы сайлаушылардың 83,9% Украинаның тәуелсіздік жариялауын қолдаған. 

 Тәуелсіз Украинадағы тарихы 
1990 жылдардың ортасында бұл аймақ қылмыстық әрекеттердің күшейгенімен, оның ішінде Әхәт Брагин мен Євген Щербан сияқты танымал бизнесмендердің өлтірілуімен белгілі болды.

 Ресей-Украина дағдарысы (2014–2022) 
Донецк облысы елдің басты про-ресейлік партиясы, Аймақтар партиясының басты орталығы болды. Партия 2002 жылы үкімет құрамына кірді де, саясатта аса қуатты болған «Донецк саяси кланының» негізін салған.

2004 жылдың соңында Аймақтар партиясы Донецк облысын қосатын Оңтүстік-Шығыс Украина Автономиялық Республикасы деген саяси жобаны құруға қатысты. Ресей үкіметімен тығыз байланыста болған Аймақтар партиясы жергілікті коммунистермен және басқа ресейшіл белсенділермен бірге ресейшіл толқуларды тудырды, олар кейінірек Донбастағы соғысқа ұласты. 2014 жылдың мамыр айында Украина үкіметі Донецк облысындағы Ресеймен шекарасын бақылаудан айырылды. Қазір облыстың шығыс бөлігін Ресей басып алған.

 Ресейдің Украинаға басып кіруі (2022–) 
2022 жылдың 30 қыркүйегінде Ресей Донецк (ДХР), Луганск (Луганск Халық Республикасы), Запорожье және Херсон облыстарын аннексиялады. Кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы елдерді «заңсыз аннексиялау әрекеті» деп сипаттаған бұл әрекетті мойындамауға шақыратын резолюция қабылдады, Ресейден «жедел, толық және сөзсіз кетуін» талап етті және әлемнің көптеген елдері бұл аннексияны мойындамады. 2022 жылдың аяғында облыс қарама-қарсы тараптар арасында шамамен тең бөлінген.

 Әкімшілік-аумақтық құрылысы 
Облыс 8 түрлі ауданға және 28 бірдей деңгейлі муниципалитетке (22 қалалық рада, 6 облыстық маңызы бар қала) бөлінген. Төменде барлығының тізімі берілген:

 Туы  Елтаңбасы  Атауы  Украинша атауы  Ауданы(км2)  Халық саны2001 Санақ  Халық саны1 қаңтар 2012  Халық саны 1 қаңтар 2021  Халық саны1 қаңтар 2022   50px  50px  Авдеевка  Авдіївка (місто)  29  37,237  35,257  31,940  31,392  — 50px  50px  Бахмут  Бахмут (Міськрада)  74  113,785  104,631  72,310  71,094  Бахмут 50px  50px  Чистяково  Чистякове (Міськрада)  105  96,026  81,761  53,725  53,462  Чистяково 50px  50px  Дебальцево  Дебальцеве (Міськрада)  38  53,412  46,302  24,316  24,209  Дебальцево 50px  50px  Доброполье  Добропілля (Міськрада)  119  72,817  63,938  28,757  28,170  Доброполье 50px  50px  Докучаевск  Докучаївськ (Міськрада)  47  25,024  24,506  22,907  22,835  Докучаевск 50px  50px  Донецк  Донецьк (Міськрада)  571  1,024,678  971,096   905,364  901,645  Донецк 50px  50px  Дружовка  Дружківка (Міськрада)  23  75,006  70,126  55,088  53,977  Дружовка 50px  50px  Горловка  Горлівка (Міськрада)  422  312,284  279,500  241,106  239,828  Горловка 50px  50px  Харцызск  Харцизьк (Міськрада)  207  113,685  105,104  56,367  56,182  Харцызск 50px  50px  Кировское  Кіровське (місто)  7  31,041  28,470  27,441  27,370  — 50px  50px  Константиновка  Костянтинівка (місто)  66  94,886  78,114  68,792  67,350  — 50px  50px  Краматорск  Краматорськ (Міськрада)  356  215,729  199,020  150,084  147,145  Краматорск 50px  50px  Лиман  Лиман (Міськрада)  192  28,996  23,740  20,469  20,066  Лиман 50px  50px  Макеевка  Макіївка (Міськрада)  426  431,023  394,604  340,337  338,968  Макеевка 50px  50px  Мариуполь  Маріуполь (Міськрада)  244  510,835  486,320  431,859  425,681  Мариуполь 50px  50px  Мирноград  Мирноград (Міськрада)  20  56,702  50,995  46,904  46,098  Мирноград 50px  50px  Новогродовка  Новогродівка (місто)  6  17,559  15,560  14,300  14,037  — 50px  50px  Покровск  Покровськ (Міськрада)  39  82,830  77,891  61,161  60,127  Покровск 50px  50px  Селидово  Селидове (Міськрада)  108  62,819  54,626  21,916  21,521  Селидово 50px  50px  Шахтёрск  Шахтарськ (Міськрада)  51  72,711  61,234  48,404  48,208  Шахтёрск 50px  50px  Славянск  Слов'янськ (Міськрада)  74  142,873  138,450  106,972  105,141  Славянск 50px  50px  Снежное  Сніжне (Міськрада)  189  83,046  71,277  45,966  45,767  Снежное 50px  50px  Торецк  Торецьк (Міськрада)  62  86,281  74,435  31,513  30,914  Торецк 50px  50px  Угледар  Вугледар (місто)  5  17,518  15,477  14,432  14,144  — 50px  50px  Ясиноватая  Яcинувата (місто)  19  36,903  35,843  34,269  34,144  — 50px  50px  Енакиево  Єнакієве (Міськрада)  425  162,778  132,110  77,053  76,673  Енакиево 50px  50px  Ждановка  Жданівка (Міськрада)  2  14,375  13,377  11,913  11,867  Ждановка 50px  50px  Бахмут (аудан)  Бахмутський  (район)  1,747.6  54,065  45,367 224,528  220,275  Бахмут 50px  50px  Донецк (аудан)  Донецький (район)  2,895.1    1,490,301  1,484,514  Донецк 50px  50px  Горловка (аудан)  Горлівський (район)  2,468.4    664,949  662,069  Горловка 50px  50px  Кальмиусское (аудан)  Кальміуський (район)  3,132.6     121,234  120,769  Кальмиусское 50px  50px  Краматорск (аудан)  Краматорський (район)  5,186.3    553,559  543,371  Краматорск 50px  50px  Мариуполь (аудан)  Маріупольський (район)  2,623.8    510,425  502,909  Мариуполь 50px  50px  Покровск (аудан)  Покровський (район)  4,020.0  37,567  32,439  393,487  386,451  Покровск 50px  50px  Волноваха (аудан)  Волноваський (район)  4,449.1  92,489  84,579  141,797  139,014  Волноваха 50px  50px  Жалпы облысы  Донецька (Область)  26,517  4,825,563  4,403,178  4,100,280  4,059,372  Донецк
Облыстың екінші бөлімі олардың кеңестерімен басқарылатын әртүрлі муниципалитеттерден тұрады. Бұл муниципалитеттер бір немесе бірнеше елді мекендерден тұруы мүмкін. Барлығы әкімшілік жағынан өздері орналасқан ауданға бағынады.

Төмендегі деректер Донецк облысының екінші деңгейлі әкімшілік бөлімшелерінің әрбір түрінің санын қамтиды:
 Жалпы елді-мекендері – 1,283, соның ішінде:
 Ауылдары – 1,124;
 Қалалары – 159, соның ішінде:
 Кенттері – 131;
 Аудандық бағыныстағы қалалары – 24;
 сельсоветтері – белгісіз.

Облыстың жергілікті әкімшілікті Донецк облыстық радасы (кеңесі) басқарады. Донецк облысының «әкімі» Донецк облысы әкімшілігінің төрағасы деп аталады, оны Украина президенті тағайындайды.

 Географиясы 
 Физикалық-географиялық орналасуы 
Оңтүстік-батыста және батыста облыс Украинаның Днепропетровск және Запорожье облыстарымен, солтүстік-батыста Харьков облысымен, солтүстік-шығыста Луганск облысымен, оңтүстік-шығыста Ресейдің Ростов облысымен шектеседі.  

Облыстың солтүстіктен оңтүстікке дейінгі ұзындығы — 255 км, батыстан шығысқа қарай — 180 км. Облыстың шекараларының жалпы ұзындығы — 1526 км, оның ішінде: құрлық — 1376 км, теңіз — 140 км. Аймақтың ең биік жері — атауы жоқ, биіктігі 336 м, Дебальцевтегі №3 платформа және метеорологиялық платформаның жанында орналасқан нүктесі, ең төменгі жер (.40,4 м) — Азов теңізіндегі су деңгейі. 

 Халқы 
2015 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша облыс халқы 4,288,258 адамды құрады (бұл 2014 жылдың 1 қыркүйегінен 32,563 адамға аз). 2015 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша облыстың 4,997,200 тұрғынының 3895,600 адамы (90,84%) қалалық жерлерде, ал 401,600 адам (9,16%) ауылдық жерлерде өмір сүрді. Тұрақты халық саны — 4,284.4 мың адам, оның ішінде қала халқы — 3,879.7 адам (90.55%), ауыл халқы - 404,700 адам (9.45%). Облыс орталығының тұрғындары 952,100 адамды құрады (облыс халқының 22.16%).

2001 жылғы халық санағы бойынша, облыс халқының 74.9%-ы орыс тілін өз ана тілі деп атады. 1989 жылғы алдыңғы халық санағымен салыстырғанда, өздерін этникалық орыс деп санайтын адамдар санының азаюына қарамастан, бұл көрсеткіш 7.2 пайыздық тармаққа өсті. Өз кезегінде облыс тұрғындарының 24,1% украин тілін ана тілі деп санады, бұл алдыңғы санақ бойынша 6.5 пайыздық тармаққа аз. Санақ жүргізу кезеңінде ана тілі ретінде көрсетілген басқа тілдердің үлесі 1.7%-дан 1%-ға дейін төмендеді. 2012 жылы мемлекеттік тіл саясатының негіздері туралы заң қабылданғаннан кейін орыс тілі аймақта аймақтық мәртебеге ие болды. 2018 жылдың 28 ақпанында заң конституциялық емес деп танылды және күшін жоғалтты.

 Марапаттары 
  Ленин ордені (1958);
  Ленин ордені (1970).

 Дереккөздер 

 Сыртқы сілтемелер 

 Донецк қаласына туристер мен келушілер үшін ресми нұсқаулық 
 Украина картасынан елді мекендерді іздеңіз 
 Донецк облысының пошта индексінің анықтамалығы  
 Донецк байланыс ресурсы 

Санат:Донецк облысы