Қазақстан үкімет басшыларының тізімі

Қазақстан үкімет басшыларының тізіміне  Қазақстанда қазіргі заманғы ұлттық мемлекеттілікті дамытуда премьер-министр немесе үкімет басшысы немесе осыған ұқсас атқарушы органдардың лауазымында болған тұлғалар, соның ішінде Алаш Орда және Қырғыз өлкесі, Қырғыз, кейінірек Қазақ автономиялық республикалары, одақтас республика және тәуелсіз мемлекет ұлттық-әкімшілік басшылары кіреді.

Қазіргі уақытта ел үкіметінің басшысы — Қазақстан премьер-министрі.

Кестелердің бірінші бағанында қолданылатын нөмірлеу шартты болып табылады; бірінші бағандарда түрлі-түсті толтыруды қолдану да шартты болып табылады, бұл әртүрлі саяси күштерге жататын адамдардың партиялық тиесілігін көрсететін бағанға сілтеме жасамай қабылдауды жеңілдетуге қызмет етеді. Тұлғаны лауазымға тағайындаудың дәйекті кезеңдері бөлінбейді, алайда атқаратын лауазымның атауы (конституциялық мәртебесі) өзгереді. «Сайлау» бағанында тәуелсіздік кезеңінде үкіметті қолдаған парламенттің құрамын құрайтын сайлау рәсімдері көрсетілген.

 Премьер-министрдің конституциялық қызметі 
Қолданыстағы конституция 1995 жылғы 30 тамызда референдумда қабылданды және кейіннен бірнеше рет өзгертілді (соңғы рет 2017 жылы), бұл сонымен қатар V бөлімнің ел үкіметінің жұмысына арналған негізгі ережелеріне әсер етті. 

Конституция премьер-министрдің лауазымын атқарушы биліктің (үкіметтің) басшысы, атқарушы органдар жүйесіне жауап беретін, республика Президентіне және Конституциямен белгіленген бірқатар жағдайларда парламент мәжілісі мен Қазақстан парламентіне жалпы есеп беретін айқындайды. Премьер-министр:
 үкіметтің қызметін ұйымдастырады және басқарады және оның жұмысына жеке жауап береді;
 үкіметтің қаулыларына қол қояды;
 үкімет қызметінің негізгі бағыттары және оның барлық негізгі шешімдері туралы президентке есеп береді;
 үкіметтің қызметін ұйымдастыруға және басқаруға байланысты басқа функцияларды орындайды;
 республика аумағында міндетті болып табылатын бұйрықтар шығарады.

Сонымен бірге үкімет мүшелері өз құзыреті шегінде шешім қабылдауда дербестікке ие және Премьер-Министрдің алдында өздеріне бағынатын мемлекеттік органдардың жұмысы үшін тек жауапты болады. Үкімет өз өкілеттігін жаңадан сайланған Қазақстан Республикасының Президентіне тапсырады. Премьер-министр жаңадан сайланған Парламент Мәжілісі алдында үкіметке деген сенім мәселесін көтереді; егер мәжіліс сенім білдірсе, үкімет өз міндеттерін орындауды жалғастырады, егер сенім білдірілмесе, үкімет өзінің қызметінен кететіндігін республика президентіне хабарлайды. Парламент өз бастамасымен үкіметке сенімсіздік жариялауы мүмкін, ал үкімет президентке өзінің отставкасын жариялауға міндетті. Екі жағдайда да отставканы қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені президент он күн ішінде қарайды. Республика Президенті өз бастамасымен үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметінен босатуға құқылы. Премьер-министрді қызметінен босату дегеніміз бүкіл үкіметтің өкілеттігінің тоқтатылуын білдіреді.

 Ресей құрамындағы Алаш Орда (1917-1920) 
Алаш автономиясы — Азамат соғысы кезінде өмір сүрген өзін-өзі жариялаған Қазақ мемлекет құрылымы, «Алаш Орда» деп аталатын Уақытша Халықтық Кеңестің (үкіметтің) бақылауында және құрамында 25 адам болды, олардың 10-ы орыстар мен аймақтың басқа халық өкілдеріне берілді. Автономия 1917 жылғы 5-13 желтоқсанда Орынборда өткен Екінші бүкілқазақтық съезде құрылды және 1920 жылғы 5 наурызда Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі большевиктер революциялық комитетімен таратылды, бірақ іс жүзінде 1919 жылғы жазда өмір сүруін тоқтатты. Автономияның астанасы Алаш-қала атауын алған Семей қаласы болды. Ол өзін Уақытша үкіметтің бақылауындағы Ресей Республикасының, 1918 жылдан бастап - Уақытша бүкілресейлік үкіметтің бақылауындағы Ресей мемлекетінің, кейінірек - Ресейдің Жоғарғы билеушісінің автономиясы деп санады.

СуретіАты(өмір сүрген жылдары)ӨкілдігіПартиясыЛауазымыБасталуыАяқталуы1100px Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан13 желтоқсан 19175 наурыз 1920АлашАлашорда автономиялы үкіметінің төрағасы

 РКФСР құрамындағы Қырғыз өлкесі (1919-1920) 
1919 жылғы 10 шілдеде РКФСР халық комиссарлары кеңесінің жарлығымен РКФСР аумағында орталығы Орынбор қаласында орналасқан әкімшілік бірлік Қырғыз өлкесі құрылды. Өлкені басқару үшін әскери және үкіметтік функцияларды орындайтын Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі революциялық комитет тағайындалды, оның төрағасы поляк Станислав Пестковский болды. Қазіргі солтүстік Қазақстанның қырғыз-қайсақтары мекендеген аумағы (орыстар қазақтарды осылай атайтын) Революциялық Комитеттің қарауына өтті. 1920 жылғы 26 тамызда осы жерде Кеңес өкіметі орнағаннан кейін Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті мен РКФСР Халық Комиссарлар Кеңесінің жарлығымен Қырғыз Автономиялық Социалистік Кеңес Республикасы Қырғыз өлкесі жерінен құрылды.

Революциялық комитет төрағасын уақытша алмастыратын адамның өкілеттіктерінің басталуы мен аяқталу күндері курсивпен және  көрсетілген.

СуретіАты(өмір сүрген жылдары)ӨкілдігіПартиясыЛауазымыБасталуыАяқталуы2100px Станислав Станиславович Пестковский(1882—1937)10 шілде 191926 тамыз 1920Ресей коммунистік партиясы (большевиктер)Қырғыз өлкесінің революциялық комитетінің төрағасыСтанислав Пестковскийдің кетуіне байланысты  міндеттерін атқарды100px Сақыпкерей Жармаұлы Арғыншиев(1887—1938)тамыз 192026 тамыз 1920

 РКФСР құрамындағы Қырғыз АСКР (1920-1925) 
1920 жылғы 26 тамызда Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті мен РКФСР халық комиссарлар кеңесінің бірлескен жарлығымен Қырғыз Автономиялық Социалистік Кеңес Республикасы құрылды. Бастапқыда, республикалық органдар құрылғанға дейін олардың функцияларын Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі революциялық комитет атқара берді. 1920 жылғы 12 қазанда Қырғыз АКСР Халық Комиссарлары Кеңесінің Төрағасы құрылып, оның төрағасы Виктор Радус-Зенькович болды. 1924-1925 жылдары ұлттық-аумақтық межелеп бөлу барысында автономияның жері негізінен қазақтар мекендеген оңтүстік облыстардың қосылуына байланысты едәуір кеңейе түсті. 1925 жылғы 15 маусымда Қырғыз АСКР Қазақ Автономиялық Социалистік Кеңес Республикасы болып өзгертілді.

СуретіАты(өмір сүрген жылдары)ӨкілдігіПартиясыЛауазымыБасталуыАяқталуы(2)100px Станислав Станиславович Пестковский(1882—1937)26 тамыз 192015 қыркүйек 1920Ресей коммунистік партиясы (большевиктер)Қырғыз өлкесінің революциялық комитетінің төрағасы100px Сақыпкерей Жармаұлы Арғыншиев(1887—1938)26 тамыз 1920қыркүйек 19203(I—II)100px Виктор Алексеевич Радус-Зенькович(1878—1967)15 қыркүйек 192013 қазан 192013 қазан 1920қазан 1921Қырғыз АКСР Халық Комиссарлары Кеңесінің Төрағасы4100px Мұхамед-Хафиз Мырзағалиев(1887—1938)қазан 1921қыркүйек 19225100px Сәкен Сейфоллаұлы Сейфуллин<small>(1894—1938)қыркүйек 1922қазан 19246100px Нығмет Нұрмақұлы Нұрмақов(1895—1937)қазан 192415 маусым 1925

 РКФСР құрамындағы Қазақ АСКР (1925—1936) 
1925 жылғы 15 маусымда Қырғыз АСКР Қазақ Автономиялық Социалистік Кеңес Республикасы болып өзгертілді. 1936 жылғы ақпанда автономияның атауын орыс тілінде Қазақ Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы деп өзгерту туралы шешім қабылданды. 1925 жылы автономия атауын өзгерткен кезде оның астанасы Орынбордан Қызылорда қаласына, ал 1927 жылы — Алматы қаласына ауыстырылды. 1925 жылғы шілдеде Орынбор губерниясы автономиядан шығарылып, тікелей РКФСР-ге бағынды.

1936 жылғы 5 желтоқсанда Қазақ АСКР Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы болып өзгертілді.

СуретіАты(өмір сүрген жылдары)ӨкілдігіПартиясыЛауазымыБасталуыАяқталуы(6)100px Нығмет Нұрмақұлы Нұрмақов(1895—1937)15 маусым 1925мамыр 1928Ресей коммунистік партиясы (большевиктер)Қазақ АКСР Халық Комиссарлары Кеңесінің ТөрағасыБүкілодақтық коммунистік партия (большевиктер)7100px Ораз Жанұзақұлы Исаев(1899—1938)мамыр 19285 желтоқсан 1936

 КСРО құрамындағы Қазақ КСР (1936—1991) 

1936 жылғы 5 желтоқсанда Қазақ АКСР Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы болып өзгертілді. Түрлендіруге байланысты республикалық үкімет Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесі деп аталды. 1946 жылғы 15 наурызда үкімет Қазақ КСР Министрлер Кеңесі болып өзгерді. 1990 жылғы 20 қарашада Қазақ КСР үкімет басшысы лауазымы премьер-министр болып өзгертілді. 1990 жылғы 25 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі республиканың мемлекеттік егемендігі туралы Декларация қабылдады. 1991 жылғы 10 желтоқсанда мемлекеттің атауы Қазақстан Республикасы болып өзгертілді. Алайда 1993 жылғы 28 қаңтарда жаңа конституция қабылданғанға дейін елдің бұрынғы атауы 1978 жылғы қолданыстағы кеңестік конституцияда қолданылған.

1991 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстан одақтас республикалардың ішінде соңғы болып өзінің тәуелсіздігін жариялады. 1991 жылғы 21 желтоқсанда Президент Нұрсұлтан Назарбаев КСРО-ны тарату туралы Беловеж келісіміне хаттамаға қол қойды. 1991 жылғы 23 желтоқсанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі бұл құжаттарды бекітті. 

СуретіАты(өмір сүрген жылдары)ӨкілдігіПартиясыЛауазымыБасталуыАяқталуы(7)100px Ораз Жанұзақұлы Исаев(1899—1938)5 желтоқсан 193624 мамыр 1938Бүкілодақтық коммунистік партия (большевиктер)Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің ТөрағасыҚазақстан Коммунистік партиясы (большевиктер)100px Ыбрайым Таусиқұлы Тәжиев(1904—1960)24 мамыр 193817 шілде 19388(I—II)100px Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов(1904—1989)17 шілде 193815 наурыз 194615 наурыз 194624 наурыз 1954Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің ТөрағасыҚазақстан Коммунистік партиясы9100px Елубай Бәзімұлы Тайбеков(1901—1991)24 наурыз 195431 наурыз 195510(I)100px Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев(1912—1993)31 наурыз 195520 қаңтар 196011100px Жұмабек Ахметұлы Тәшенов(1915—1986)20 қаңтар 19606 қаңтар 196112100px Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов(1907—1984)6 қаңтар 196113 қыркүйек 196213(I)100px Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев(1908—1987)13 қыркүйек 196226 желтоқсан 196210(II)100px Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев(1912—1993)26 желтоқсан 19627 желтоқсан 196413(II)100px Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев(1908—1987)7 желтоқсан 196431 наурыз 197014100px Бәйкен Әшімұлы Әшімов(1917—2010)31 наурыз 197022 наурыз 198415100px Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев(1940—)22 наурыз 198427 шілде 198916(I—III)100px Ұзақбай Қараманұлы Қараманов(1937—2017)27 шілде 198920 қараша 199020 қараша 199016 қазан 1991Қазақ КСР Премьер-МинистріСоциалистік Партия10 қазан 199116 қазан 1991Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі17100px Сергей Александрович Терещенко(1951—)16 қазан 199116 желтоқсан 1991тәуелсіз

 Тәуелсіздік кезеңі (1991 жылдан бастап) 
1991 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстан одақтас республикалардың ішінде соңғы болып өзінің тәуелсіздігін жариялады. 1991 жылғы 21 желтоқсанда Президент Нұрсұлтан Назарбаев КСРО-ны тарату туралы Беловеж келісіміне хаттамаға қол қойды. 1991 жылғы 23 желтоқсанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі бұл құжаттарды бекітті. 1994 жылғы 6 шілдеде астананы Алматыдан Ақмолаға көшіру туралы Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің қаулысы қабылданды. 1997 жылғы 10 желтоқсанда Президент астананы көшіру туралы шешімді қолдады. 1998 жылғы 6 мамырда қаланың атауы Астанаға өзгертілгеннен кейін оның астаналық мәртебеде халықаралық презентациясы 1998 жылғы 10 маусымда өтті. Н.Назарбаев президенттік қызметтен кеткеннен кейін көп ұзамай, 2019 жылдың 23 наурызында астана елдің алғашқы президентінің құрметіне «Нұр-Сұлтан» болып өзгертілді.

СуретіАты(өмір сүрген жылдары)ӨкілдігіПартиясыСайлауыЛауазымыБасталуыАяқталуы(17)100px Сергей Александрович Терещенко(1951—2023)16 желтоқсан 199112 қазан 1994тәуелсізҚазақстан Республикасының Премьер-Министрі18100px Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин(1952—)12 қазан 199410 қазан 1997	Қазақстан халық бірлігі одағы1994199519 Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев(1947—2015)10 қазан 19971 қазан 1999«Отан» республикалық саяси партиясы100px Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев(1953—)1 қазан 199912 қазан 19992012 қазан 199928 қаңтар 2002199921100px Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов(1956—)28 қаңтар 200213 маусым 200322100px Даниал Кенжетайұлы Ахметов(1954—)13 маусым 200310 қаңтар 20072004«Нұр Отан» ХДП23(I)100px Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов(1965—)10 қаңтар 200724 қыркүйек 2012200724100pxСерік Нығметұлы Ахметов(1958—)24 қыркүйек 20122 сәуір 20142012Нұр Отан23(II)100px Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов(1965—)2 сәуір 20148 қыркүйек 201625100px Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев(1963—)8 қыркүйек 201621 ақпан 20192016100pxАсқар Ұзақбайұлы Мамин(1965—)21 ақпан 201925 ақпан 20192625 ақпан 20195 қаңтар 2022100pxӘлихан Асханұлы Смайылов(1972—)5 қаңтар 202211 қаңтар 20222711 қаңтар 20225 ақпан 2024100pxРоман Васильевич Скляр(1971—)5 ақпан 20246 ақпан 202428100pxОлжас Абайұлы Бектенов(1980—)6 ақпан 2024қазірге дейін 

 Тағы қараңыз 
 Қазақстан Республикасының Президенті
 Қазақстан Республикасының вице-президенті Қазақстан басшыларының тізімі
 Қазақстан Республикасының Үкіметі

 Дереккөздер 

Санат:Қазақстан премьер-министрлері
Санат:Қазақстан бойынша тізімдер
Санат:Премьер-министрлер тізімдері
Санат:Қазақ КСР үкімет басшылары
Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер