Қазақстандағы президент сайлауы (2019)

Қазақстан Республикасының кезектен тыс президент сайлауы — 2019 жылдың 9 сәуірінде қабылданған «Қазақстан Республикасының Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы» №18 Жарлығына сәйкес 2019 жылдың 9 маусымында өтті. Сайлауға Нұрсұлтан Назарбаевтың өз өкілеттігін тоқтатқалы уақытша президент болып тағайындалған Қасым-Жомарт Тоқаевпен бірге есептегенде жеті кандидат қатысты. Сайлау нәтижесіде Қасым-Жомарт Тоқаев сайлаушылар даусының 70,96 % иеленіп, ҚР 2-президенті болып сайланды. Нәтиже бойынша алғашқы үштікке 16,23 % көрсеткішпен өзін оппозиция өкілі деп санайтын Әміржан Қосанов пен Қазақстан сайлау тарихындағы алғашқы әйел - кандидат Дания Еспаева сайлаушылар даусының 5,05 % жинап енді.

Жаңа сайланған президентті ұлықтау рәсімі Астанадағы Тәуелсіздік сарайында өтті.Жаңадан сайланған президент Қасым-Жомарт Тоқаев ант берді

 Сайлау алғышарты 
Нұрсұлтан Назарбаев 2015 жылдың 26 сәуірінде өткен ҚР Президентін сайлауда 5-мерзімге сайланған болатын. Аталған сайлауда ол сайлаушылар даусының 97,7 % жинағанНазарбаев президент сайлауының ресми түрде жеңімпазы атанды. Назарбаевтың өкілеттігі 2020 жылға дейін жалғасуы тиіс еді, алайда 2019 жылдың 19 наурызы ол өз өкілеттігін тоқтатуына байланысты, ҚР Конституциясына сәйкес қалған мерзімге уақытша президент болып Қасым-Жомарт Тоқаевты тағайындалдыҚасым-Жомарт Тоқаев Президент қызметіне кірісті. Кезекті президент сайлауы 2020 жылдың сәуір айында өтуі тиіс едіҚасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан президенті болды.

2019 жылдың 20 наурызы ЖСДП сайлау жүйесін авторизацияламауға және демократиялық институттарды күйшейту арқылы жүзеге асыруға шақырып, мәлімдеме жасады. Партия әділ әрі демократиялы президент және парламент сайлауын өткізуді ұсындыБасқаша нұсқадағы авторитаризмге жол бермеу туралы. ЖСДП мәлімдемесі .

9 сәуір күні Тоқаев «саяси белгісіздікті» болдырмау үшін 2019 жылдың 9 маусымында мерзімінен бұрын сайлау өтетінін мәлімдедіТоқаев та кезектен тыс президент сайлауы өтетінін жариялады. Мемлекет басшысы мәлімдеме алдында 8 сәуір күні парламент сенатының төрайымы Дариға Назарбаевамен, премьер-министр Асқар Маминмен және Конституциялық кеңес төрағасы Қайрат Мәми мен Парламент мәжілісі төрағасының орынбасары Владимир Божкомен кеңескенҚасым-Жомарт Тоқаев Сенат, Мәжіліс, Үкімет пен Конституциялық кеңес басшыларын жинады. Сондай-ақ 9 сәуір күні «Нұр Отан», «Ақ жол» демократиялық партиясы, Қазақстан коммунистік халық партиясы мен Қазақстанның «Ауыл» социал-демократиялық партиясының жетекшілерімен кездестіТоқаев Ақордада партия басшыларын қабылдады.

 Сайлау жүйесі 

Президент 5 жылдық мерзімге қос-айналымды жүйе нәтижесінде сайланады. Егер бірде-бір кандидат 50 пайыздан артық дауыс жинамаса, ең көп дауыс жинаған екі үміткер арасында 2-айналым өткізіледіElectoral System of Kazakhstan Republic.

 Қаржыландыру 
Бастапқыда 2020 жылы өткізілмек болған сайлауға 8,8 млрд теңге жұмсау жоспарланған болатын. Алайда орталық сайлау комиссиясы 9 маусымда өтетін кезектен тыс президент сайлауына 12 млрд теңге сұраған. Бұл туралы 11 сәуірде сенат отырысында қаржы вице-министрі Берік Шолпанқұлов айтты. Қаржы министрлігінің есебінше, сайлау шығынының 70 % сайлау округтерінде жұмыс істейтін қызметкерлердің еңбегіне жұмсаладыМинистрлік: ОСК кезектен тыс президент сайлауына 12 млрд теңге сұрады.

15 сәуір күні Қазақстан Үкіметі сайлау өткізуге арналған қаржы қорынан 9,4 млрд теңгенің шығарылғандығын мәлімдеді; бұл ОСК сұраған қаржыдан 2,6 млрд-қа аз.Правительство планирует выделить на выборы 9,4 миллиарда тенге

Сайлау парақтарын басып шығаруға 132 млн 742 мың теңге жұмсалған. Елдегі сайлаушылар саны - 11 947 955 адам екендігі ескеріліп, оның үстіне артық 1 % бюллетень басып шығарылған. Бір бюллетень құны - 11 теңге.ОСК: Бюллетеньдерді басып шығаруға 132 млн теңге қажет.

 Сайлауды өткізу жоспары 
2019 жылы 10 сәуірде Орталық Сайлау комиссиясының отырысында Қазақстан Республикасының президентінің кезектен тыс сайлауына дайындық және өткізу шараларының жоспары, сондай-ақ сайлау құжаттарының формалары бекітілдіОрталық сайлау комиссиясы 2019 жылғы 9 маусымға тағайындалған Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын әзірлеу мен өткізудің негізгі іс-шараларының күнтізбелік жоспарын бекітті.

 10 сәуір — 28 сәуір, сағат 18:00 дейін: кандидаттарды ұсыну;
 11 мамыр, сағат 18:00 дейін: кандидаттарды тіркеу;
 кандидат тіркелген сәттен — 8 маусым, сағат 00:00 дейін: сайлау алдындағы үгіт;
28 мамыр: теледебат;
 8 маусым: үнсіздік күні;
 9 маусым, сағат 7:00 мен 20:00 аралығы: дауыс беру күні;
 10 мен 11 маусым аралығы: алдын-ала сайлау нәтижесін шығару;
 11 мен 16 маусым аралығы: сайлау нәтижесін анықтау және сайланған президентті тіркеу.

 Үміткерлерді ұсыну және тіркеу 
Тіркелген алты партияның бесеуі съезд өткізітіні жайлы мәлімдеді. «Нұр Отан» — 23 сәуір, «Ақ жол» — 24 сәуір, «Ауыл» — 25 сәуір, ал ҚКХПҚазақстан партиялары өз кандидатының аты-жөнін қашан жариялайды? мен ЖСДПЖСДП президент сайлауына Ермұрат Бәпидің кандидатурасын ұсынады — 26 сәуір. «Бірлік» партиясы съезд өткізуге дайындық уақыты тым аз екендігін желеу етіп, сайлауға қатысудан бас тартты"Бірлік" партиясы президент сайлауына қатысудан бас тартты.

2019 жылдың 17 сәуірі «Ұлы Дала Қырандары» Республикалық қоғамдық бірлестігі білестік тең төрағасы, жазушы  — Түгел Сәдібекті президент үміткері ретінде ұсындыПрезидент сайлауына алғашқы кандидат құжат тапсырды.

23 сәуір күні Нұрсұлтан Назарбаев «Нұр Отан» партиясынан сайлауға уақытша президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың түсетіндігін мәлімдедіҚасым-Жомарт Тоқаевты президент сайлауына кандидат етіп ұсынды. ҚР "Сайлау туралы" Конституциялық заңына сәйкес сайлауға түсетін кандидатқа қойылатын талаптардың бірі - үміткер соңғы 15 жылда республика аумағында тұруы қажет. Сол себепті Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдегі дипломатиялық қызметі мен халықаралық ұйымдарда жұмыс істеген уақытының қаншалықты есепке алынатынын сұрап, Конституциялық Кеңеске жүгіндіТоқаев Конституциялық Кеңеске жүгінді. 25 сәуір Конституциялық Кеңес он бес жылдыұ мерзімге Қазақстан Республикасының дипломатиялық қызметі персоналына жататын және оларға теңестірілген Қазақстан мүше болып табылатын халықаралық ұйымдар жанындағы лауазымдарға тағайындалған азаматтардың Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде тұру кезеңдері де есептелетіндігін мәлімдедіКОНСТИТУЦИЯЛЫҚ КЕҢЕС РЕСПУБЛИКА ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ӨТІНІШІ БОЙЫНША ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ .

24 сәуір Қазақстан кәсіподақтар федерациясы президенттікке кандидат ретінде «Батыс Қазақстан облысының кәсіподақ орталығы» аумақтық кәсіподақтар бірлестігінің төрағасы — Амангелді Сатыбалдыұлы Таспиховты ұсынды.
24 сәуірде өткен «Ақ жол» партиясының съезінде мәжіліс депутаты — Дания Еспаеваның сайлауға түсетіндігі мәлім болды. Ол Қазақстан тарихындағы президент сайлауына түскен алғашқы әйел болдыЕл тариxында алғаш рет әйел адам президенттіке үміткер ретінде ұсынылды.

25 сәуір «Ауыл» партиясы сайлауға түсетін кандидат ретінде Төлеутай Рақымбековты ұсынды"Ауыл" партиясы сайлауға Төлеутай Рақымбековті кандидат ретінде ұсынды.

ЖСДП президиум ұсынған кандидаттың сайлауға түспейтіндігін мәлімдеп, өтетін сайлауға бойкот жарияладыЖСДП президент сайлауына бойкот жариялады

2019 жылдың 26 сәуірі  Қазақстан коммунистік халық партиясының съезінде 2011 жылғы сайлауда қатысқан Жамбыл Ахметбеков партия атынан сайлауға түсетіндігі мәлім болдыКоммунистер Жамбыл Ахметбековті президент сайлауына үміткер ретінде ұсынды.

26 сәуір «Ұлт тағдыры» ұлттық-патриоттық бірлескен қозғалысы» РҚБ сайлауға түсетін кандидат ретінде Әміржан Қосановты ұсынды"Ұлт тағдыры" Қосановты сайлауға кандидат ретінде ұсынды.

 Тіркелген кандидаттар 
 Кандидат,саяси партия/бірлестік Саяси қызметі Ұсынылған күні Тіркелген күніЖамбыл Аужанұлы Ахметбеков(58)Коммунистік халық партиясы 130px Мәжіліс депутаты(2012 – осы кез)26 сәуір 20196 мамыр 2019Жамбыл Аужанұлы Ахметбековты Әміржан Сағидрахманұлы Қосановты Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ретінде тіркеу туралыДания Мәдиқызы Еспаева(58)Ақ жол130px Мәжіліс депутаты(2016 – осы кез)25 сәуір 20194 мамыр 2019Дания Мәдиқызы Еспаеваны Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ретінде тіркеу туралыӘміржан Сағидрахманұлы Қосанов(55)Ұлт Тағдыры130px Журналист27 сәуір 20196 мамыр 2019Әміржан Сағидрахманұлы Қосановты Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ретінде тіркеу туралыТөлеутай Сатайұлы Рақымбеков(54)Ауыл130px «Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы» КеАҚТөрағасы26 сәуір 20196 мамыр 2019Төлеутай Сатайұлы Рақымбековты Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ретінде тіркеу және халықаралық ұйымдардың байқаушыларын аккредиттеу туралыАмангелді Сатыбалдыұлы Таспихов(59)«Қазақстан РеспубликасыКәсіподақтар федерациясы» РКБ130px «Батыс Қазақстан облысының кәсіподақ орталығы» аумақтық кәсіподақтар бірлестігінің төрағасыМәжіліс депутаты(2004–2007)25 сәуір 20194 мамыр 2019Амангелді Сатыбалдыұлы Таспиховты Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ретінде тіркеу туралыҚасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев(66)Нұр Отан130pxҚазақстан Президенті(2019 – осы кез)ҚР Сенат Төрағасы(2007–2011 and 2013–2019)Женевадағы БҰҰ офисінің Бас директоры(2011–2013)Қазақстан сыртқы істер министрі(2002–2007)Қазақстан Премьер-Министрі(1999–2002)23 сәуір 20193 мамыр 2019Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевты Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ретінде тіркеу туралыСәді-Бек Түгел(64)Ұлы Дала Қырандары130px Ұлттық Ат спорты Федерациясының президенті22 сәуір 20193 мамыр 2019Сәді-Бек Түгелді Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ретінде тіркеу туралы

 Сәтсіз кандидаттар 
 Талғат Файзоллаұлы Ерғалиев ("Қазақстанның құрылысшылар одағы" РЗТБ), бұрынғы Мәжіліс депутаты. Өз ұсынысын қайтып алды АҚПАРАТТЫҚ ХАБАР.
 Жұматай Әлиұлы Әлиев («Халық демографиясы» қоғамдық бірлестігі), Орталық Азия Университетінің ректоры. Мемлекеттік тілді еркін меңгергендігін анықтау бойынша лингвистикалық емтиханнан өте алмағандықтан, тіркеуден бас тартылдыЖуматай Әлиевті Қазақстан Республикасының Президенттігіне кадидат ретінде тіркеуден бас тарту туралы.

 Сайлау науқаны 
Сайлау алды үгіт-насихат 11 мамыр мен 2019 жылдың 8 маусым, сағат 00:00 дейін созыладыСайлауалды үгіт-насихат жұмыстары басталды.Науқанды бұқаралық ақпарат құралыдары көмегімен, көпшілік алдындағы үгіт-насихат шаралары, сондай-ақ кандидаттың не оның өкілінің сайлаушылармен жеке кездесуі, баспа, аудиожазба не басқа да үгіт материалдарын шығару және тарату арқылы жүргізуге болады. Барлық БАҚ өкілдері нақты бір кандидатқа қарсы не жақтап үгіт жүргізбей нейтралитет ұстануы тиіс. 5 мамырға дейін басылымдар төлем мөлшері, эфир мен баспа алаңын ұсыну шарттары мен реті жайлы мәлімет жариялап, осы ақпарды ресми сайтта жариялануы үшін ОСК тапсыруы керек.

 Сайлау қоры 
Қазақстан ОСК қаулысына сәйкес Қазақстан Президентіне кандидаттың сайлау қоры көлемі 1 млрд 147 млн теңгеден аспауы тиіс. Оның ішінде кандидаттың өз қаржысы және оны ұсынған қоғамдық бірлестіктің салымы 510 млн теңгеден, ал ерікті қайырмалдық көлемі 637,5 млн теңгеден аспауы тиісПрезидент сайлауы: әр кандидатқа бюджеттен 7,5 млн теңге бөлінуі мүмкін. Заңнамаға сәйкес жасырын қайырмалдық жасауға тыйым салынады. Жасырын жасалған қайырмалдық республика бюджетіне енеді. Кандидаттың бұқаралық ақпарат құралдарындағы үгіт-насихатына жұмсалатын қаржы 7,3 млн теңгеден аспауы керекӘрбір президенттікке үміткер бюджеттен қаражат алды.

2019 жылдың 7 маусымына белгілі ақпарат бойынша ең көп қаражат Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлау қорына түсіп, 1, 147 млрд теңгені құраған, ал Әміржан Қосановтың қорына ең аз қаражат көлемі 112 млн теңге түскен; бұл көрсеткіш Нұр Отандық қарсыласынан 9,4 есе аз. Жиналған қаражаттың жалпы мөлшері 2 905 млрд теңге құрады, оның 2 848 млрд теңгесі жұмсалдыҚазақстан Республикасының Президентігіне кандидаттың сайлау қорына қаражаттың түскені және оның жұмсалуы туралы есебі aрнаулы уақытша шот ашу және сайлау қорының қаражатын жұмсау қағидалары 23 тармағына сәйкес(2019 жылдың 7 маусымына ақпарат).

 Дебат 
2019 жылдың 24 мамыры ҚР Орталық сайлау комиссиясы 29 мамыр күні Астанада президенттік сайлауға түсетін кандидаттар арасында телевизиялық пікірталас өтетіндігін мәлімдеді. Комиссия мүшесі Ләззат Сүлеймен телевизиялық пікірталастың "Хабар" агенттігі АҚ телевизиялық арнасы эфирінде көрсетілетіндігін және қазіргі уақытта сайлау алдындағы телевизиялық пікірталастар мен пікірсайыстарды жүргізу тәртібін көздейтін регламент әзірленгендігін жеткіздіhttps://kaz.nur.kz/1795823-prezident-sajlauy-29-mamyrda-mitkerler-arasynda-debat-tedi.html Президент сайлауы: 29 мамырда үміткерлер арасында дебат өтеді.
Аталған регламент бойынша теледебат 3 кезеңнен тұрады, әр кезеңнің атауы анықталған:
 1-кезең: Қазақстанның экономикалық даму басымдықтары. 1-кезеңнің өзі 2 айналымнан тұрады: бірінші айналымда әр кандидат сайлаушыларды өз сайлау алды бағдарламасымен таныстырса, екінші айналымда "сұрақ-жауап" түрінде пікірсайыс сессиясы болады. Кандидаттар өз оппоненттеріне екі сұрақтан қойып, сондай-ақ екі сұраққа жауап бере алады.
 2-кезең: Қазақстанның әлеуметтік жаңғыруы. Кезеңнің 1-айналымында кандидаттар тақырып бойынша сөз сөйлейді, ал 2-айналымда жүргізушілер қойған 1 сұраққа жауап қайтарады.
 3-кезең: Сайлаушыларға арнау. Қорытынды кезеңде кандидаттар тікелей сайлаушыларға арнап сөз сөйлейді.

Теледебат жоспарланған күні, сағат 18:00-де «Хабар» арнасында тікелей эфирде өтті. Теледебатқа тіркелген 7 кандидаттың төртеуі: Сәді-Бек Түгел, Әміржан Қосанов, Амангелді Таспихов пен Жамбыл Ахметбеков өздері қатысса, Қасым-Жомарт Тоқаев атынан «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары – Мәулен Әшімбаев, Дания Еспаева атынан «Ақ жол» партиясының Төрағасы – Азат Перуашев және Төлеутай Рақымбековтың атынан «Ауыл» партиясының Төрағасы – Әли Бектаев қатысты. Аталған шараға 41 млн қаражат жұмсалдыПрезиденттікке кандидаттардың теледебатына 41 млн теңге бөлінеді.

 Сайлау нәтижесі 
нобай|Қазақстандағы Президент сайлауында (2019) болған сайлау парағы
Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы мәліметтері бойынша сайлауда лауазым иеленушісі - Қасым-Жомарт Тоқаев жеңіске жетті. Оны жақтап 6 539 715 дауыс немесе дауыс беруге қатысқан сайлаушылар дауысының 70,96 пайызы берілді. Біртұтас жалпыұлттық сайлау округі бойынша сайлаушылардың тізіміне 11 960 364 азамат енгізілгенін, олардан дауыс беруге 9 274 110 адам немесе 77,5 пайызы қатысқан.
+2019 жылы өткен Қазақстандағы президент сайлауының нәтижесіКандидатПартия/БірлестікДауыс%  Қасым-Жомарт ТоқаевНұр Отан6 539 71570,96  Әміржан ҚосановҰлт Тағдыры1 495 40116,23  Дания ЕспаеваАқ жол465 7145,05  Төлеутай РақымбековАуыл280 4513,04  Амангелді Таспихов«ҚР Кәсіподақтар федерациясы» РКБ182 8981,98  Жамбыл АхметбековКоммунистік халық партиясы167 8491,82  Түгел СәдібекҰлы Дала Қырандары84 5820,92Бос/Жарамсыз дауыстар57 5000,63Барлығы9 274 110 100Қалыс қалғандар2 686 24422,46Тіркелген сайлаушылар11 960 36477,54Қайнары: ОСК

+ Әр өңір бойынша ресми сайлау нәтижесі  Ж.А.Ахметбеков  Д.М.Еспаева  А.С.Қосанов  Т.С.Рақымбеков  А.С.Таспихов    С.Түгел  Барлығы Аймақ дауыс  %  дауыс  %  дауыс  %  дауыс  %  дауыс  %  дауыс  %  дауыс  %  дауыс бергендер  Ақмола облысы  13 124  3,05 %  23 914  5,56 %  45 802  10,64 %  20 165  4,69 %  9896  2,30 %  314 859  73,16 %  2599  0,60 %  430 359  Ақтөбе облысы  3794  0,79 %  42 751  8,85 %  69 472  14,39 %  14 958  3,10 %  9186  1,90 %  340 979  70,62 %  1680  0,35 %  482 820  Алматы облысы  10 138  0,81 %  20 508  1,64 %  207 431  16,60 %  26 711  2,14 %  8720  0,70 %  967 042  77,40 %  8895  0,71 %  1 249 445  Атырау облысы  1761  0,61 %  11 126  3,86 %  65 436  22,69 %  3523  1,22 %  4993  1,73 %  199 718  69,24 %  1882  0,65 %  288 439  Батыс Қазақстан облысы  2854  0,94 %  4415  1,45 %  63 355  20,85 %  2923  0,96 %  5159  1,70 %  223 937  73,69 %  1237  0,41 %  303 880  Жамбыл облысы  8341  1,45 %  30 777  5,35 %  96 415  16,76 %  21 400  3,72 %  10 757  1,87 %  401 133  69,73 %  6443  1,12 %  575 266  Қарағанды облысы  11 454  1,60 %  44 526  6,22 %  125 203  17,49 %  21 762  3,04 %  6299  0,88 %  501 947  70,12 %  4654  0,65 %  715 845  Қостанай облысы  2025  0,41 %  43 789  8,96 %  51 951  10,63 %  14 131  2,89 %  17 854  3,65 %  357 633  73,17 %  1365  0,28 %  488 748  Қызылорда облысы  2015  0,51 %  16 783  4,22 %  68 804  17,32 %  3226  0,81 %  2896  0,73 %  299 192  75,32 %  4333  1,09 %  397 249  Маңғыстау облысы  6158  2,32 %  12 911  4,86 %  86 958  32,73 %  3069  1,16 %  7236  2,72 %  147 495  55,52 %  1827  0,69 %  265 654  Павлодар облысы  4949  1,11 %  27 450  6,16 %  63 895  14,33 %  16 923  3,79 %  3226  0,72 %  327 277  73,39 %  2221  0,50 %  445 941  Солтүстік Қазақстан облысы  10 409  3,26 %  9802  3,07 %  32 754  10,26 %  12 963  4,06 %  19 419  6,08 %  232 284  72,75 %  1660  0,52 %  319 291  Түркістан облысы  10 684  1,07 %  28 887  2,89 %  178 498  17,88 %  45 055  4,51 %  10 788  1,08 %  720 855  72,21 %  3487  0,35 %  998 254  Шығыс Қазақстан облысы  15 838  1,93 %  51 074  6,24 %  126 339  15,43 %  16 419  2,01 %  10 566  1,29 %  580 457  70,89 %  18 102  2,21 %  818 795  Астана қаласы  15 026  3,23 %  36 099  7,76 %  91 038  19,57 %  27 307  5,87 %  11 536  2,48 %  275 346  59,19 %  8838  1,90 %  465 190  Алматы қаласы  39 375  6,70 %  43 489  7,40 %  50 366  8,57 %  19 982  3,40 %  30 560  5,20 %  392 167  66,73 %  11 754  2,00 %  587 693  Шымкент қаласы  9704  2,53 %  17 413  4,54 %  71 684  18,69 %  9934  2,59 %  13 807  3,60 %  257 394  67,11 %  3605  0,94 %  383 541 Барлығы  167 649  1,82 %  465 714  5,05 %  1 495 401  16,23 %  280 451  3,04 %  182 898  1,98 %  6 539 715  70,96 %  84 582  0,92 %  9 216 410
 Сайлаушылар келімі 
2019 жылдың 9 маусымы өткен Қазақстан Республикасының Президентін сайлауға тіркелген сайлаушылардың 77,4 % дауыс берді. Ең төмен келім көрсеткіші Қазақстанның ең ірі қаласы — Алматы тіркелді. Аталған қалада тіркелген сайлаушылардың тек 52,2 % дауыс берген. Ең көп келім 89,0 % көрсеткішпен Алматы облысына тиесілі екендігі анықталды. 
 Облыстар мен Республикалық маңызы бар қалалар Сайлаушылар Облыстар мен Республикалық маңызы бар қалалар Сайлаушылар Саны % Саны %Ақмола облысы 430 359 83,4 %Ақтөбе облысы 482 820 84,9 %Алматы облысы 1 249 445 89,0 %Атырау облысы 288 439 71,2 %Батыс Қазақстан облысы 303 880 66,3 %Жамбыл облысы 575 266 81,3 %Қарағанды облысы 715 845 77,3 %Қостанай облысы 488 748 84,1 %Қызылорда облысы 397 249 81,6 %Маңғыстау облысы 265 654 68,9 %Павлодар облысы 445 941 81,2 %Солтүстік Қазақстан облысы 319 291 79,8 %Түркістан облысы  998 254 84,8 %Шығыс Қазақстан облысы 818 795 84,9 %Алматы қаласы 587 693 52,2 %Шымкент қаласы 383 541 52,2 %Астана қаласы 465 190 68,9 %Барлығы70,5 %

 Exit poll 
2019 жылдың 9 маусымы сағат 7:00 мен 20:00 аралығы «Ел тірегі» заңды тұлғалар бірлестігінің тапсырысы бойынша «Қоғамдық пікір» зерттеу институты 13 200, ал «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығыТоқаев президент сайлауында 69,94% дауыс жинады - "Жастар" зерттеу орталығы 12 мың сайлаушы арасында сауалнама жүргізді. Іріктеме қателігі шамамен +/- 3 %. Exit poll нәтижесі келесідейhttps://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/Exit-poll-natijes-jariyalandyi-298520/ Exit poll нәтижесі жарияланды:
 Кандидат «Қоғамдық пікір» институты нәтижесі «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы нәтижесіЖамбыл Аужанұлы Ахметбеков 3,86 % 3,06 %Дания Мәдиқызы Еспаева 5,32 % 4,78 %Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов 15,39 % 14,96 %Төлеутай Сатайұлы Рақымбеков 3,03 % 2,71 %Амангелді Сатыбалдыұлы Таспихов 1,41 % 2,63 %Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев 70,13 % 69,94 %Сәді-Бек Түгел 0,86 % 1,92 %

 Ұлықтау рәсімі 
2019 жылдың 12 сәуірі Астанадағы Тәуелсіздік сарайында Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың ұлықтау рәсімі өтті. ҚР ОСК төрағасы Берік Имашев Тоқаевқа жаңа сайланған президент куәлігін табыстадыҚазақстан тарихындағы екінші президент ант беріп, ресми түрде қызметіне кірісті. Ұлықтау рәсіміне ҚР Тұңғыш президенті, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қатысты, алайда шетел президенттері шақырту алмағанТоқаевтың инаугурациясына шетел президенттері шақыртылмаған.

 Құқық бұзушылық 

 Сайлауға дайындық 
Сәуір соңында қазақстандық жоғарғы оқу орындарының бірінде аты-жөні көрсетілмеген сайлаушылардан қол жинау парағы анықталғандығы белгілі болған. Қазақстан орталық сайлау комиссиясы бұл парақ Төлеутай Сатайұлы Рақымбековқа тиесілі екенін растадыКандидаттың аты-жөні жоқ қол қою парағы кімге тиесілі?.

Қазақстан Заңнамасына сәйкес сайлау науқаны барысында талаптарға сай емес сауалнама жүргізуге тыйым салынған. Әлеуметтік желілерде жүргізілген сауалнама да Заңнама талаптарына сай болмағандықтан, Қазақстанның екі азаматы 17 мамырда 15 АЕК мөлшерінде (37 875тг) айыппұл төлеуге тартылғанӘзірге сайлау туралы сауалнама жасаған екі адамға айыппұл салынды.

 Сайлау күні 
Сайлау күні, яғни 9 маусым күні сайлау учаскелерінде дауыс беру үйшігіндегі сиясы "жанатын" қалам, алдын ала белгіленген бюллетеньдер, бір сайлаушының жәшікке бірден бірнеше бюллетень салуы, учаскеде тіркелмеген сайлаушылардың дауыс беруі секілді бірқатар құқықбұзушылықтар орын алған"Өшіргіш" қаламсап, алдын ала белгіленген бюллетень. Алайда ОСК ресми хабары бойынша сайлау күні тек 16 құқық бұзушылық тіркелген.
 Бақылау 
2019 жылдың 6 маусымына белгілі ақпар бойынша Қазақстандағы Президент салауына бақылау жүргізуге бірнеше өкілдік қызығушылық танытқан, атап айтқанда: ТМД, ТМД парламент аралық ассамблеясы, Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық жөніндегі ұйымның демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі бюросы, Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы және Ислам ынтымақтастық ұйымыҚазақстандағы президент сайлауының әділдігін кімдер бақылайды?.

15 мамыр күні «Аманат» азаматтық платформасы Алматы қаласының 26 ҮЕҰ және Қазақстан халқы Ассамблеясының 12 этномәдени бірлестік өкілдері мен қалалық жоғарғы оқу орындарының студенттері үшін бақылаушыларға арналған тренинг өткізілді. Дәл осы бағдарлама бойынша 10 мың тәуелсіз бақылаушы оқыту көзделіп отыр"Аманат" платформасы бақылаушыларға арналған тренинг өткізу идеяларының тұсаукесерін өткізді.

5 маусымға белгілі ақпар бойынша халықаралық ұйымдар мен шет мемлекеттерден келген бақылаушылар саны 967 адамОсы апта – сайлау: қазақстандықтар нені білуі тиіс, ал Сыртқы істер министрлігі 40-тан астам елден 227 шетел корреспондентін аккредитациядан өткізген.Президент сайлауында бақылаушы ретінде 40-тан астам елден 227 шетелдік корреспондент.

 ЕҚЫҰ 
2019 жылдың 8 мамыры ЕҚЫҰ/ДИАҚБ Қазақстандағы Президент сайлауын бақылау жөніндегі өкілдігі құрылды. Өкілідік басшысы Ұршыла Әтсектің айтуы бойынша бақылаушылар тобында тек сайлауға дейін емес, сондай-ақ кейін де жұмыс атқаратын Ұлыбритания, Испания, Германия, Белорусь, Польша сарапшылары бар. Өкілдік құрамында барлығы 22 ұзақ мерзімді бақылаушы тіркелгенЕҚЫҰ/ДИАҚБ бақылаушылар миссиясының басшысы Қазақстанмен ынтымақтастықты оң бағалауда.

Өкілдіктің 24 мамыр күні жасаған аралық есебіне сәйкес сайлау науқаны өте әлсіз жүргізілуде және тек үгіт парақтары мен жарнама тақтайларымен шектеліп қалуда. Сайлау науқанын жүргізу қатаң бақылауда, сондай-ақ кандидаттар тек жергілікті билік органдарынан 10 күн бұрын рұқсат алып қана көпшілікпен кездесіп, басқа да шаралар жүргізе алады.ЕҚЫҰ/ДИАҚБ миссиясы кезектен тыс президент сайлауына орай аралық есеп әзірледі

 Наразылық пен сын 

9 маусым күні Астана және Алматы қалаларында рұқсат етілмеген наразылық әрекеттері болып өттіПрезидент сайлауы күні наразыларды жаппай ұстады. Алматыдағы наразылық әрекеттері 2017–2018 жылдары Сорос-Қазақстан қорының ұсынысымен сөз бостандығы мен жергілікті мәселелерді ұжымдық шешуге арналған қоғамдық орынға айналған «Астана» алаңы мен қос жағында орналасқан Абылай хан даңғылы мен Панфилов көшелерінің бойында өткен. Ал Астанада Республика даңғылы бойындағы «Жастар» сарайының алдында өткен. Наразылық білдірушілерді ІІМ, полиция және Ұлттық гвардия бөлімшелері оқиға орнынан қоғам қауіпсіздігін және құқықтық тәртіп қамтамасыз ету желеуімен күштеп алып кеткен. Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі хабарлауынша, Астанада қоғамға қарсы қозғалыс қатысушылары әрекет барысында қорғану мақсатында тәртіп сақшыларына тас және басқада қолға іліккен заттар лақтырып, бұрыштық бүріккіш қолданған-ды, соның салдарынан үш полиция қызметкері жарақаттанғанЕкі қаладағы заңсыз шеруден 500-дей адам бөлімшеге жеткізілді – ІІМ Астанада митингіде үш полицей жарақат алды. ҚР ІІМ Бірінші орынбасары Марат Қожаевтың мәлімдеуінше 9 маусым күні наразылық барысында 500-ге жуық адам тұтқындалғанІІМ: Астана мен Алматыдағы наразылықта 500-дей адам ұсталдыАлматы мен Астанада заңсыз митингіге шыққан 500-дей адам ұсталды - ІІМ. Бұл ақпарат әйгілі The New York Times басылымында және басқа да шет ел басылымдарында жарияланғанIn Kazakhstan, 500 Detained After Protesting Election Seen as Shoo-In.

Ұсталғандар қатарында жергілікті және шетел журналистері де бар: «Vlast.kz» интернет-басылымының операторы, режиссер Екатерияна Суворова, «Азаттық» тілшісі Петр Троценко және саясаттанушы Димаш Әлжанов ұсталғанЖүздеген адам ұсталып, интернет жұмысы баяулаған күн. France Press агенттігінде жұмыс істейтін Ұлыбритания жүрналисті Chris Rickleton өзінің «Twitter» желісіндегі парақшасына ұсталғандығын жариялағанChris Rickleton жариялаған жазбасы. Rickleton мен оның әріптесі іске Сыртқы істер министрі орынбасары Роман Василенко кіріскенге дейін жергілікті АІІБ-нда екі сағат өткізген.

10 маусым күні де наразылық әрекеттері жалғасын тапты. Наразылық білдірушілер сайлау қорытындысымен келіспейтіндігін және саяси жүйеге қарсылықтарын білдірген. Сол күні қазақ ақыны, оппозиционер Ринат Зайытов өзінің Instagram парақшасында кешкі сағат 18:00 «Алматы Арена» мұз сарайының маңында сайлау нәтижесі жайлы мәлімдеме жасайтындығы жайлы бейне жариялаған. Кейін желіде ақынның сөйлеп тұрған жерінен тәртіп сақшылары ұстап әкеткен бейне тарап, біршама өнер адамдары мен қарапайым халық ақынның босатылуын талап етіп, Алматы қаласы полиция басқармасының алдында жиналғанЖүздеген адам ақын Ринат Зайытовты босатуды талап етті. Олармен полиция басқармасы бастығының орынбасары Ізбасар Бектұров пен Алматы қаласы әкімінің орынбасары Арман Қырықбаев сөйлесті, жиналғандар тек Ринат Зайытов келгеннен кейін тарасқанАқын Ринат Зайытов келген соң полиция департаментіне жиналғандар тарады. ҚР ІІМ кеңесшісінің мәлімдемесі бойынша 10 маусым күні 200-ге жуық адам ұсталып, оның 150-і жауапқа тартылғанМитингіге шыққан 200 адамды басқа қалаларға апарып тастадық – Қожаев. Екі күн ішінде Алматы мен Астана қалаларында барлығы 700-ге жуық адам ұсталғанЕкі күн ішінде 700 адам ұсталған: ІІМ митинг кезінде түсірілген видео жариялады. Жаңа сайланған Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев наразылық білдірушілерді диалогқа шақырдыБилік митингке шыға беретін халықты диалогқа шақырды.

 БҰҰ мәлімдемесі 
2019 жылдың 12 маусымы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссары басқармасы Қазақстандағы сайлау күні және одан кейінгі күндері өткен бейбіт шерулерде азаматтардың ұстылуын Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясына қарама-қайша деп тауып, Қазақстан билігін адам құқықтары бойынша халықаралық міндеттемелерін орындауға шақырды.

...БҰҰ Адам құқықтары Бюросы полиция бөлімшелерінде түнгі уақытта көбіне адвокаттың қатысуынсыз жедел соттардың өткенінен де хабардармыз. ...Бұл Қазақстанның адам құқығы бойынша алған міндеттемелеріне айқын қайшылық. Қазақстанды азаматтардың бейбіт жиын өткізу мен пікір айту еркіндігін сақтауға, азаматтарға конструктивті түрде саяси өмірге араласуға мүмкіндік беруге шақырамын.

Мәлімдемеден кейін Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры Ғизат Нұрдәулетовқа азаматтардың заңды құқықтарын қамтамасыз етуді және жазықсыз ұсталғандарды босатуын тапсырдыБас прокурорға азаматтардың заңды құқықтарын қамтамасыз етуді, ұсталғандардың нақты саны мен кінәсінің деңгейін анықтауды тапсырдым.. 13 маусым күні Бас Прокуратура Астана мен Алматы қалаларында өткен "рұқсат етілмеген митингіге" қатысқаны үшін 957 адам әкімшілік жауапқа тартылғандығын мәлімдеді. Оның 670-і 6-15 тәулікке қамалып, 115-іне айыппұл салынғанБас прокуратура: "Заңсыз митингіге шыққан" 950-ден аса адам жазаланды.

 Дереккөздер 

 Сілтемелер 
 Агрегатор и протоколы результатов выборов в Казахстане
 Фото протокола из Актау: 60% за лидера оппозиции при явке 32%.
 Еще раз о явке в Казахстане по областям
 В очередной раз доказываю, что результаты выборов в Казахстане были нарисованы - Журнал Александра Киреева: о политике, выборах и не только.

Санат:Қазақстандағы президент сайлаулары
Санат:2019 жылғы сайлаулар
Санат:2019 жылдағы Қазақстан