Демократиялық партия (АҚШ)

Демократиялық партия (ағылш. Democratic Party) - Республикалық партиямен бірге, бүгінде екі ірі АҚШ саяси партияларының бірі. Ол  Құрама Штаттарындағы көне белсенді және әлемдегі ең көне саяси партиялардың біріEncyclopaedia Britannica Democratic Party (political party, United States): "The Democratic Party is the oldest political party in the United States and among the oldest political parties in the world.". Оның бейресми символы - есек (еңсеру үшін қыңыр кедергілердің символы), бейресми түсі - көк. Партияның төрағасы - Дебби Вассерман-Шульц.

1930 жылдан бастап, партия өзінің қатарында прогресситер, либералдар мен центристерді біріктіретінJ. Hale., либералды-әлеуметтік және прогрессивті орынға иеE. Grigsby.S. N. Arnold.J. Levy.. 1930-1960 жылы орын алған либерализм мен прогрессивті бағытында демократиялық партияның ауысуы, нәтижесінде, демократтарды қолдау географиясы да өзгерді. ХІХ ғасырдың екінші жартысы - ХХ ғасырдың бірінші жартысында, партия оңтүстік-шығыс Құрама Штаттарында аса үлкен ықпалға ие болса, қазіргі уақытта солтүстік-шығыста (Ортаатлантикалық мемлекеттер және Жаңа Англия), Ұлы көлдер аймағында және Тынық  мұхит жағалауында (оның ішінде Гавай аралдары), сондай-ақ аймағына қарамастан ірі қалаларда оның ықпалы күшті.

АҚШ президенті Барак Обама бұл қызметтегі он бесінші демократ. 2014 жылдың аралық сайлауынан кейін, демократиялық партия Сенат пен Өкілдер палатасының екеуінде де азшылық орынға ие болады, және штат әкімдерінің саны бойынша да және мемлекеттік заңнамамен бақыланатын жиналыстар саны бойынша республикандықтарға жол береді.

 Тарих 
Демократиялық партияның негізін қалаған үшінші АҚШ президенті Томас Джефферсон деп есептеледі, дегенмен ол құрған демократиялық республикалық партияның мұрагері ретінде, өздерін Үлкен Ескі партия деп мәлімдеген Республикалық партия (АҚШ) да қарастырады, олар үлкен партия тараған соң құрылған), Эндрю Джексон (АҚШ жетінші президенті және осы партиядан 1828 жылы кандидат ретінде сайланған  бірінші АҚШ президенті), сондай-ақ Мартин ван Бюрен (Америка Құрама Штаттарының сегізінші Президенті).

1828-1860 жылдары демократтар кейде вигтардың қолына билікті беріп, АҚШ-тың саяси сахнасында басымдыққа ие болды. Партия импортқа төмен кедендік тарифтерді насихаттады: бұған мүлікті импорттаушы, қаржылық және коммерциялық капитал мен иммигранттар мүдделі болды. Бастапқыда партия Оңтүстік мен солтүстіктегі Оңтүстіктің ауыл шаруашылығы өнімдерін іске асыратындардың мүдделерін қорғап, құлдықты сақтап қалуға жақ болды; оның сайлаушылары оңтүстік тұрғындары, плантаторлар, құл иелері, католиктер, иммигранттар, оңтүстік штаттардың ықпалды рулары мен адамдары  (Дикстер), ауыл тұрғындары болды; әдеттегі мысалдарға 1861-1865 жылдардағы АҚШ-тың азаматтық соғысында қарсы соғысқан Америка конфедерациясы мемлекеттердің президенті  — Джеймс Полк, Франклин Пирс, Джефферсон Дэвистер болды.

Көптеген солтүстік демократтары Линкольн үкіметіне қолдау білдіргенмен, бірақ іс жүзінде азаматтық соғыста жеңілгеннен кейін демократтар 40 жыл бойы құлдырауда болды.

Азаматтық соғыстың (1861) басынан бастап және 1912 жылға дейін билеуші партия әрдайым дерлік Авраам Линкольн құрған Республикалық партия болды; осы жылдар ішінде президент болып сайланған саясаткер-демократ тек — Гровер Кливленд.

XX ғасырдың демократиялық партиясы екінші демін алды және Вудро Вильсон, Франклин Рузвельт және Джон Кеннеди сияқты көрнекті президенттерді берді. ХХ ғасырдың соңы мен XXI басында, 1993-2001 жж демократ Клинтон екі президенттік мерзімге сайланғанына қарамастан партияның екінші жоспарға кеткен уақыты және мемлекеттік заң шығарушы және Конгресте Республикашылдардың таралуы. Аса бір ерекшелік 2006 жылғы АҚШ Конгресіне, демократтар, ұзақ үстемдік Конгресстегі республикашылдардың үстемінен кейін Өкілдер палатасында және АҚШ Сенатында көпшілік орынға ие болды (2012 аралық сайлаудан соң да, осы уақытқа дейін де  оны ұстап тұр).

ХХ ғасырдың соңына қарай, демократтар және республиканшылдар дерлік электораттарымен ауысты. Ұзақ уақыт бойы, нәсілдік бөлінуді жақтаған немесе тікелей немесе жанама, Оңтүстік ауылдық кедей халқынан демократиялық партия қолдау тауып келді. Бірақ демократ Линдон Джонсон бұл кемсітушіліктің заңсыз нысанын іске қосты. Енді демократтар негізінен ірі АҚШ қалаларында, жоғары дамыған экономикасы бар қоныстанған жағалау штаттары қолдайды. Қазіргі уақытта, демократтар экономикалық реформаларды, «әлеуметтік» шығыстардың ұлғаюын, салықтардың жоғарылауын, ұлттық корпорацияларды (Microsoft, Apple, Intel)  қолдайды; жоғары технологиялық экономика секторын және қоршаған ортаның ластануына қарсы күрес, экономикалық  протекционизмнен бас тарту; жыныстық, нәсілдік азшылық (АҚШ мигранттарының жедел бейімделуі), әйелдер ұйымдары; отбасын жоспарлау және туудың басқару элементтерін қолдайды. Көпшілік демократтар  — аборт мен өлім жазасына тыйым салынуын  жақтайды. Сондай-ақ, экономикалық процестерге және елдегі әлеуметтік өмірге шектеулі араласуды қолдайды. Сонымен қатар, Америка Құрама Штаттарындағы атыс қарудың еркін саудасын шектеу пайдасына сөйлейді.

2006 сайлау демократиялық партияға, 1994 жылы жоғалтқан 2007 жылдың басында ашылған Өкілдер палатасы мен Сенаттағы, Конгресстің 110 съезінің басым көпшілігін қайтарды. Сонымен қатар, демократтар 50 штат әкімдерінің лауазымдарында партияның 28 өкілі бар.

2008 сайлауда Демократиялық партия кандидаты Барак Обама АҚШ президенті болып сайланды. Сол күні сенатта (кейбір штаттардың өкілдері), өкілдер палатасының сайлауында Демократтар басым көпшілігін күшейтті. Қазіргі негізгі идеология - дәстүрлі либерализм немесе әлеуметтік либерализм. Оңтүстік штаттар демократтарының идеологиясы (олардың өкілінің жарқын үлгісі - Билл Клинтон) неғұрлым консервативті. Сыртқы саясатта, дипломатиялық диалог және адам құқықтарын қорғау жақтастары.

Демократиялық партияға, тұрақты мүшелікке ие емес. оған тиесілі екендігі сайлауда кандидаттар өз даусын беру арқылы анықталады. Штаттар, қалалар мен елдерде жұмыс істейтін партиялық аппарат басшылығы түрлі атақтар мен лауазым иелерінен тұрады, партияны сөздің шынайы мағынасында құрайды. Сьезде президенті мен вице-президенті лауазымына кандидатураларды сайлайды, ол әр төрт жыл сайын шақырылады, сондай-ақ партиялық бағдарламаны (платформаны) қабылдайды, іс жүзінде ешқандай партия көшбасшыларын міндеттемейді. Съездер арасындағы кезеңде, демократиялық партия Ұлттық комитеттің қызметін үйлестіреді; палаталардағы партиялық фракциялардың, сондай-ақ жергiлiктi партиялық бастықтардың  үлкен әсері бар. Партияның бейресми көшбасшысы (партия билікте болса) президент, экс-президент немесе осы лауазымға кандидат (ол оппозиция болса).

 Демократтардың көпшілік кезеңдері 
Сенатта: 1912—1918, 1932—1946, 1948—1952, 1954—1980, 1986—1994, 2006—2014.

Өкілдер палатасында: 1910—1916, 1930—1946, 1948—1952, 1954—1994, с 2006—2010.

Бір уақытта Конгресс екі палатасында және президенттің қызметінде: 1912—1916, 1932—1946, 1948—1952, 1960—1968, 1976—1980, 1992—1994, с 2008—2010.

Бір уақытта екі палатада да 2/3 дауыс және президеннтік қызметте: 1962-1964 (барлық жағдайларда  жаңадан сайланған мүшелердің немесе президенттерінің, қызметке кіріскен уақыты емес сайлау күнін көрсетіледі).

 Демократиялық партиядан АҚШ президенттері 
№№СуретПрезидентМерзімнің басталуыМерзімнің аяқталуыВице-президентПрезиденттіктің 
ұзақтығы
(күндерде)Себеп17121x121pxЭндрю Джексон4 наурыз 18294 наурыз 1837Джон Колдуэлл Кэлхун
Қызмет бос
Мартин Ван БюренЕкі кезең28116x116pxМартин Ван Бюрен4 наурыз 18374 наурыз 1841Джонсон, РичардРичард ДжонсонСайлауда жеңіліс тапты311132x132pxДжеймс Нокс Полк4 наурыз 18454 наурыз 1849Даллас, ДжорджДжордж ДалласҚайта сайланудан бас тартуы414131x131pxФранклин Пирс4 наурыз 18534 наурыз 1857Уильям Кинг 
Қызмет босОтказ партии515144x144pxДжеймс Бьюкенен4 наурыз 18574 наурыз 1861Брекинридж, ДжонДжон БрекинриджҚайта сайланудан бас тартуы6Избран как кандидат Национального союза17Избран как вице-президент, президентом стал после убийства президента-республиканца Авраама Линкольна122x122pxЭндрю Джонсон15 сәуір 18654 наурыз 1869 - !Қызмет босСайланудан бас тартуы722136x136pxГровер Кливленд4 наурыз 18854 наурыз 1889Томас Хендрикс 
Қызмет босСайлауда жеңіліс тапты824138x138pxГровер Кливленд
(екінші рет)4 наурыз 18934 наурыз 1897Стивенсон, ЭдлайЭдлай СтивенсонЕкі кезең928125x125pxВудро Вильсон4 наурыз 19134 наурыз 1921Томас МаршаллЕкі кезең1032118x118pxФранклин Рузвельт4 наурыз 193312 сәуір 1945Джон Гарнер 
Генри Уоллес 
Гарри ТрумэнҚайтыс болды1133128x128pxГарри Трумэн12 сәуір 194520 қаңтар 1953 Қызмет бос 
Олбен БарклиЕкі кезең1235130x130pxДжон Кеннеди20 қаңтар 196122 қараша 1963Линдон ДжонсонӨлтірілді1336133x133pxЛиндон Джонсон22 қараша 196320 қаңтар 1969 Қызмет бос 
Хьюберт ХамфриҚайта сайланудан бас тартуы1439123x123pxДжимми Картер20 қаңтар 197720 қаңтар 1981Уолтер МондейлСайлауда жеңіліс тапты1542133x133pxБилл Клинтон20 қаңтар 199320 қаңтар 2001Эл ГорЕкі кезең1644136x136pxБарак Обама20 қаңтар 200920 қаңтар 2017Джо БайденЕкі кезең1746100px20 қаңтар 2021қазіргі уақыт<span style="display:none">Қайта сайланудан бас тартуы

 Дереккөздер 

Санат:Алфавит бойынша саяси партиялар
Санат:АҚШ саяси партиялары