Халифтер тізімі

Бұл мақалада Ислам халифатының ең жоғарғы рухани және зайырлы басшысы болып есептелетін «халифа» атағына ие болған адамдар тізімі келтірілген.

Ислам халифаты
 № Есімі Құсни/Тұғра Билеген уақыты Ұзақтығы Мінездеме Әділетті төрт халифа(8 маусым 632 — 29 маусым 661; 29 жыл) 1 Әбу Бәкір әс-Сыддық 100px 8 маусым 632 — 22 тамыз 634 2 жыл, 2 ай Пайғамбардан кейін мемлекетті бөлшектеніп кетуінен сақтап, Араб түбегіндегі Ислам дінінің жайылуына себепкер болып, көрші мемлекеттерге әскери сапарлардың негізін қалап кетті. Құранды мұсхаф ретінде жинақтауға әмір берді 2 Омар әл-Фаруқ 100px 23 тамыз 634 — 3 қараша 644 10 жыл, 3 ай Әскери жорықтар арқылы мемлекет шекарасы кеңейтіп, әлем картасы өзгертті, мемлекеттік құрылымдарды жаңа үлгіде жүйелеп, сәтті реформа жасай білді 3 Осман Зүннұрайн 100px 11 қараша 644 — 20 маусым 656 11 жыл, 7 ай Мемлекет шекарасын кеңейтуді жалғастырды. Құранның мұсхафтарын шартарапқа таратып, көбейтті 4 Әли әл-Мұртаза 100px 20 маусым 656 — 29 қаңтар 661 4 жыл, 7 ай Оның тұсында Ислам дұшпандарының кесірінен алғашқы мұсылманаралық және халифааралық соғыс болды 5 Хасан ибн Әли 100px 29 қаңтар 661 — 29 маусым 661 6 ай Халифа болып сайланса да мұсылман үмбетінің арасында іріткіге жол бермес үшін билікті өзіне қарсы шыққан Мұғауия ибн Әби Суфиянға тапсырды Умәйя әулеті(29 маусым 661 — 6 тамыз 750; 89 жыл, 1 ай) 6 Мұғауия ибн Әби Суфиян 100px 29 маусым 661 — 29 сәуір 680 18 жыл, 9 ай Халифалықты өз баласына қалдырып кеткен алғашқы халифа 7 Язид ибн Мұғауия 100px 680 — 11 қараша 683 3 жыл Уақытын ойын-сауықпен өткізген алғашқы халифа 8 Мұғауия ибн Язид — қараша 683 — 29 ақпан 684 1 жыл Умәйя әулеті ішіндегі Суфиянилер тармағының соңғы өкілі 9 Мәруан ибн әл-Хәкәм 100px 684 — 5 мамыр 685 1 жыл Умәйя әулеті ішіндегі Мәруанилер тармағының негізін құрушы 10 Абд әл-Мәлік ибн Маруан 100px 685 — 8 қазан 705 20 жыл Тұңғыш рет мұсылмандардың төл ақшасын бастырды, араб тілін ресми тілге айналдырды, мемлекеттік жүйенің қалыптасуын соңына жеткізді 11 Әл-Уәлид ибн Әбділмәлік қазан 705 — 23 ақпан 715 9 жыл, 4 ай Жолдар, ауруханалар, мешіттер, құдықтар және т.б. нысандарды салдыртты, мектептер мен кітапханаларды ашты, мұсылмандар алғашқы рет қағаз жасауды үйренді 12 Сүлеймен ибн Абд әл-Мәлік  ақпан 715 — 22 қыркүйек 717 2 жыл, 6 ай Жүздеген тұтқындарды босатты, қызметкерлердің жалақысын көтерді 13 Омар ибн Әбділғазиз 100px 22 қыркүйек 717 — 10 ақпан 720 2 жыл, 5 ай Әли ибн Әби Тәліпке жұма құтбаларында тіл тигізу салтын тоқтатты, зұлым намангерлерді орындарынан босатты, керуен-сарайлар салдырды, орынсыз салықтарды жойды, яһудилер мен христиандардан тартып алынған ғибадатханаларын, һашимилерден тартып алынған Фәдәк егістігін қайтарып берді 14 Язид ибн Әбділмәлік  10 ақпан 720 — 26 қаңтар 724 3 жыл, 11 ай Мемлекетті бұрыңғы қиын жағдайға алып келді, ойын-сауыққа құмар болды 15 Хишам ибн Абд әл-Мәлік 100px 26 қаңтар 724 — 6 ақпан 743 19 жыл, 11 күн Мәуәлилердің салықтарын көбейтті, кіріс-шығыс істерін жүйеледі 16 Әл-Уәлид ибн Язид  6 ақпан 743 — 17 сәуір 744 1 жыл, 2 ай Қазына ақшасын далаға шашты, ішкілік ішуге, әйелдерге, сауық-сайранға құмар болды 17 Язид ибн әл-Уәлид — 17 сәуір 744 — 4 қазан 744 5 ай 12 күн Алдыңғы халифаны өлтіру арқылы билікке келген алғашқы халифа 18 Ибраһим ибн әл-Уәлид 100px 744 4 ай Халифалықтан тайдырылған алғашқы халифа 19 Мәруан ибн Мұхаммед — 744 — 6 тамыз 750 5 жыл 1 ай Умәйялардан шыққан соңғы халифа Бағдаттағы Аббас әулеті(6 тамыз 750 — 20 ақпан 1258; 508 жыл) 20 Әбдуллаһ әс-Саффах — 6 тамыз 750 — 10 маусым 754 4 жыл 9 ай Аббасилерден шыққан алғашқы халифа 21 Әбдуллаһ әл-Мансұр 100px 10 маусым 754 — 7 қазан 775 21 жыл Бағдатты салып, елорданы сонда көшірді 22 Мұхаммед әл-Мәһди 100px 7 қазан 775 — 4 тамыз 785 10 жыл 1 ай Пошта жүйесін құрып кетті, керуенсарайлар салдырды, құдықтар қаздырды, арналар аштырды, зындықтармен күресті 23 Мұса әл-Һәди 100px тамыз 785 — 14 қыркүйек 786 1 жыл, 1 ай Зындықтармен күресуді жалғастырды 24 Һарун әр-Рашид 100px 14 қыркүйек 786 — 24 наурыз 809 23 жыл, 6 ай Аббасилердің билігін шарықтау шыңына жеткізді. Ғылым-білім және әдебиет биік шыңдарды бағындырды 25 Мұхаммед әл-Әмин 100px наурыз 809 — 27 қыркүйек 813 4 жыл, 6 ай Әдебиет пен өнерден хабары бар ол ойын-сауық пен ішкілікке құмар еді 26 Әбдуллаһ әл-Мәмун 100px 27 қыркүйек 813 — 9 тамыз 833 19 жыл, 11 ай Оның дәуірі ғылым-білімнің алтын ғасыры болып есептеледі. Ол аударма ісін өркендетті, көптеген көтерілістерді басты. Бірақ мұғтазила ағымын қолдағанның кесірінен ғұламалар Құранның жаратылыс екендігін мойындауға мәжбүр болды, мойындамағандар қатты азапталды. Осылайша Михнат дәуірі басталды 27 Мұхаммед әл-Мұғтасым 100px 9 тамыз 833 — 5 қаңтар 842 8 жыл, 5 ай Самарра қаласын салдыртып, оны елордаға айналдырды 28 Һәрун әл-Уәсиқ 100px 5 қаңтар 842 — 10 тамыз 847 5 жыл, 7 ай Дәмді тағамдар жеп, ішкілік ішуді қатты ұнатты 29 Жағфар әл-Мүтәуәккил 100px 10 тамыз 847 — 11 желтоқсан 861 14 жыл, 4 ай Әлиге және оның ұрпақтарына қарсы шектен тыс қатаңдық танытты. Михнат дәуірін тоқтатты 30 Мұхаммед әл-Мұнтасыр 100px 11 желтоқсан 861 — 7 маусым 862 6 ай Әлидің ұрпақтарына көрсетілген қысымды тоқтатты, Құсайынның қабірін зиярат етуге рұқсат берді 31 Ахмед әл-Мұстағин 100px 8 маусым 862 — 17 қазан 866 4 жыл, 4 ай Түркілердің әсерінен билігі әлсіз болды 32 Мұхаммед әл-Мұғтазз 100px 17 қазан 866 — 9 шілде 869 2 жыл, 9 ай Қазынада ештене қалмағандықтан әскерге төлейтін жалақысы болмады. Сол себептен әскерлер оны тақтан тайдырып, үш күн бойы ас-сусыз азапталып өлтіріледі 33 Мұхаммед әл-Мүһтәди 100px 9 шілде 869 — 21 маусым 870 11 ай Күшейген түркілермен күресуге тырысты, бірақ олардан жеңіліп қалды 34 Ахмед әл-Мұғтамид 100px 26 маусым 870 — 15 қазан 892 22 жыл, 4 ай Іс жүзінде билік Талха әл-Муаффақта болды. Ал әл-Мұғтамид болса, уақытын ойын-сауыққа кетіретін  35 Ахмед әл-Мұғтадид 100px 15 қазан 892 — 5 сәуір 902 9 жыл, 6 ай Тақуимүл-Мұғтадид деп аталатын күнтізбені қабылдады 36 Әли әл-Мүктәфи 100px 5 сәуір 902 — 13 тамыз 908 6 жыл, 4 ай Карматилерді жеңді 37 Жағфар әл-Мұқтадир 100px 13 тамыз 908 — 31 қазан 932 24 жыл 11 ай Ол сауық-сайран мен ысырапшылдыққа бейім еді 38 Мұхаммед әл-Қаһир 100px 92931 қазан 932 — 19 сәуір 934 1 жыл, 6 ай Мінезі өте нашар, лақап атына сай өте қаһарлы адам болатын 39 Мұхаммед әр-Разы 100px 24 сәуір 934 — 12 желтоқсан 940 6 жыл, 8 ай "Әмирүл-умара" деген жаңа құрылымды қалыптастырды 40 Ибраһим әл-Мұттақи 100px 15 желтоқсан 940 — 26 тамыз 944 3 жыл, 8 ай Ораза ұстау мен басқа да құлшылықтарды жасағанды жақсы көретін 41 Әбдуллаһ әл-Мүстәкфи 100px 26 тамыз 944 — 28 қаңтар 946 1 жыл, 6 ай Билігі әлсіз болғандықтан басқа ислам мемлекеттерінің басшылары өздеріне "Әмирүл-мүминин" атағын қолдана бастады 42 Әл-Фазыл әл-Мұтығ 100px 28 қаңтар 946 — 4 тамыз 974 28 жыл, 7 ай Нағыз билік буәйхи Муизуддәуләның қолында болады 43 Әбділкәрім әт-Таиғ — 4 тамыз 974 — 30 қазан 991 17 жыл, 2 ай Билік бес буәйхидің қолында еді 44 Ахмед әл-Қадір — 1 қараша 991 — 29 қараша 1031 40 жыл, 1 ай Жақсылықты сүйетін, ғалымдарды қорғайтын 45 Әбдуллаһ әл-Қайым 100px 29 қараша 1031 — 2 сәуір 1075 43 жыл, 5 ай Селжұқтардың билігіне өткен халифа 46 Әбдуллаһ әл-Мұқтади — 2 сәуір 1075 — 3 ақпан 1094 18 жыл, 10 ай Сәулет өнерінің нысандарын салды, ғимараттарды тұрғызды 47 Ахмед әл-Мұстазһир — 3 ақпан 1094 — 6 тамыз 1118 24 жыл, 6 ай Оның дәуірінде шығыста ассасиндер (батынилер) қауіп төндірсе, батыста крест жорықтары басталды 48 Әл-Фазыл әл-Мүстәршид — 6 тамыз 1118 — 29 тамыз 1135 17 жыл, 1 ай Қажыр-қайраты мол, батыр, шешен әрі фақиһ болған 49 Мансұр әр-Рашид — 29 тамыз 1135 — 17 тамыз 1136 11 ай, 19 күн  Ақын, батыр, жомарт, әділ еді. Сұлтан Масғұттың билігін құлатуға тырысты 50 Мұхаммед әл-Мұқтафи — 17 тамыз 1136 — 12 наурыз 1160 23 жыл, 7 ай Ол дәйләмилердің уақытынан бері Иракта жалғыз өзі билік жүргізген алғашқы халифа 51 I Жүсіп әл-Мүстәнжид — 12 наурыз 1160 — 18 желтоқсан 1170 10 жыл, 9 ай Жерді жалға беруді жойып, хараж кірістеріне қосты 52 Хасан әл-Мүстәди 100px 18 желтоқсан 1170 — 27 наурыз 1180 9 жыл, 3 ай Әділ, жомарт, кешірімді жан еді 53 Ахмед ән-Насыр 100px 28 наурыз 1180 — 5 қазан 1225 45 жыл, 7 ай Оның тұсында Шыңғыс ханның шапқыншылығы басталды 54 Мұхаммед әз-Заһир — 5 қазан 1225 — 10 шілде 1226 9 ай Одан алдыңғы дәуірлерде тартып алынған мал-мүліктерді қайтарып берді, салық жүйесін бір ізге келтірді 55 Жағфар әл-Мұстансыр — 10 шілде 1226 — 5 желтоқсан 1242 16 жыл, 5 ай Бағдатта мешіт, медресе, ауруханалар салды 56 Әбдуллаһ әл-Мұстағсым 100px 5 желтоқсан 1242 — 20 ақпан 1258 15 жыл, 2 ай Аббасилердің соңғы халифасы Каирдегі Аббас әулеті(13 маусым 1261 — 22 қаңтар 1517; 255 жыл, 7 ай) 57 Ахмет әл-Мұстансыр — 13 маусым 1261 — 28 қараша 1261 6 ай  58 I Ахмед әл-Хәкім — 21 қараша 1261 — 19 қаңтар 1302 40 жыл, 2 ай  59 I Сүлеймен әл-Мүстәкфи — 19 қаңтар 1302 — ақпан 1340 38 жыл, 1 ай  60 Ибраһим әл-Уәсиқ — ақпан 1340 — 16 маусым 1341 1 жыл, 4 ай  61 II Ахмед әл-Хәкім — 1341 — 1352 11 жыл  62 Әбу Бәкір әл-Мұғтадид — 1352 — 1362 10 жыл  63 Әбу Әбдуллаһ әл-Мүтәуәккил — 1362 — 13771377 — 13831389 — 9 қаңтар 1406 38 жыл  64 Зәкәрия әл-Мұстағсым — 13771386 — 1389 3 жыл  65 Омар әл-Уәсиқ — қыркүйек 1383 — 13 қараша 1386 3 жыл, 2 ай  66 Әл-Аббас әл-Мұстағин — 22 қаңтар 1406 — 9 наурыз 1414 8 жыл, 2 ай  67 Дәуіт әл-Мұғтадид — 1414 — 23 маусым 1441 27 жыл  68 II Сүлеймен әл-Мүстәкфи — 23 маусым 1441 — 29 қаңтар 1451 9 жыл, 7 ай  69 Хамза әл-Қайым — 1451 — 1455 4 жыл  70 II Жүсіп әл-Мүстәнжид — 1455 — 7 сәуір 1479 24 жыл  71 Әбділғазиз әл-Мүтәуәккил — 8 сәуір 1479 — 27 қыркүйек 1497 18 жыл, 6 ай  72 Жақып әл-Мүстәмсик — 27 қыркүйек 1497 — 15081516 — 1517 11 жыл  73 Мұхаммед әл-Мүтәуәккил — 1508 — 15161517 — 22 қаңтар 1517 8 жыл  Османлы әулеті(22 қаңтар 1517 — 3 наурыз 1924; 407 жыл, 2 ай) 74 I Сәлім 100px 22 қаңтар 1517 — 22 қыркүйек 1520 3 жыл, 8 ай  75 I Сүлеймен 100px 30 қыркүйек 1520 — 6 қыркүйек 1566 45 жыл, 11 ай  76 II Сәлім 100px 7 қыркүйек 1566 — 15 желтоқсан 1574 8 жыл, 3 ай  77 III Мұрат 100px 15 желтоқсан 1574 — 16 қаңтар 1595 20 жыл, 1 ай  78 III Мехмет 100px 15 қаңтар 1595 — 22 желтоқсан 1603 8 жыл, 11 ай  79 I Ахмет 100px 22 желтоқсан 1603 — 22 қараша 1617 13 жыл, 11 ай  80 I Мұстафа 100px 22 қараша 1617 — 22 ақпан 161820 мамыр 1622 — 10 қыркүйек 1623 1 жыл, 7 ай  81 II Осман 100px 26 ақпан 1618 — 20 мамыр 1622 4 жыл, 3 ай  82 IV Мұрат 100px 10 қыркүйек 1623 — 8 ақпан 1640 16 жыл, 5 ай  83 Ибраһим 100px 9 ақпан 1640 — 8 тамыз 1648 8 жыл, 6 ай  84 IV Мехмет 100px 8 тамыз 1648 — 8 қараша 1687 39 жыл, 3 ай  85 II Сүлеймен 100px 8 қараша 1687 — 22 маусым 1691 3 жыл, 7 ай  86 II Ахмет 100px 22 маусым 1691 — 6 ақпан 1695 3 жыл, 8 ай  87 II Мұстафа 100px 6 ақпан 1695 — 22 тамыз 1703 8 жыл, 6 ай  88 III Ахмет 100px 22 тамыз 1703 — 1 қазан 1730 27 жыл, 1 ай  89 I Махмұт 100px 20 қыркүйек 1730 — 13 желтоқсан 1754 24 жыл, 3 ай  90 III Осман 100px 13 желтоқсан 1754 — 30 қазан 1757 2 жыл, 10 ай  91 III Мұстафа 100px 30 қазан 1757 — 21 қаңтар 1774 16 жыл, 3 ай  92 I Әбділхамит 100px 21 қаңтар 1774 — 7 сәуір 1789 15 жыл, 3 ай  93 III Сәлім 100px 7 сәуір 1789 — 29 мамыр 1809 20 жыл, 1 ай  94 IV Мұстафа 100px 29 мамыр 1809 — 28 шілде 1808 1 жыл, 2 ай  95 II Махмұт 100px 28 шілде 1808 — 1 шілде 1839 30 жыл, 11 ай  96 I Әбділмәжит 100px 2 шілде 1839 — 2 маусым 1861 21 жыл, 11 ай  97 Әбділғазиз 100px 2 маусым 1861 — 30 мамыр 1876 14 жыл, 10 ай  98 V Мұрат 100px 30 мамыр 1876 — 31 тамыз 1876 3 ай  99 II Әбділхамит 100px 31 тамыз 1876 — 27 сәуір 1909 32 жыл, 8 ай  100 V Мехмет 100px 27 сәуір 1909 — 3 шілде 1918 9 жыл, 2 ай  101 VI Мехмет 100px 3 шілде 1918 — 1 қараша 1922 4 жыл, 4 ай  102 II Әбділмәжит 100px 19 қараша 1922 — 3 наурыз 1924 1 жыл, 4 ай 

Кордоба халифаты (929–1031)

 № Есімі Билік мерзімі Билік ұзақтығы Сипаттама 1 III Әбдіррахман 16 қаңтар 929 — 15 қазан 961 32 жыл, 9 ай  2 II Хакам 15 қазан 961 — 16 қазан 976 15 жыл, 1 күн  3 II Хишам 16 қазан 976 — 10091010 — 19 сәуір 1013 36 жыл  4 II Мұхаммед әл-Маһди 1009 белгісіз  5 Сүлеймен ибн әл-Хәкім 1009 — 10101013 — 1016 4 жыл  6 Әли ибн Хаммуд 1016 — 22 наурыз 1018 2 жыл  7 IV Әбдірахман 1018 — 1018 белгісіз  8 Қасым әл-Мағмұн 1018 — 10211023 3 жыл  9 Жақия әл-Мұғтали 1021 — 10231025 — 1026 3 жыл  10 III Әбдірахман 1023 — 1024 1 жыл  11 III Мұхаммед 1024 — 1025 1 жыл  12 III Хишам 1026 — 1031 5 жыл 

Фатимидтер халифаты

 № Есімі Билік мерзімі Билік ұзақтығы Сипаттама 1 Ғұбайдуллаһ әл-Маһди 909 — 934 25 жыл  2 Мұхаммед әл-Қайым 934 — 946 12 жыл  3 Ысмайыл әл-Мансұр 946 — 953 7 жыл  4 Мағадд әл-Мұғизз 953 — 975 22 жыл  5 Низар әл-Ғазиз 975 — 996 21 жыл  6 Мансұр әл-Хәкім 996 — 1021 25 жыл  7 Әли әз-Заһир 1021 — 1036 15 жыл  8 Мағадд әл-Мұстансыр 1036 — 1094 58 жыл  9 Ахмет әл-Мұстали 1094 — 1101 7 жыл  10 Мансұр әл-Әмір 1101 — 1130 29 жыл  11 Әбділмәжит әл-Хафиз 1130 — 1149 19 жыл  12 Ысмайыл әл-Зафир 1149 — 1154 5 жыл  13 Иса әл-Фаиз 1154 — 1160 6 жыл  14 Әбдуллаһ әл-Ғадид 1160 — 1171 11 жыл 

Муаххидун халифаты

Ирак және Шам Ислам мемлекеті 

 Тағы қараңыз 
 Мұхаммед
 Халифат
 Ислам тарихы
 Сунниттер
 Шииттер

Санат:Халифтер