Мұхаммед Әли

Мұхаммед Әли (туған аты-жөні Кассиюс Марсселус Клэй; 17 қаңтар 1942, Луисвилл, Кентукки, АҚШ – 3 маусым 2016, Скотсдейл, Аризона, АҚШ) — ауыр салмақ дәрежесінде өнер көрсеткен американдық кәсіби боксшы, филантроп және қоғам қайраткері. Жыл боксшысы атағына 5 рет ие болған бүгінге дейінгі жалғыз спортшы болып табылады.Гиннес рекордтар кітабы 2013 Бүкіл әлем мойындаған спорт иконына айналған, спорт тарихындағы ең танымал тұлға, ең ұлы боксшы. Жарқын қызыл тілді, оның көптеген цитаталары тарихта қалған.

АҚШ үкіметі Әлиді мансабының шарықтау кезінде әскерге шақырғанда АҚШ-тан алыс жатқан бізге тиіспеген Вьетнамға қарсы соғысқа бармаймын, армиядан бас тартамын деп мәлімдеген. Осыдан АҚШ үкіметі оны барлық атақ даңқтарынан айырып үш жылдан астам уақытқа бокстан аластайды.  Спортқа қайта оралғанан кейін тарихшылар атап кеткен «бокстың алтын дәуірінің» барлық мықты боксшыларын жеңіп өзіне барлық атақ даңқтарын қайтарып алады. 

Ал әйгілі Джо Фрейзермен қарсыластығы спорт тарихындағы жарқын беттерге айналды.
Ол- кәсіпқой бокстан үш рет жеңімпаз болған бірден-бір спортшы.

 Биография 
Кассиус Марселлус Клей 1942 жылы 17 қаңтарда Кентукки штатының Луисвилл қаласында Одессаның балшықтарында, үй иесі және белгілер мен плакаттардың суретшісі Кассиус Клэйдің отбасында дүниеге келді. Екі жылдан кейін оның жалғыз ағасы Рудольф дүниеге келді, ол кейінірек Рахман Алиге өз есімін ауыстырды. Кассиус мырза ол АҚШ-тың Кентукки өкілдігі мен Сенатта өкілдік ететін танымал либералдық саясаткер Генри Клейманның ұрпағы екеніне сенді. Cassius отбасы қара орта таптың өкілі болды: Жасыл жел орта класты отбасыларға қарағанда әлдеқайда кедей тұратын, бірақ мұқтаж емес еді. Кассиус мырза кәсіпқой суретші болуға тырысып, белгілерін бояйды, әйелі кейде бай ақ отбасылардың үйлерін дайындап, тазалады. Уақыт өте келе олардың жинақ ақшасы 4,500 АҚШ доллары мөлшеріндегі шағын коттеджді жақсы «қара» тоқсанда сатып алуға жеткілікті болды. Кәмелетке толмаған көптеген жастардан айырмашылығы, олардың отбасыларын ерте жастан асыруға мәжбүр болған Кэссиус баладай жұмыс жасаған жоқ. Ол тек қана Луивилль университетінде (кір жуу машиналары мен бөренелер) жұмыс істеді, ол қалталы ақшалар болды. Анасының естеліктеріне сәйкес, жолдастар оның серуендеу кезінде жиі сөйлесіп, ұлы келесі Джо Луи бола алатынын айтты.

1950 жылдардың басында Луивиллде нәсілдік теңсіздік атмосферасы болды, ол 10 жасар Касаидің жеке басын қалыптастыруға айтарлықтай әсер етті. Кейінірек, ол ұйықтап жатар алдында, ол қоғамдағы қараңғы адамдар екінші дәрежелі адамдар ретінде қарастырылғанын түсінбегендіктен, ол жылады. Оның анасы ыстық күнде Кэсси мен автобус аялдамасында автобус күтіп тұрғанын айтты. Ол ең жақын кафеге баласын стакан су ішуін сұрады, бірақ оған бас тартты және есік жабылды. Кассиус дүниетанымының қалыптасуындағы шешуші сәт атасының әңгімесі болды, ол нәсілдік өшпенділікпен қатал өлтірілген қара жасөспірім Эммет Тиль туралы және баланың өлтірушілері ақталды. Кэссиус Сил балаларына «ақ әділеттілік» деген түсінікті түсіндіру үшін Thill's бұзылған денесінің фотосуретін көрсетті. Кассиус анасы оның ата-бабасын ирландиялық атасы Абе Грейдиге қадағалады. Ақындардың қанымен ағып кетуі Одессадағы мақтаныш мәселесі болды, бірақ оның өмірінде Америка Құрама Штаттарында нәсілдік теңсіздікті сынаған ұлына жағымсыз болды. Көпшілік алдында сөйлеген сөзінде, ол веналарда ақ қан «насихатшылар, құл иелері» болып табылады, бірақ іс жүзінде Ирландияның ата-бабасы өзінің қара жесірімен заңдық некеге ұштасқан.
Бал Шлвин Велосипед компаниясының қызыл велосипедін ұрлап, 12 жасында бокс бастады. Сатып алғаннан кейінгі күні Касаи мен досы жәрмеңкеге барып, балаларды балмұздаққа тегін қабылдады. Үйге барғанда, ол велосипедтің ұрланғанын білді. Балшық өте қатты ренжіп, сол кезде ақ полиция қызметкері Джо Мартинді кездестірді. Ол өзінің велосипедін ұрлап алғандығын ұрып-соғатындығын айтып, Мартинге: «Сіз біреуді ұрламай тұрып, алдымен оны үйренуіңіз керек», - деп жауап берді. Ол Кассисты спортзалға шақырды, онда ол жас боксшыларды жаттықтырды, олардың көбісі әуесқой Алтын қолғап жарыстарына қатысты.

Клей келмеді, бірақ екі аптадан кейін Мартин мен оның боксшыларын «Future Champions» (Future Champions) бағдарламасында теледидардан көрді. Ол, егер ол жаттығуды бастаса, оның достары оны теледидардан көретіндігіне, ал келесі күні ол және оның ағасы Касси бокс залыға келді деп ойлады. Басынан бастап жаттығу қиын болды, Клин әрдайым басқа жігіттермен шайқасты, бүкіл спортзалға үздік боксшы екенін және әлем чемпионы болатынын жариялады. Осыған байланысты, Мартин оны бөлмеден біраз уақытқа созуға мәжбүр болды. Жас боксшыны допты дұрыс орындауға үйрететін Фред Стонерді қоспағанда жаттықтырушылар Кассидан әлдеқайда әлеуетті көре алмады.

Залға бірінші барудан алты апта өткеннен кейін, Кассиус әуесқойлық әуесқойлығы болды. Clay үміттенгендей, дуэль Future Champions бағдарламасында теледидардан көрсетілді. Оның қарсыласы ақ фанат Ronnie O'Keefe болды, ол 89 фунт (40,389 кг) салмақ санатында. Кэссиус жас және тәжірибесі аз, алайда ол шешімі бойынша жеңіске жетті. Нәтижесі жарияланғаннан кейін, Клэй камераға айқайлай бастады, ол ең үлкен жауынгер болар еді. Осы сәттен бастап ол күн сайын бокс техникасы мен төзімділікке үйренді. Көп жағдайда автобустың орнына Кассиус мектепке баруды жөн көрді. Ол ішімдік ішпеді, темекі шегетін және есірткі қолданған, дені сау тамақтануды ұнататын.

Алдағы екі жылда Клэй жеңіске жеткеннен кейін жеңіске жетіп, әр үш апта сайын шамамен бір шайқасты өткізді. 1956 жылы ол алтын мансаптық турнирді жеңіп алды. 1957 жылы ол төрт ай бойы жаттығудан бас тартты, себебі дәрігерлер оның жүрегіне шағылысып жатқанын анықтады (кейінірек оның жүрегі керемет тәртіпке айналды). 15 жасында Клэй Луисвилл қаласындағы Орталық Америка мектебіне ауыстырылды. Кассиустың академиялық көрсеткіштері соншалықты нашар болды, ол бір кездері екінші жылда қалуы керек еді, бірақ Atwood мектебінің директоры Уилсонның қолдауымен ол бітірді. Уильсон Clay-дің батылдық және тұрақты жаттығуларымен таңдандырды және болашақ боксшының жаттығуларын аяқтап, атақ-даңққа ие болуын қалады. Кассиус 1960 жылдың маусымында оқу орнының оқуын сәтті аяқтағаннан кейінгі дипломы емес, тек қана сертификат алған. Ол әрдайым оқып-үйренуге қиындықтар туды, ал оның ортасынан адамдар оған жиі оқыды. Мектептің соңында Клей әуесқойлық сақинасында 100 жеңіске жетіп, барлығы 8 жеңіліске ұшырады. Оның басты жетістіктері - алтын қолғаптардағы жеңістер және 1959 және 1960 жылдардағы спорт әуесқой Альянсының екі турнирінде. Осы уақытта Кассиус өз дуэльін өткізудің өзіндік стилін ойлап тапты. Ол жаудың айналасындағы саусақтардың үстіне «билеген», ол қарсыласын соққыға соққылап, ол сенімді түрде қобалжыған. Бұл стиль тренерлер мен ардагерлер боксшыларының теріс кері байланысына себеп болды.

Кассиус бітіргеннен кейін бірден кәсіби боксшы болғысы келді, бірақ жаттықтырушы оны күтіп, 1960 жылғы Олимпиадаға қатысуға көндірді. 1960 жылы Атлетикалық әуесқой одағының жарысында жеңіске жету арқасында Клэй Сан-Франциско қаласында өткен Олимпиада ойындарына іріктеу турниріне шақыру алды. Кассиус ұшудан қорыққандықтан, жарыстың өткізілу орны оған сынау болды. 18 жасында ол бірінші ауыр салмақтағы қатысушылардың ең кішісі, ал, мүмкін, бүкіл турнирде. Байқаудың алдында жергілікті баспасөзде Клие туралы әңгіме болды, көбінесе оның мақтанышты қарым-қатынасы үшін, бұған байланысты, турнирдің екінші шайқасында жұрт оны қуантты. Осыған қарамастан, Кассиус Құрама Штаттарының армиясын ұсынған ымырасыз боксшы Алан Хадсонмен финалда кездесуге дейін барлық қарсыластарын сенімді жеңді. Бірінші раундта Клэй дәл соққыға жығылып, сақинаның қабатына құлап түсті, бірақ шайқасты жалғастыра алды. Екінші раундтан кейін Кассиус үшінші үш минуттық қарқынмен шабуыл жасады және қарсыластың басына айқын соққымен кейін шабуыл жасады, содан кейін төреші күрес тоқтатты. Байқаудың соңында Клей қайтадан ұшу билетін алып тастады, турнирдің бір судьясынан ақша алды және Лувиллге поездбен барды.

 Жетістіктері 
 XVII Жазғы Олимпиада ойындарының жартылай ауыр салмақ бойынша чемпионы (1960).
нобай|солға|Ньюарктағы Мұхаммед Әли көшесі, Нью Джерси
 Ауыр салмақ бойынша абсолютті әлем чемпионы (1964—1966, 1974—1978).

 WBC (1974—1978), WBA (1967, 1974—1978, 1978), сонымен қатар «Ринг» журналының (1964—1971, 1974—1978, 1978—1980) версиялары бойынша ауыр салмақтағы әлем чемпионы. Сол журналдың 5 дүркін «Жыл боксшысы» (1963, 1972, 1974, 1975, 1978) және «Он жылдық боксшысы» (1970-шы) атағына ие болған.

 1999 жылы Sports Illustrated және BBC Мұхаммед Әлиді «Ғасыр спортшысы» деп таныған.

 Өмірбаяны 
 Марапаттары 

 Ресми 
250px|thumb|right|Әли жолдасы Иолантамен АҚШ президенті Кіші Буш Джордж қабылдауында, Президенттік бостандық медалімен марапатталуда. 2005 жыл
 Президенттік бостандық медалі (2005).
 Amnesty International ұйымы марапаты.
 Отто Ган атындағы бейбітшілік медалі (2005).
 «Жүзжылдық Кентуккилік».
 «Жүзжылдық Луисвиллік».
 Филадельфийлік бостандық медалі (2012).

 Спорттық 

 Ринг журналы нұсқасы бойынша «Жыл боксшысы»(1963, 1972, 1974, 1975, 1978).
 Ринг журналы нұсқасы бойынша «Онжылдық боксшысы (1970 жж).
 Ринг журналы нұсқасы бойынша «Жыл жекпе-жегі»: Даг Джонсқа қарсы (1963), Сонни Листонға қарсы (1964), Джо Фрейзерға (1971), Джордж Форманға (1974), Джо Фрейзерға (1975) қарсы.
 Sports Illustrated журналы нұсқасы бойынша «Жыл Спортшысы» (1974).
 Бокстан Атақ Залына таңдалған(1987).
 Бокстан халықаралық Атақ залыне енгізілген (1990).
 ESPN арнасының Артура Эш атындағы марапаты иегері (1997).
 Ринг журналы нұсқасы бойынша ең Ұлы ауыр салмақ (1998).
 Associated Press нұсқасы бойынша XX ғасыр ең Ұлы ауыр салмағы .
 GQ нұсқасы бойынша «Жүзжылдық Атлеті» .
 Sports Illustrated журналы нұсқасы бойынша «XX ғасыр спортшысы».
 Би-би-си нұсқасы бойынша «ғасыр спорт тұлғасы» .

 Кәсіпқой бокстағы нәтижесі 

БелгіленуіЖеңісЖеңілісТеңБолмағанЖоспарланғанKO — нокаут
TKO — техникалық нокаут
TD — техникалық жеңіліс
RTD — жекпе-жекті жалғастырудан бас тартуUD — төрешілердің бірыңғай шешімі
MD — төрешілердің басым дауыстағы шешімі
SD — төрешілердің әр түрлі шешіміPTS — ұпай санымен жеңіс
NC — болмаған
DQ — шеттету
 Бокс56 жеңіс (37 нокаут), 5 жеңілісНәтиже  Күн  Қарсыласы  Өткен орын  Титул  Раундтар саны  Жекпе-жекнәтижесі Жеңіліс 56—5 11 желтоқсан 1981  Тревор Бербик  Королева Елизавета атындағы спорт кешені, Нассау 10 UD Жеңіліс 56—4 2 қазан 1980  Ларри Холмс  «Сизарс-Палас», Лас-Вегас, Невада WBC 15 RTD10Спинкске қарсы өткізген екінші жекпе жектен кейін жақын арада, Али өз мансабын аяқтайтынын жария етті, бірақ екі жыл өткен соң рингке қайта оралды.  56—3 15 қыркүйек 1978  Леон Спинкс (2)  «Супердоум», Новый Орлеан, Луизиана WBA World 15 UD15 Жеңіліс 55—3 15 ақпан 1978  Леон Спинкс  Отель «Хилтон», Лас-Вегас, Невада WBC, WBA World 15 SD  55—2 29 қыркүйек 1977  Эрни Шейверс  «Мэдисон-сквер-гарден», Нью-Йорк, Нью-Йорк WBC, WBA World 15 UD15  54—2 16 мамыр 1977    «Кэпитол-центр», Ландовер, Мэриленд WBC, WBA World 15 UD  53—2 28 қыркүйек 1976  Кен Нортон (3)  Стадион «Янки», Нью-Йорк, Нью-Йорк WBC, WBA World 15 UD  52—2 24 мамыр 1976 :    «Олимпияхалле», Мюнхен WBC, WBA World 15 ТКО5  51—2 30 сәуір 1976  Джимми Янг  «Кэпитол-центр», Ландовер, Мэриленд WBC, WBA World 15 UD  50—2 20 ақпан 1976    «Роберто Клементе Колизеум», Хато-Рэй WBC, WBA World 15 КО5  49—2 1 қазан 1975  Джо Фрейзер (3)  «Аранета Колизеум», Кесон-Сити WBC, WBA World 15 RTD14  48—2 30 маусым 1975 :  Джо Багнер  Мердека, Куала-Лумпур WBC, WBA World 15 UD  47—2 16 мамыр 1975  Рон Лайл  «Конвенш-центр», Лас-Вегас, Невада WBC, WBA World 15 ТКО11  46—2 24 наурыз 1975  Чак Вепнер  «Ричфилд Колизеум», Ричфилд, Огайо WBC, WBA World 15 ТКО15  45—2 30 қазан 1974  Джордж Форман  20 мамыр атындағы Стадион, Киншаса, Конго WBC, WBA World 15 КО8  44—2 28 қаңтар 1974  Джо Фрейзер (2)  «Мэдисон-сквер-гарден», Нью-Йорк, Нью-Йорк NABF 12 UD  43—2 20 қазан 1973  Руди Любберс  «Бунг Карно Стадиум», Джакарта 12 UD  42—2 10 қыркүйек 1973  Кен Нортон (2)  «Форум», Инглвуд, Калифорния NABF 12 SD Жеңіліс 41—2 31 наурыз 1973  Кен Нортон  «Спортс-арена», Сан-Диего, Калифорния NABF 12 SD  41—1 14 ақпан 1973 :  Джо Багнер  «Конвеншн-центр», Лас-Вегас, Невада 12 UD  40—1 21 қараша 1972  Боб Фостер  «Сахара Тахо Хотел», Стейтлайн, Невада NABF 12 КО8  39—1 20 қыркүйек 1972  Флойд Паттерсон (2)  «Мэдисон-сквер-гарден», Нью-Йорк, Нью-Йорк NABF 15 ТКО7  38—1 19 шілде 1972    «Кроук Парк», Дублин 12 ТКО11  37—1 27 маусым 1972   (2)  «Конвеншн-центр», Лас-Вегас, Невада NABF 12 ТКО7  36—1 1 мамыр 1972   (2)  «Пасифик Колизиум», Ванкувер NABF 12 UD  35—1 1 сәуір 1972    «Ниппон Будокан», Токио 15 UD  34—1 26 желтоқсан 1971    «Халленстадион», Цюрих 12 KO7  33—1 17 қараша 1971    «Астродом», Хьюстон, Техас NABF 12 UD  32—1 26 шілде 1971  Джимми Эллис  «Астродом», Хьюстон, Техас NABF 12 ТКО12 Жеңіліс 31—1 8 наурыз 1971  Джо Фрейзер  «Мэдисон-сквер-гарден», Нью-Йорк, Нью-Йорк WBC, WBA World 15 UD  31—0 7 желтоқсан 1970    «Мэдисон-сквер-гарден», Нью-Йорк, Нью-Йорк NABF 15 ТКО15  30—0 26 қазан 1970    «Сити Аудиториум», Атланта, Джорджия 15 ТКО3АҚШ әскері қатарында борышын өтеуден бас тартқаны үшін Али барлық  титулдарынан айырылды және 3 жылдан аса жекпе-жекке шыққан жоқ.  29—0 22 наурыз 1967    «Мэдисон-сквер-гарден», Нью-Йорк, Нью-Йорк WBA World 15 КО7  28—0 6 ақпан 1967  Эрни Террелл  «Астродом», Хьюстон, Техас WBA World 15 UD  27—0 14 қараша 1966    «Астродом», Хьюстон, Техас Абсолютті 15 ТКО3  26—0 10 қыркүйек 1966   «Валдштадион», Франкфурт Абсолютті 15 ТКО12  25—0 6 тамыз 1966 :   :  «Эрл-Корт-арена», Лондон Абсолютті 15 КО3  24—0 21 мамыр 1966 :  Генри Купер (2) :  «Стадион ФК Арсенал», Лондон Абсолютті 15 ТКО6  23—0 29 наурыз 1966    «Мэйпл Лиф-гарденс», Торонто, Онтарио Абсолютті 15 UD  22—0 22 қараша 1965  Флойд Паттерсон  «Конвеншн-центр», Лас-Вегас, Невада Абсолютті 15 ТКО12  21—0 25 мамыр 1965  Сонни Листон (2)  «Сент-Доминикс-холл», Льюистон, Мэн Абсолютті 15 КО1  20—0 25 ақпан 1964  Сонни Листон  «Конвеншн-холл», Майами-Бич, Флорида Абсолютті 15 RTD6  19—0 18 маусым 1963 :  Генри Купер :  «Уэмбли», Лондон 10 ТКО5  18—0 13 наурыз 1963    «Мэдисон-сквер-гарден», Нью-Йорк, Нью-Йорк 10 UD  17—0 24 қаңтар 1963  Чарли Пауэлл  «Сивик-арена», Питтсбург, Пенсильвания 10 КО3  16—0 15 қараша 1962  Арчи Мур  «Спортс-арена», Лос-Анджелес, Калифорния 12 ТКО4  15—0 20 шілде 1962  Алехандро Лаворанти  «Спортс-арена», Лос-Анджелес, Калифорния 10 КО5  14—0 19 мамыр 1962  Билли Даньелз  «Сент-Николас-арена», Нью-Йорк, Нью-Йорк 10 ТКО7  13—0 23 сәуір 1962  Джордж Логан  «Спортс-арена», Лос-Анджелес, Калифорния 10 ТКО4  12—0 28 наурыз 1962  Дон Уорнер  «Конвеншн-холл», Майами-Бич, Флорида 10 ТКО4  11—0 10 ақпан 1962    «Мэдисон-сквер-гарден», Нью-Йорк, Нью-Йорк 10 ТКО4  10—0 29 қараша 1961    «Фридом-холл Стейт Фэйрграунд», Луисвилл, Кентукки 10 ТКО7  9—0 7 қазан 1961  Алекс Митефф  «Фридом-холл Стейт Фэйрграунд», Луисвилл, Кентукки 10 ТКО6  8—0 22 шілде 1961  Алонзо Джонсон  «Фридом-холл Стейт Фэйрграунд», Луисвилл, Кентукки 10 UD  7—0 26 маусым 1961  Дюк Сейбдонг  «Конвеншн-центр», Лас-Вегас, Невада 10 UD  6—0 19 сәуір 1961  Ламар Кларк  «Фридом-холл Стейт Фэйрграунд», Луисвилл, Кентукки 10 КО2  5—0 21 ақпан 1961  Донни Флеман  «Аудиториум», Майами-Бич, Флорида 8 ТКО7  4—0 7 ақпан 1961    «Конвеншн-холл», Майами-Бич, Флорида 8 KO1  3—0 17 қаңтар 1961  Тони Эсперти  «Конвеншн-холл», Майами-Бич, Флорида 8 TKO3  2—0 27 желтоқсан 1960    «Аудиториум», Майами-Бич, Флорида 8 TKO4  1—0 29 қазан 1960    «Фридом-холл Стейт Фэйрграунд», Луисвилл, Кентукки 6 UD

 Сілттемелер 

Санат:Ислам дінін қабылдағандар
Санат:АҚШ боксшылары
Санат:АҚШ-тың Олимпиада чемпиондары
Санат:1942 жылы туғандар
Санат:АҚШ мұсылмандары
Санат:Бокстан Олимпиада чемпиондары
Санат:1960 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары