Панджаби

Пенджаби немесе шығыс панджаби (pañjabī; пандж. ਪੰਜਾਬੀ, ; қазақтілді әдебиетте пенджаби, пенджаби тілі, пенджаб тілі) — пенджаби және джат халықтарының тілі. Үнді-еуропалық тілдер семьясының үнді-арий тілдеріне жатады. Үндістанның ресми тілдерінің бірі.

 Сөйлеушілердің таралуы және көптігі 
Пәкістанның шығыс бөлігінде, сондай-ақ Үндістанның солтүстік-батыс және басқа аймақтарында (негізінен Пенджаб штатында, сонымен қатар көршілес Харьяна және Химачал-Прадеш штаттарында) таралған. Үндістанда шамамен 28—29 миллион адам сөйлейді. Пенджаби тілінде сөйлейтін ең ірі қалалар: Амритсар, Чандигарх, Джаландхар, Патиала .

Пәкістанда 2008 жылғы халық санағы бойынша 76 миллионға жуық адам пенджаби тілінде сөйлейді. Атап айтқанда, Пенджаби тілінде Лахор тұрғындарының 86% және Исламабад тұрғындарының 71% сөйлейді.

Сонымен қатар, панджаб тілінде сөйлейтін шетелдіктер Үндістан мен Пәкістаннан тыс жерде тұрады.

Пенджаби тілінде сөйлейтіндердің жалпы саны өзгеруі мүмкін, өйткені кейбір ғалымдар оған тәуелсіз тілдер ретінде танылған Сираики, Догри және Потхохариді (Патиаладағы Пенджаби университеті) қосады.

 Панджаби сөйлеушілер санының кемуі тәртібімен елдер тізімі 
 Орны  Ел  Сөйлеушілер саны1   2   3   2,300,000 4   1,100,000 5   720,0006   640,0007   620,0008   260,000 9   185,00010   140,000 11   120,00012   90,00013   80,00014   75,00015   75,00016   70,00017   68,00018   65,00019   60,00020   50,00021   45,00022   40,00023   35,00024   25   

 Күйі 
Пенджаби тілі — Пенджаб штатының ресми тілі.

 Диалектілер 
Пенджаби тілі бірнеше стандартты диалектілерге бөлінеді.

 Маджи диалектісі (mājhī) әдеби пенджаби тілінің негізі. Маджи диалектілеріне амритсари (Амритсар қаласының ауданы), лахаури (Лахор, Сиалкот, Шакаргарх аудандары және ішінара Гужранвала аумағында), гурдаспури кіреді.
 Джалландари, хошиарпури және капуртали диалектілері бар Доаби диалектісі (dōābī).
 Малваи немесе мальваи диалектісі (mālwāī; Фирозпура, Лудхианы, Тава, Данаула ауданы).

Сонымен қатар, Ю. А. Смирнов дәстүрлі классификациядағы стандартты диалекттермен бірге қарастырылатын өтпелі (панжаби және батыс пенжаби тілдері арасындағы) диалектілерді анықтайды.

 Повади немесе пуади диалектісі (pōwādhī; Банджара, Сархинда, Евама, Раджпура, Кхарара, Рупара, Курали аудандары).
 Ратхи диалектісі (rāthhi).
 Бхаттиани диалектісі (bhatthiāni; Фирозпур ауданы).

 Жазуы 
Бастапқыда пенджаб тілінде арнайы ланда жазуы қолданылды. XVI ғасырда жазудың жаңа түрі пайда болды — гурмухи, бастапқыда сикх культінің мүдделеріне арналған. Гурмухи тонды білдіретін және әріпті буындық сипатқа ие және Үндістанда кең таралған. Пәкістанда — шахмухи жазуы.

 Тілдік ерекшелігі 

 Фонетика 
Оның төрт реңктері бар: тегіс, жоғарылау, жұтқыншақ түсу және таза түсу, семантикалық және грамматикалық рөл атқарады. Тондар тілге тән емес және басқа арий тілдеріне тән емес; олар дауысты дыбыстардың әртүрлі дауыссыз дыбыстармен тіркесіп айтылуын қайта қарастыру нәтижесінде пайда болды. Пенджаб тілі флекционды-аналитикалық.
+Дауысты дыбыстар Бұрын. Кернеусіз алды. Орта. Кернеусіз артқ. Артқы Жоғарғы. ਈ ī /iː/ ਊ ū /u/ Орташа жоғарғы. ਐ ē /eː/ ਇ i /ɪ/ ਉu /ʊ/ ਔ ō /oː/ Орт. ਅ a /ə/ Орташа төмен ਏ e /ɛː/ ਓ o /ɔː/ Төмен ਆ ā /aː/
+Дауыссыз дыбыстарЕріндік Еріндік-езулік Езулік Альвеолярлы Ретрофлексті Постальвеолярлы, /Палатальды Велярлы Жұтқыш Жарылғыш ਪp 
/p/ ਫ ph /pʰ/ ਬ 
b /b/ ਤt 
/t̪/ ਥ 
/t̪ʰ/ ਦ 
d
/d̪/ ਟṭ /ʈ/ ਠṭh /ʈʰ/ ਡḍ /ɖ/ ਕk /k/ ਖkh /kʰ/ ਗ g /g/ Африкаттар ਚ c /tʃ/ ਛ ch /tʃʰ/ ਜ j /dʒ/ Мұрын ਮм /м/ ਨ n /n/ ਣṇ /ɳ/ ਙ ñ /ɲ/ ਞ ṅ /ŋ/ Фрикативтер ਫ਼ f
/f/ ਸ s /s/ ਜ਼ z /z/ ਸ਼ ś /ʃ/ ਖ਼ x /x/ ਗ਼ ġ /ɣ/ ਹ h /h/ Жалғыз соққылы ਰ r /ɾ/ ੜ ṛ /ɽ/  Аппроксиманттар ਵv /ʋ/ ਯ y /j/ Бүйірлік аппроксиманттар ਲ l /l/ ਲ਼ḷ /ɭ/ 

 Морфология 
Грамматикалық белгілері: дамыған жағдай жүйесі, кейбір сын есімдерді тек предикат қызметінде ғана өзгертетін, субъективті, жанама-объективті және қатынастық жағдайлардың болуы. Пенджабидің ең көне ескерткіші —сикхтердің қасиетті кітабы «Адигрант» (немесе «Грант Сахиб») XII —XVII ғасырлардағы шығармалар сериясы.

 Синтаксис 
Пенджаби тіліндегі стандартты сөз тәртібі — SOV (Subject-Object-Verb)Gill, Harjeet Singh and Gleason Jr, Henry A. (1969). A Reference Grammar of Panjabi. Patiala: Department of Linguistics, Punjabi University. Пікірлер сөздер арасындағы қатынасты білдіру үшін қолданылады .

 Дереккөздер 

 Сілтемелер 

 Интенсивті панджаб тілі курсы   Мұрағатталған көшірме)
 Пунжаби тілі бойынша оқу құралы —жазу   Мұрағатталған көшірме, грамматикасы   Мұрағатталған көшірме және тілашарлар   Мұрағатталған көшірме .)
 Пунжаби-ағылшын сөздігі   Мұрағатталған көшірме (панж.))
 Punjabipedia —Пенджаби тіліндегі әмбебап энциклопедия   Мұрағатталған көшірме (панж.)

 Әдебиет 


 Смирнов Ю. А., Обнаружение четвёртого тона в языке панджаби и фарингализованного характера другого, известного тона, «Уч. зап. Гос. института международных отношений», 1971, в. 7.





 Сілтемелер 

 Punjab and Punjabi  (панджабише)
 Panjabi learning resources
 Грамматика, сөздіктер, алфавит 
 Панджаби сабақтары (ағылш. тіл.)

 Сөздіктер 
 English to Punjabi Dictionary 
 Конвертация с панджаби на английский 
 Online translator English to Punjabi, or vice-versa 
 Punjabi Dictionary (Gurmukhi)
 Free Windows based Punjabi->English->Punjabi dictionary 
 Он-лайн-словарь 

 Софт 
 Транслитерациялық көмек 
 Үнді тілдерінде әріп теру үшін бағдарлама
 Виртуалды пернетақта
 Punjabi Software, Punjabi Language DVD, Punjabi Keyboard, Punjabi Magnetic, Alphabets, Punjabi Language and Grammar Books 

 Әр түрлі 
 yahoo панджаби тілінде
 Жаңалықтар, тарихы, және т.б.
 Пенджаб фольк-музыкасы — жүктеу 
 Punjab radio

Санат: Үнді тілдері

Санат: Үндістан тілдері
Санат: Пәкістан тілдері