SpaceX

Space Exploration Technologies Corporation (SpaceX) — америкалық ғарыштық зымыран өндіруші компания, штаб-пәтері Хоторн қаласында, Калифорния, АҚШ. SpaceX–ті 2002 жылы PayPal-дың алдыңғы иесі және қазіргі Tesla Motors CEO-сы Илон Маск құрған. Компания Falcon 1 және Falcon 9 атты ракета тасығыштардың қозғағыштарын әзірледі, мақсатқа ұмтылудан бастап олардың келесі мақсаты Dragon (сол Falcon 9 орбитаға шығарылады), қайта пайдаланылатын және ғарыш аппараттарын жасау болып табылады Халықаралық ғарыш станциясын жабдықтау үшін арналған. ХҒС ғарышкерлерді тасымалдауға Dragon V2 кемесінің жолаушылар нұсқасы игерудің соңғы кезеңінде тұр.

SpaceX жетістіктерін қамтиды:
 сұйықтық қозғалтқышты зымыран тасығышы (Falcon 1), онда орбитаға пайдалы жүктемені шығарды — 28 қыркүйек, 2008.
 ғарыш кеме (Dragon), табысты іске қосылды, орбитаға шығарылды және жерге оралды (SpaceX COTS Demo Flight 1) — 8 желтоқсан, 2010; ХҒС бекемделген алғашқы жеке ғарыш кемесі (SpaceX COTS Demo Flight 2/3) — 25 мамыр 2012.
 геостационарлық орбитаға спутнигін ұшыру (SES-8) — 3 желтоқсан 2013.
 тарихта алғаш ретFalcon 9 вошел в историю за час, kommersant.ru, 22 желтоқсан 2015 г. (Falcon 9) орбиталық зымыран тасығышын ұшырылымнан кейін жерге бірінші кезеңінде отырғызу— 22 желтоқсан 2015 ж..
Falcon және Dragon-ды ұшыруға пайдаланылатын зымыран қозғалтқыштары соның ішінде Merlin, Kestrel, Draco және SuperDraco сияқты, ішкі ресурстарға, арқа сүйеу дайындалған өнімдердің компоненттерін сапасы мен құны, әзірлеу, өндіру және тестілеуді бақылау мақсатында. Бұл нарықта SpaceX ең төменгі баға ұсынуға мүмкіндік береді, сондай-ақ едәуір өндіріс уақытын қысқартады.

 Тарихы 
SpaceX 2002 жылдың маусымында, PayPal атақты төлем жүйесін жасаушы Илон Маскпен құрылды.

Қызметкерлердің саны тұрақты өсті — 2005 жылдың қараша айында 160-ден 2015 жылдың шілдесінде 4000-нан асты. Барынша ұшыру бағасын төмендету үшін ниетімен байланысты осындай зымырандарын ұшырмен айналысатын басқа компаниялармен салыстырғанда қызметкерлер саны шағын болуы сол себепті. Одан басқа Марсқа ұшыруда бірге, және компанияның негізгі мақсаты болып табылады.

24 наурызда, 2006 жылы жазатайым оқиғамен аяқталған Falcon 1 зымыран тасығышы компанияның бірінші ұшырылымы жасалды.

2006 жылдың тамыз айында, компания NASA Commercial Orbital Transportation Services (COTS) конкурстық бағдарламасына жеңімпаздарының бірі болды және Falcon 9 зымыран тасығышын және Dragon ғарыш кемесін дамытуға және көрсету үшін шамамен 396 миллион доллар жалпы қаржыландыру алды.

28 қыркүйек, 2008, зымыран тасығышы Falcon 1 бірінші табысты іске қосылды және орбитаға пайдалы жүктемені шығарды.

SpaceX және НАСА арасындағы 1,6 миллиард доллар көлемінде Халықаралық ғарыш станциясының жеткізуге 22 желтоқсан 2008 жылы Commercial Resupply Services (CRS) бағдарламасы бойынша келісімге қол қойды. Бастапқы 12 жоспарлы тапсырмаларға кейінірек тағы 3-еуі қосылды.

4 маусым, 2010 жылы Falcon 9 зымыран тасығышы дебютттік іске қосылды, орбитаға Dragon ғарыш макеті жеткізілді.

8 желтоқсан, 2010 жылы алғаш рет ғарышқа Dragon ғарыш кемесі ұшырылды.

2012 жылдың 25 мамырында Dragon кемесі алғаш ХҒС Гармония модуліне бекемделген .

16 қыркүйек, 2014 НАСА ұшқыш кемесі Dragon V2 пайдаланып ХҒС бойынша ғарышкерлер жеткізу үшін Commercial Crew Program бағдарламасы аясында SpaceX компаниясымен келісім-шартқа қол қойылғаны туралы хабарлады. Келісім-шарт сомасы $ 2,6 млрд құрады.

28 маусым, 2015 жылы  ХҒС-ын SpaceX CRS-7 жабдықтау аясында бортында Dragon кемесі бар Falcon 9 зымыран тасығышы апатқа ұшырады. Booster басталғаннан кейін 2 минут 19 секундтан кейін ауада құлаған.

14 қаңтар, 2016 НАСА SpaceX  Commercial Resupply Services 2 (CRS2) бағдарламасы Халықаралық ғарыш станциясын жабдықтаудың екінші кезеңінің үш жеңімпаздарын бірі, Dragon ғарыш кемесі және қажет болған жағдайда келісім-шарт ұзартуға мүмкіндігі 6 кепілдік миссиялары ретінде іріктеп алды, .

 SpaceX технологиялары 

 Falcon зымырандар отбасы 
SpaceX жеңіл классты Falcon 1 зымыран және Falcon 9 орта классты табысты дамытып және зымыран тасығышын ғарышқа жіберді; ауыр класты Falcon Heavy зымыран тасығышы дамытылуда, бірінші іске қосу 2016 жылдың көктеміне жоспарланған.

 Falcon 1 
Бірінші SpaceX зымыран тасығышы. Алғашқы үш сәтсіз ұшырудан кейін Falcon 1 зымыран тасығышы орбитаға 2008 жылы 28 қыркүйекте, пайдалы жүктің макетін сәтті шығарды. Илон Масктың айтуынша, осы жолы іске қосудан пайда болмағанда, SpaceX компаниясының әрі қарай өмір сүре алмас еді.

Осы кластағы зымыран тасығыштарға шектеулі сұраныстың болуына байланысты, бұл өндірісті аяқтау және ауыр тасығыштарға назар аударуға шешім қабылданды.

 Falcon 9 
Falcon 9 зымыран тасығышы, бірінші рет 2010 жылы 4 маусымда іске қосылды.

Falcon 9 v1.0 2010 жылдан бастап 2013 жылға дейін қолданылды, бес рет ұшырылып, барлығы табысты аяқталды.

1.0 нұсқасын ауыстыру үшін жақсартылған Falcon 9 v1.1 келді, іске қосу құны $61,2 млн құрады.
БАҚ ортада әйгілі Falcon 9 v1.1 (R) нұсқасын қабылданды, ол қайта пайдалану үшін бақыланатын жұмсақ қонудың бірінші кезеңін жүзеге асыруға мүмкіндік беретін қосымша элементтерімен жабдықталған, 1,1 өзгертілген нұсқасы болып табылады. Алғашқы екі қону әрекеттері Autonomous Spaceport Drone Ship өзгермелі платформасында жасалған, екеуі де сәтсіз болды. Falcon 9 екі рет бірінші кезеңі сәтті нысаналы мақсатты мініп болғандықтан, SpaceX жерге жер үшінші талпыныс жасауға шешім қабылдады.

Орбитаға 11 Orbcomm-G2 спутнигін жеткізіген Falcon 9 1.2 зымыран тасығышының жаңа нұсқасы табысты іске қосылғаннан кейін, зымыран Канаверал мысына 1 қону аймағына 2015 жылы, 22 желтоқсанда, бірінші кезеңінде алғашқы табысты тік қону жасалды .

 Falcon Heavy 
Тасымалдаушы зымыран Falcon Heavy болашақта іске қосу кезінде әлемдегі ең қуатты зымыран жарияланды. Десе де әзірленіп жатқан, алғашқы рейс 2016 жылға жоспарланған. 2012 жылы, 2017 жылы SpaceX Falcon Heavy пайдаланып Intelsat серіктерін ұшыруға арналған өзінің бірінші коммерциялық келісім-шартын жасасты.

 Dragon ғарыш кемесі 
Dragon — SpaceX компаниясы жеке көлік ғарыш кемесінің (ҒК). Халықаралық ғарыш станциясына және пайдалы жүкті жеткізуге және перспективада адамды жеткізу, Commercial Orbital Transportation Services (COTS)  шеңберінде пайдалануға  және қайтару үшін арналған НАСА әзірлеген және ұзақ мерзімді. Falcon 9 ғарыштық зымыраны шығарады.

 Dragon CRS 
Жүк кемесі нұсқасы НАСА-ның Commercial Resupply Services (CRS) (қаз. Коммерциялық жабдықтау жөніндегі қызметтер) аясында Халықаралық ғарыш станциясына жеткізу үшін пайдаланылады.

Dragon — қазіргі уақытта ғарыштан жүктерді оралтуға болатын жалғыз жүк кемесі.

 Dragon V2 
Dragon V2, қайта пайдаланылатын басқарылатын ғарыш кемесі — 30 мамырда, 2014 жылы SpaceX кеменің жаңа нұсқасын таныстырды. Ол ХҒС жеті ғарышкерлерге дейін тасымалдай алады. Осы кеменің бірегейлігі - бұл тікұшақ дәлдігімен SuperDraco кіріктірілген қозғалтқышы көмегімен жерге бақыланатын қонуды жүзеге асыру мүмкіндігі; қосалқы парашют жүйесі бар. Commercial Crew Development (CCDev) НАСА бағдарламасы бойынша пайдалануға жасалынған.

Алғашқы сынақ ұшу 2016 жылдың желтоқсанына жоспарланып отырCommercial crew demo missions lined up for Dragon and CST-100.

 Ракета қозғалтқыштары 
2002 жылы құрылғаннан бері, SpaceX, компания бірнеше зымыран қозғалтқыштары әзірледі:
 Kestrel — Falcon 1 екінші кезеңі үшін,
 Merlin — Falcon 1 бірінші кезеңі және Falcon 9 және Falcon Heavy екі кезеңі үшін ,
 Draco — Dragon кемесі үшін маневрлік қозғалтқыштары, сондай-ақ Falcon 9 v1.0 екінші кезеңі үшін,
 SuperDraco — төтенше құтқару жүйесі және бақыланатын Dragon V2 кемесін қондыру үшін.
Сондай-ақ, әзірленіп жатқан Raptor қозғалтқышы болашақта Марсқа ұшу үшін пайдаланылатын болады.

 Қалқымалы платформаларда отырғызу технологиясы 

SpaceX ұшыру құнын азайту үшін зымыран тасығышты қалқымалы платформада — Autonomous spaceport drone ship бақыланатын қондырудың бірінші кезеңін пайдаланады.

Платформада ешқандай экипаж жоқ, ол сондай-ақ қашықтан қолдау кемесінен басқарылатын болады, толық автономды жұмыс істейді.

Компанияның өкілінің айтуынша, бірінші кезеңі табысты табыстың күтілетін мүмкіндігі ТТО  75-80 % және ГӨО үшін 50-60 %SpaceX hopes to sell used Falcon 9 boosters for as low as $40 million — Spaceflight Now.

Falcon 9 зымыран тасығышының қалқымалы  платформада бірінші кезеңінің алғашқы табысты қонуы 2016 жылдың сәуірінде өткен SpaceX CRS-8 миссиясының шеңберінде іске асты, бір айдан соң SpaceX бұл табысты қайталай алды, геоөтпелі орбитаға JCSAT-14 байланыс жасанды жер серігін ұшырған соң кезеңді отырғыздыSpaceX вновь удалось посадить ступень ракеты на платформу в океане. Қайтару кезеңінің профилі соңғы миссиясында ол атмосфераның тығыз топтары кіретін жоғары температурадағы жүктермен байланды, нәтижесінде алдыңғы екі бұрын қайтарумен салыстырғанда кезеңге көбірек залал келді. Компания бұл кезеңді ең қиын жағдайларда оралғандықтан, басқа отырғызылған кезеңдері үшін бағдар ретінде қарқынды жер сынақтары үшін пайдалануға шешім қабылдады. Бірінші 2017 жылдың наурыз айының аяғында платформаға отырғызылған кезеңді қайтадан іске қостыSpaceX makes history: It launched a used rocket and then landed it in the ocean.

 Hyperloop 

SpaceX вакуумдық пойыз идеясына қатысты жұмыстарға сонау 2013 жылы тартылған болатын: Hyperloop «альфа-нұсқасы» осы компанияның сайтына да орнасластырылған болатын. Кейін SpaceX президенті   құрған Hyperloop Transportation Technologies Inc. компаниясымен серіктестік орнатты. Ақырында, 2015 жылы шілдеде компания жолаушылар капсуласының өзіндік дизайнына () конкурс жариялады, ол екі кезеңнен тұрады. Біріншісі 2016 жылы қаңтарда A&M Техас университеті (Колледж-Стейшен) қабырғасында өтті, онда 22 үздік топ таңдалып алынды, ал басты сыйлыққа Массачусетс технологиялық институтының тобы ие болды. Екінші кезеңде, 2017 жылы 27-29 қаңтарға жоспарланған болатын, , барлық финалистер өз модельдерін SpaceX штаб-пәтері орналасқан Хоторнде, сынақ трассасында сынап көре алады. Ұзыныдығы 1,5 км және диаметрі 1,8 м сынақ трассасының құрылысының басталғаны туралы 2016 қыркүйекте жария болған еді.

 Планетааралық көлік жүйесі 

Компания ұсынған жобаның ұзақ мерзімді мақсаты Марсқа адамдарды жеткізу үшін көпреттік ғарыш көлік жобасы дербес қамтамасыз етілетін отарларын құру .

Иелері
2012 жылғы мәліметтері бойынша, компанияның 2/3-і Илон Маскке тиесілі.

Компанияның шамамен 10% Google және Fidelity Ventures корпорацияларына тиесілі. Сондай-ақ иелер қатарына Draper Fisher Jurvetson, Founders Fund, Valor Equity Partners, Capricorn және басқалар кіреді.

 Дереккөздер 

Санат:SpaceX
Санат:2002 жылы құрылған компаниялар