Ричард Бёртон

Ричард Бёртон (, толық аты — Ричард Уолтер Дженкинс; 1925 ж. 10 қараша, Понтридифен — 1984 ж. 5 тамыз, Селиньи) — британдық актёр, «Оскар» сыйлығының жеті мəрте номинанты, сонымен қатар, «Алтын глобус», «Грэмми», «Тони» жəне «BAFTA» сыйлықтарының иегері. Танымалдылығының шыңында, 1960 жылдары Бёртон Голливудтағы ең жоғарғы төлемақы алатын актёрлердің бірі болып есептелетін. Жалпы халық арасында актёр есімі екінші жұбайы Элизабет Тейлормен қатар айтылады, себебі кезінде екеуінің арасындағы қарым-қатынас газеттердің бірінші бетінен түспейтін болған.

2002 жылы Би-Би-Си хабар таратушы компаниясы өткізген сауалнама нəтижесінде тарихтағы ұлы британдықтардың бірі болып танылды.

 Өмірбаяны 
Уэлстағы Понтридифен (қазіргі кезде Нит — Порт-Толбот графтығы) ауылында дүниеге келген. Қарапайым шахтёрдың отбасындағы он үш баланың он екіншісі болған Бёртон Голливудта керемет табысқа жетіп, 1960 жылдары əлемдегі жоғары ақы төленетін актёр атанды.

Бёртонды рөлдерді таңдау кезіндегі талғамсыздығы үшін жиі жазғыратын болған. Сыншылардың міншіл көзқарасының нəтижесінде олар оның үздік актёрлік жұмыстарын көре алмады.

«Оскар» сыйлығына жеті рет ұсынылды  (6 рет— үздік ер адам рөлі үшін, 1 рет — екінші реттік үздік ер адам рөлі үшін), бірақ жеңе алмады. Голливудта бұл жағдай қарсылық туғызды, нəтижесінде, 1970 жылы «Оскар» сыйлығын алған Джон Уэйн оны Бёртонға бергендей сыңай танытып, «Бұл негізі сенің статуэткаң» деп, өз наразылығын көрсеткен болатын.

Өмірінің соңғы жылдарында көптеген аурулардан азап шегіп, ұзақ уақыт алкогольге деген құмарлықтан емделіп, бала кезінде-ақ пайда болған никотинге тəуелділікті жеңе алмады. Бұның барлығы 58 жастағы Бёртонның Женеваның Селиния ауданындағы үйінде миына қан құйылуынан қайтыс болуына алып келді. Осыдан төрт күннен кейін қызыл костюмде жəне сүйікті поэты Дилан Томастың шығармалар жинағымен бірге жерленді.

 Жеке өмірі 
Бёртон бес рет үйленген, соның ішінде екі рет жұлдыз Элизабет Тейлордың жұбайы болып (1964—1974, 1975—1976), онымен бірге 11 фильмге түскен. Арасындағы ең ерекше фильм - тарихи шытырман оқиғалы «Клеопатра» (1963). Бұдан бөлек, актёрдің төмендегі жұбайлары болған:
 актриса Сибил Уильямс (1949—1963; екі қыздары бар — Кейт пен Джессика);
 модель Сьюзан Хант (1976—1982)
 бет əрлеуші Салли Хэй (1983—өмірінің соңына дейін).
Жастық шағында, Сибил Уильямсқа үйленгеніне қарамастан, актер Клэр Блуммен оның көзіне шөп салады, онымен бірге «Ашуланғанда артыңа қара» жəне «Суықтан келген тыңшы» фильмдеріне түседі. Бёртонның өлімінен кейін Блум оны өмірінің ұлы махаббаты деп атаған болатын.

 Таңдаулы фильмографиясы 
ЖылыҚазақша атауыТүпнұсқалық атауыРөлі1953Шөл тышқандарыThe Desert Ratsкапитан «Тэмми» МакРобертс1953ПлащаницаThe RobeМарцелл Галлион1956Ұлы АлександрAlexander the GreatҰлы Александр1959Ашумен артыңа қараLook Back in AngerДжимми Портер1962Ең ұзақ күнThe Longest DayБи-Би-Си офицері, Дэвид Кэмпбелл1963КлеопатраCleopatraМарк Антоний1963Өте маңызды азаматтарThe V.I.P.sПол Андрос1964БекетBacketТомас Бекет 1964Игуана түніThe Night Of The IguanaТ. Лоуренс Шеннон1964ГамлетHamletГамлет1965Суықтан келген тыңшыThe Spy Who Came in from the ColdАлек Лимас1965Не жаңалық, мысығым?What's New Pussycatер адам1966Вирджиния Вулфтан кім қорқады?Who’s Afraid of Virginia Woolf?Джордж 1967Адуын әйелді жуасытуThe Taming of The ShrewПетруччо1967КомедианттарThe ComediansБраун1968Бум!Boom!Крис Фландерс1968Бүркіттер ғана ұша алатын жерWhere Eagles Dareмайор Джон Смит1968Тәтті құмарCandyМакфисто1969Мың күндік АннаAnne of the Thousand DaysГенрих VIII1972Көк сақалBluebeardбарон Курт фон Зеппер1972Троцкийдің өліміThe Assassination Of TrotskyЛев Троцкий1973СутьескаSutjeskaИосип Броз Тито1973Римдегі өлтіруMassacre In Romeполковник Герберт Каплер1974СаяхатIl viaggioЧезаре Брагги1977Шайтанды қуушыExorcist II: The HereticФилип Ламонт1977ЭквусEquusМартин Дайсарт1978Жабайы қаздарThe Wild Geeseполковник Аллен Фолкнер1978Күнәларды жіберуAbsolutionГоддар1978Медузаның тиюіThe Medusa TouchДжон Морлар1979Темір крест Breakthroughсержант Рольф Штайнер198419841984О’Брайен

 Дереккөздер 

Санат:Оксфорд университеті түлектері