Геохимиялық аймақтар

Геохимиялық аймақтар – бір немесе бірнеше химиялық элемент қалыпты мөлшерден көп, ал қайсыбыр элементтер аз тараған жер бетінің белгілі бір бөліктері (аймақ, облыс, аудан т.б.). геохимиялық аймақтар өте күрделі жолмен қалыптасады; мұның өзі осы аймақтардың геологиялық даму тарихына, құрамы әр түрлі магмалық және шөгінді жыныстардың таралуына және осыған сәйкес келетін петрографиялық аймақтарға, химиялық элементтердің миграциялық қабілетіне байланысты болады. Геохимиялық аймақтардың пайда болуы Жердің даму тарихындағы планета аралық құбылыстарға да тығыз байланысты. Көне дәуірлердің әрбір кезеңінде пайдалы қазбалардың (мыс., докембрий мен палеогенде темір, карбонда тас көмір, жоғарғы карбонперьмде, мыс., девон мен карбонда қорғасын т.б.) белгілі бір генетикалық типтері болғандығы, демек, Жер тарихында бірнеше геохимиялық дәуірлер өткендігі байқалады. Геохимиялық аймақтар жалпы тұрғыдан металлогендік аймақтарға сәйкес, бірақ кен түзілгеннен кейін, алуан түрлі палеогеографиялық, палеоклиматологиялық т.б. жағдайларда өтетін экзогендік процестер нәтижесінде химиялық элементтер қайта топтасады да, геохимиялық аймақтардың өз ерекшеліктерін туғызады. Кез-келген геохимиялық аймақтардың басты сипаты мынада: белгілі бір химиялық элементтердің осы аймақтағы орташа салмақ мөлшері (геохимиялық фон, Сф) солардың жер қыртысындағы орташа мәнінен (кларкінен, Ск) неше есе артық-кемін көрсететін шама (К) – концентрация коэффициентінде (К=Сф:Ск). Оның мәні әр элемент үшін әр аймақтарды әртүрлі, тіпті 0,01-100 арасында ауытқуы да мүмкін. Мысалы, К мәні Pb, Zn, Cu т.б. үшін Кенді алтайда 20-50. сарыарқада 10-30 арасында. Геохимиялық аймақтарды зерттеудің теориялық, практикалық мәні зор. Концентрация коэффициенті жоғары аудандарда сол элементтердің ірі кендері шоғырланады. Аймақтың геохимиялық ерекшеліктері топырақ түзілуіне, өзен, көл, жер асты суларының минералдық құрамының қалыптасуына, өсімдік және жануарлар дүниесіне үлкен әсер етеді. Бұларды білу кен іздеу жұмыстарын нәтижелі жүргізуге мүмкіндік береді.кейбір элементтердің шамадан тыс артық не кем болуы өсімдіктер мен жануарларда қайсыбір кеселдерді туғызады. Мысалы, су құрамында йод өте аз, таулы аудандарда бұғақ ауруы жиі кездеседі.

Дереккөздер
Қазақ Эцклопедиясы