Лютеций

Лютеций (лат. Lutetium; Lu) — Менделеевтің Периодтық кестесінің ІІІ тобының 6 периодына жататын химиялық элемент; лантаноидтар қатарына жатады. Рет нөмірі – 71, атомдық массасы – 174,967.

Элементті оксид түрінде 1907 жылы бір-біріне байланыссыз 2 химик ашқан: француз Жорж Урбэн, аустриялық Карл Ауэр фон Вельсбах және американдық Чарльз Джеймс. Ашылуының басымдылығы Ж. Урбэнға берілді. 

Аты Париж қаласының латынша атауы – Lutetia Parisorum деген сөздерден алынды. Табиғи Лютецийдің екі тұрақты изотопты 175Lu(97.4%) және 174Lu (2.6%) алынған. Жер қыртысындағы салмақ мөлшері – 1*10−4%. Ең қымбат металдардың бірі, 1 кг бағасы – 3,5–5,5 мың доллар.

 Физикалық қасиеттері 
Лютеций — күміс түсті ақшыл металл, лантаноидтардың арасында ең ауыры.

Атомдық массасы 174,967, тығыздығы 9,8404. Балқу температурасы 1936 К, қайнау температурасы 3668 К.

 Химиялық қасиеттері 
Қосылыстарында ІІІ валентті. Оның тогығы Lu2O3, гидрототығы Lu(OН)3. Лютеций гидрототығы Lu(OН)3 лантоноидтер тобындағы басқа элементтер гидрототықтарының ішінде ең әлсіз негіз.

Лютеций хлориді, нитраты, сульфаты суда ериді. Фториді, карбонаты, оксалаты - суда ерімейді.

 Қолдануы 
 Ақпарат иесі ретінде цилиндрлік магнит домендердің өндірісінде қолданылады.
 Лазер сәулелерінің генерациясын жасау үшін қолданады.
 Магнит, кызуға шыдамды керамика жасау үшін және металлургияда қолданады.
 Ядролық физикада және энергетикада қолданылады.

 Изотоптары 
Нуклид 
символы  Протон
заряды N(нейтрон) Изотоп
массасы  (а. е. м.)Жартылай
ыдырау
мерзімі(T1/2) Ядроның
спины 
және жұптығыҚозу энергиясы 150Lu 71 79 149,97323 43 мс 2+ 151Lu 71 80 150,96758 80,6 мс 11/2- 152Lu 71 81 151,96412 650 мс 5- 153Lu 71 82 152,95877 900 мс 11/2- 154Lu 71 83 153,95752 1 с 2- 155Lu 71 84 154,954316 68,6 мс 11/2- 156Lu 71 85 155,95303 494 мс 2- 157Lu 71 86 156,950098 6,8 с 1/2+ 158Lu 71 87 157,949313 10,6 с 2- 159Lu 71 88 158,94663 12,1 с 1/2+ 160Lu 71 89 159,94603 36,1 с 2- 161Lu 71 90 160,94357 77 с 1/2+ 162Lu 71 91 161,94328 1,37 мин 1- 163Lu 71 92 162,94118 3,97 мин 1/2+ 164Lu 71 93 163,94134 3,14 мин 1- 165Lu 71 94 164,939407 10,74 мин 1/2+ 166Lu 71 95 165,93986 2,65 мин 6- 167Lu 71 96 166,93827 51,5 мин 7/2+ 168Lu 71 97 167,93874 5,5 мин 6- 169Lu 71 98 168,937651 34,06 сағ. 7/2+ 170Lu 71 99 169,938475 2,012 тәулік 0+ 171Lu 71 100 170,9379131 8,24 тәулік 7/2+ 172Lu 71 101 171,939086 6,70 тәулік 4- 173Lu 71 102 172,9389306 1,37 жыл 7/2+ 174Lu 71 103 173,9403375 3,31 жыл 1- 175Lu 71 104 174,9407718 тұрақты 7/2+ 176Lu 71 105 175,9426863 3,85 жыл 7- 177Lu 71 106 176,9437581 6,6475 d 7/2+ 178Lu 71 107 177,945955 28,4 мин 1+ 179Lu 71 108 178,947327 4,59 сағ. 7/2+ 180Lu 71 109 179,94988 5,7 мин 5+ 181Lu 71 110 180,95197 3,5 мин 7/2+ 182Lu 71 111 181,95504 2,0 мин 1 183Lu 71 112 182,95757 58 с 7/2+ 184Lu 71 113 183,96091 20 с 3+

 Тағы қараңыз 
 Химиялық элементтер тізімі 
 Химиялық элементтер 
 Қоспалар 
 Шикізат

 Сыртқы сілтемелер 

 Лютеций на Webelements
 Лютеций в Популярной библиотеке химических элементов
 Лютеций 

 Дереккөздер 
 “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Химиялық элементтер