Бәңгілер

Бәңгі көбелектер  тұқымдасына  ()   1000-нан аса түрі бар ерекше ымырт көбелектері жатады.

 Биологиялық сипаттама 
Қонып отырған бәңгіні барынша ірі шылымтәріздес денесі мен қанатынан байқауға болады. Оның алдыңғы қанаты тар және ұзын, артқы қанаты қысқа және кең болып келеді.

Ал қанат қаққан бәңгіні колибримен шатастырып алып жатады. Басқа көбелектен гөрі Бәңгілер шымшыққа ұқсайтыны қызық. Бәңгілер өте жылдам самғайды, тіпті жылдамдықтары 54 км/сағатқа дейін жетеді. Бұл кезде қанаттарын жылдам қағатыны соншалық, алуан реңмен араласып, жеңіл дыбыс шығарады. Гулге ұшып жеткен бәңгі ауада қалықтап тұрып, ұзын тұмсығын оның түбіне дейін сүңгітеді. Ұзын түтікпен хош иісті темекі, шырайгүл, меңдуананың нәрін сорып алады. Әдетте бәңгілер тозаңдандыратын гүлдердің иісі тунде ерекше аңқып тұрады.

Бәңгілер арасында талғамен боялған ірі түрлері аз емес. Олардың бірі Олеандр бәңгісі,  қанатын жайғанда 10 см-ге дейін жетеді.  Мадагаскарда гүлінің тереңдігі 20 см-ге жететін орхидея табылған кезде, Чарлз Дарвин оны ұзын тұмсықты бәңгі тозаңдандырған деген жорамал айтты. Мұндай көбелек 1903 жылы ашылды. Бұл көбелек Африкада, Жерорта  теңізінде, Иранда, Ауғанстанда кең таралған, бірақ кейде жазды күні солтүстікке сапар шегіп, Ресейдің орта белдеуінде де ұшырасып қалады. Тұрақты мекені Каваказдың Қара теңіз жағалауы, мұнда жерорта теңізі олеандрларының көшеттері егілген (олардың жапырақтары жұлдыз құрттарының жеңсік асы болып саналады). Олеандр бәңгісінің ірі жұлдызқұрттарының дене ұштарында мүйіз түріндегі тығыз бездер өседі. Олар ірі ақтаңдақ- «көзшелері» бар денесін көтере ісініп дұшпандарын үркітеді.

Ірі бәңгі «Өлі бас » осылай аталуының арқасында қу бас пен айқасқан сүйектерді еске салатын сурет орналасқан. Көптеген халықтар осы көбелекке қатысты ырым - тыйымдар шығарып, оны бақытсыздық нышанына балайды. Бұл ащы дауыс шығара алатын бірден бір көбелек. Ол тек қанатымен гуілдеп қана қоймайды, сонымен бірге шиқылдайды да.  Жаңадан туған араның аналығы шығаратын дыбысқа ұқсас бұл шиқылға елігіп, бәңгі омартаға адасып кіріп кетеді. Гүл шіресінен бөлек, ол балға да құмар, жүздеген ара ұясынан балды құныға сорады. Бәңгінің көшпелі жәндік екендігі де қызықты: Еуропаның оңтүстігінде дүние есігін ашқан көбелектер Қола түбегіне дейін ұшып жетеді.

 Smerinthinae тұқымдас тармағы 
 LaothoeFabricius, 1807
 Laothoe amurensis (Staudinger, 1892)
 Laothoe populi (Linnaeus, 1758)
 Smerinthus Latreille, (1802)
 Smerinthus ocellata Linnaeus, 1758
 Smerinthus caecus
 Marumba Moore, (1882)
 Marumba quercus (Denis & Schiffermüller, 1775)
 Marumba gaschkewitschii (Bremer & Grey, [1852])
 Mimas Hübner, (1819)
 Mimas tiliae (Linnaeus, 1758)
 Mimas christophi (Staudinger, 1887)
 Callambulyx Rothschild & Jordan, 1903
 Callambulyx tatarinovii (Bremer et Grey, 1852)
 Callambulyx poecilus
 Dolbina Staudinger, 1887
 Dolbina elegans
 Dolbina tancrei Staudinger, 1887
 Akbesia Rothschild & Jordan, 1903
 Akbesia davidi
 Clanis
 Clanis undulosa
 Clanis schwartzi

 Sphinginae  тұқымдас тармағы 
 Sphinx Linnaeus, 1758
 Sphinx ligustri  Linnaeus, 1758 
 Sphinx pinastri  Linnaeus, 1758
 Agrius Hübner, (1819)
 Agrius convolvuli  (Linnaeus, 1758)
 Acherontia [Laspeyres], 1809
 Acherontia atropos (Linnaeus, 1758)
 Acherontia lachesis

 Macroglossinae тұқымдас тармағы  
 HemarisDalman, 1816
 Hemaris fuciformis (Linnaeus, 1758)
 Hemaris tityusLinnaeus, 1758 
 Hemaris thysbe
 Hemaris croatica
 ProserpinusHübner, (1819)
 Proserpinus proserpina (Pallas, 1772)
 SphingonaepiopsisWallengren, 1858
 Sphingonaepiopsis gorgoniades
 Rethera Rothschild & Jordan, 1903
 Rethera komarovi (Christoph, 1885)
 DaphnisHübner, (1819)
 Daphnis nerii (Linnaeus, 1758)
 ClarinaTutt, 1903
 Clarina kotschyi
 AcosmeryxBoisduval, (1875)
 Acosmeryx naga (Moore, 1857)
 Macroglossum Scopoli, 1777
 Macroglossum stellatarum  Linnaeus, 1758
 Macroglossum gyrans
 Hyles Hübner (1819)
 Hyles euphorbiae  (Linnaeus, 1758)
 Hyles galii Rottemburg, 1775
 Hyles livornicaEsper, 1780
 Hyles vespertilio  (Esper, 1780)
 Hyles hippophaes
 Hyles nicaea
 Deilephila Laspeyres, 1809
 Deilephila elpenor (Linnaeus, 1758)
 Deilephila porcellus  (Linnaeus, 1758)
 HippotionHübner, (1819)
 Hippotion celerio (Linnaeus, 1758)
 Theretra Hübner, (1819)
 Theretra clotho
 Theretra alecto
 Euchloron Boisduval, 1875
 Euchloron megaera (Linnaeus, 1758)

 Галерeя 

 Сыртқы сілтемелер 
 Sphingidae of the Western Palaearctic\Бражники западной палеарктики 
 Бражники Азии  
 Бражники 
 Sphingidae — Список типов

Дерек көздер
 Балалардың энциклопедиясы РОСМЭН,Жәндіктер,Мәскеу Росмэн 2012.

Санат:Биология
Санат:Көбелектер