Стафилинидтер

Биологиялық сипаты
Стафилинидтер - 40 мыңнан аса түрі тіршілік ететін қоңыздардың ең қыруар тұқымдасы. Сырттай ол ересек  қоңызға қарағанда,қандай да бір жәндіктің дернәсілін еске түсіреді. Оларға тән ең маңызды нышан - ұшы қырқылып қалғандай қысқа топшылары, ол тек құрсағының алдыңғы бөлігін ғана жауып тұрады. Оларға тігінен және көлденең айқасқан жұқа ұшқыш қанаттарын бүркеуге бұл толығымен жеткілікті. Құрсақтары ұзын, қозғалмалы және қоңыздар жүгіріп бара жатқанда оның жоғарғы ұшын жиі жырып алады. Әдетте бұл жәндіктер күн сәулесі түскен жерлерден қашқақтайды, өйткені қысқа топшылары оларды ылғал жоғалтудан нашар қорғайды. Бірақ көлеңкелі және ылғалды  орындарда құп-құрғақ болып жүреді: оларды топырақтан,орман төсіемелерінен, тастардың астынан және ағаш үйіндісінен, борсыған өсімдік қалдықтарынан, көңнен, жануар өлімтігінен, саңырауқұлақтардан және гүл тостағаншасынан жолықтыруға болады.Стафилинидтердің басым көпшілігі – жыртқыштар. Және қоңыздар мен олардың дернәсілдері  (ересек дарақтан оларды тек қанаттарының жоқтығы ғана ерекшелеп тұрады) шыбын мен қоңыздардың дернәсілдеріне, қуыршақтарына, көбелектердің жұлдызқұрттары мен қуыршақтарына, сона, қырықаяқ, кене, шырышты ұлу және бақа да ұсақ омыртқасыздардың дернәсілдеріне жаудай тиеді.
Тұқымдастары және олардың өмір сүретін жері
Бізге таныс аңқыма стафилин (халық аузында ол “сасық қоңыз” деп айтылады) – ұзындығы 3 см болатын тұқымдастың ең ірі өкілі. Оның реңі қара, тек мұрттарының ұштары ғана жирен түстес. Барлық денесі нәзік талшықтармен бүркелген. Өз атауына ол денесіндегі арнайы бездер жағымсыз иіс шығарып тұратындықтан ие болған. Бұл иіс улы және шырыштары тиген жерін күйдіреді. Стафилинді татып көретін кесірткелер бірден оны түкіріп тастайды және делбе болған малдай басын ұзақ уақыт сілкілейді. Осындай химиялық қару тұқымдастың басқа да көптеген өкілдерінің иеншісіне тиген.
Жағалау көкқанатын көк топшысынан және сарғылт реңінен оңай ажыратуға болады. Жағалау көкқанаты деп аталатын себебі,өзен мен тоғанның батпақты аймақтарында тіршілік етеді. Бұл қоңыз күндізгі өмір салтын ұстанады, оның ашық түсі улы екендігін паш етіп тұрады (улы заттар оның гемолимфасын құрайды) .
Стафилинидтер әрқашан жылы, құрғақ және азық-ауқат, бүрге мен кенелерге кенелген кеміргіш індерінде тіршілік етеді. Ал олардың Оңтүстік Америкада мекендейтін кейбір түрлері ірі кеміргіштердің жүндес терісінен жайлы орын тапқан.
Стафилинидтердің арасында құмырсқалардың да тұрақты тұрғындары кездеседі. Олардың біреулері барлық қалдықтарды жойып, құмырсқаларға илеуде тәртіп сақтауға жәрдемдеседі, басқалары құмырсқалардың жұмыртқалары мен дернәсілдерін талғажау етеді. Мұндай “жақсылықты білмейтін” тұрғынға ломезуха жатады. Оның өмірі жирен орман құмырсқаларының илеуінде өтеді. Бұл қоңыз құмырсқаларға есірткі өндіретін зат бөледі, сонымен ломезуханың құрсағындағы талшықтарды жалайды. Бұл қоңыздың дернәсілін құмырсқалар өз ұрықтарындай қолдарымен тамақтандырады.
Систематикасы
Жалпы көп таралған түрлерінің саны 55 000(2009).Бұрынғы тұқымдастары өзіне 45000 түр қосты(1998 жылы),және де олар тұқымдас тармақтарға қосылды.Осы стафилинидтерді қазіргі кезде 4 тармаққа бөледі:
подсемейства Glypholomatinae, Microsilphinae, Omaliinae, Empelinae, Proteininae, Micropeplinae, Neophoninae, Dasycerinae, Protopselaphinae, Pselaphinae, Scydmaeninae
подсемейства Phloeocharinae, Olisthaerinae, Tachyporinae, Trichophyinae, Habrocerinae, Aleocharinae
подсемейства Trigonurinae, Apateticinae, Scaphidiinae, Piestinae, Osoriinae, Oxytelinae
подсемейства Oxyporinae, Megalopsidiinae, Steninae, Euaesthetinae, Solieriinae, Leptotyphlinae, Pseudopsinae, Paederinae, Staphylininae
 Omaliinae MacLeay, 1825 
 Триба Eusphalerini Hatch, 1957
 Eusphalerum Kraatz, 1857
 Триба Omaliini MacLeay, 1825
 Acrolocha Thomson, 1858
 Acrulia Thomson, 1858
 Hapalaraea Thomson, 1858
 Hypopycna Mulsant & Rey, 1880
 Micralymma Westwood, 1837
 Omalium Gravenhorst, 1802
 Phloeonomus Heer, 1839
 Phloeostibia Thomson, 1858
 Phyllodrepa Thomson, 1859
 Pycnoglypta Thomson, 1858
 Xylodromus Heer, 1839
 Xylostibia Ganglbauer, 1895
 Триба Anthophagini Thomson, 1859 (= Brathininae LeConte, 1861)
 Acidota Stephens, 1829
 Anthobium Samouelle, 1819
 Brathinus
 Триба Coryphiini Portevin, 1929
 Boreaphilus Sahlberg, 1832
 Coryphium Stephens, 1834
 Coryphiomorphus Zerche, 1988
 Eudectus Redtenbacher, 1856

 Proteininae Erichson, 1839 

 Megarthrus Curtis, 1829
 Metopsia Wollaston, 1854
 Proteinus Latreille, 1796

 Micropeplinae Leach, 1815 
 Arrhenopeplus Koch, 1937
 Micropeplus Latreille, 1809

 Pselaphinae Latreille, 1802 
 Триба Euplectini LeConte, 1861
 Bibloplectus Reitter, 1882
 Bibloporus Thomson, 1859
 Euplectus Leach, 1817
 Leptoplectus Casey, 1908
 Meliceria Raffray, 1898
 Plectophloeus Reitter, 1891
 Pseudoplectus Reitter, 1881
 Saulcyella Reitter, 1901
 Trimium Aubé, 1833
 Триба Batrisini Reitter, 1882
 Batrisodes Reitter, 1882
 Batrisus Aubé, 1833
 Триба Goniacerini Reitter, 1882 (1872)
 Amauronyx Reitter, 1881
 Brachygluta Thomson, 1859
 Bryaxis Kugelann, 1794
 Bythinus Leach, 1817
 Reichenbachia Leach, 1826
 Rybaxis Saulcy, 1876
 Trichonyx Chaudoir, 1845
 Trissemus Jeannel, 1949
 Tychus Leach, 1817
 Триба Pselaphini Lateille, 1802
 Centrotoma Heyden, 1849
 Chennium Latreille, 1807
 Pselaphaulax Reitter, 1909
 Pselaphus Herbst, 1792
 Tyrus Aubé, 1833
 Триба Clavigerini Leach, 1815
 Claviger Preyssler, 1790

 Phloeocharinae Erichson, 1839 
 Phloeocharis Mannerheim, 1830

 Olisthaerinae Thomson, 1859 
 Olisthaerus Dejean, 1833

 Tachyporinae MacLeay, 1825 
 Триба Mycetoporini Thomson, 1859 (= Bolitobiini Horn, 1877)
 Bolitobius Samouelle, 1819
 Bryophacis Reitter, 1857
 Bryoporus Kraatz, 1857
 Carphacis Des Gozis, 1886
 Ischnosoma Stephens, 1829
 Lordithon Thomson, 1859
 Mycetoporus Mannerheim, 1830
 Триба Tachyporini MacLeay, 1825
 Cilea Jacquelin du Val, 1856
 Coproporus Kraatz, 1858
 Lamprinodes Luze, 1901
 Lamprinus Heer, 1839
 Sepedophilus Gistel, 1856
 Tachinus Gravenhorst, 1802
 Tachyporus Gravenhorst, 1802

 Habrocerinae Mulsant & Rey, 1875 
 Habrocerus Erichson, 1839

 Trichophyinae Thomson, 1859 
 Trichophya Mannerheim, 1830

 Aleocharinae Fleming, 1821 
 Триба Dorylogastrini Wasmann 1916
 Berghoffia Kistner, 2003
 Dorylogaster Wasmann, 1904
 Триба Dorylomimini Wasmann 1916
 Dorylocratus Wasmann, 1916
 Dorylomimus Wasmann, 1902
 Dorylonannus Wasmann, 1916
 Jeanneliusa Bernhauer, 1936
 Триба Ecitocharini Seevers, 1965
 Campbellia Kistner & Jacobson, 1990
 Ecitochara Wasmann, 1887
 Ecitodaemon Reichensperger, 1939
 Ecitomorpha Wasmann, 1889
 Ecitophya Wasmann, 1900
 Ecitoschneirla Kistner & Jacobson, 1990
 Ecitosymbia Bruch, 1923
 Ecitoxenia Wasmann, 1900
 Retteneciton Kistner & Jacobson, 1990
 Seeverseciton Kistner & Jacobson, 1990
 Триба Ecitogastrini Fenyes, 1918
 Ecitogaster Wasmann, 1900
 Триба Aleocharini Fleming, 1821
 Aleochara Gravenhorst, 1802
 Tinotus Sharp, 1883
 Триба Oxypodini Thomson, 1859
 Подтриба Oxypodina Thomson, 1859
 Acrostiba Thomson, 1858
 Amarochara Thomson, 1858
 Calodera Mannerheim, 1830
 Cephalocousya Lohse, 1971
 Chanoma Blackwelder, 1952
 Chilomorpha Krasa, 1914
 Crataraea Thomson, 1858
 Devia Blackwelder, 1952
 Dexiogya Thomson, 1858
 Haploglossa Kraatz, 1856
 Hygropora Kraatz, 1856
 Ilyobates Kraatz, 1856
 Ischnoglossa Kraatz, 1856
 Mniusa Mulsant & Rey, 1875
 Ocalea Erichson, 1837
 Ocyusa Kraatz, 1856
 Oxypoda Mannerheim, 1830
 Parocyusa Bernhauer, 1902
 Pentanota Bernhauer, 1905
 Phloeopora Erichson, 1837
 Poromniusa Ganglbauer, 1895
 Pyroglossa Bernhauer, 1901
 Stichoglossa Fairmaire & Laboulbene,1856
 Thiasophila Kraatz, 1856
 Dinardina Mulsant & Rey, 1873
 Dinarda Samouelle, 1819
 Meoticina Seevers, 1978
 Meotica Mulsant & Rey, 1873
 Tachyusina Thomson, 1859
 Brachyusa Mulsant & Rey, 1874
 Dasygnypeta Lohse, 1974
 Gnypeta Thomson, 1858
 Ischnopoda Stephens, 1835
 Триба Athetini Casey, 1910
 Acrotona Thomson, 1859
 Actophylla Bernhauer, 1908
 Alevonota Thomson, 1856
 Alianta Thomson, 1858
 Aloconota Thomson, 1858
 Amischa Thomson, 1858
 Anopleta Mulsant & Rey, 1874
 Atheta Thomson, 1858
 Brundinia Tottenham, 1949
 Cadaverota Yosii & Sawada, 1976
 Callicerus Gravenhorst, 1802
 Coprothassa Thomson, 1859
 Dacrila Mulsant & Rey, 1874
 Dadobia Thomson, 1856
 Dilacra Thomson, 1858
 Dinaraea Thomson, 1858
 Disopora Thomson, 1859
 Dochmonota Thomson, 1859
 Geostiba Thomson, 1858
 Halobrecta Thomson, 1858
 Hydrosmecta Thomson, 1858
 Liogluta Thomson, 1858
 Lundbergia Muona, 1975
 Lyprocorrhe Thomson, 1859
 Nehemitropia Lohse, 1971
 Ousipalia Des Gozis, 1886
 Pachnida Mulsant & Rey, 1874
 Pachyatheta Munster, 1930
 Paranopleta Brundin, 1954
 Philhygra Mulsant & Rey, 1873
 Pycnota Mulsant & Rey, 1874
 Schistoglossa Kraatz, 1856
 Thamiaraea Thomson, 1858
 Tomoglossa Kraatz, 1856
 Trichiusa Casey, 1856
 Trichomicra Brundin, 1941
 Триба Falagriini Mulsant & Rey, 1873
 Borboropora Kraatz, 1862
 Falagria Samouelle, 1819
 Myrmecopora Saulcy, 1865
 Bohemiellina Machulka, 1941
 Anaulacaspis Ganglbauer, 1895
 Cordalia Jacobs, 1925
 Falagrioma Casey, 1906
 Myrmecocephalus MacLeay, 1871
 Триба Lomechusini Fleming, 1821 (= Myrmedoniini Thomson, 1867)
 Drusilla Samouelle, 1819

 Lomechusoides Tottenham, 1939
 Zyras Stephens, 1835
 Триба Homalotini Heer, 1839
 триба Gyrophaenina Kraatz, 1856
 Agaricochara Kraatz, 1856
 Encephalus Kirby, 1832
 Gyrophaena Mannerheim, 1830
 триба Bolitocharina Thomson, 1859
 Bolitochara Mannerheim, 1830
 Euryusa Erichson, 1837
 Heterota Mulsant & Rey, 1874
 Leptusa Kraatz, 1856
 Phymatura J. Sahlberg, 1876
 Tachyusida Mulsant & Rey, 1872
 триба Silusina Fenyes, 1918
 Silusa Erichson, 1837
 триба Homalotina Heer, 1839
 Anomognathus Solier, 1849
 Homalota Mannerheim, 1830
 Pseudomicrodota Machulka, 1935
 Thecturota Casey, 1893
 Rhopalocerina Reitter, 1909
 Clavigera Scriba, 1859
 Cyphea Fauvel, 1863
 Триба Placusini Mulsant & Rey, 1871
 Placusa Erichson, 1837
 Триба Autaliini Thomson, 1859
 Autalia Samouelle, 1819
 Триба Phytosini Thomson, 1867
 Arena Fauvel, 1862
 Phytosus Curtis, 1838
 Триба Diglottini Jacobson, 1909
 Diglotta Champion, 1887
 Триба Hygronomini Thomson, 1859
 Hygronoma Erichson, 1837
 Триба Hypocyphtini Laporte de Castelnau, 1835 (= Oligotini Thomson, 1859)
 Cypha Samouelle, 1819
 Holobus Solier, 1849
 Oligota Mannerheim, 1830
 Триба Myllaenini Ganglbauer, 1895
 Myllaena Erichson, 1837
 Триба Gymnusini Heer, 1839
 Gymnusa Gravenhorst, 1806
 Триба Deinopsini Sharp, 1883
 Deinopsis Matthews, 1838

 Scaphidiinae Latreille, 1807 

 Триба Scaphidiini Latreille, 1807
 Scaphidium Olivier, 1790
 Триба Scaphisomatini Casey, 1894
 Scaphisoma Leach, 1815

 Oxytelinae Fleming, 1821 

 Триба Delasterini Reitter, 1909
 Deleaster Erichson, 1839
 Syntomium Curtis, 1828
 Триба Cophrophilini Heer, 1839
 Coprophilus Latreille, 1829
 Coprostygnus
 Coprotrichus
 Homalotrichus
 Триба Thinobiini J. Sahlberg, 1876
 Aploderus Stephens, 1833
 Bledius Samouelle, 1819
 Carpelimus Kirby, 1819
 Manda Blackwelder, 1952
 Ochthephilus Mulsant & Rey, 1856
 Planeustomus Jacquelin du Val, 1857
 Thinobius Kiesenwetter, 1844
 Thinodromus Kraatz, 1858
 Триба Oxytelini Fleming, 1821
 Anotylus Thomson, 1859
 Oxytelus Gravenhorst, 1802
 Platystethus Mannerheim, 1830

 Steninae MacLeay, 1825 
 Dianous Samouelle, 1819
 Stenus Latreille, 1796

 Euaesthetinae Thomson, 1859 
 Edaphus Motschulsky, 1857
 Euaesthetus Gravenhorst, 1806

 Paederinae Fleming, 1821 

 Achenium Leach, 1819
 Astenus Stephens, 1833
 Chloecharis Lynch, 1884
 Lathrobium Gravenhorst, 1802
 Lithocharis Dejean, 1833
 Luzea Blackwelder, 1952
 Medon Stephens, 1833
 Ochthephilum Stephens, 1829
 Paederidus Mulsant & Rey, 1877


 Pseudomedon Mulsant & Rey, 1877
 Rugilus Samouelle, 1819
 Scopaeus Erichson, 1840
 Sunius Stephens, 1829

 Staphylininae Latreille, 1802 

 Триба Xantholinini Erichson, 1839
 Gauropterus Thomson, 1856
 Gyrohypnus Mannerheim, 1830
 Hypnogyra Casey, 1906
 Leptacinus Erichson, 1839
 Leptophius Coiffait, 1983
 Megalinus Mulsant & Rey, 1877
 Nudobius Thomson, 1860
 Phacophallus Coiffait, 1956
 Xantholinus Dejean, 1821
 Триба Othiini Thomson, 1859
 Atrecus Jacquelin du Val, 1856
 Othius Stephens, 1839
 Триба Philonthini Kirby, 1837
 Bisnius Stephens, 1829
 Cafius Stephens, 1829
 Erichsonius Fauvel, 1874
 Gabrius Stephens, 1833
 Gabronthus Tottenham, 1955
 Neobisnius Ganglbauer, 1895


 Rabigus Mulsant & Rey, 1876
 Remus Holme, 1837
 Триба Staphylinini Подтриба Staphylinina Latreille, 1802

  [серый]
 Dinothenarus Thomson, 1858


  [мохнатый]


 Ontholestes Ganglbauer, 1895
 Platydracus Thomson, 1858


 Tasgius Stephens, 1829
 Подтриба Quediina Kraatz, 1858
 Acylophorus Nordmann, 1837
 Euryporus Erichson, 1839
 Heterothops Stephens, 1829
 Quedius Stephens, 1829
 Velleius Samouelle, 1819
 Триба Tanygnathinini''' Reitter, 1909
 Atanygnathus'' Jacobson, 1909
 Галерея 

 Әдебиет 
 Балалардың энциклопедиясы — РОСМЭН, Жәндіктер, Мәскеу Росмэн 2012. ?

Сыртқы сілтемелер
 Стафилиниды (Staphylinidae)
 Каталог Staphylinidae с 1758 до 2000. 
 Стафилинидф мировой фауны на сайте University of Florida
 http://www.apollobooks.com/PDF/PalStaphIndex.pdf|место=Stenstrup, Denmark|издательство=Apollo Books|год=2004|том=2|pages=237|allpages=942|isbn=87-88757-74-9}}
 К. А. Гребенников Аннотированный список стафилинид (Coleoptera, Staphylinidae) Нижнего Поволжья