Оңтүстік Жоңғар полиметалл аймағы

Жетісу, Энциклопедия. – Алматы:  «Арыс»  баспасы,  2004.
Оңтүстік  Жоңғар  полиметалл  белдеуі  -  Жетісу  (Жоңғар)  Алатауының   оңтүстік  жоталарындағы  қорғасын  мен  мырыш  кендері  орналасқан  аймақ.  Ендік  бағытқа  созылған,  ұзындығы  400 км.,  ені  35-70 км.  Шығысында  Қазақстан-Қытай  шекарасына,  батысында  оңтүстік  Балқаш  маңы  жазығына  дейін  созылады;  Тышқантау,  Бұрқансартау,  Қызылқия,  Сарышабын,  Жуантөбе,  Малайсары  тауын,  Көксу  өзені  алабын  қамтиды.  Оңтүстік  Жоңғар  полиметалл  белдеуі  Жоңғар-Балқаш  геосинклиналь  жүйесі  құрамына  кіретін,  каледон  және  герцин  тектогенездері  нәтижесінде  қалыптасқан  Текелі  құрылымдық-фациялық  зона  болып  саналады.  Бұл  зона  көрші  құрылымдардан  солтүстікте  Текелі-Сайрамнұр,  оңтүстікте  Оңтүстік  Жоңғар  терең  жарылыстарымен  бөлінген.  Қатпарлы  табанын  төменгі  палеозойдың  кварцты құмтасты  сарышабын (Қалыңдығы  2000 м)  кремнийлі-карбонатты  суықтөбе  (160м),  кремнийлі-көмірлі - тақта тасты  текелі  (1700 м),  әк  тасты  жыланды (2000 м)  свиталары  құрайды.  Төменгі  карбонның  вулкантекті – шөгінді  жыныстары  полеозой  құрылымдарына  шалыс  немесе  брахисинклинальдарда  орналасқан.  Ортаңғы  карбонның  гранитоидтары,  пермьмезозойдың  сілтілі  және  граниттік  интрузиялары  әр  түрлі  массивтер  құрайды.  Белдеу  аумағындағы  140-тай  үлкенді-кішілі  кендер  мен  руда  белгілерінің 50  пайыздан  астамы  әр  түрлі  руда  формацияларына  жататын  қорғасын  мырыш  кендері.  Бұлардың  ірілері  -  Көксу, Текелі  маңында.  Өсек  өзені  алабында,  Пирит-галенит-сфалерит  формациясына  жататын  өндірістік  маңызы  бар  кендер  болған  (Текелі,  Батыс  Текелі, Алмалық,  Александров,  желжота,  Қорғас, т.б.)  текелі  свитасының  көмірлі-тақта  қабаттары  арасында  орналасқан.  Сом  және сеппе  түріндегі  рудалар  линза  тәрізді  қабатаралық  ірі денелер  түрінде,  ал  құрамы  жағынан  күкіртті-колчеданды,  күкіртті-колчеданды-полиметалды,  полиметалды  болып  келеді.  Руда  минералдарының  бастылары:  пирит,  мельниковит-пирит,  сфалерит,  галенит.  Кендер  маңында  кварцтану,  доломиттену  сияқты  гидротермальдық  өзгерістер  байқалады.   Тремолит-галенит  формацияларының  ірі  кендері   (Орталық  Суықтөбе,  Көксу,  Үсек,  Күйелі,  Шығыс  Суықтөбе,  Тельман,  Майлысай,  Петров, т.б.)  жерлерде  кездеседі.  Бұлардағы  руда  минералдарының  бастылыры:  галенит,  сфалерит,  пирротин,  пирит.  Кендер  төңірегінде  гидротермальдық  өзгерістер  (термолиттену,  пикросендену,  кварцтану,  биотиттену,  хлориттену,  бариттену)  дамыған.  Белдеу  шегіндегі  руда  өндірілетін кендер  (Текелі,  Суықтөбе,  Көксу, т.б.)  – кезіндегі  Текелі  қорғасын-мырыш  комбинатының  шикізаты  болды.

Пайдаланған  әдебиет