Қазақстандағы дін

Бірнеше сауалнама бойынша, Қазақстан халқының көпшілігі, көбіне этникалық қазақтар, өзін суннит мұсылмандар деп есептейді.  2020 жылы шиит мұсылмандар жалпы халықтың 0.55% құрады.

Пью зерттеу орталығының шамалап бағалауынша, елдегі халықтың 75% Ислам дінін ұстанады. Есептеуі бойынша, халықтың қалған 14% христиан, 4% дінсіз және 0.9% өзге дін, көбіне буддизм, я паганизмді ұстанады.

Жалпы елде 2023 жылғы санақ бойынша 2,752 мешіт бар  және олардың барлығы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына бағынады және оған елдің бас мүфтиі басшылық етеді.  Құрбан айт елде ұлттық мереке ретінде тойланады.

2020 жылы халықтың 20%-ы православиелік христиандар болды, оның ішінде дәстүрлі түрде көбіне этникалық орыстар, украиндар және беларустар бар. 2011 жылы елдегі басқа христиан топтарына католиктер мен протестанттар (баптистер, пресвитериандар, лютерандар, елуліктер, методистер, меннониттер және жетінші күн адвентистері), соның ішінде Иегова куәгерлері және Соңғы күн әулиелерінің Иса Мәсіх шіркеуі сияқты реставрациялық христиан діндері кірді.  2011 жылы барлығы 175 православиелік шіркеулердің, 53 католиктік шіркеулердің және 343 протестанттық шіркеулердің мен жалыныш үйлерінің тіркелгені белгілі болды; басқа тіркелген діни топтарға иудаизм, баһаи, индуизм, буддизм кірді. 2011 жылы саентология, бірігу шіркеуі, бірнеше сопылық ұйымдар және ахмадия қауымы бұл діндер арасында тіркеле алмай қалды.

Православиеде Юлиан күнтізбесі арқылы тойланатын Рождество да Қазақстанда ұлттық мереке мәртебесіне ие.

Үкімет бірнеше дінді «дәстүрлі» деп санайды, соның ішінде ханафилік суннит исламы, орыс православие шіркеуі, грек және римдік католицизм, лютерандық және иудаизм; елдің кейбір бөліктері «дәстүрлі емес» азшылық діни топтардың өкілдерінен сақ болуы мүмкін. 

2022 жылы президент Тоқаев елді «зайырлы және толеранттық мемлекет» деді де, үкіметтің «радикалды қозғалыстар мен діни сепаратизмнің байқаусыз қалмайтынын» айтып кетті.

 Дін тарихы 
Қазақстан тарихи түрде әртүрлі дінді ұстанатын алуан түрлі этностарды қабылдаған. КСРО ыдырағаннан кейін тәуелсіз республиканың құрылуы халық өмірінің барлық салаларында үлкен өзгерістерге әкелді. Кез келген мәдени бірегейліктің маңызды бөлігі ретінде халықтың діндарлығы да қарқынды өзгерістерге ұшырады.

2017 жылғы мамырдағы жағдай бойынша Қазақстанда баптист шіркеулеріне жиі рейд жасалады делінетін. Бұл шіркеу мүшелерінің тіркелмей жиналу себебінен орын алады. Тіркелмеген адам полицияның рейдіне түсу қаупі бар.  Сол жылы Иегова куәгерлеріне жасалған қысым бойынша да хабар айтылды; сол жылғы мамырда сол тіркелмеген дін өкілі Тимур Ахметовтің қамалға алынуы хабарланды.

 Діндер 
Қазақстанның дін істері агенттігі деректері бойынша елде 17 конфессия, 3088 діни бірлестік тіркелген. 

 Ислам 

Ислам — Қазақстандағы ең ірі дін; ол бұл аймаққа VII–VIII ғасырда арабтардан келген еді. Этникалық қазақтар көбіне сунниттер және өзін ханафи мазһабына жатқызады.

Елдің оңтүстігінде мұсылман халқының ең діншілі тұрады, бірақ ол облыстарда да басқа дін өкілдері де бар.

 Христиандық 

нобай|оңға|Алматыдағы Вознесенск кафедралы шіркеуі
Христиандық — Қазақстандағы Исламнан кейінгі екінші ең ірі дін. Христиан қазақстандықтардың көпшілігі — Орыс православ шіркеуіне тікелей бағынатын этникалық орыстар, украиндар, беларустар және басқа этнос өкілдері.

2021 жылғы халық санағы Қазақстанның 17,19% христиан екенін атап өтті.  Басқа мәліметтерге сәйкес, халықтың 24% православие, 1% протестанттық немесе католик және қалған 1% басқа христиандық конфессияларға жатады.

2009 жылы христиандық топтар қатарына лютерандар, пресвитериандар, методистер, жетінші күн адвентистері, елуліктер, баптистер, меннониттер, мормондар жатты. 

 Баһаи діні 
Қазақстандағы баһаи діні бұрынғы Кеңес Одағында дінді басып-жаншу саясаты кезінде басталды. Осы уақытқа дейін Қазақстан Ресей империясының бір бөлігі ретінде 1847 жылы баһаи дінімен жанама байланыста болған еді. Баһаи пионерлері кіргеннен кейін қауымдастық ұлттың бірнеше пайызы ғана болса да, ислам мен христиан дінінен кейінгі ең үлкен діни қауымдастыққа айналды.  1994 жылға қарай Қазақстанның Ұлттық рухани ассамблеясы сайланды да,  қоғам өзінің күш-жігерін әртүрлі мүдделер бойынша көбейте бастады. Дін деректері мұрағаттарының қауымдастығы (Дүниежүзілік христиан энциклопедиясына сүйене отырып) 2010 жылы 7000-ға жуық баһаилердің бар болғанын есептеді. 

 Иудаизм 

нобай|оңға|150px|Қазақстандық пошта маркасында бейнеленген Алматыдағы Хабад-Любавич синагогасы, 2006
Қазақстандық еврейлерінің ұзақ тарихы бар. Қазақстанда шамамен 2,500–3,300 еврей бар, бұл халықтың 1% азы. Қазақстандық еврейлерінің көпшілігі ашкеназдар және орысша сөйлейді.

 Буддизм 
Буддизм Қазақстанда XVII ғасырдан бері бар, бұған ғалымдар қазба жұмыстары кезінде тапқан ежелгі пагодалар мен храмдар дәлел. Қазіргі уақытта Қазақстанда ресми түрде тіркелген екі ғана буддистік ұйым бар, бірі Кореядан шыққан вон-буддизміне, екіншісі тибет буддизміне жатады.

2009 жылғы халық санағы бойынша Қазақстанда 14,663 буддист болған. Сондай-ақ, Қазақстан 2021 жылғы жалпы халық санағының қорытындысы бойынша елде шамамен 15,458 буддист бар.

 Индуизм 
Қазақстандағы индуистердің көбісі — Кришна есі халықаралық қоғамының, не Үндістаннан келген диаспораның мүшелері. 2010 жылы Қазақстанда шамамен 801 индус болған.

 Тәңіршілдік 

Тәңіршілдік — шаманизм, анимизм, тотемизм, поли- және монотеизм және ата-бабаларға табынумен сипатталатын Орталық Азия діні. Бұл түркілердің, моңғолдардың, мажарлардың, ғұндардың басым діні және ежелгі бес түрік мемлекетінің: Түрік қағанаты, Батыс Түрік қағанаты, Ұлы Бұлғария, Бірінші Болгар патшалығы және Хазария діні болды. Ырық бітікте Тәңір Türük Tängrisi (түркілердің құдайы) деп аталады.

Тәңіршілер өздерінің тіршілігін мәңгілік көк аспан (Тәңір), құнарлы жер-ана рухы (Ұмай) және аспанның киелі рухы деп саналатын билеушісі деп санайды. Аспан, жер, табиғат пен ата-бабалардың рухтары барлық қажеттіліктерді қамтамасыз етеді және барлық адамдарды қорғайды. Солтүстік Кавказдың ғұндары екі құдайға сенген: Парсы Исфандиярымен бірдей саналатын және жылқылар құрбандыққа шалынатын Тәңір Хан және Куар (құрбандары найзағай соққан). Тәңіршілдік Қазақстан, Саха, Бурятия, Тыва және Моңғолияда тибеттік буддизм және бурханизммен қатар қолданылады.

 Дін ұстану еркіндігі және дінге толеранттық 
Қазақстанда өте алуан түрлі діни орта бар. Дегенмен, кейде хабарланған Харе Кришналар мен Иегова куәгерлерін қудалау істері халықаралық қоғамдастықтың алаңдаушылығын тудырды. 

Қазақстан Конституциясының 22-бабында «Әркімнің ар-ождан бостандығына құқығы бар» делінген. 2011 жылғы 18 мамырда президенттің жарлығымен Дін істері агенттігі құрылды. Оның басты мақсаты Қазақстанның әр саласындағы дінаралық бейбітшілікті сақтау және діни ұйымдар арасындағы байланысты қамтамасыз ету болды.

2023 жылы ел діни ұстану еркіндігі бойынша 4 ұпайдың 1 ғана қол жеткізді.

 Аймақ бойынша дін 
2021 жылғы санақ бойынша:
ОблысыИсламХристиандықБасқаларыАтеизмЖауапбермеген #  % #  % #  % #  % #  %Барлығы13,297,775  69.313,297,550  17.1945,897  0.24432,140  2.252,112,653  11.01 Ақмола облысы362,070  46.24287,619   36.731,481  0.1914,578  1.86117,247  14.97 Ақтөбе облысы760,924  83.9788,968   9.821,788  0.2015,298  1.6939,242  4.33 Алматы 1,172,838  57.77 353,477  17.41 11,501  0.56 87,622  4.32404,847  19.94 Алматы облысы1,482,673  69.07213,791   9.965,340  0.2528,045  1.31416,727   19.41 Астана 968,445  78.48135,656  10.993,686  0.3028,474  2.3197,781  7.92 Атырау облысы563,53  83.6629,513  4.38870  0.136,395  0.9573,284  10.88 Шығыс Қазақстан облысы846,457   63.11447,764  33.382,984  0.2228,108  2.1015,979  1.19 Жамбыл облысы1,009,257  84.1690,275  7.532,045  0.1714,403  1.2083,279  6.94 Қарағанды облысы701,013  51.99441,806  32.765,988  0.4450,671  3.76148,990  11.05 Қостанай облысы308,024  36.95366,880  44.011,244  0.2840,343  4.84116,064  13.92 Қызылорда облысы784,051  96.2114,465  1.77666  0.092,722  0.3313,027  1.60 Маңғыстау облысы508,701  69.2130,967  4.18907  0.1632,191  4.38162,242  22.07 Павлодар облысы431,885  57.07286,298  37.831,807  0.2416,508  2.1820,257  2.68 Солтүстік Қазақстан облысы209,397  38.72298,288  55.161,143  0.2110,035  1.8621,923  4.05 Түркістан облысы1,897,485  92.3832,341  1.57792  0.055,009  0.24118,394  5.76 Батыс Қазақстан облысы529,961  78.44106,732  15.801,342  0.1911,147  1.6526,473  3.92

 Этнос бойынша дін 
2009 жылғы санақ бойынша:
ЭтносИсламХристиандықИудаизмБуддизмБасқаларыАтеизмЖауапбермегенБарлығы70.2040.320.030.090.0230.820.51Қазақтар99.800.90.020.010.020.010.04Орыстар0.4392.640.040.020.036.090.75Өзбектер99.050.390.010.010.020.370.16Украиндар0.9490.740.030.010.027.310.94Ұйғырлар98.350.510.020.010.030.610.47Татарлар79.5710.240.020.030.068.111.97Немістер0.5881.590.050.040.1113.962.68Корейлер1.2449.350.2111.400.1428.515.16Түріктер99.130.300.010.010.020.330.21Әзербайжандар94.812.510.020.020.031.860.76Беларустар0.7990.160.040.010.037.821.15Дүнгендер98.930.370.010.030.040.340.28Күрдтер98.280.530.030.020.020.740.38Тәжіктер97.780.910.010.020.080.850.35Поляктар0.6990.070.040.010.137.301.76Шешендер93.692.990.020.010.052.081.16Қырғыздар96.670.890.030.030.021.510.86Басқалары34.6952.320.820.910.138.442.69

 Дереккөздер 

Санат:Қазақстандағы дін