Аризона

Аризона (, (; ; ) — Америка Құрама Штаттарының 48- штаты. Елдің оңтүстік-батысында орналасқан. Ютмен, Колорадо және Нью-Мексикомен бірге  «төрт бұрыш штаттары» санына кіреді . Штаттың астанасы және ірі қаласы — Финикс (Phoenix). Население штата в 2011 жылғы жағдаймен штаттың халқы 6 482 505 тұрғын — бұл көрсеткішпен Аризона АҚШ-та 16-орында. Аризонаның климаты қысы ерекше жұмсақ және жылдың жазғы уақытында жоғары температуралы.

 Халқы 
АҚШ халық санағы бюросының дерегі бойынша 2011 жылдың 1 маусымында Аризона халқы 6 482 505 адам; 2010 жылғы санақпен салыстырғанда 1,42 %-ке өскен.. Финикс метрополисінің халық саны 1991 ден 2001 жылға дейін 45,3 % өскен, Аризона 90-жылдарда халықы ең жоғары өскен екінші штат болып саналды (Невада штаты бірінші болды).«Ranking Tables for Metropolitan Areas: 1990 and 2000.» АҚШ халық санағы бюросы. сәуір 2, 2001. Тексерілген шілде 8, 2006.. Қазіргі уақытта  Финикса метрополисі халық саны 4,3 млн адамнан асқан. Аризонаның  58 %-ке жуық халқы 100 мың адамнан көп тұратын қалаларда өмір сүреді (елдің барлық штаттарының арасындағы ең жоғарғы көрсеткіш).

2010 жылғы санақ бойынша штаттың нәсілдік үлесі келесідей: ақ нәсіл (73 %), афроамерикандықтар (4,1 %), байырғы америкалықтар (4,6 %), азиялықтар (2,8 %), гавайлықтар және мұхиттық аралдардың байырғы халықтары (0,2 %), басқа нәсіл өкілдері (11,9 %), екі және одан көп нәсілділер немесе аралас нәсілдер — мулаттар, метистер (3,4 %)American FactFinder — Results. 2009 жылғы дерек бойынша Аризона халқының шығу тегі: мексикандықтар (27,4 %), немістер (16 %), ирландықтар (10,8 %), ағылшындар (10,1 %), итальяндар (4,6 %). Аризонада үндіс тілімен сөйлейтін адам саны бойынша барлық  48 континентальды штаттар арасында арасында  ең көп штат болып есептеледі. 85 мыңға жуық адам навахо тіліде сөйлейді және 10,4 мың адам батыс-апач тілінде сөйлейді. Аризоналық Апач округында үндіс тілін сақтаушылар АҚШ бойынша ең көп шоғырланғанArizona has most Indian language speakers. upi.com Accessed 2011-12-12. 2010 жылы штатты құпия қоныстанушылар 7,9 % болды (екінші елдегі ең жоғары көрсеткіш).

2005—2007 жылдары штаттың халқының  72,1 % үйде тек қана ағылшынша; 21,7 % — испанша сөйлескен .

Халық санының динамикасы:
 1950: 749 587 адам 
 1960: 1 302 161 адам 
 1970: 1 745 944 адам 
 1980: 2 718 215 адам
 1990: 3 665 228 адам 
 2000: 5 130 632 адам 
 2010: 6 392 017 адамResident Population Data — 2010 Census 

Халықтың дін тұтынушылар құрамы:
 католиктер — 29 %
 дінсіздер атейстер — 17 %
 евангель христиандары — 10 %
 баптисттер — 8 %
 мормондар — 6 %
 методисттер — 5 %
 қалғаны — 25 %

Аризонада 50 мыңға дейін орыстілді тұрғындар өмір сүредіСайт Русской библиотеки-клуба в Финиксе, Аризона. .

 Географиясы 
220px|left|thumb|Аризоналық кратер
Аризона АҚШ-тың оңтүстік -батысында орналасқан, батысында Калифорниямен және Невадамен, солтүстігінде — Ютамен, солтүстік-шығысында  — Колорадомен, шығысында —  Нью-Мексико, оңтүстігінде —  Мексикамен шекараласады. Штаттың территориясының аумағы  295 254 км² (елдің штаттарының ішінде 6-орында).

Штат территориясының едәуір бөлігін тау, үстірт және шөл алып жатыр. Аризонада  орасан зор сары қарағайлы массиві орналасқан. Штаттың солтүстігінде Колородо өзені және ондағы Үлкен каньон орналасқан. Юго-западную часть Аризоны оңтүстік-батыс жағында Сонара шөлі,  Финикс, Тусон және Юма қалалары орналасқан.

Графтықтары 
Аризона графтықтарға бөлінеді. 1983 жылы штат 15 графтықа бөлінген.
Аризона графтықтарыГрафтың аты Графтық орталығы  Орнаған жылы  Халық саны (2010)"Table 1.  The Counties and the Most Populous Incorporated Places in 2010 in Arizona:  2000 and 2010". U.S. Census Bureau. Retrieved қаңтар 8, 2012.  Үлесі  Аумағы (кв. миль.)  ҮлесіApacheSt. Johns187971,5181.12 %11,2189.84 %CochiseBisbee1881131,3462.05 %6,2195.46 %CoconinoFlagstaff1891134,4212.10 %18,66116.37 %GilaGlobe188153,5970.84 %4,7964.21 %GrahamSafford188137,2200.58 %4,6414.07 %GreenleeClifton19098,4370.13 %1,8481.62 %La PazParker198320,4890.32 %4,5133.96 %MaricopaPhoenix18713,817,11759.72 %9,2248.09 %MohaveKingman1864200,1863.13 %13,47011.82 %NavajoHolbrook1895107,4491.68 %9,9598.74 %PimaTucson1864980,26315.34 %9,1898.06 %PinalFlorence1875375,7705.88 %5,3744.71 %Santa CruzNogales189947,4200.74 %1,2381.09 %YavapaiPrescott1865211,0333.30 %8,1287.13 %YumaYuma1864195,7513.06 %5,5194.84 % Барлығы: 156,392,017113,997

 Дереккөздер 

 Сыртқы сілтемелер 

Штаттың ресми үкімет вебсайты
 Official Website of the State of Arizona

Басқа дереккөздер
 Arizona State Guide, from the Library of Congress
 Arizona Regional Accounts Data
 Arizona Demographic Data from FedStats 
 Community profiles  from Arizona Department of Commerce
 Arizona Indicators, state's central resource for information on a wide range of topics
 Energy Data & Statistics for Arizona
 Arizona State Databases  – Annotated list of searchable databases produced by Arizona state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
 Arizona State Library, Archives and Public Records 
 USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Arizona 
 Arizona State Facts 
 Arizona Classifieds 
 Morrison Institute for Public Policy, independent research and analysis center for Arizona public policy and issues

Туризм ақпараттары
 Official Arizona Office of Tourism 
 Arizona Game & Fish Department (Hunting, Boating & Fishing)
 Arizona State Parks
 American Southwest, a National Park Service Discover Our Shared Heritage Travel Itinerary
 Lake Havasu Arizona's playground
 Arizona Open Directory Project DMOZ

Санат:АҚШ штаттары