Қазақша жыл санау

Жердің Күнді бір айналып шығуына кететін уақыт «жыл» деп аталады. Жыл он екі айға бөлінеді. Қазақша ай аттары: наурыз, көкек, мамыр, маусым, шілде, тамыз, қыркүйек, қазан, қараша, желтоқсан, қаңтар, ақпан. Жыл басы – наурыз айы. Әрине, бұл ежелгі қазақша жыл санау бойынша. Өйткені, бұл айда күн мен түннің көктемгі теңелуі (21 наурыз) болады. Мұнан әрі  күн  тез  ұзарып, жер беті жылына бастайды, бүкіл жан-жануарлар, өсімдік атаулы, яғни, табиғат оянады.
Қазақтың халық тәжірибесінде жыл санаудың негізіне мүшел алынады. Бір мүшел 12 жылдан тұрады. Жыл есебін бұлай жүргізу өте ежелгі кезден басталған және ешқандай діни қағидамен байланысты емес. Шамасы, табиғат құбылыстарының қайталама заңдылығына негізделген болу керек.
Қазақша мүшелдік жыл санау тышқан жылынан бастау алады. Одан ары қарай кезекпен сиыр, барыс, қоян, ұлу, жылан, жылқы, қой, мешін, тауық, ит, доңыз келіп отырады.
Жыл аттары не себепті жануарлардың атымен аталатыны  және  жыл басы неге тышқаннан басталатыны туралы халық арасында аңыз-ертегі бар.
12 жылдық қайталама негізінде мүшелмен жыл есебін жүргізуді қазақ халқы «жыл қайыру» деп атайды.  


 № Атауы   жылдар 1  Тышқан  1900  1912  1924  1936  1948  1960  1972  1984  1996  2008  2020  2032  2044  2056  2068  2080  2092 2  Сиыр  1901  1913  1925  1937  1949  1961  1973  1985  1997  2009  2021  2033  2045  2057  2069  2081  2093 3  Барыс  1902  1914  1926  1938  1950  1962  1974  1986  1998  2010  2022  2034  2046  2058  2070  2082  2094  4  Қоян  1903  1915  1927  1939  1951  1963  1975  1987  1999  2011  2023  2035  2047  2059  2071  2083  2095 5  Ұлу  1904  1916  1928  1940  1952  1964  1976  1988  2000  2012  2024  2036  2048  2060  2072  2084  2096 6  Жылан  1905  1917  1929  1941  1953  1965  1977  1989  2001  2013  2025  2037  2049  2061  2073  2085  2097 7  Жылқы  1906  1918  1930  1942  1954  1966  1978  1990  2002  2014  2026  2038  2050  2062  2074  2086  2098 8  Қой  1907  1919  1931  1943  1955  1967  1979  1991  2003  2015  2027  2039  2051  2063  2075  2087  2099 9  Мешін  1908  1920  1932  1944  1956  1968  1980  1992  2004  2016  2028  2040  2052  2064  2076  2088  2100 10  Тауық  1909  1921  1933  1945  1957  1969  1981  1993  2005  2017  2029  2041  2053  2065  2077  2089  2101 11  Ит  1910  1922  1934  1946  1958  1970  1982  1994  2006  2018  2030  2042  2054  2066  2078  2090  2102 12  Доңыз  1911  1923  1935  1947  1959  1971  1983  1995  2007  2019  2031  2043  2055  2067  2079  2091  2103

Түсініктемелер:
1. Осы он екі жыл бір айналғанда бір мүшел толады.
2. Бірінші мүшел 13 жас, содан кейін 12 жылдан қосыла береді.
3. Әрбір төрт жыл сайын 366 күндік кібісе жылы кіреді, басқаша атауы толық жыл.

Ішкі сілтемелер
Жыл
Жаңа Жыл
Жыл мезгілдері
Жыл санау


Санат:Арнайы тарихи тәртіптер
Санат:Дыбысталған мақалалар