Тоқ ішек топографиялық анатомиясы

Тоқ ішек топографиялық анатомиясы

1 — жоғары бағытталған бөлік ,

2 —көлденең жатқан бөлік,

3 — төмен бағытталған бөлік,

4 — сигмотәрізді ішек,

5 — тік ішек.

Тоқ (жуан ) ішек (лат. intestinum crassum) ащы ішектің оған келіп жалғасатын жерінен ( илиоцекалды бұрыш) басталады  да, тік ішекпен аяқталады.  Тоқ ішектің бірнеше бөліктерін ажыратады: соқыр ішек (соесum), жоғары бағытталған бөлік (colon ascendens), көлденең жатқан бөлік (colon transversum) пен  төмен бағытталған бөлік (colon descendens), сигма тәрізді бөлік ( colon sigmoideum). Сигма тәрізді ішектің жалғасы тік ішек ( rectum) артқы тесікпен  (anus) бітеді.
Тоқ ішек  ( ободочная кишка, colon)- жалпы   ұзындығы 1-2 м, диаметрі 4-7 см. 
Тоқ ішектің  бөліктері 
Тоқ ішектің келесі бөлімдерін ажыратамыз:
соқыр ішек
жоғарлаған бөлім
көлденеңдеген бөлім
төмендеген бөлім
сигматәрізді ішек  
Тоқ ішекке тән ерекшеліктер:

1. Ерекше бойлық бұлшық ет таспалар (teniae coli ) болуы;

2. Өзіне тән қампайманың (haustra coli) болуы;

3. Mайы бар сірлі қабық өсіндінің  (appendices epiploicae)болуы;

Жоғарылаған  ішек (colon ascendens) мезапертонеальді орналасқан, алайда сирек жағдайда жеке қысқа шажырқайымен интраперитонеальді  орналасуы мүмкін. Ол оғ жақ қабырға астында бауырлық иірім жасап, көлденеңдеген болікке өтеді. Көлденең ішектің ұзындығы 50-60 см, интраперитонеальді орналасқан.  Ол  сол қабырға астында көкбауырлық иірім жасап, төмендеген ішекке ауысады.
Тоқ  ішектің  жалпы ұзындығы  180-200 см, ал диаметрі  5-6 см. Оның  бірнеше  иілімдері  бар. Бірінші  бауыр  иілімі ( flexura coli dextra),  ал екіншісі  көкбауыр  иілімі  (flexura  coli  sinistra) және  солармен  қатар  сигма  тәрізді  бөлігі  мен тік  ішек  шекарасындағы  иілімдер.  Алғашқы аталған   екі  иілімдер  тұсында  және  көлденең бөлігінде  тоқ  ішекті  бекітіп  тұратын  арнайы байламдар   бар ( lig. Hepatocolicum   et  lig nefrocolicum, lig. Gastrocolicum) 
Тоқ   ішектің  бұлшықет  қабаты
Тоқ   ішектің  бұлшықет  қабаты  екі  түрлі бұлшықеттерден   құралады.  Біріншісі  ішкі немесе  циркулярлы  және   сыртқы  бұлшықет қабаттары.  Сыртқы  бұлшықет  қабаты  ішектің ұзындығын  бойлай  орналасады.  Бұл  қабат ішектің  сыртқы  жағында  үш  жолақ  тәрізді болып  көрініп  тұрады  және  үшеуі  соқыр ішектің  күмбезінде,  яғни  оған  құрт  тәрізді өсіндінің  жалғасатын  жерінде түйіседі.  Ішкі жақта  орналасатын  бұлшықеттер (циркулярлы бұлшықет)  ішектің  белгілі  бір аймақтарында  қалыңдап  физиологиялық  қысқыштар (сфинктерлер)  құрайды.  
Тоқ  ішектің  оң  жақ  бөлігінің  қанмен   қамтамасыз етілуі  жоғарғы  шажырқай  артериясынан  келетін  мықын-тоқ ішек  артериясы (a. iliocolica ),  оң  жақ   тоқ ішек  артериясы (a. colica dextra)  және  ортаңғы  тоқ ішек  артериясы (a. colica media). 
Тоқ  ішектің  сол  жақ  бөлігінің  қанмен  қамтамасыз етілуі  төменгі  шажырқай  артериясымен  жүзеге  асады. Тоқ  ішектің  сол  жақ  артериясы (a. colica sinistra)  тоқ ішектің  ортаңғы  артерия  тармағымен  аностомоз құрып  Риолан  доғасын  құрайды.  Сигма  тәрізді ішекті aa. sigmoideae  қанмен  қамтамасыз  етеді.  Веналық  қан аталған  артериялардың  жандарында  орналасқан көктамырлар  арқылы  жүреді. 
Лимфа   сұйығының  жүрісі,  негізінен,  төрт  лимфа  түйіндеріне  қарай (эпиколикалық, параколикалық, аралық  және  орталық  түйіндер) бағытталады. 
Тоқ  ішектің  иннервациясы симпатикалық  және парасимпатикалық  жүйке  жүйелері  арқылы жүзеге асырылады. Тоқ  ішекте  су сіңу  процесі және  ащы ішекте  ыдырағанмен, толық  сіңбеген  қоректі  заттардың  одан  әрі сіңуі жалғасады.
Тоқ  ішектің  қызметі. 
Тоқ  ішектің  қызметі:  моторлы, сіңдіру  және  бөліп  шығару.  Тоқ  ішекте судың  95%,  электролиттер  және  кейбір  газтәрізді  заттардың   сіңірілуі жүреді.    Ішек  микрофлорасының  өмір  сүруіне байланысты  тоқ   ішек  В  витаминдер тобы  мен  К  витамин  алмасуына   қатысады.
Дереккөздер

1. Г.Е. Остоверхов, Д.Н.Лубоцкий, Ю.М. Бомаш “Курс оперативнойхирургии и топографической анатомии”.

2. В.В. Кованова “Опеоатимвная хирургия и топографическая анатомия”.Москва “Медицина”, 1985

3. Анатомия человека: Т1. И.Борзяк, Л.и.Волкова, Е.А.Добровольская и др.: под.ред.М.Р.Сапина.-М.:Медицина,1997