Грэмми

«Грэмми» () —  музыка саласындағы айрықша жетістіктерді мойындау мақсатында Американың дыбыс жазу академиясы (The Recording Academy) тапсыратын марапат. Көптеген адамдар бұл сыйлықты әлемдік музыка индустриясындағы ең беделді әрі маңызды марапат деп санайды, сондықтан марапаттау рәсімі жиі «музыканың ең басты кеші»  деп аталады. Сыйлық мүсіншесі алтын жалатылған граммофон түрінде жасалған, ал марапаттың бастапқы атауы «Граммофон» сыйлығы (Gramophone Awards) деп жоспарланған болатын.

«Грэмми» — жыл сайын өткізілетін «Үлкен үштік» (Big Three) желілерінің негізгі музыкалық марапаттарының алғашқысы және ол кино саласындағы «Оскар», телевизиядағы «Эмми» және театр өнеріндегі «Тони» сыйлықтарымен бірге Америка ойын-сауық индустриясының төрт негізгі жыл сайынғы марапатының бірі болып саналады. «Грэмми» марапаттау рәсімі алғаш рет 1959 жылы 4 мамырда 1958 жылғы орындаушылардың музыкалық жетістіктерін құрметтеу мақсатында өтті. 

2011 жылғы салтанаттан кейін Дыбыс жазу академиясы 2012 жылға арналған көптеген «Грэмми» санаттарын қайта қарап, реформалады. Қазіргі күні жалпы саланы қоса алғанда, бірақ арнайы марапаттарды есептемегенде, барлығы 95 марапаттау санаты бар.

 Салалар мен санаттар 
«Грэмми» сыйлығы дыбыс жазу индустриясына қосқан белгілі бір үлесін айқындайтын бірқатар номинациялар бойынша беріледі. Стандартты марапаттау тізіміне әр санаттағы үміткерлер енгізіліп, олардың арасынан жеңімпаз таңдалады. 1959 жылы өткен алғашқы марапаттау рәсімінде 28 «Грэмми» табысталды. Уақыт өте келе жаңа санаттардың қосылуына байланысты марапаттар саны арта түсті; бір кездері олардың саны 100-ден асқан болатын. Сондай-ақ кейбір ескі номинациялардың алынып тасталуына байланысты бұл көрсеткіш өзгеріп отырды. Алдағы 2026 жылғы рәсімде 96 номинация қарастырылған, бұл өткен жылмен салыстырғанда екі санатқа көп.

Кейбір арнайы сыйлықтар «Өмір бойғы жетістіктері үшін» номинациясынан бастап «Техникалық» номинациясына дейінгі сегіз санат бойынша дауыс берусіз (номинациясыз) беріледі.

 Жалпы сала (General Field) 
Жалпы сала (бастапқыда «Үлкен төрттік» — «Big Four» деп аталған) музыкалық туындыларға арналған алты стандартты марапаттан тұрады. Бұл номинацияларда үміткерлерге жанрлық немесе өзге де критерийлер бойынша шектеу қойылмайды; бұл марапаттар бойынша Академияның барлық мүшелері дауыс береді.

 Жыл жазбасы (Record of the Year) — жеке бір әннің орындаушысына және өндірістік тобына (продюсерлер мен инженерлерге) беріледі.

 Жыл альбомы (Album of the Year) — толық бір альбомның орындаушысына, авторларына және өндірістік тобына беріледі.

 Жыл әні (Song of the Year) — жеке бір әннің авторына немесе авторлар ұжымына (сөзі мен музыкасын жазғандарға) беріледі.

 Үздік жаңа әртіс (Best New Artist) — нақты бір әнге немесе альбомға байланыссыз, орындаушының өзіне беріледі.

 Жыл продюсері (Producer of the Year, Non-Classical) — белгілі бір уақыт аралығында атқарған жұмыстар жиынтығы үшін продюсерге беріледі.

 Жыл авторы (Songwriter of the Year, Non-Classical) — белгілі бір уақыт аралығында жазған туындылары үшін ән авторына беріледі.

 Жанрлық салалар (Genre-specific fields)  
Жалпы саланы қоса алғанда, бірақ арнайы марапаттарды есептемегенде, барлығы 95 марапаттау санаты бар; олар 11 салаға біріктірілген (бұрын олардың саны 26 болатын).

Поп, би және электронды музыка
 Үздік поп жеке орындау (Best Pop Solo Performance)
 Үздік поп дуэт/топтық орындау (Best Pop Duo/Group Performance)
 Үздік поп-вокалдық альбом (Best Pop Vocal Album)
 Үздік би/электронды жазба (Best Dance/Electronic Recording)
 Үздік би-поп жазбасы (Best Dance Pop Recording)
 Үздік би/электронды альбом (Best Dance/Electronic Album)
 Үздік ремикстелген жазба (Best Remixed Recording)

Рок, металл және альтернативті музыка
 Үздік рок-орындау (Best Rock Performance)
 Үздік металл-орындау (Best Metal Performance)
 Үздік рок-ән (Best Rock Song)
 Үздік рок-альбом (Best Rock Album)
 Үздік альтернативті орындау (Best Alternative Music Performance)
 Үздік альтернативті альбом (Best Alternative Music Album)

R&B, рэп және поэзия
 Үздік R&B орындау (Best R&B Performance)
 Үздік дәстүрлі R&B орындау (Best Traditional R&B Performance)
 Үздік R&B әні (Best R&B Song)
 Үздік прогрессивті R&B альбом (Best Progressive R&B Album)
 Үздік R&B альбом (Best R&B Album)
 Үздік рэп-орындау (Best Rap Performance)
 Үздік мелодиялық рэп-орындау (Best Melodic Rap Performance)
 Үздік рэп-ән (Best Rap Song)
 Үздік рэп-альбом (Best Rap Album)
 Үздік поэтикалық альбом (Best Spoken Word Poetry Album)

Джаз, дәстүрлі поп, аспаптық музыка және мюзикл
 Үздік джаз-орындау (Best Jazz Performance)
 Үздік джаз-вокалдық альбом (Best Jazz Vocal Album)
 Үздік аспаптық джаз-альбом (Best Jazz Instrumental Album)
 Үздік үлкен джаз ансамблі альбомы (Best Large Jazz Ensemble Album)
 Үздік латын джаз-альбомы (Best Latin Jazz Album)
 Үздік альтернативті джаз-альбом (Best Alternative Jazz Album)
 Үздік дәстүрлі поп-вокалдық альбом (Best Traditional Pop Vocal Album)
 Үздік заманауи аспаптық альбом (Best Contemporary Instrumental Album)
 Үздік музыкалық театр альбомы (Best Musical Theater Album)

Кантри және америкалық дәстүрлі музыка
 Үздік кантри-соло орындау (Best Country Solo Performance)
 Үздік кантри-дуэт немесе топтық орындау (Best Country Duo/Group Performance)
 Үздік кантри-ән (Best Country Song)
 Үздік заманауи кантри-альбом (Best Contemporary Country Album)
 Үздік дәстүрлі кантри-альбом (Best Traditional Country Album)
 Үздік америкалық дәстүрлі орындау (Best American Roots Performance)
 Үздік американа-орындау (Best Americana Performance)
 Үздік америкалық дәстүрлі ән (Best American Roots Song)
 Үздік американа-альбом (Best Americana Album)
 Үздік блюграсс-альбом (Best Bluegrass Album)
 Үздік дәстүрлі блюз-альбом (Best Traditional Blues Album)
 Үздік заманауи блюз-альбом (Best Contemporary Blues Album)
 Үздік фольклорлық альбом (Best Folk Album)
 Үздік аймақтық дәстүрлі музыка альбомы (Best Regional Roots Music Album)

Госпел және заманауи христиан музыкасы
 Үздік госпел-орындау/ән (Best Gospel Performance/Song)
 Үздік заманауи христиан музыкасы орындауы/әні (Best Contemporary Christian Music Performance/Song)
 Үздік госпел-альбом (Best Gospel Album)
 Үздік заманауи христиан музыкасы альбомы (Best Contemporary Christian Music Album)
 Үздік дәстүрлі госпел-альбом (Best Roots Gospel Album)

Латын, әлемдік, регги және нью-эйдж
 Үздік латын-поп альбомы (Best Latin Pop Album)
 Үздік Музыка Урбана альбомы (Best Música Urbana Album)
 Үздік латын-рок немесе альтернативті альбом (Best Latin Rock or Alternative Album)
 Үздік мексикалық музыка альбомы (Best Música Mexicana Album)
 Үздік тропикалық латын-альбом (Best Tropical Latin Album)
 Үздік әлемдік музыкалық орындау (Best Global Music Performance)
 Үздік африкалық музыкалық орындау (Best African Music Performance)
 Үздік әлемдік музыкалық альбом (Best Global Music Album)
 Үздік регги-альбом (Best Reggae Album)
 Үздік нью-эйдж, эмбиент немесе дұғалар альбомы (Best New Age, Ambient or Chant Album)

Балаларға арналған, комедия, аудиокітаптар және визуалды медиа
 Үздік балалар музыкалық альбомы (Best Children's Music Album)
 Үздік комедиялық альбом (Best Comedy Album)
 Үздік аудиокітап, әңгіме және баяндау жазбасы (Best Audio Book, Narration & Storytelling Recording)
 Визуалды медиаға арналған үздік жинақталған саундтрек (Best Compilation Soundtrack for Visual Media)
 Визуалды медиаға арналған үздік партитуралық саундтрек (Best Score Soundtrack Album for Visual Media)
 Үздік бейнеойындар мен интерактивті медиа саундтрегі (Best Score Soundtrack for Video Games)
 Визуалды медиа үшін жазылған үздік ән (Best Song Written for Visual Media)
 Үздік музыкалық бейнебаян (Best Music Video)
 Үздік музыкалық фильм (Best Music Film)

Дизайн, аннотация және тарихи жазбалар
 Үздік альбом мұқабасы (Best Album Cover)
 Үздік жазба қаптамасы (Best Recording Package)
 Альбомға арналған үздік аннотация (Best Album Notes)
 Үздік тарихи альбом (Best Historical Album)

Өндіріс, инженерия, композиция және музыкалық өңдеу
 Үздік дыбыс инженериясы, классикалық емес альбом (Best Engineered Album, Non-Classical)
 Үздік дыбыс инженериясы, классикалық альбом (Best Engineered Album, Classical)
 Жыл продюсері, классикалық музыка (Producer of the Year, Classical)
 Үздік көлемді дыбысты альбом (Best Immersive Audio Album)
 Үздік аспаптық композиция (Best Instrumental Composition)
 Үздік аспаптық немесе а капелла аранжировкасы (Best Arrangement, Instrumental or A Cappella)
 Үздік аспаптық және вокалдық аранжировка (Best Arrangement, Instruments and Vocals)

Классикалық музыка
 Үздік оркестрлік орындау (Best Orchestral Performance)
 Үздік опера жазбасы (Best Opera Recording)
 Үздік хор орындауы (Best Choral Performance)
 Үздік камералық музыка/кіші ансамбль орындауы (Best Chamber Music/Small Ensemble Performance)
 Үздік классикалық аспаптық соло (Best Classical Instrumental Solo)
 Үздік классикалық вокалдық соло альбомы (Best Classical Solo Vocal Album)
 Үздік классикалық жинақ (Best Classical Compendium)
 Үздік заманауи классикалық композиция (Best Contemporary Classical Composition)

 Арнайы марапаттар  
«Грэмми» сыйлығы аясында музыкаға қосқан ерекше үлесі немесе жетістіктері үшін бірнеше арнайы марапаттар беріледі:
 «Өмірлік жетістіктері үшін» — бүкіл ғұмыры бойы дыбыс жазу саласына қосқан көрнекті шығармашылық үлесі үшін беріледі.
 Trustees Award (Қамқоршылар сыйлығы) — музыканы орындаумен тікелей байланысты емес, бірақ дыбыс жазу ісіне қосқан айтарлықтай үлесі үшін беріледі.
 Technical GRAMMY Award (Техникалық ГРЭММИ сыйлығы) — дыбыс жазу саласындағы көрнекті техникалық үлесі үшін беріледі.
 Грэмми даңқ залы — ұзақ мерзімді сапалық немесе тарихи маңызы бар жазбаларды атап өтеді.
 MusiCares жыл адамы — шығармашылық жетістіктері мен қайырымдылыққа адалдығы үшін беріледі.

 Бұрынғы санаттар  
Бұл бөлімде бұрын марапатталған, бірақ қазіргі уақытта «Грэмми» сыйлығының тізімінен алынып тасталған санаттар топтастырылған.

 Сыртқы сілтемелер 
 Ресми сайты
 «Грэмми» тарихы 

 Дереккөздер 

*
Санат:1959 жылы пайда болған марапаттар
Санат:АҚШ музыкалық марапаттары