Марафон

Марафон (, ), ашық кеңістікте 42 км 195 м (26 миль 385 ярд) арақашықтыққа жүгіру."Britannica настольная энциклопедия" ТомI, АСТ-Астрель, Москва, 2006, ISBN 978-5-17-038532-4 (Т.1) (АСТ), ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Әлемнің жетекші марафондары Халықаралық марафондар мен қашықтыққа жүгіру қауымдастығы ( AIMS) қолдауымен және ережелеріне сәйкес өткізіледі. () ережелері атлетика [Халықаралық жеңіл атлетика федерацияларының қауымдастығы]мен () расталған.

Алғаш рет марафон жарысы 1896 жылғы алғашқы Олимпиада ойындарында өткізілген болатын.

Марафон ұғымы 490 жылы гректерге МАРАФОН шайқасы кезінде өз әскерлерінің жеңісі туралы хабарлау үшін Марафоннан Афинаға дейін жүгіріп келген аты аңызға айналған грек жауынгерінің батырлығын еске түсіреді. 40 км астам жолдан жүгіріп келіп, өзіне берілген бұйрықты орындаған жауынгер жерге құлап мерт болған.

Қазір марафон жарысына әйелдер де, еркектер де қатысады. Жүгіруге кейде мыңдаған жүйрік қатысады, мысалы дәстүрлі Бостон марафоны (алғаш рет 1897 жылы ұйымдастырылған). Әйелдерге арналған марафон жарысы 1984 жылғы Олимпиада ойындарының бағдарламасына енген.

Тарихы
 Антика 

Аңыз бойынша, грек жауынгер Фидиппид деп аталатын Геродот, VI, 105—106.(басқа көздерден сәйкес - ФилиппидЛукиан. «Таныстырудағы қателерді түзету» (гр., анг.).) Марафон шайқасынан кейін 490 б.з.д, тоқтамастан от Марафоннан Афинаға гректердің жеңіске жеткенін жариялау үшін жүгіріп жеткен. Афиныға жүгіріп жетіп, ол «Қуаныңдар! Афиндықтар, біз жеңдік!»деп айқайлай, өзі өліп құлаған. Бұл аңыз дерек көздерімен расталған емес; Геродот деректерінде Фидиппид(Pheidippides) Спарта Афинаға қосымша күш жеткізуін сүрауға хабаршы болып жіберілген, кем дегенде екі күн 230 шақырым қашықтықты жүгіріп өткен. Ол туралы аңыз алғаш бірінші Плутархтың "Жасасын Афина" эссесінде айтыладыhttp://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Moralia/De_gloria_Atheniensium*.html De_gloria_Atheniensium біздің заманымыздың бірінші ғасырында (нақты оқиғалардан 550-жылдан астам жыл өткен соң).

 Қазіргі заман 

Халықаралық Олимпиада комитеті марафонының майданнан Афинаға дейін қашықтықты нақты ұзындығын 1896 жылы өлшеді; ол 34,5 км екені анықталды. Алғашқы 1896 жылы Ойындар марафонында және 2004 жылы Олимпиада ойындарында шын мәнінде Афинаға қашықтықта өтті.

Осы жарысты ұйымдастыру идеясы осы тәртіп Афинада 1896 жылы бірінші қазіргі заманғы Олимпиада ойындарының бағдарламасына енгізілді, оны француз филологы Мишель Бреаль ұсынған болатын. Бұл идея қазіргі заманғы Олимпиада ойындарының негізін қалаушы Пьер де Кубертендікі еді, сондай-ақ оның идеясы грек ұйымдастырушылар тарапынан қолдау тапты. Грекияда бірінші біліктілік марафонында 3 сағат және 18 минут жүгіріп, Charilaos Vasilakos жеңіп алды. Грек жұртшылығының  қуанышына орай Спиридон Луи біліктілік перспективада бесінші келген грек су тасымалдаушы, 2 сағат 58 минут 50 секунд есебімен бірінші Олимпиада жеңімпазы болды. Аңызға айналған желаяқ тіпті Xalandri (Халандри) ауылында жақын ағасының ұсынған бір стакан шарапбын ішіп келсе де, ол оған кедергі болған жоқ. Әйелдер марафон бірінші 1984 жылы жазғы Олимпиада (Лос-Анджелес, АҚШ) ойындарында енгізілді.

 Қашықтық 
Жыл Қашықтық, км Қашықтық, миль 1896  40  24,85 1900  40,26  25,02 1904  40  24,85 1906  41,86  26,01 1908  42,195  26,22 1912  40,2  24,98 1920  42,75  26,56 с 1924  42,195  26,22

 Ең жылдам 10 марафоншылар 

 Ерлер 
+ЕрлерЕрлердің ең жақсы көрсеткіштеріУақытыАты-жөніЕліКүніМарафон2:02.57Деннис Киметто28 қыркүйек 2014Берлин марафоны2:03.13Эммануэль Мутаи28 қыркүйек 2014Берлин марафоны2:03.23Уилсон Кипсанг29қыркүйек 2013Берлин марафоны2:03.38Патрик Макау25 қыркүйек 2011Берлин марафоны2:03.59Хайле Гебреселассие28 қыркүйек 2008Берлин марафоны2:04.05Элиуд Кипчоге29 қыркүйек 2013Берлинс марафоны2:04.15Джеффри Мутаи30 қыркүйек 2012Берлин марафоны2:04.23Айеле Абшеро27 қаңтар 2012Дубай марафоны2:04.27Дункан Кибет5 сәуір 2009Роттердам марафоны2:04.27Джеймс Квамбаи5 сәуір 2009Роттердам марафоны

 Әйелдер 
+Әйелдербарлық уақыттағы әйелдердің ең жақсы көрсеткіштеріУақытАты-жөніЕліКүніМарафон2:15.25Пола Рэдклифф13 сәуір 2003Лондон марафоны2:18.20Лилия Шобухова9 қазан 2011Чикаго марафоны2:18.37Мэри Кейтани22 сәуір 2012Лондон марафоны2:18.47Катрин Ндереба7 қазан 2001Чикаго марафоны2:18.58Тики Гелана15 сәуір 2012Роттердам марафоны2:19.12Мизуки Ногути25 қыркүйек 2005Берлин марафоны2:19.19Ирина Микитенко28 қыркүйек 2008Берлин марафоны2:19.31Аселефеш Мергиа27 қаңтар 2012Дубай марафон2:19.34Люси Кабуу27 қаңтар 2012Дубай марафон2:19.36Дина Кастор23 сәуір 2006Лондон марафоны

Лилия Шобухованың көрсеткіші допинг жанжалынан соң қабылданбады.

 Дереккөздер 

Санат:Жеңіл атлетика