Күкіртсутек

Күкіртсутек (күкіртті сутек, сутек сульфиді, H2S) — сутек пен күкірттің бинарлы қосылысы, жағымсыз иісті (шіріген жұмыртқа иісіндей), түссіз, улы газ.

Физикалық қасиеттері 
Балқу температурасы −82,30 °C, қайнау температурасы −60,28 °C.

Химиялық қасиеттері 
Күкіртсутек суда нашар ериді. Нәтижесінде екі негізді, әлсіз күкіртсутек қышқылы (лакмус пен метилоранжды қызартатын) түзіледі. Оның тұздары сульфидтер деп аталады.

Күкіртсутек қышқылы сатылы диссоциацияға түседі. Сілтілік және сілтілік жер металдардың сульфидтері суда жақсы ериді. Ауыр металдардың сульфидтері суда аз ериді немесе ерімейді.

Күкірттің сутекті қосылысы күкіртсутек, ол көбінесе вулкан газдарында, табиғи шипалы сулардың құрамында кездеседі (Барлық-Арасан) және органикалық заттар шірігенде бөлінеді.

Күкіртсутек қышқылы қышқылдарға тән барлық қасиеттерді көрсетеді:

 активтік қатарында сутекке дейін тұрған металдармен әрекеттесіп сутегі бөледі:

 негіздік оксидтермен тұз және су түзеді:

 негіздермен әрекеттесіп тұз және су түзеді:

 тұзбен әрекеттескенде суда ерімейтін жаңа тұз және жаңа қышқыл түзіледі:


Бұл реакцияның жүру себебі PbS ерімейтін зат болғандықтан, көбінесе әлсіз қышқыл (H2S) күшті қышқылды (HNO3) оның тұзынан ығыстыра алмайды. Толық иондық теңдеуі:


Күкіртсутек пен оның тұздарын анықтау үшін суда да, қышқылда да ерімейтін қара түсті PbS түзілу реакциясы қолданылады. Қысқартылған иондық теңдеуі: 


Басқа сульфидтерінің де түстері бар. Мысалы, ZnS — ақ, MnS — қызғылт.

Тотығу-тотықсыздану реакцияларында күкіртсутек қышқылы және оның тұздары тек тотықсыздандырғыш болады. Оның себебі кұрамындағы күкірт ең төмен тотығу дәрежесінде болады.
Қолданылуы H2S — емдік қасиеті бар, буын ауруларын емдеуде күкіртсутек ванналарында пайдаланылады (Барлық-Арасан, Мойылды шипажайлары).Химия: Усманова М. Б., Сақариянова Қ. Н. Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген, толықтырылған. - Алматы: Атамұра, 2009. - 288 бет. ISBN 9965-34-929-0

Дереккөздер

Санат:Бейорганикалық қышқылдар
Санат:Бинарлы қосылыстар
Санат:Газдар
Санат:Күкірт қосылыстары
Санат:Қышқылдар
Санат:Сульфидтер
Санат:Сутегі қосылыстары