Ағзалардың жеке дамуы

Онтогенез
Бүкіл онтогенез үдерісін 2 үлкен кезеңге бөлуге болады:
 Эмбриогенез - ұрықтың дамуы (немесе көптеген омыртқасыздар, балықтар және қосмекенділер дернәсілінің сатылары).
 Постэмбриогенез - туу соңынан даму, яғни дернәсілдік немесе ұрықтық сатылардан соң даму.

Ұрықтың даму сатылары
1. Ең алдымен аталық жыныс жасушасы аналық жыныс жасушасына сперматозоидпен  қосылып зигота түзеді . Одан соң даму сатылары жүреді.

2. Ұрықтану өте салысымен зигота
дамуының алғашқы сатысы басталады. Бұл саты бластула (өсу) сатысы деп
аталады. Осы саты кезінде қарқынды
бөліну - митоз өтеді. Жасушалардың
тез бөлінетіні соншалық, қысқа интерфаза сатысында өсіп те үлгере алмайды. Бластула сатысында ұрық ұсақ
жасушалар түрінде топтасып, бластомерлер деп аталады. Бұл «жасуша түйірлерінің» пішіні, жасушалар
мөлшері, жасушаның орналасуы тірі мақұлықтардың түріне байланысты сан алуан болып келеді. Бластула - бұл жасушалары ерекшеленіп үлгермеген көпжасушалы ұрық.Бұл кезеңде ағзада жыныс мүшесі дамиды.
Сондықтан бластула бір қабатты ұрық деп аталады.

3. Гаструла - ұрық дамуының екінші сатысы. Бұл кезенде көптеген
маңызды оқиғалар өтеді, яғни жасушалардың жіктелуі - ұрық жапырақшалары; гаструла (қарын) қуысы, желілену (омыртқалыларда)
және жүйке тақташалары пайда болады. Біз үшін ең маңызды окиға -
ұрық жапырақшаларының - жасушалардың ерекшеленген, жіктелген
қабаттарының пайда болып қалыптасуы. Ұрықтың ертерек даму сатысы - эктодерма және ішкісі - энтодерма. Сондықтан гаструланы қосқабатты ұрық немесе ұрық дамуының екі қабатты сатысы деп атайды.
Даму барысында үшінші ұрық жапырақшасы - мезодерма жекеленіп
шығады. Сөйтіп гаструланың кейінгі сатысы үшқабатты болады.

4. Нейрула (жүйкелік) - ұрықтың тек желілілерге ғана тән гаструладан кейінгі сатысы. Бұл кезеңде жүйке тақташасынан жүйке
түтігі қалыптасады. Жүйке түтігінен ми және жұлын дамиды.Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. - Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4

Дереккөздер