Етістіктің түрлері

Етістік - қазақ тіліндегі сөз таптарының ішіндегі ең күрделі және қарымы ең кең таралған грамматикалық категория.Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Лингвистика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007.
 ISBN 9965-08-235-9
Етістіктің түрлері
 Жақсыз етістіктер – өз өзінен болатын, өндірушісіз болатын қимылды немесе күйді білдіретін етістіктер; мұндай етістіктер қолданылған кезде бастауышты қолданылмайды.
 Өздік етістіктер - ырықсыз етістіктен басқа, орыс тіліндегі барлық -сь, -ся тұлғалы постфикспен жасалған етістіктер.
 Көмекші етістіктер - аналитикалық етістік формалар құрамында пайдаланылатын етістіктер. Сол формалардағы көмекші етістіктер олардың лексикалық мағынасын жояды, бірақ жақ, жекеше-көпше түрі, шақ, т.б. грамматикалық мағыналарын білдіреді (қазақ тіліндегі отыр, тұр, жүр, жатыр деген етістіктер).
 Қимыл қозғалыс етістіктер - қимыл қозғалыс, кеңістікте ауысуды белгілейтін етістіктер ().
 Екі жақтылы етістіктер - етістіктердің семантикалық-грамматикалық жіктелімінде шектік () және шексіз () мәнде көрінетін шекті () және шексіз (смеюсь, беседую) динамикалық етістіктер арасындағы аралық топ.
 Қос түрді етістіктер - аяқталған және аяқталмаған түрлері омоним болған славян тілдеріндегі етістіктер ().
 Дефектілі етістіктер - толық емес жіктеудегі, яғни кейбір жіктеу формалар болмайтын етістіктер.
 Динамикалық етістіктер - ТЕР- сөздің тура мағынасында қимыл () немесе кейбір өзгерістерге байланысқан процесстерді және оқиғаларды () білдіретін етістіктер.
 Мол болған етістіктер - осы шақ екі формалары болатын етістіктер. Бір формада инфинитивтегі және осы шақтағы соңғы дауыссыз дыбыстар алмаспайды (), баска формада алмасады ().
 Ингрессивтік етістіктер - қимыл қозғалыстың басталуын белгілейтін істің толык аяқталғанын көрмететін түрі етістіктер ().
 Себепті етістіктер - қимылға себеп бар деген мағынадағы ауыспалы етістіктер ().
 Жанама-сабақты етістіктер - тек қана жанама толықтаушпен пайдаланылатын етістіктер ().
 Жіктеу етістіктер - бастауышпен пайдаланылатын етістіктер.
 Модаль етістіктер - айтылғандарға пікір көрсететін етістіктер ().
 Моторлы-еселі етістіктер - бір бағытқа қарай тармақталған, үздіксіз және бір кезде болатын қимылды белгілейтін етістіктер ().
 Моторлы-еселі емес етістіктер - бағыт белгісіз, үзілмелі, немесе әр түрлі бағытқа қарай тармақталған қимылды белгілейтін етістіктер ().
 Қос емес етістіктер - тиісті түр пара болмайтын аяқталған немесе аяқталмаған түрі етістіктер ().
 Салт етістіктер - толыктауышпен пайдаланылмайтын етістіктер ().
 Шекті етістіктер - аяқталатын қимылды белгілейтін динамикалық етістіктер (). Грамматикадағы шекті де шекті емес те мағынасындағы етістіктің бір тобы ().
 Шекті емес етістіктер - аяқталмайтын қимылды белгілейтін динамикалық етістіктер (). Грамматикадағы шекті де шекті емес те мағынасындағы етістіктің бір тобы ().
 Бір жақты етістіктер - тек қана 3-ші жақта жекеше түрінде пайдаланылатын етістіктер. Жақсыз етістіктерден айырмасы, бір жақты етістіктер бастауышпен пайдаланылады ().
 Қос етістіктер - бір түр жұпты құрастыратын етістіктер ().
 Сабақты етістіктер - іс-әрекет мағынасы тура толықтауышқа сабақтайтын етістіктер ().
 Шала көмекші етістіктер - өзінің лексикалық дербестігін жоғалтпай көмекші қызметін пайдаланылатын етістіктер().
 Екі валентті етістіктер - Сабақты етістіктер пара-пар.
 Екі орынды етістіктер - Сабақты етістіктер пара-пар.
 Инхоативтік етістіктер - Ингрессивтік етістіктер қара.
 Кем-кетікті етістіктер - Дефектілі етістіктер қара.

Тағы қараныз:
 Етістік
 Етістіктің предикатив формалары
 Етістіктің аналитикалық формасы
 Етістіктің жіктелмейтін формалары
 Етістіктің атрибутив формасы
 Шақ
 Етістікті сөз тіркестері
 Көмекші етістік
 Есім негізді етістік
 Етістік негізді зат есім
 Зат есім
 Сын есім
 Сан есім
 Морфология
 Грамматика
 Синтаксис
 Көсемше
 Шақ
 Рай
 Есімше
 Инфинитив
 Сөйлем
 Сөз

Дереккөздер

Санат:Лингвистика
Санат:Грамматика
Санат:Лексикология
Санат:Морфология
Санат:Синтаксис

he:פועל
mhr:Глагол