Меншік құқығы

Меншік құқығы — субъектінің заң құжаттары арқылы танылатын және қорғалатын өзіне тиесілі мүлікті өз қалауынша иелену, пайдалану және оған билік ету құқығы.

Меншік құқығы мәміле жасалған кезде болған барлық жүктемелерімен басқа адамға беріледі. Меншік иесінің өз мүлкін иелену құқығы, пайдалану құқығы және оған билік ету құқығы болады. Меншік құқығының мерзімі шексіз. Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6

 Мүлікті меншіктенуге қатысты қоғамдық қатынастарды реттейтін құқықтық нормалар жүйесі; 
 Заңнамалық тұрғыдан жан-жақты қамтамасыз етіліп, меншігіне бекітілген мүлікті меншіктенушінің өз қалауы мен мүддесіне орай иелену, пайдалану және оған билік ету мүмкіндігі, сондай-ақ өз шаруашылығының үстемдік аясына өзгелердің араласуына жол бермеу мүмкіндігі. 
Бұл мүмкіндіктер заңға қайшы келмейтін және өзгелердің заңды құқықтары мен мүдделерін таптамайтын кез келген әрекет арқылы жүзеге асады. Бұл тұрғыда меншік құқығы үш түрлі бөліктен тұрады: 
 Иелену хақысы – меншіктенушінің мүлікке деген шаруашылық үстемдігі. Яғни, мүліктің иесіне заң жүзінде бекітілуі;
 Пайдалану хақысы – мүлікті іске асырып, пайдаға жарату; 
 Билік ету хақысы – құқықтық әрекеттер жасау арқылы мүліктің тағдырын белгілеу. 
Мысалы, үйдің иесі оны сатса да, жалға берсе де немесе өзі тұрса да өзі біледі. Осы үшеуі Меншік құқығының құрамдас бөліктері болғанмен, барлық кезде бірге жүрмейді. Мысалы, жалға алған пәтерді пайдалану хақысы болғанымен, жалдаушының ол пәтерге деген иелену және билік ету хақысы жоқ. Көрсетілген үш мүмкіндіктің ішіндегі мүлікті меншіктендіретіні, яғни ең маңыздысы иелену хақысы. Қалған екеуі меншік иесінде болуы да, болмауы да оны меншік құқығынан айыра алмайды. Сондықтан мүліктің барлық ауыртпалығы, жауапкершілігі меншік иесінде.

Меншік құқығына ие болу негіздері:

 Жаңа затқа ие болу құқығы. Егер сіз жаңа затты дайындап немесе жасаған болсаңыз, үй салсаңыз, ол бірден сіздің меншігіңізге айналады
 Меншік иесінің қолындағы мүлкіне меншік құқығын басқа адам иеленуі мүмкін. Мысалы, сіз бір зат сатып алсаңыз, оны жалға алсаңыз, заттарыңызды ауыстырсаңыз, бұдан кейін ол зат сіздікі болып, меншік құқығы сізге өтеді.
 Иесі жоқ немесе иесі белгісіз мүлікке, болмаса меншік иесі бас тартқан және әлдебір себептерге байланысты ол мүлікке ие болу құқығынан айырылған жағдайда, жеке тұлға сол меншіктіиемдену құқығына ие бола алады. Мысалы, ол тәркіленген мүлік, банкрот болған адамдардың мүлкі т.б. болуы мүмкін.

Меншік құқығын тоқтату негіздері:

 Меншік иесінің еркімен тоқтату (сату, сыйға тарту, мүлкінен өз еркімен бас тарту)
 Меншік иесінің ықтиярынсыз тоқтату (меншік иесінің өлімі, мүлкін тәркілеу, мүлкін жою)Құқық негіздері, 9-сынып. 2019, Мектеп баспасы

 Дереккөздер 

Санат:Меншік