Ағын (физика)

thumb
Ағын - ортада одан өзгеше параметрлер және ағатын сұйыктар мен газдардын ағу калпы.Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006.  ISBN 9965-808-88-0Адрон ағыны тар конуста бір бағытта ұшатын бірнеше элементар бөлшектерден түзіледі. Ағынның пайда болуының физикалық себебі — кварктың немесе глюонның жоғары энергиямен адронизациясы (пион массасынан әлдеқайда көп). Табиғатта адрон ағындары тек жасанды түрде, жоғары энергия физикасындағы эксперименттерде түзіледі.

 Қазіргі эксперименттердегі адрон ағындары 
Эксперименталды түрде адрон ағындары бөлшектер детекторының калориметрінде зарядталған бөлшектер қалдырған энергияны талдау арқылы зерттеледі. Әдетте, калориметр адрондардың "жарықтандырылған" энергиясы өлшенетін көптеген шағын жасушаларға бөлінеді, яғни зарядталған бөлшектердің немесе фотондардың калориметр материалымен әрекеттесу энергиясы. Ұяшықтар ағын үшін жеке бөлшектердің рөлін атқарады және олардан ескісін қалпына келтіруге және оның кейбір сипаттамаларын өлшеуге болады.

Адрон ағындарын зерттеу үшін қажет маңызды эксперименттік әдістердің мысалдары:

 Реактивті қайта құру (мысалы, қарапайым конустық қайта құру алгоритмі немесе kT алгоритмі)
 Реактивті бейтарап компонентті өтеу әдісі (бейтарап бөлшектермен тасымалданатын энергия)
 Кварк хош иісін белгілеу (мысалы, b-таңбалау).

 Ағынның түзілуі 
Ағындар реактивті заттар партондар, кварктар немесе глюондар шашырайтын немесе туатын қарапайым бөлшектердің шашырау процестерінде пайда болады. Ағындар пайда болатын типтік процестер-электрон мен позитрон күйінің жойылуы гамма-квант/Z-бозон, оның ыдырауы кезінде 2 кварк түзіледі. Әрі қарай кварктар адронизацияланып, ағындар түзеді. Мұндай оқиғалар алғаш рет (олар екі ағынды оқиғалар деп аталады) 1975 жылы SLAC зертханасында (АҚШ) SPEAR электронды-позитронды коллайдердегі эксперименттерде байқалды.

Протондардың шашырауы кезінде ағындармен белгілі бір күйді алу ықтималдығын кванттық хромодинамиканың пертурбативті әдістерін және протондағы партондардың таралу функцияларын қолдана отырып есептеуге болады. Дәлірек айтқанда, екі кварктың туу қимасын санауға болады, мысалы, ағашқа жақындағанда, кварктардың импульстары оқиғадағы ағындардың бағытына сәйкес келеді.

 Сілтеме 

 М. Пескин и Д. Шредер, «Введение в квантовую теорию поля» (Westview, Boulder, CO, 1995 г. (англ.) или «РХД», 2001 г. (рус.))
 Б. Андерссон, «Лунд модель» (Cambridge University Press, 1998 г.) (англ.)
 Открытие струй: Г. Хансон и др., Подтверждение струйной структуры рождения адронов при e+ e- аннигиляции, Phys.Rev.Lett.35:1609 (1975). (англ.)
 Струнная модель для струй: Б. Андерссон и др., «Фрагментация партонов и струнная динамика», Phys. Rep. 97, 31-145 (1983). (англ.)
 Алгоритмы реконструкции струй: С. Д. Эллис, Д. Е. Соупер, «Алгоритм последовательного комбинирования для струй в адронных столкновений», Phys. Rev. D48, 3160-3166 (1993). (англ.)
 Эффект гашения струй: М. Жюлиасси и др., «Гашение струй и радиационные потери энергии в плотной ядерной материи», в Кварк-глюонная плазма 3 под ред. Р. С. Хва и К.-Н. Ванга (World Scientific, Singapore, 2003). (англ.)
 Лекции по КХД и струям: Г. Стерман, «КХД и струи»

Дереккөздер

Санат:Физика