Досан Тәжіұлы

Досан Тәжіұлы (1835, Маңғыстаудағы Бозашы түбегінің Жиделі деген жері (қазіргі Маңғыстау ауданы, Қызан ауылы) – 1876, Форт-Шевченко қаласы) — Байұлы тайпасы, Адай руының Дәулеталы бөлімінен шыққан халық батыры, Адай көтерілісінің басшыларының бірі. 

Досан Тәжіұлы Ресей үкіметінің 1868 жылғы «Уақытша ережесін» әділетсіздік деп бағалап, халықты көтеріліске шығуға үндейді. Онымен бірге Иса Тіленбайұлы, Алғи Жәлімбетұлы, Тілеуберген Орақ, Шүрен Иман, Дихан Өтеп, Сүгір Шабайұлылар халықты көтеріліске бастап шығады. Досан бастаған 400 сарбаз Үшауыз деген жерде Маңғыстау приставы подполковник Николай Рукиннің жазалаушы отрядын тас-талқан етіп жеңеді. 1870 жылы сәуірде Досан сарбаздары Александр фортын қоршап алып, ондағы армян базарын талқандады, саудагерлер мен өндіріс иелерін тұтқындады, Николаевск станицасын өртеп, армян слободкасы мен Қарағантүптегі маяктарды қиратты. Кавказдан жіберілген жазалаушы отрядпен Досан сарбаздары кескілескен шайқас жүргізе отырып, Хиуа хандығына өтіп кетеді. 1873 жылы Хиуа хандығын бағындыруға жіберілген Ресей әскерлеріне Қоңырат, Хожелі, Қарабайлы аймағында Досан тұтқиылдан шабуыл жасауды ұйымдастырып отырған. 1873 жылдың күзінде Досан жасағы Үстіртке қоныс аударды. 1874 жылы Ресей үкіметінің Аничкин бастаған іздеуші жасағы Сам құмында отырған Досан ауылын қапыда қоршап алып, жаралы Досан батырды қолға түсіреді. Досан Тәжіұлы Форт түрмесінде 2 жылдан кейін қаза тапты. Досан батырдың сүйегін туған жері Бозашыға Жанғабыл (халық ақыны Сәттіғұл Жанғабылұлының әкесі) бастаған бір топ азаматтар жеткізген. Мүрдесі сондағы Қаратөбе зиратына қойылған. Досан батырдың ерлігін Ақтабан, Бала Ораз, Қашаған, Қалнияз, Сәттіғұл ақындар жырға қосқан.Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007«Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001

Тағы қараңыз
 Досан батыр

Дереккөздер

Санат:1835 жылы туғандар
Санат:Маңғыстау ауданында туғандар
Санат:1876 жылы қайтыс болғандар
Санат:Форт-Шевченкода қайтыс болғандар
Санат:Қазақ батырлары
Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері