Бейбітшілік үшін әріптестік бағдарламасы

Бейбiтшiлiк үшiн әрiптеcтiк бағдарламасы () — Кеңес Одағының ыдырауынан және Варшава келісімі ұйымы өз жұмысын тоқтатқаннан кейін әлемдік саясатта НАТО-ның рөлі өзгере бастады. АҚШ өзінің Еуропадағы әскери қатысуын жартысына дейін қысқартты. Бірқатар Шығыс Еуропа елдері НАТО- ға кіруге қүлшыныс танытты. Оған жауап ретінде 1994 жылы НАТО "Бейбітшілік үшін әріптестік" бағдарламасын қабылдады, оның шеңберінде ұйым Еуропа мен Азиядағы 27 елмен әріптестік қарым-қатынас орнатып, әскери жаттығулар жүргізеді. "Бейбітшілік үшін әріптестік" бағдарламасының шартына сәйкес, егер әріптес елдерге шабуыл жасалып, қауіп тәне қалған жағдайда әскери әрекеттерге НАТО-ның қатысуы міндетті емес.

1994 жылы 27 мамырда Қазақстан 19-шы мемлекет болып осы бағдарламаға қосылуға ниет білдіріп, қол қойды. Бағдарлама аясында Қазақстан НАТО-мен әскери-техникалық саладағы әріптестіктерді жетілдіріп, қорғаныс құрылымындағы, демократия жағдайындағы қарулы күштердің қызметін жетілдіруді, әскери стратегияны дамытуды және әсіресе, НАТО-ның колледждерінде әскери білім алу мен әскери мамандардың біліктілігін арттыруды кәздейді.Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3

Қырғи қабақ соғыс аяқталғаннан және Кеңес Одағы ыдырағаннан кейінгі Шығыс Еуропадағы қауіпсіздік мәселелеріне және Солтүстік Атлантикалық ынтымақтастық кеңесінің (NACC) сәтсіздігіне байланысты бағдарлама 1994 жылы 10-11 қаңтарда Бельгияның Брюссель қаласында өткен саммит кезінде басталды. Бұл процесте бейтарап елдер әскери бейтараптықты сақтау мәселесін қайта қарауға мәжбүр болған жағдайға тап болды; сондықтан Аустрия, Финляндия және Швеция сияқты елдер 1997 жылы Бейбітшілік үшін серіктестіктің далалық іс-шараларына қосылды.

 Мүшелік 
нобай|460x460 нүкте|
1995 жылы 26 сәуірде Мальта БӘБ мүшесі болды; ол өзінің бейтараптығын сақтау үшін 1996 жылы 27 қазанда шықты. 2008 жылы 20 наурызда Мальта БӘБ мүшелігін қайта бастау туралы шешім қабылдады; оны НАТО 2008 жылы 3 сәуірде Бухарест саммитінде қабылдады. 2006 жылы 29 қарашада Ригада өткен НАТО Саммиті кезінде Босния мен Герцеговина, Черногория және Сербия Премьер-министрге қосылуға шақырылды, олар 2006 жылдың 14 желтоқсанында жасады.

 Ағымдағы мүшелер 
МемлекетБӘБ мүшесі Анықтама5 қазан, 1994ҰҚШҰ мүшесі10 ақпан, 1995ЕО мүшесі4 мамыр, 1994ГУАМ мүшесі11 қаңтар, 1995ҰҚШҰ мүшесі14 желтоқсан, 200623 наурыз, 1994ГУАМ мүшесі1 желтоқсан, 1999ЕО мүшесі27 мамыр, 1994ҰҚШҰ мүшесі1 маусым, 1994ҰҚШҰ мүшесі26 сәуір, 1995ЕО мүшесі16 наурыз, 1994ГУАМ мүшесі22 маусым, 1994ҰҚШҰ мүшесі14 желтоқсан, 2006ҰҚШҰ бақылаушысы11 желтоқсан, 199620 ақпан, 2002ҰҚШҰ мүшесі10 мамыр, 19948 ақпан, 1994ГУАМ мүшесі13 шілде, 1994

 Аустрия 
Аустрияның БӘБ-ге қатысуы 1996 жылы күшейтілді. Олардың БӘБ туралы көзқарастары "Біріккен Ұлттар Ұйымының және/немесе НАТО және/немесе ЕҚЫҰ-ның басшылығымен және/немесе жауапкершілігімен"операцияларға үлес қосу қабілеті мен дайындығын сақтауға бағытталған. Аустриялық PfP-ге үлес қосудың маңызды бағыты-төтенше жағдайларды жеке жоспарлау. 1997 жылы осы саладағы барлық БӘБ қызметінің 30% Аустрияда жүзеге асырылды. Сол жылы Аустрия НАТО / PfP бағдарламасы аясында 227 іс-шараға қатысты, оның ішінде 713 адам қатысқан 14 бітімгершілік операция.

 Бастаушы мүшелер 

 Кипр 
Кипр - Еуропалық Одаққа мүше жалғыз мемлекет, ол НАТО-ға мүше де, PfP бағдарламасына қатысушы да емес. Кипр Парламенті 2011 жылдың ақпанында БӘБ мүшелігінің пайдасына қарар қабылдады, бірақ президент Димитрис Кристофиас бұл оның Кипр дауын тоқтату және Аралды демилитаризациялау туралы келіссөздер жүргізуге кедергі болатынын айтты. Түркия, НАТО-ның толық мүшесі, дау шешілгенге дейін Кипрдің НАТО-ға кіру әрекетіне вето қоюы мүмкін. Президент Никос Анастасиадис Кипрдің БӘБ мүшелігін көпшілік алдында қолдады, дегенмен оның сыртқы істер министрі және мұрагері Никос Кристодулидис бұл идеяны қабылдамады, Еуропалық Одақ шеңберінде елдің сыртқы саясаты мен қорғанысын сақтауды жөн көрді.

 Косово 
Косово БӘБ мүшелігін Үкіметтің тактикалық және стратегиялық мақсаты ретінде сипаттады. Косово 2012 жылдың шілдесінде БӘБ бағдарламасына қосылуға өтініш берді. Алайда НАТО-ға мүше төрт мемлекет, Греция, Румыния, Испания және Словакия Косовоның тәуелсіздігін мойындамайды және олардың бағдарламаға қатысуына тосқауыл қоямын деп қорқытты. Қосылуға құқылы болу үшін Косово Қарулы Күштерін құру қажет.

 Бұрынғы мүшелер 
Он бес бұрынғы БӘБ мүше мемлекеттері (атап айтқанда Албания, Болгария, Хорватия, Чехия, Эстония, Финляндия, Венгрия, Латвия, Литва, Черногория, Солтүстік Македония, Польша, Румыния, Словакия және Словения) кейіннен НАТО-ға қосылды.
+Бұрын БӘБ мүшелері болған НАТО мүшелеріМемлекетБӘБ қосылдыНАТО-ның толық мүшесі болды2 ақпан 1994 жыл12 наурыз 1999 жыл8 ақпан 1994 жыл10 наурыз 1994 жыл26 қаңтар 1994 жыл29 наурыз 2004 жыл27 қаңтар 1994 жыл3 ақпан 1994 жыл9 ақпан 1994 жыл14 ақпан 1994 жыл30 наурыз 1994 жыл23 ақпан 1994 жыл1 сәуір 2009 жыл25 мамыр 2000 жыл14 желтоқсан 2006 жыл5 маусым 2017 жыл15 қараша 1995 жыл27 наурыз 2020 жыл9 мамыр 1994 жыл4 сәуір 2023 жыл7 наурыз 2024 жыл

 Қаржыландыру мәселелері 
"Бейбітшілік жолындағы серіктестік" бюджеті үнемі өзгеріп отыратын мүшелер құрамынан туындады. Мысалы, бағдарлама үшін белгіленген Wales Initiative (WITH) бағдарламасының орташа жылдық қаржыландыру көлемі 1996 жылдан 2005 жылға дейінгі қаржы жылдарында 43 миллион доллар деңгейінде белгіленді. Бағдарламаға қатысатын елдер санының азаюына байланысты жыл сайынғы қаржыландыру 2006-2010 қаржы жылдарында 29 миллион долларға дейін қысқарды. Тағы бір фактор НАТО ның жаңадан келген мүшелері арасында бағдарлама бойынша WIF қаржыландыруды бөлуді азайтуды қамтиды.

Дереккөздер

Санат:Саясат
Санат:Халықаралық қатынастар