Мартышкалар (тұқымдас тармағы)

Мартышкалар''' () — төменгі сатыдағы тар танаулы маймылдар тұқымдасының бірі. Тұқымдас тармағы 2 трибаға бөлінеді:
 Cercopithecini
 Papionini. 

Бұл туысқа жалпы 71 биологиялық түр кіреді.

Қазба қалдықтары неогеннің 2-ші жартысы мен төрттік кезеңнің басынан белгілі. Африкада, Оңтүстік-Шығыс Азияда, Аравия түбегінде, Малая топаралының кейбір аралдарында таралған. Көбінесе орманды, тропиктік және субтропиктік саванналарда, кейбір түрлері Жапония мен Қытайда мекендейді. 

Топтанып тіршілік етеді. Дене тұрқы 2-100 см, құйрығының ұзындығы 100 см, кейде одан ұзындау болады. Құйрықсыз бір түрі бар.

Мартышкалардың салмақтары әр түрлі. Мысалы, Карлик мартышкасының (талапойнның) салмағы 1,3 кг-дай болса, павиандар 25-30 кг-дай тартады. Аналығына қарағанда аталығы ірілеу және ашық реңді. Алдыңғы аяғының ұзындығы артқы аяғымен бірдей, ал кейбір түрлерінде қысқа. Табаны мен алақанына сүйеніп, жерде еркін, жылдам жүре алады. Жүнінде түбіт болмайды. Беті, алақаны, табаны түксіз, тықыр. Бас сүйегі домалақ, бет бөлігі шағын, кейбірінде созылыңқы. Қабақ сүйегі көтеріңкі. Тісі — 32 дана, ит тісі — үлкен. Миы 100 — 170 сm³, онда сайшалары мен иірімдері айқын байқалады. Мартышкалардың сыртқы бітімі әр түрлі. 

Табиғатта нақты қанша уақыт тіршілік ететіні белгісіз. Мысалы, қолда ұсталған макака — 35 жыл, павиан 35-40 жыл өмір сүргені белгілі. 18 түрі мен түр тармағы Халықаралық табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” енгізілген. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том

 Түрлері 
 Триба Cercopithecini''
 Allenopithecus 
 Allenopithecus nigroviridis Pocock, 1907
 Cercopithecus 
 Cercopithecus albogularis Sykes, 1831 
 Cercopithecus ascanius Audebert, 1799 
 Cercopithecus campbelli Waterhouse, 1838
 Cercopithecus cephus Linnaeus, 1758 
 Cercopithecus denti Thomas, 1907
 Cercopithecus diana Linnaeus, 1758 
 Cercopithecus doggetti Pocock, 1907
 Cercopithecus dryas Schwartz, 1932 
 Cercopithecus erythrogaster Gray, 1866
 Cercopithecus erythrotis Waterhouse, 1838
 Cercopithecus hamlyni Waterhouse, 1838 
 Cercopithecus kandti Matschie, 1905
 Cercopithecus lhoesti P. Sclater, 1899 
 Cercopithecus lowei Thomas, 1923
 Cercopithecus mitis Wolf, 1822
 Cercopithecus mona Schreber, 1774 
 Cercopithecus neglectus Schlegel, 1876 
 Cercopithecus nictitans Linnaeus, 1766 
 Cercopithecus petaurista Schreber, 1774 
 Cercopithecus pogonias Bennett, 1833 
 Cercopithecus preussi Matschie, 1898 
 Cercopithecus roloway Schreber, 1774
 Cercopithecus sclateri Pocock, 1904 
 Cercopithecus solatus M. J. S. Harrison, 1988 
 Cercopithecus wolfi A. Meyer, 1891 
 Cercopithecus lomamiensis Hart et al., 2012
 Chlorocebus 
 Chlorocebus aethiops Linnaeus, 1758 — Гривет
 Chlorocebus cynosurus Scopoli, 1786 — Малбрук
 Chlorocebus djamdjamensis Neumann, 1902 — Джам-джам
 Chlorocebus pygerythrus F. Cuvier, 1821 — Верветка
 Chlorocebus sabaeus Linnaeus, 1766 — Жасыл мартышка
 Chlorocebus tantalus Ogilby, 1841 
 Erythrocebus 
 Erythrocebus patas Schreber, 1775 
 Miopithecus 
 Miopithecus ogouensis Kingdon, 1997
 Miopithecus talapoin Schreber, 1774
Триба Papionini
 Macaca — Макаки
 Macaca arctoides I. Geoffroy, 1831 
 Macaca assamensis McClelland, 1840 
 Macaca cyclopis Swinhoe, 1863 
 Macaca fascicularis Raffles, 1821
 Macaca fuscata Blyth, 1875
 Macaca hecki Matschie, 1901
 Macaca leonina Blyth, 1863
 Macaca maura H.R. Schinz, 1825 
 Macaca mulatta Zimmermann, 1780 — Макак-резус
 Macaca munzala Sinha et al., 2005
 Macaca nemestrina Linnaeus, 1766 — Лапундер
 Macaca nigra Desmarest, 1822 
 Macaca nigriscens Temminck, 1849
 Macaca ochreata Ogilby, 1841
 Macaca pagensis Miller, 1903 
 Macaca radiata É. Geoffroy, 1812 
 Macaca siberu Fuentes and Olson, 1995 
 Macaca silenus Linnaeus, 1758 — Вандеру, или Львинохвостый макак
 Macaca sinica Linnaeus, 1771 — Цейлонский макак
 Macaca sylvanus Linnaeus, 1758 — Варварийская обезьяна, или Магот
 Macaca thibetana Milne-Edwards, 1870 — Макак Давида
 Macaca tonkeana Meyer, 1899 — Тонкский макак
  Papio — Павианы
 Papio anubis Lesson, 1827 — Анубис
 Papio cynocephalus Linnaeus, 1766 — Бабуин
 Papio hamadryas Linnaeus, 1758 — Гамадрил
 Papio papio Desmarest, 1820 — Гвинейский павиан
 Papio ursinus Kerr, 1792 — Медвежий павиан
 Mandrillus — Мандрилдар
 Mandrillus leucophaeus F. Cuvier, 1807 — Дрил
 Mandrillus sphinx Linnaeus, 1758 — Мандрил
 Theropithecus — Гелады
 Theropithecus gelada Rüppell, 1835 — Гелада
 Cercocebus — Мангабеи, или Черномазые обезьяны
 Cercocebus agilis Milne-Edwards, 1886 — Прыткий мангабей
 Cercocebus atys Audebert, 1797 — Чёрный мангабей
 Cercocebus chrysogaster Lydekker, 1900 — Золотобрюхий мангабей
 Cercocebus galeritus Peters, 1879 — Танский мангабей
 Cercocebus sanjei Mittermeier, 1986
 Cercocebus torquatus Kerr, 1792 — Беловоротничковый мангабей
 Lophocebus — Бородатые мангобеи
 Lophocebus albigena Gray, 1850 — Гривистый мангабей
 Lophocebus aterrimus Oudemans, 1890 — Чёрный мангобей
 Lophocebus opdenboschi Scouteden, 1944
 Lophocebus ugandae Matschie, 1912
 Lophocebus johnstoni Lydekker, 1900
 Lophocebus osmani Groves, 2007
 Rungwecebus
 Rungwecebus kipunji Jones & Davenport, 2005

 Дереккөздер 

Санат:Приматтар