Тисс

Тисс, Тис () — тисс тұқымдасына жататын екі, сирек бір үйлі мәңгіжасыл қылқанжапырақты ағаштар мен бұталардың туысы. Қазба қалдығы триастың соңынан белгілі. Тек солтүстік жарты шарда кездеседі. Негізінен Кавказда, Кіші және Шығыс Азияда, Солтүстік Америкада өсетін 10 түрі бар. 

Биіктігі 6 – 32 м, диаметрі 1 – 2,5 м.  Діңі - қызыл-қоңыр түсті, тығыз пішінді. Қылқанының түсі қою жасыл және жылтыр болып келеді. Ұзақ өмір сүретін тахсус ағашының барлық түрі баяу өседі.  Өмір сүру ұзақтығы - 300-500 жыл, кейбір сұрыптары 1500 жылға дейін өмір сүреді. Сонымен қатар, табиғатта 3000 жылдан аса  өмір сүріп жатқан тахсустар кездеседі. Сәуір айында гүлдеп, қыркүйек айында жеміс береді. Жемісі - қызыл түсті. Бөрікбасы тармақталып өседі. Қылқан жапырақтары кезектесіп орналасады, қою жасыл түсті, жылтыр болады. Аталық масақшалары (микростробилі) дара, шар тәрізді, аналық бүрі (мегастробилі) де біреу, оның жалғыз ұрығы болады. Пісіп жетілген ұрығы қызыл не қызғылт кейде сары түсті, жидекке ұқсайтын ұсақ бүртіктермен қапталып жатады. Тұқымы арқылы көбейеді (оларды құстар не кемірушілер таратады), ал қолдан өсіргенде қалемше немесе сұлама бұтағы арқылы көбейтіледі. 3 – 4 мың жылдай тіршілік етеді. 

Тисстің барлық түрі де улы, олардың құрамында алкалоид таксин бар (бұл у адамға, малдардан жылқы мен сиыр үшін өте қауіпті). Тисс - қатты, әрі мықты ағаш, сондықтан ол ағаш шеберлігінде, металл жонуда бірден-бір құрылыс материалы  ретінде қолданылады. Қазіргі кезде оның ағашын көркемдік бұйымдар мен жиһаздар жасауда  пайдаланады. Бұл ағашты өндірісте «қызыл ағаш» деп атайды. Тисстерді жиһаз жасау үшін, елді мекенді көгалдандыру үшін пайдаланылады.Қазақ ұлттық энциклопедиясы, 18 том

 Күтімі 
Көлеңке және алакөлеңкеде жақсы өседі. Көктем, жаз айларында қырқу жұмыстарын жүргізу керек.

Көбейтілуі
Тұқымы және қалемшелеу арқылы көбейтеді.Қ 74  Құлжабаева Г.Ә.Қылқанжапырақтылар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 14 бISBN 978-601-7237-07-3

 Түрлері
2013 жылғы The Plant List тізімінің мәліметі бойынша Тисс тегі 9 биологиялық түрден құралған:
 Taxus baccata L. (1753)
 Taxus brevifolia Nutt. (1849) 
 Taxus canadensis Marshall (1785) 
 Taxus cuspidata Siebold & Zucc. (1846) 
 Taxus floridana Nutt. ex Chapm. (1860) 
 Taxus fuana Nan Li & R.R.Mill
 Taxus globosa Schltdl. (1838)
 Taxus sumatrana ((Miq.) de Laub. 
 Taxus wallichiana Zucc. (1843) 

 Табиғи бұдандар 
 Taxus ×hunnewelliana Rehder (1925) 
 Taxus ×media Rehder (1906) 

 Сілтемелер 
  Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт 

 Дереккөздер 

Санат:Қылқан жапырақтылар
Санат:Тис тұқымдасы