Ісмет Кеңесбаев

thumb
Ісмет Кеңесбаев (15.2.1907, Түркістан облысы Созақ ауданы Жыныс ата ауылы – 16.1.1995, Алматы қаласы) – филология ғылымының докторы (1945), профессор (1945), Қазақстан ҒА-ның академигі (1946), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1946).

Биографиясы
Байұлы тайпасының Алтын руынан шыққан.
1931 - Санкт-Петербургтегі Шығыстану институтын бітірген. 
1931-1934 - Қазақ АКСР-і Халық ағарту комиссариатында әдіскер, 
1932-1946 - ҚазПИ-де оқытушы (қазіргі ҚазҰПУ), 
1932-1935 - Қазақ мемлекеттік баспасының редакторы, 
1933-1936 - Алматы мемлекеттік медицина институтында кафедра меңгерушісі (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті), 
1936-1939 - КСРО ҒА Қазақ бөлімшесінде аға ғылыми қызметкер. 
1943-1951 - Қазақстан ғылым академиясының вице-президенті, 
1951-1961 - Тіл және әдебиет институтында аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі, 
1961-1978 - Тіл білімі институтының директоры, 
1978-1987 - осы институтта бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. 
1988 жылдан өмірінің соңына дейін ҒА Төралқасының кеңесшісі болды.

Еңбегі
Кеңесбаев – қазақ тілінің фонетикасы мен лексикологиясына, лексикографиясы мен этимологиясына, тіл тарихы мен туыс тілдердің бір-бірімен қарым-қатынасына арналған көптеген іргелі еңбектердің авторы. Қазақ тілінің фонетикасы мен фразеологиясының зерттелуі Кеңесбаевтың есімімен байланысты. Қазақ мектептерінің бірнеше толқын түлектері Кеңесбаев жазған оқулықтармен сауат ашты, ана тілінің ғылыми жүйесімен танысты. Ғалымның қазақ тілі фонетикасы мен лексикологиясын талдаған ғылыми монографиялары жоғары оқу орындарында негізгі оқулықтардың бірі ретінде күні бүгінге дейін қолданылуда. Көп жылғы зерттеулерінің нәтижесінде Кеңесбаевтың «Қазақ тілінің фразеологиялық сөздігі» жарық көрді (1977, Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы, 1978). Кеңесбаевтың басшылығымен «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» (2 томдық, 1959, 1961) және «Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі» (1961), екі томдық «Орысша-қазақша сөздік» (1978, 1981) жарыққа шықты. Кеңесбаев бірнеше рет дүниежүзілік түркітанушылар симпозиумдарына қатысып, ғылыми баяндамалар жасады. Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған.
Шығармалары:
 Қазақ тілі грамматикасы, А., 1939;
 Қазіргі қазақ тілі. Лексика, Фонетика, А., 1962; 
 Қазақ тілінің фразеологиялық сөздігі, А., 1977; 
 Қазақ тіл білімі туралы зерттеулер, А., 1977.Қазақстан Республикасының Ғылым ЭнциклопедиясыОңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы, 4-том

 Дереккөздер
Балақаев М.Б., О тюркологических исследованиях С.К. Кенесбаева, в сб.: Исследования по тюркологии, А.-А., 1963; 
Сарыбаев Ш., Смет Кенесбаевич Кенесбаев, «Народы Азии и Африки», 1967.

Сілтеме

Санат:15 ақпанда туғандар
Санат:1907 жылы туғандар
Санат:Созақ ауданында туғандар
Санат:16 қаңтарда қайтыс болғандар
Санат:1995 жылы қайтыс болғандар
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері
Санат:Шығыстану университеті түлектері
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары
Санат:Қазақ ұлттық медицина университеті оқытушылары
Санат:Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты қызметкерлері
Санат:Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты директорлары
Санат:Қазақ тілін зерттеушілер
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері