Құттыбай күмбезі

Құттыбай күмбезі – Қызылорда облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген қала құрылысы және сәулет өнерінің ескерткіші. 

 Орналасқан жері 
Қызылорда облысы Қазалы ауданы, Жанкент ауылынан 5 км жерде.

 Кезеңі 
XVIII–XIX ғасырлар аралығы.

 Кесене сипаты 
Кесене шаршы пішіндес, биік күмбезді құрылыс. Күмбез көлемді және барлық іргетасын жауып тұрады, сондықтан нысан қазақтың киіз үйіне қатты ұқсайды. Күмбездің ортасында тесік саңылау бар. Сыртқы ауданы 11x9 м, жалпы биіктігі 9 м. Үлкен бөлме (6x6 м) мен  дәліз ретінде соғылған шағын бөліктен тұрады. Орталық Азия аймағына кең тараған пештақты құрылыс үлгісіне ұқсағанмен, олардан өзіндік композициялық шешімімен ерекшеленеді. Есігінің екі жағы мен маңдайшасына үш қатар сәнді ойық түсірілген. Жоғарғы бөлігі өрнектеліп, үсті тік үш қатар ойық қуыспен және дөңгелек оюмен безендірілген. Қасбеті өрнекті кірпішпен әсемделген. Кесенеге кіретін жағы бүйір қасбетінде орналасқан. Кесененің сыртында әшекейлі кірпіш кеңінен қолданылған. Ал ішінде тас табыт бар.
Кесене 1982 жылдан мемлекеттік маңызды тарихи-мәдени мұралар тізіміне енгізілген.“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

 Тарихи деректер, аңыздар 
Құттыбай Ақболбыұлы (1807-1900) – Кіші жүз Шектінің (Жаманақ) Әлімұлы Алшын тегінен шыққан. Халық есінде ол күшті және ержүрек жауынгер, шешендігімен, даналығымен ерекшеленетін би болып қалды. Құттыбай хиуа мен қоқандықтардың озбырлық әрекеттерінің алдында қазақтардың құқығын қорғайтыны, өзбектер мен қарақалпақтар арасындағы күрделі даулы мәселелерді шешетіні белгілі. Аңызға сүйенсек, Құттыбайға түсінде үш рет аян беріледі, түсінде оған жақсылықтың молшылық пен сәттіліктің әміршісі әулие Қыдыр ата келген.
Алғаш рет Құттыбай кесенесі 1991 жылы Е.М. Бәйтенов жетекшілік еткен Алматы экспедициясымен зерттелген.
2000-жылдары кесене жартылай қайта жаңартылды. Бүгінгі таңда ол атақты тәуап ететін нысанға айналды. Құттыбай ата адамдарға жақсылық пен сәттілік жібереді.Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9

 Дереккөздер 

Санат:Қызылорда облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Қызылорда облысы сәулеті