Ксенон

Ксенон (латын. Xenonum; Xe) — элементтердің периодтық жүйесінің VІІІ тобындағы хим. элемент, инертті газ. Ксенонді 1898 ж. ағылшын химиктері У.Рамзай мен М.Траверс алғаш рет криптонды зерттеу кезінде ашқан, сондықтан оны “К.” (грек. xenos – бөтен)  деп атаған. 

Тұрақты 9 изотопы бар, радиоактивті изотоптары жасанды жолмен алынған. Сыртқы 8 электрондық қабаты тұрақты болғандықтан реакцияға тек ерекше жағдайларда түседі. Молекулааралық күштер әсерінен ғана қосылыстар түзеді. Көп зерттелгені – фторлы қосылыстары: XeF2, XeF4 сұйық ауаны ректификациялау арқылы алынады. 

Техникада электр вакуумдарда және медицинада әр түрлі зерттеу жұмыстарында қолданылады. Ксенонның фторидын әр түрлі процестер мен аппараттарда, ракеталық техникада тотықтырғыш ретінде, ал оксидтерін қопарғыш зат ретінде пайдаланады.

 Алынуы 
Ксенон металлургиялық зауыттарда сұйық оттегі өндірісінің жанама өнімі ретінде шығарылады.

Өнеркәсіпте ксенон ауаны оттегі мен азотқа бөлудің қосымша өнімі ретінде алынады. Әдетте ректификация арқылы жүзеге асырылатын бұл бөлуден кейін алынған сұйық оттегінің құрамында аз мөлшерде криптон мен ксенон болады. Әрі қарай түзету сұйық оттегін силикагельге адсорбциялау немесе айдау арқылы бөлінетін криптон-ксенон қоспасының 0,1–0,2% мөлшеріне дейін байытады. Болашақта ксенон-криптон концентратын криптонға және ксенонға айдау арқылы бөлуге болады.

Төмен көптігінің арқасында ксенон жеңіл инертті газдарға қарағанда әлдеқайда қымбат. 2009 жылы ксенонның бағасы стандартты қысымда газ тәрізді заттың литріне шамамен 20 еуроны құрады.

Санат:1898 жыл
Санат:Химиялық элементтер
Санат:Бейметаллдар
Санат:Ксенон