Лундалар

Лундалар (балунда, руунд, ндембу) — Замбияның солтүстік-батысында, Анголаның шығысы мен солтүстігінде және Конго Демократиялық Республикасының оңтүстігінде тұратын банту тобының халқы.
Жалпы саны 1,9 млн. адам. Замбияда (700 000 адам. 2023 ж.), Анголада (шамамен 670 000 адам. 2023 ж.) және Конго Демократиялық Республикасы (530 000 адам. 2023 ж.) болды. 15 мыңға жуық Лунда Солтүстік Америка мен Батыс Еуропа елдеріне (негізінен Бельгияға) көшті.Большая Российская Энциклопедия https://bigenc.ru/c/lunda-narod-1a485c

Тілі 
Лундалардың көпшілігі банту тобына жататын лунда тілінде сөйлейді.Лунда https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1314458

 Діні 
Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: христиандар (католиктер, протестанттар), бір бөлігі – дәстүрлі нанымдарды ұстанады.Иллюстрированный энциклопедический словарь ЛУНДА https://1598.slovaronline.com/6526-%D0%BB%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%B0

 Тарихы 
Банту халықтарының мемлекеті 16 ғасырда Кассай өзенінің жоғарғы ағысында (қазіргі Солтүстік-Шығыс Ангола және Батыс Конго) дамыды. Лунд халқы бұл аймақта ежелден бері өмір сүргенімен, олардың империясын Лубаның батысындағы басқыншылар құрды.
1600-1750 жылдар аралығында Лунд топтары көптеген елді мекендер құрды. Лунд империясы негізгі әкімшілік орталықтан, жақын провинциялардың шеңберінен, автономды алыс провинциялардың шеңберлерінен және лундтың қауымдық мәдениетін бөлісетін шалғай ауылдардан тұрды. Осылайша империялық шекаралар жалпы түрде анықталды.

XVII—XIX ғасырларда Лунд мемлекеттілікке ие болды, сауда дамыды, Лунд құлдар мен піл сүйектерін экспорттады, жаңа патшалық еуропалықтар келгенге дейін өз территориясын сәтті кеңейтті. Балундалар олардың енуіне белсенді түрде қарсы тұрды, бірақ бағынуға мәжбүр болды.
ХХ ғасырда Лунд ұлтының өкілдері Катанга сепаратистік қозғалысының негізін құрады.Материал из Большого Справочника https://newstest.ru/%D0%9B%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%B0

 Кәсібі 
Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (сорго, тары, жүгері, маниок, бұршақ, ямс, темекі, пальма, жержаңғақ, тәтті картоп және т.б.) және балық аулау. Үй жануарлары – ит, тауық, ешкі, қой ұстайды. Көрші халықтармен салыстырғанда қолөнер нашар дамымаған. Олар саудамен, оның ішінде құл саудасымен де айналысқан. Қазіргі Лундтың бір бөлігі қалаларда тұрады, плантацияларда және тау-кен өнеркәсібінде жұмыс істейді.Народы и культуры Лунда https://travel-journal.ru/ethno/39/926/

 Өмір салты 
Туыстық есеп матрилинді, солтүстік топтарда — екі жақты. Матрилинальды жалпы құрылым сақталады, туысқандық некеге артықшылық беріледі. Отбасы шағын, уксорилокальды немесе вирилокальды. Ажырасу оңай, көп әйелдік тек тектілер арасында болған. Қазір ата құқығының нормалары (мұрагерлік, некені өтеу және т.б. ережелері) қолданылуда. Кейбір жерлерде инициациялар сақталған - қыздар үшін жеке (чисунгу) және ұлдар үшін ұжымдық (муканда).

Дәстүрлі қоныстары -дөңгелек жоспардағы шағын ауыл. Тұрғын үйлері - пальма бұтақтарынан немесе сабаннан жасалған конустық төбесі бар дөңгелек өрілген лашықтар. 10 мың адамға дейін халқы бар прото — қалалық елді мекендер — билеушілердің резиденциялары қалыптасқан.

Дәстүрлі киім – теріден тігілген (ақсүйектерге – матадан тігілген) белдік киімдер.народы мира / Лунда http://www.etnolog.ru/people.php?id=LUND

 Дереккөздер 


Санат:Замбия халықтары
Санат:Ангола халықтары
Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары