Рюноскэ Акутагава

Акутагава Рюноске (, 1 наурыз 1892 жыл – 24 шілде 1927 жыл), лақап аты Чукуде Шуджин () — жапон жазушысы, «жапон әңгімесінің атасы» деп саналатын ол Жапонияның бас әдеби сыйлығы "Акутагава сыйлығына" ие болды.

 Жастық шағы 
Рюноске Акутагава Токионың Кюбаши ауданында дүниеге келген, үшінші баласы және әкесі Тошизо Нихара мен анасы Фуку Акутагаваның жалғыз ұлы. Ол «Рюноске» («Айдаһардың ұлы») деп аталған, өйткені ол айдаһар жылы, айдаһар айында, айдаһар күнінде және айдаһар сағатында дүниеге келді. Анасы туылғаннан кейін көп ұзамай психикалық ауруға шалдыққан. Сондықтан да оны анасы Дюшо Акутагава асырап алып, тәрбиелеп өсірген, одан Акутагаваны тегін алған. Ол жас кезінен бастап классикалық қытай әдебиетіне, сондай-ақ Мори Огай мен Нацуме Сесеки шығармаларына қызығушылық танытты.

Ол бірінші орта мектепте 1910 жылы Кан Кикучи, Куме Масао, Йезу Ямамото және Цучия Бунмэй сияқты сыныптастарымен қарым-қатынасты дамыта түсті, олардың бәрі кейіннен жазушы болады. Ол 1913 жылы Токио Императорлық университетіне түскеннен кейін жаза бастады, онда ағылшын әдебиетін оқыды.

Студент болғанда, ол бала кезіндегі досы Яёи Йошидаға үйленуді ұсынды, бірақ оны асырап алған отбасы одақты құптамады. 1916 жылы ол Фуми Цукамотоға өз қызығушылығын танытты, содан кейін олар 1918 жылы үйленді. Олардың үш баласы болды: Хироши Акутагава (1920-1981) актер, Такаши Акутагава (1922–1945) Бирмада студенттік шақырушы ретінде өлтірілген және Ясуши Акутагава (1925–1989) — композитор.

Оқуды бітіргенде, ол жазуға бар күш-жігерін жұмсамақ болғанға дейін, ағылшын тілінің нұсқаушысы ретінде Йокосука, Канагавадағы әскери-теңіз мектебінде қысқаша сабақ берді.

 Әдеби мансап 
1914 жылы Акутагава және оның бұрынғы орта мектептегі достары «Шиншичо» әдеби журналын қайта жандандырды («Ойдың жаңа ағымдары») және Уильям Батлер Йитс пен Анатолия Француздың аудармаларын өз шығармаларымен бірге жариялады. Акутагава өзінің екінші әңгімесі "Рашомонды" келесі жылы студент кезінде-ақ Teikoku Bungaku («Императорлық әдебиет») әдеби журналында жариялады. ХІ ғасырдағы ертегіге негізделген бұл оқиғаны Акутагаваның достары жақсы қабылдамады, оны көп сынға алды. Осыған қарамастан, Акутагава 1915 жылы желтоқсанда Сесекидің апта сайынғы әдеби үйірмелеріне өзінің кумирі Натсуме Сесекиге баруға батылдық жинады. Қараша айында ол өзінің «Рашомон» атты әңгімесін «Teikoku Mongaku» әдеби журналында жариялады. 1916 жылдың басында ол Хана («Мұрын», 1916) шығарды, ол Сесекидің мақтау хатын өзіне тартып, Акутагаваның алғашқы даңқ дәмін қамтамасыз етті.

Ол дәл осы уақытта Хайго (лақап аты) Гакидің астында хайку жаза бастады. Акутагава Хайан кезеңінде, Эдо кезеңінде немесе Жапонияның Мейдзи кезеңінің басында жазылған бірнеше әңгімелермен жалғасты. Бұл әңгімелер классикалық шығармалар мен тарихи оқиғаларды қайта түсіндірді. Бұл әңгімелердің мысалдары: Гесаку занмаи («Гесакуға бағышталған өмір», 1917) және Карено-шо («Қурап қалған егін жинау», 1918), Джигоку тауығы («Тозақ экраны», 1918); Hōkyōnin no shi («Христианның өлімі», 1918) және Бутукай («Доп», 1920). Акутагава натурализмге қатты қарсылас болды. Ол заманауи параметрлерге ие Микан («Мандарин апельсиндері», 1919) және Аки («Күз», 1920) шығарды.
1921 жылы Акутагава өзінің жазушылық мансабын тоқтатып, Осака Майничи Шинбунның репортері ретінде, Қытайда төрт ай болды,. Сапар өте ауыр болды және ол денсаулығына байланысты ешқашан қалпына келмейтін түрлі ауруларға шалдықты. Қайтып оралғаннан кейін көп ұзамай ол «Ябу но нака» («Встреча», 1922) деп жариялады. Сапар барысында Акутагава Қытайдың оңтүстік-шығысындағы көптеген қалаларда болды, соның ішінде Нанкин, Шанхай, Ханчжоу және Сучжоу. Ол саяхатқа шықпас бұрын «Нанкиннің Христосы» әңгімесін жазды; қытайлық христиан қауымына қатысты.

 Әсері  
Акутагаваның әртүрлі мәдениеттер мен уақыт кезеңдеріндегі қолданыстағы туындыларын қолдануы және оқиғаны заманауи сезімталдықпен қайта жазуы немесе бірнеше дереккөздердің идеяларын қолдана отырып жаңа оқиғалар жасауынан көруге болады. Мәдениет және мәдени бірегейлікті қалыптастыру Акутагаваның бірнеше шығармаларындағы басты тақырып болып табылады. Бұл әңгімелерде ол тарихтағы Жапония сыртқы әсерлерге көбірек ашық болған кезеңдерде мәдени сәйкестіктің қалыптасуын зерттейді. Бұған мысал ретінде алғашқы миссионерлік кезеңде басталған оның «Хюкюнин но Ши» («Азап шеккен», 1918) хикаясын келтіруге болады.
Акутагаваның әңгімелеріндегі әйелдер бейнесі Акутагава үшін ана рөлін атқарған үш әйелдің әсерінен қалыптасты. Бәрінен бұрын оның биологиялық анасы Фуку, ол одан психикалық ауруды мұрагерлікке аламын деп уайымдады. Ол Фукумен көп уақыт өткізбесе де, ол кез-келген сәтте жынды болып кетуі мүмкін деген оймен онымен тығыз байланыста болды. Оның тәрбиесінде ең маңызды рөлді оның нағашы апасы Фуки атқарды. Фуки Акутагаваның өмірінің көп бөлігін бақылап отырды, әсіресе оның қартайған кезінде оның назарын аударуды талап етті. Акутагаваның әңгімелерінде кездесетін әйелдер, ол оны ана деп таныған әйелдер сияқты, көбінесе үстем, агрессивті, алдамшы және өзімшіл ретінде жазылған. Керісінше, ер адамдар көбінесе осындай әйелдердің құрбандары ретінде ұсынылды, мысалы Кесада Моритоға дейін («Кеса және Морито», 1918), онда жетекші әйел кейіпкері өзінің сүйіктісінің де, күйеуінің де әрекеттерін басқаруға тырысады.
 Кейінгі өмірі 
Акутагаваның әдеби мансабының соңғы кезеңі оның физикалық және психикалық денсаулығының нашарлауымен өтті. Осы кезеңдегі оның жұмысының көп бөлігі нақты өмірбаяндық, кейбіреулері оның күнделіктерінен тікелей алынған. Осы кезеңдегі оның еңбектеріне Daidōji Shinsuke no hansei  («Дайджиджи Шинсукенің алғашқы өмірі», 1925) және Tenkibo («Өлім регистрі», 1926) жатады.

Акутагава Джун'ичиру Танизакимен әңгімедегі құрылым мен лириканың маңыздылығы туралы үлкен дау тудырды. Акутагава бұл оқиғаның мазмұны немесе сюжетінен гөрі, оқиға қалай баяндалғаны құрылымның маңызды екенін алға тартты, ал Танизаки керісінше пікір айтты.
Акутагаваның соңғы шығармаларына жапон фольклорынан алынған жаратылыс негізінде жасалған Каппа (1927), Хагурума («Айналатын тісті доңғалақтар», 1927), Aru ahō no isshō («Ақымақтың өмірі») және Bungeiteki na, amari ni bungeiteki na ( «Әдеби, бәрі де әдеби», 1927).
Өмірінің соңына қарай Акутагава визуалды галлюцинация мен "анасының психикалық ауытқушылығын мұра етіп алдым ба?" деген қорқыныштан зардап шегеді. 1927 жылы ол әйелінің досымен бірге өзін-өзі өлтірмек болды. Бірақ бұл әрекеті сәтсіз аяқталды. Кейінірек ол сол жылдың 24 шілдесінде Сайто Мокичи берген вероналдың артық дозасын қабылдағаннан кейін өзін-өзі өлтірді. Оның өсиетіндегі  сөздері болашақ туралы «бұлдыр сенімсіздік» (claimed ん や り し た 不安, bon'yari shita fuan) сезінгенін алға тартты. Ол 35 жаста еді.

 Таңдалған шығармалары 
 Жылы Жапон атауы Ағылшын атауы Ағылшын аудармасы 1914  老年  Rōnen  Old Age  Ryan Choi 1915  羅生門  Rashōmon  Rashōmon Jay Rubin 1916  鼻  Hana  The Nose Jay Rubin 芋粥  Imogayu  Yam Gruel  手巾 Hankechi  The Handkerchief  Charles De Wolf 煙草と悪魔  Tabako to Akuma  Tobacco and the Devil  1917   尾形了斎覚え書 Ogata Ryosai Oboe gaki  Dr. Ogata Ryosai: Memorandum  戯作三昧  Gesakuzanmai  Absorbed in writing popular novels  首が落ちた話  Kubi ga ochita hanashi  The Story of a Head That Fell Off  2004, Jay Rubin 1918  蜘蛛の糸  Kumo no Ito  The Spider's Thread Jay Rubin 地獄変  Jigokuhen  Hell Screen  Jay Rubin 枯野抄  Kareno shō  A commentary on the desolate field for Bashou  邪宗門  Jashūmon  Jashūmon  奉教人の死 Hōkyōnin no Shi  The Death of a Disciple  Charles De Wolf 1919  魔術  Majutsu  Magic  竜  Ryū  Dragon: the Old Potter's Tale Jay Rubin 1920  舞踏会 Butou Kai  A ball  秋 Aki  Autumn  Charles De Wolf 南京の基督  Nankin no Kirisuto  Christ in Nanking  杜子春  Toshishun  Tu Tze-chun  アグニの神  Aguni no Kami  God of Aguni  1921  山鴫 Yama-shigi  A snipe  秋山図 Shuzanzu  Autumn Mountain  上海游記 Shanhai Yūki  A report on the journey of Shanghai  1922  藪の中  Yabu no Naka  In a Grove, also In a Bamboo Grove  将軍 Shōgun  The General   トロッコ  Torokko  A Lorry  1923  保吉の手帳から Yasukichi no Techō kara  From Yasukichi's notebook  1924  一塊の土 Ikkai no Tsuchi  A clod of earth  1925  大導寺信輔の半生 Daidōji Shinsuke no Hansei  Daidōji Shinsuke: The Early Years  侏儒の言葉  Shuju no Kotoba  Aphorisms by a pygmy  1926  点鬼簿 Tenkibo  Death Register Jay Rubin 1927  玄鶴山房  Genkaku Sanbō  Genkaku Sanbo  蜃気楼  Shinkiro  A Mirage  河童  Kappa  Kappa  文芸的な、余りに文芸的な  Bungeiteki na, amarini Bungeiteki na  Literary, All-Too-Literary  歯車  Haguruma  Spinning Gears  Jay Rubin  also Cogwheels || Charles De Wolf
|-
| 或阿呆の一生  Aru Ahō no Isshō || Fool's Life ||Jay Rubin || also 'The Life of a Fool"   Charles De Wolf 西方の人  Saihō no Hito  The Man of the West  或旧友へ送る手記  Aru Kyūyū e Okuru Shuki  A Note to a Certain Old Friend 

 Аудармасы бар таңдалған шығармалар 
 Гротеск және қызықты туралы ертегілер. Аудармасы: Глен В.Шоу. Токио: Hokuseido Press, 1930 ж.
 Темекі және шайтан .-- Мұрын .-- Орамал .-- Рашōмон .-- Біт .-- Өрмекшінің жіпі .-- Шарап құрты .-- Борсық .-- Доп .-- Құбыр. --Mōri Sensei.
 «Нанкинг Христосы» (Nankyo no Kirisuto). Аудармасы: Иван Моррис. Колумбия қазіргі заманғы жапон әдебиетінің антологиясында 1-том: Қалпына келтіруден кәсіпке дейін, 1868-1945 жж. Нью-Йорк: Columbia University Press (2005).
 Ақымақтың өмірі. Аудармасы: Уилл Петерсон Гроссман (1970). ISBN 0-670-32350-0
 Каппа. Аудармасы: Джеффри Баунас. Питер Оуэннің баспагерлері (2006) ISBN 0-7206-1200-4
 Тозақ экраны. Аудармасы: H W Норман. Greenwood Press. (1970) ISBN 0-8371-3017-4
 Мандариндер. Аудармасы: Чарльз Де Вулф. Архипелаг кітаптары (2007) ISBN 0-9778576-0-3
 Рашомон және басқа он жеті әңгіме. Аудармасы: Джей Рубин. Пингвин классикасы (2004). ISBN 0-14-303984-9
 Қытайға саяхат (Шина юки). Аудармасы: Джошуа Фогель. Тарихтағы қытайтану 30, жоқ. 4 (1997).
 ТуЦзэ-Чун. Kodansha International (1965). ASIN B0006BMQ7I
 La fille au chapeau rouge. Аудармасы: Лаллоз ред. Picquier (1980). ISBN 978-2-87730-200-5 (француздық басылым)
 «পটচিত্র: নরক ও অন্যান্য গল্প»। অনুবাদ শেখর মৈত্র, আনন্দ পাবলিশার্স প্রাইভেট লিমিটেড (২০১২), ISBN 978-93-5040-154-5 (Bangla / Bengali басылымы).

 Дереккөздер 

Санат:Жапония жазушылары
Санат:Өзін-өзі өлтіргендер