Зевс

Зевс ()Hesiod, Theogony 542 and other sources. — ежелгі грек мифологиясындағы жоғарғы әмірші құдай, барлық құдайлар мен адамдардың ең мәртебелі құдайы. Ол ежелгі рим мифологиясы бойынша Юпитер （латынша：Jupiter） деп аталған. Мифологиялық аңыз бойынша, Зевс алып Крон мен Реядан туған кенже бала. Оның әйелі – Гера. Әкесінің үстемдігін құлатып, бүкіл дүниенің жоғарғы билігін өз қолына алған. Алғашқыда Зевс аспан әлемінің әміршісі деп есептелсе, кейін гректер оған адамзат қоғамы тіршілігінің билігін де береді. Олимп тауы Зевстің жер-әлемге үстемдік жүргізетін тұрақты мекені. Грек аңыздары бойынша, Зевстен Аполлон, Афина, Артемида, Арейя, Афродита, Гермес, Гефест, Дионис, Персефона, т.б. құдайлар мен біраз батырлар (Геракл, Персей, т.б.) тараған."Қазақ Энциклопедиясы",4 том 3 бөлім

 Зевстің туылуы және Құдайлардың Құдайы атануы 
Зевстің әкесі Крон, атасы Аспан құдайы Уранның билігін аударып тастап, ең жоғары билікті өз қолына алған екен. Ол Реяға үйленген, екеуінің көптеген балалары болған. Бірақ Уран өлер алдында Кронға өз баласы жағынан өлтірілетінін болжап айтып кеткен екен. Сонымен, өлімнен қорыққан Крон, барлық балаларын туыла сала  жеп қойып отырған. Крон өзінің үш қыз, екі ұлын жеген соң, Рея жаңа туған Зевсті де жегізіп қоймас үшін, бір кесек тасты Зевске ұқсатып жасап қойып, Кронды алдаған. Ал, Зевс өзі Крит аралында туған. Ол сонда өсіп-жетіліп, әкесі Кронның кеудесінен өзінің аға-әпекелерін құтқарып алады.
Зевстің Крон жұтып қойған аға-әпкелері: Посейдон（Ποσειδών, Poseidon, Нептун）、Аид （, ᾍδης,Hades, Плуто́н）、Гера （Ἡρα, Hera）、Деме́тра （Δήμητρα, Demeter ）және Гестия （Εστία, Hestia）қатарлылар Зевстің арқасында қайта туылады. Олар Зевстен бұрын туғанымен, ұзақ заман Кронның құрсағында жатып, Зевстен кейін қайта туғандықтан бәрі де Зевсті Үлкен аға көреді. Бұл бауырластар әкесі мен басқа да Титандарға қарсы одақтаса отырып күресіпті.Homer, Iliad i. 202, ii. 157, 375, &c.

Соғыс ондаған жылға созылып, жер-әлем ойран-асыр болып, жеңіс-жеңіліс айқындалмайды. Кейін Зевс әжесі Жер құдайы Геяның （Аспан құдайы Уранның әйелі) ұсынысын тыңдап, қамаудағы жалғыз көзді Киклоптар мен жүз қолды Гекатонхейрлерді босатады. Алғыс ретінде Киклоптар Зевске Найзағай береді, Посейдонға Үш аша айыр береді, Аидқа оны көзге көрсетпей тастайтын қара дуылға береді. thumb|right|300px|Жүз қолды гекатонхейр Ал, жүз қолды гекатонхейрлер соғысқа ерлікпен араласады. Сөйтіп олар ақыры Кронды жеңеді.Durant, The Life of Greece (The Story of Civilization Part II, New York: Simon & Schuster) 1939:23.
Зевс соғыста жеңілген Титандарды түгелдей жер астындағы тозақ әлемі – Тартарға қамайды. Олар қашып кетпес үшін Зевс Аидқа бұйрық беріп, тартарға төрт есік-терезелі мыс дуал соқтырып, мың қолды гекатонхейрлерге бақылатып қояды. Cондай-ақ Зевске қарсы шыққан титан Атласқа （Атлант) аспанды иығында көтертіп қояды.
Сол кезде, жер құдайы Гея Тифон делінетін құбыжық туып, ол жер-әлемге қауып төндіреді, Құдайлармен қарсыласады. Зевс оны найзағай отымен соғып, Тифонның жүрегін өртейді. Аңыз бойынша, Тифон қазіргі Этна жанартауының астына көмілген екен, ол ашуланған кезде жанартау магма атқылай бастайтын көрінеді.

Көп жылдан кейін жер құдайы Гея Зевстің өз титан балаларын түрмеде ұстауына ренжіп, титандар құдайы Алкионейді Зевске қарсы тұруға үгіттейді. Бірақ Геркулес пен басқа да құдайлар Алкионейді жеңеді. Ол да тартарға тасталады. Сөйтіп Зевске қарсы шығар ешкім қалмайды да, оның дүниеге үстемдігі басталады.

Зевс дүние-ғалам билігін қол астындағы бауырларына бөліп береді, өзі аспанды ұстайды. Посейдон теңізге, Аит тозаққа үстемдік етеді. Олар әлемнің билеушілері ретінде  Олимп тауындағы салтанатты сарайда тұрады.

 Зевстің күші және үстемдігі 
Гректердің түсінігі бойынша, Зевс Олимп шоқысында тұрып Құдайлардың Құдайы ретінде әлемге үстемдік етеді. Оның көңіл күйі жақсы болғанда Грек аспаны жарқырайды. Ол қайғырғанда нөсер сіркірейді. Зевс қара бұлттарды тарқатып, аспанда кемпірқосақ пайда қылады, немесе қара бұлттарды аспанға жинап, күшті дауыл тұрғызып, найзағай ойнатып, жер әлемнің зәресін алады.Burkert (1985). Greek Religion. p. 321. ISBN 0-674-36280-2
Зевс әділетке өкілдік етеді. Оның адамзатқа үстемдігі де әділетке құрылған делінеді. Адамдар жамандықтан сақтанып, жақсылығын асырғанда жер мол өнім беріп, мал-жан өсіп, тұрмыс жақсарады. Ал, адамдар жамандыққа бейім болғанда түрлі табиғи апаттар көбейіп, адамзаттың азабы басталады. Бірақ ол бәрін білетін, бәріне жеттік Құдай емес болғандықтан, адамдар және басқа құдайлар оны алдап та кетеді.
Ол бәрін билегенімен, бірақ Құдайларға басқаратын жұмыстарды нақты бөліп берген екен. Мысалы, тағдырға жауапты үш әйел құдай адамдардың жазымыш заңына бойсынуын бақылап, Олимп сарайындағы тақтаға әр адамның тағдырын жазып отырады. Апалы-сіңлілі үш Оры құдайы бейбітшілік, әділет және тәртіпке жауапты, олар тағы төрт мезгіл ауысуын да қадағалайды."Greek and Roman Mythology.". Mythology: Myths, Legends, & Fantasy. Sweet Water Press. 2003. p. 21. ISBN 9781468265903.

 Зевстің жеке тұрмысы және Гера 
Зевстің көптеген көңілдестері болған. Олардан көптеген ұрпақтары, мысалы Артемида, Аполлон, Дионис, Геракл қатарлылар туған. Ол кейде астыртын түрде әдемі әйелдер мен қыздарды аздырып, көңіл ашқан.

Әйелі Гера қанша тырысса да Зевстің көңілдестерін тоса алмаған. Сонымен Зевс пен Гераның отбасында жаңжал үзілмеген.Schmitz, Leonhard (1867). "Aegiduchos". In Smith, William. Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology 1. Boston. p. 26.

Әйелі Гера біраз құдайлардың анасы болып, табиғаты қызғаншақ, көбінесе Зевс пен көңілдесінен туған балаларды жазалаумен болған. Геракл солардың бірі есептеледі. Ол Зевс пен Алкменадан туған болып, Гераның өш алуына ұшыраған. Кейін Зевс шыдай алмай, Гераның қолын темір құрсаумен байлап, аяғына екі ауыр кісен тағып қойған екен.

 Құдайлар әулетінің генеалогиясы 
Грек құдайларының генеалогиясы: Ағылшынша

 Зевстің үрім-бұтағы 
 Құдайлардың ұрпағы 

 <center>Анасы  <center>БаласыAegaAegipanHyginus, Fabulae 155  Ananke or ThemisMoirai/Fates1
 Atropos
 Clotho
 Lachesis  Aphrodite Tyche6 (бәлкім)  Demeter Persephone  Dione or Thalassa Aphrodite ErisLimos  Eurynome/Eurydome/Eurymedusa/Euanthe Charites/Graces2
  Aglaea
  Euphrosyne
  Thalia Gaia Manes Hera Ares3
 Eileithyia
 Eris
 Hebe3
 Hephaestus3
 Angelos  Leto Apollo
 Artemis  MaiaHermes  MetisAthena4  Mnemosyne  Muses (негізгі үшеуі)
 Aoide
 Melete
 Mneme
  Muses (кейінгі тоғызы)
  Calliope
  Clio
  Euterpe
  Erato
  Melpomene
  Polyhymnia
  Terpsichore
  Thalia
  UraniaNemesisHelen of Troy (бәлкім) Persephone Zagreus
 Melinoe Selene Ersa
 Nemean Lion
 Pandia Thalia Palici  Themis Astraea
 Nymphs of Eridanos
 Nemesis
 Horae
 First Generation
 Auxo
 Carpo
 Thallo
 Second Generation
 Dike
 Eirene
 Eunomia
 Third generation
 Pherusa
 Euporie
 Orthosie
 Adikia Eos Carae Unknown mother Aletheia Unknown mother Ate Unknown mother Caerus Unknown mother Litae

 Жартылай құдайлардан / адамдардан туған ұрпақ 

 <center>Анасы  <center>Баласы  Aegina Aeacus
 DamocrateiaScholia on Pindar, Olympian Ode 9, 107  Alcmene  Heracles  Antiope Amphion
 Zethus Anaxithea Olenus Asterope, Oceanid Acragas  Callisto  Arcas Calyce Aethlius (possibly) Callirhoe (daughter of Achelous) no known offspring  Carme  Britomartis Cassiopeia AtymniusChaldene Solymus
 Milye  Danaë  Perseus Dia Pirithous Elara Tityos  Electra Dardanus
 Iasion
 Harmonia  Europa Minos
 Rhadamanthus
 Sarpedon
 Alagonia
 Carnus
 DodonStephanus of Byzantium, s. v. Dōdōne, with a reference to Acestodorus Eurymedousa Myrmidon Euryodeia Arcesius Himalia  Kronios
  Spartaios
  KytosIdaea, nymphCres  Iodame Thebe  Io  Epaphus
  Keroessa Isonoe Orchomenus Lamia  Achilleus At the Internet Archive.  At khazarzar.skeptik.net.
  Herophile Laodamia Sarpedon  Leda Pollux
 Helen of Troy5 Maera Locrus  Niobe Argus
 Pelasgus  Othreis  MeliteusPandoraGraecus
Latinus Phthia (daughter of Phoroneus) Achaeus (бәлкім)  Plouto  Tantalus  Podarge Balius
 Xanthus  Protogeneia  
Aethlius (бәлкім)
Opus Pyrrha Hellen  Semele  Dionysus  Taygete  Lacedaemon ThyiaMagnes
Makednos Torrhebia Carius Nymph African Iarbas Nymph Samothracian Saon (бәлкім) Nymph Sithnid Megarus Unknown motherCalabrus
Geraestus
Taenarus Unknown mother Corinthus Unknown mother Crinacus

 Дереккөздер 

Санат:Ежелгі грек құдайлары
Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Санат:Зевс
Санат:Патриархат
Санат:Олимптың он екі құдайлары