Шыбын

Шыбын, қысқамұрттылар (Brachycera) – қосқанаттылардың бір отряд тармағы. Жер шарында кең тараған. Бұлардың мұртшалары қысқа, үш бунақты. Денелері жуан, дернәсілдерінің басы, аяқтары болмайды, құрт тәрізді. Қуыршақтары жалған піллә ішінде жатады. Ересек жәндік қуыршақ қабын түзу тігіс бойымен жарып немесе қуыршақ қабының үстіңгі жағындағы дөңгелек қақпақша арқылы сыртқа шығады. 
Негізгі тұқымдастары: 
сона
кірпішыбындар
бөгелек
нағыз шыбындар
ызылдақ шыбындар
өлексе шыбындары
барылдақ шыбындар
астық шыбындары
гүл шыбындары
қансорғыштар

Шыбын — көптеген жұқпалы ауруларды — дизентерия, асқазан сүзегін, полиомиелитті және басқа қоздырғыштардың таралуына себеп болады; сондай-ақ олар ішек-қарын құрттарының жұмыртқаларын да таратады. Үйдегі шыбын жыл бойына (жылы үй-жайларда) өсіп-өнгіш келеді. Шыбынға қарсы күрестің ең басты шарты — тазалық. Үй-жайларда шыбынның өсіп-өнуіне жол бермеу үшін ас-судың бетін жауып ұстау, ас үйдегі тамақ қоқымын қақпағы жабылатын шелекке жинау, оны күнделікті төгіп,
ыдысын жуып тұру, ауладағы қоқыс-қалдықтарды қақпағы жақсы жабылатын темір
ыдысқа не жабық жәшіктерге жинау керек.
Мал немесе құс ұстаған жағдайда қора-қоп сының таза болуын қадағалау; көңді уақытында
шығарып, мал жеміне деген қалдықтарды
жабық ыдыста сақтау қажет.
Шыбын құрттарын жою үшін қоқыс салатын
жәшіктердің астын, маңайын 10 күнде бір
рет карбол қышқылымен (1 шаршы метрге
1,5 л есеппен) немесе хлорофостың суға
еріткен 3%-тік ерітіндісімен дәрілейді. Дәретханалар мен жуынды төгетін шұңқырлы ардағы шыбын құрттарын жою үшін олардың үстіне құрғақ хлорлы әк —1 шаршы метге 1 кг немесе хлорофостың суға еріткен
3%-тік ерітіндісін себу керек. Шыбын құрттарына қарсы «Тролен» пайдаланылады.
Шыбынға қарсы хлорофос таблеткаларын немесе оның ұнтағын пайдалануға болады.
Таблетканы немесе оның ұнтағын табақшаға
салады да, 1 ас қасық су құнды (аздап құмшекер қосуға болады). Кеуіл қалмау үшін
су құйып тұру керек. Таблетка немесе оның
ұнтағы 10—12 күнге дейін күшін жоймайды.

Шыбынға қарсы «Мухолов» деп аталатын
жабысқақ қағаз, сондай-ақ сықпа түрінде
шығарылатын «Мухолов» және «Муксид»
сияқты жабысқақ массалар қолданылады.
Сықпаның ішіндегісін сығын, бір бет қағазға
жұқалап жанды да, шыбын жиналатын жерлерге қояды. Шыбынға қарсы сондай-ақ
аэрозольді «Нефос» және «Дихлофос» препараттарын, «Неопин» дустын да пайда-
лан ады. Бұлардың адамға және жылы қанды
жануарларға зияны жоқ.
Үй-жайларға шыбын кіргізбес үшін терезеге
көзі тар сым тор не дәке керіп шегелеуге,
ал желдеткіштерге таспалан тілінген қағаздан қорғаныш перде ұстауға болады.Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990  ISBN 5-89800-008-9

Дереккөздер

Тағы қараңыз
Көк шыбын
Қосқанаттылар

Сілтемелер
"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том

Санат:Қосқанаттылар