Астрахан облысы

Астрахан облысы () — Ресей Федерациясының оңтүстік-батысында, Каспий маңы ойпатында орналасқан әкімшілік субъект. Оңтүстік федералды округіне жатады.

 Географиясы 
Батысы Қалмақстан (Хальмг-Тангч) Республикасымен, солтүстік-батысы және солтүстігі Волгоград облысымен, шығысы Қазақстан Республикасының Атырау және Батыс Қазақстан облыстарымен шектеседі. Жерінің аумағы 44,1 мың км², тұрғыны 1006,6 мың адам (1991).

 Әкімшілік-аумақтық бөлінуі 
Астрахань облысында 141 муниципалды құрылым бар, оның ішінде 2 қалалық округ (оның бірі Знаменск Астрахан облысының жабық әкімшілік аумақтық бірлігі), 11 муниципалды аудан, 11 қалалық кент, 117 ауылдық елді мекен.

 Қалалық округтер 
№ Елтаңбасы Қалалық округ Тұрғындары(2015), адам. I 40px Астрахан қ. ↘524 371 II 40px Знаменск ЖӘАҚ 27 2082015 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Ресей Федерациясының муниципалит құрылымдары бойынша халық саны. 

 Муниципалды аудандар 
№ Туы/Елтаңбасы Муниципалды аудан Әкімшілікорталығы Ауданы,км² Тұрғындары,адам 1 60px Ақтөбе ауданы Ақтөбе қ. 7 810 ↘60 973 2 60px Володар ауданы Володарский ауылы 3 883 ↘45 974 3 60px Жантау ауданы Жантау ауылы 6 300 ↘24 604 4 60px Икряной ауданы Икряное ауылы 1 950 ↘45 917 5 60px Қамысөзек ауданы Қамысөзек қ. 3 493 ↘45 893 6 60px Краснояр ауданы Красный Яр ауылы 5 260 ↘36 565 7 60px Лиман ауданы Лиман кенті 2 100 ↘28 840 8 60px Нариман ауданы Нариман қ. 6 100 ↘46 954 9 60px Приволжский ауданы Началово ауылы 841 ↗53 945 10 60px Қарабайлы ауданы Қарабайлы қ. 7 100 ↘39 050 11 60px Чернояр ауданы Черный Яр ауылы 4 200 ↘18 331

Аудандық маңызы бар қалалар
Қалалық елді мекеннің атауыХалық саныАқтөбе қ.38507Нариман қ.11196Қамысөзек қ.16219Қарабайлы қ.18041

5 мыңнан астам тұрғыны бар елді мекендер

 Табиғаты 
Облыстың жер бедері тегіс және көп бөлігі теңіз деңгейінен төмен (2,7 м-ден — 27,5 м-ге дейін) жатыр. Жер бедеріне Каспий маңы ойпатының тұзды күмбездер көтерілімі тән. Астрахан облысының ең биік жері Боғда тауы (150 м). Климаты катаң континенттік, құрғақ болып келеді. Орташа температура қаңтарда — 9,70-6,9°С, шілдеде 25°С шамасында. Жауын-шашынның орташа мөлшері 200 мм. Аумағынан ағатын ең ірі өзен — Еділ. Өзен төменгі ағысында тармақталып кетеді. Тармақтарының ең ірілері: Ахтуба (Ақтөбе), Бақтемір, Бола, Бозан. Облыс аумағында тұзды көлдер көп. Ең ірілері: Баскүнжақ, Бас, Искрянин т.б. Тұщы көлдер (илмендер) Еділдің жайылмасы мен атырауында кездеседі. Астрахан облысын шөлейт белдем алып жатыр. Топырағы ашық қызыл қоңыр және сортаңды топырақтан шөл даланың сұр топырағына дейін дейін өзгереді. Өзен жайылмаларында аллювийлі топырақ басым. Онда шалғындық шөптесін өсімдіктер, өзен аңғарларында тоғайлар мен бұталар, қамыс, құрақ өседі. Өзендегі 50-дей балық түрінің 30-ының кәсіптік маңызы бар.

 Шаруашылығы 
Балық өңдеу және консервілеу, ас тұзын өндіру, машина жасау, ағаш өңдеу мен целлюлоза-қағаз өнеркәсібі дамыған. Сонымен қатар овощ пен бақша дақылдарын егу, мал шаруашылығы дамыған облыстардың бірі. 
Балық өңдеу және консервілеу кәсіпорындары Астрахан қаласында және теңіз жағалауы поселкелерінде орналасқан. Тұз өндіру және тазалау өнеркәсібінің орталықтары Төм.Басқұншақ поселкасы мен Ахтуба қаласында. Егіншілікте овощ, бау-бақша дақылдары үлкен орын алады. Егістік негізінен Еділ-Ахтуба (Ақтөбе) атырабында.

 Халқы 
Тұрғындарының негізін орыстар құрайды (77%). Астрахан облысында қазақтар да жиі қоныстанған. Олар облыс тұрғындарының 10%-дан астамын құрайды. Тығызд. 1 км²-ге 23 адамнан келеді. Қалаларда тұрғындардың 70%-ға жуығы тұрады. Ірі қалалары: Астрахан, Ахтуба (Ақтөбе), Харабали. Астрахан облысында тамақ жасау (балық, ет, тұздықтар), машина жасау (кеме), химия, газ өндіру және өңдеу, ағаш өңдеу, целлюлоза-қағаз өнеркәсіптері, сондай-ақ астық, көкөніс, етті-жүнді қой ш. мен етті-сүтті ірі қара мал шаруашылықтары дамыған. Басқұншақ кенінен ас тұзын өндіреді.

 Ұлттық құрамы 
Облыстың ең көп халқы – орыстар, олар ондағы халықтың абсолютті көпшілігін құрайды (2002 жылғы мәліметтер бойынша – 69,9%, 2010 жылғы мәліметтер бойынша – 67,6%). Халық саны бойынша екінші орында қазақтар (2010 жылғы мәліметтер бойынша – 16,3%), бұл Ресейдегі ең ірі қазақ қауымы. Астрахан облысы татарлардың (оның ішінде астрахандық және жұрт татарлары, сондай-ақ ноғайлар, негізінен басқа диалекттерде сөйлейтін қарағаштар (8,5%), бірақ санақтарда татарлар деп есептеледі); қалмақтар мен Астрахан түрікмендерінің де тарихи тұрғылықты жері болып табылады.

Бүкілресейлік және бүкілодақтық санақ мәліметтері бойынша облыс халқының ұлттық құрамындағы өзгерістер (1926-2010):
Халық 1926 жыл мың адам1959 жыл мың адам1970 жыл мың адам1979 жыл мың адам1989 жыл мың адам2002 жыл  мың адам2010 жыл мың адамОрыстар 380,0 (74,5 %)  544,1 (77,5 %)  654,9 (75,5 %)  684,3 (74,7 %)  713,6 (71,9 %  700,6 (69,3 %)  618,2 (67,6 %)Қазақтар 45,7 (8,7 %)  68,9 (9,8 %)  96,7 (11,2 %)  106,0 (11,6 %)  136,5 (12,8 %)  142,6 (14,1 %)  149,4 (16,3 %)Татарлар 48,5 (9,5 %)  57,2 (8,1 %)  67,1 (7,7 %)  70,8 (7,7 %)  71,7 (7,2 %)  80,6 (7,9 %)  90,5 (8,8 %)Украиндар 13,9 (2,7 %)  6,5 (0,9 %)  14,0 (1,6 %)  15,8 (1,7 %)  18,7 (1,9 %)  12,6 (1,2 %)  1,1 (0,2 %)әзербайжандар  4,5 (0,45 %)  8,2 (0,8 %)  7,8 (0,9 %)Шешендер  4,6 (0,5 %)  7,9 (0,8 %)  10,0 (1,0 %)  7,2 (0,8 %)Қалмақтар 4,4 (0,9 %)  12,7 (1,8 %)  11,4 (1,3 %)  8,7 (0,95 %)  8,2 (0,8 %)  7,2 (0,7 %)  6,7 (0,7 %)Армяндар 3,1 (0,6 %)  2,8 (0,3 %)  6,3 (0,6 %)  5,8 (0,6 %)Сығандар  2,2 (0,2 %)  2,5 (0,25 %)  7,3 (0,7 %)  5,2 (0,6 %)Аварлар  4,2 (0,4 %)  4,7 (0,5 %)Лезгиндер  3,0 (0,3 %)  4,2 (0,5 %)Даргиндер  2,7 (0,3 %)  3,6 (0,4 %)  4,2 (0,5 %)Кәрістер  2,0 (0,2 %)  2,9 (0,3 %)Түрікмендер 1,2 (0,2 %)  1,1  1,4  1,6  2,3 (0,3 %)  2,2 (0,3 %)Яһудилер 6,1 (1,2 %)  3,8 (0,5 %)  3,4 (0,4 %)  2,8 (0,3 %)  2,1 (0,2 %)Беларустар  3,2 (0,3 %)  4,0 (0,4 %)  2,7 (0,3 %)Немістер 2,8 (0,5 %) Ұлты туралы деректер жоқ адамдар 3,0 22,1 2000-нан астам халқы бар ұлттар көрсетілген (түрікмендерді қоспағанда) 

 Қазақтар 

Қазақтар халықтың 16,3%-дан астамын құрайды және Астрахан облысының барлық дерлік аудандары мен қалаларында тұрады, бұл жалпы Ресейдегі ең үлкен көрсеткіш. Ресейдің қазақтар тұратын басқа аймақтарындағы сияқты қазақ мәдени орталығы жұмыс істейді, ал қазақтар тығыз орналасқан аймақтарда орта мектептерде қазақ тілі оқытылады. Астрахань облысында қазақтың ірі мәдени орталығы – «Жолдастық». Астрахан (АМТУ) жоғары оқу орындарында қазақ тілі оқытылады. 2016-19 жылдары жер шарының ең қарт тұрғындарының бірі Астрахан облысы Красноярск ауданы Исламғазы ауылының тұрғыны Астрахандық қазақ Тәнзиля Бисембеева болды. 2016 жылдың наурыз айында 120 жасқа толды. Володар аудан орталығында «Астрахан облысының қазақтары» қазақ ұлттық мәдениетін сақтау және дамыту облыстық қоғамдық ұйымы, Кіші Арал ауылында «Астрахан аймақтық Сейіт баба мен Бөкей ханның мәдени-тарихи кешенін сақтау» қоғамдық қоры жұмыс істейді.

 Облыстық билік органдары 
 Заң шығарушы орган 
Астрахан облысының өкілді билігінің органы 1994-2001 жылдар аралығында Астрахан облыстық өкілді жиналысы деп аталатын Астрахан облысының Думасы болып табылады.

Астрахан облысының Думасының құрылымы келесідей:
 Астрахан облысы Думасының төрағасы;
 Астрахан облысы Дума төрағасының бірінші орынбасары;
 Астрахан облысы Дума төрағасының орынбасары;
 Астрахан облысы Думасының аппараты;
 Комитеттер мен саяси фракциялар.

2006 жылдан бастап аймақтық заң шығарушы органның төрағасы «Единая Россия» партиясының облыстық филиалының басшысы Александр Борисович Клыканов болды, оның кандидатурасы 2009 жылы облыс губернаторы лауазымына қаралды. 2016 жылы Игорь Александрович Мартынов Астрахан облысы Думасының алтыншы шақырылым төрағасы болып сайланды.

2006 жылға дейін облыстық заң шығарушы орган мажоритарлық сайлау жүйесі арқылы құрылды. 2006 жылы сайлау заңнамасының өзгеруіне байланысты сайлау аралас сайлау жүйесі бойынша өткізілді.

 Атқарушы билік 
Губернатор — Астрахан облысының атқарушы билігін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлғасы болып табылады.

Астрахань облысының губернаторлары:
 Гужвин Анатолий Петрович — 1991-2004 жылдары облыс губернаторы болды.
 Жилкин Александр Александрович — 2004-2018 жылдары облыс губернаторы болды.
 Морозов Сергей Петрович — 2018 жылдың 26 қыркүйегінен 2019 жылдың 5 маусымына дейін губернатор м. а. болды.
 Бабушкин Игорь Юрьевич — 2019 жылғы 17 қыркүйектен бастап облыс губернаторы, 2019 жылдың 5 маусымы мен 17 қыркүйегі аралығында облыс губернаторы м. а. болды.

1996 және 2000 жылдардағы сайлауда жеңіске жеткен Анатолий Петрович Гужвин 1991 жылдан бастап 2004 жылға дейін облыс губернаторы болды. 2004 жылы тамызда Гужвин қайтыс болғаннан кейін 2004 жылдың 5 желтоқсанында өткен Астрахан облысы басшысының кезектен тыс сайлауында аймақ басшысының міндетін атқарушы Александр Александрович Жилкин жеңіске жетті. Жеңімпаз «Единая Россияның» қолдауына ие болды. Губернатор облыстық атқарушы билік пен Астрахан облысы Үкіметінің жұмысына басшылық жасайды. 2004 жылдан бастап 2017 жылға дейін Астрахан облысы Үкіметінің төрағасы Маркелов Константин Алексеевич болды. 2017 жылдан бастап Астрахан облысы Үкіметінің төрағасы Сұлтанов Расул Жәнібекұлы болып табылады.

 Экономикасы 

 Дереккөздер 

Санат:Астрахан облысы