Пропан

Пропан — молекулалық формуласы C3H8 болатын үш-көміртек атомынан тұратын тізбекті алкан. стандартты температурада және қысымда газ күйінде болады, бірақ тасымалдау мен сақтау үшін сығылғанда сұйыққа айналады. Табиғи газды өңдеу және мұнайды айдау кезінде түзілетін жанама өнім ретінде пропан көбіне сұйытылған мұнай газының (СМГ, LPG) құрамына кіреді; LPG-дің басқа компоненттеріне пропилен, бутан, бутилен, бутадиен және изобутилен кіруі мүмкін. Пропанды француз химигі Марселен Бертло 1857 жылы ашқан, ал 1911 жылға қарай ол АҚШ-та коммерциялық түрде қолжетімді болды. Пропанның көлемдік энергия тығыздығы бензин немесе көмірге қарағанда төмен, бірақ массалық энергия тығыздығы жоғары және ол әлдеқайда таза жанады.

 Тарихы 
Пропан алғаш рет француз химигі Марселен Бертло тарапынан 1857 жылы гидрогенизацияны зерттеу кезінде синтезделген. Бертло пропанды пропилен дибромидін (C3H6Br2) калий йодиді және сумен қыздыру арқылы алды.Acetylene and Its Polymers : 150+ Years of History, Seth C. Rasmussen, Springer, 2018, ISBN 978-3-319-95489-9, doi:10.1007/978-3-319-95489-9.."Substitutions inverses", Marcellin Berthelot, pp. 48-58 in  Annales_de_chimie_et_de_physique, 3rd ser., 51, Paris : Victor Masson, 1857.  1864 жылы Эдмунд Роналдс пропанды Пенсильванияның жеңіл шикі мұнайында еріген күйде тапты.

 Физикалық қасиеттері 
Пропан — түссіз, иіссіз газ. Қауіпсіздік үшін оған этил меркаптан иістендіргіш ретінде қосылады,NIOSH [2021]. Odor fade in natural gas and propane. Morgantown, WV: U.S. Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention,  National Institute for Occupational Safety and Health, DHHS (NIOSH) Publication No. 2021-106 (revised 01/2022), https://doi.org/10.26616/NIOSHPUB2021106revised012022external icon. және ол жиі «шіріген жұмыртқа» иісі деп аталады. Қалыпты қысымда ол өз қайнау температурасы −42 °C-тан төмен сұйыққа, ал балқу температурасы −187.7 °C-тан төмен қатты күйге өтеді. Пропан кеңістік тобы P21/n жүйесінде кристалданады. 90 K температурасында молекуланың қапталу тығыздығы төмен (58.5%), бұл оның төмен балқу температурасының себебі.

 Қолданылуы 
Пропан көп жерде қолданылады:

 Үйлерді жылытуға
 Тамақ дайындауға
 Суды жылытуға
 Соңғы уақытта автомобиль отыны сияқылды жиі қолданылады

Химияда пропан пропиленді алу үшін пайдаланылады. Тамақ өнеркәсібінде пропан E944 тағамдық қоспасы ретінде тіркелген. Пропанның изобутанмен қоспасы хладагент сияқылды қолданылады, себебі ол озон қабатын бұзбайды.

 Дереккөздер 

Санат:Алкандар
Санат:Мұнай өнімдері
Санат:Тағам қоспалары