Барылдауық қоңыздар

Барылдауық қоңыздар немесе Барылдақ қоңыздар, Ызылдақ қоңыздар () – қатты қанаттылар отрядына жататын түн қоңыздары, жыртқыш қоңыздардың үлкен тобы. Жер шарында кең тараған 25 мыңдай түрі белгілі, оның 1000-ға жуығы Қазақстанда кездеседі, негізгі туыстары: Сarabus, Сaolosoma, Сіcіneea. 

Олардың көбісі ұшу қабілетінен айырылған, есесіне өздерінің ұзын аяқтарымен өте жылдам жүгіреді. Барылдақ қоңыздар - белсенді жыртқыштар. Олар қоңыздармен, жұлдызқұрттармен, құрттармен, шырышты ұлулармен айқасуға мүмкіндік беретін күшті жақтармен қаруланған.

Барылдауық қоңыздар күндіз топырақ арасында жасырынып, түнде қорек іздейді. Сопақша денесінің ұзындығы 1 – 2 мм-ден 80 – 90 мм-ге дейін барады. Түсі көбінесе жылтыр қара, қара, жасыл болады. Жіңішке 3 жұп аяқтары жүгіруге, ауыз қуысы кеміруге жақсы бейімделген. Басы кеудесінен айқын бөлектенген, ұзын мұртшалары бар. Барылдауық қоңыздар дернәсіл және қуыршақ сатылары арқылы дамиды. Жұмыртқаларын тамыз айында топырақ арасына салады, олардан 15 – 20 күнде дернәсіл шығады. Дернәсілдер топырақтың тереңірек қабаттарында қыстап, көктемде жер бетіне шығады да, дәнді өсімдіктердің жапырағымен қоректенеді. Мамыр айында пайда болған қуыршақ 12 – 15 күнде қоңызға айналады. Барылдауық қоңыздардың көпшілігі жәндіктерді, моллюскілерді, құрттарды, т.б. жеп пайда келтіреді. Ал кейбір түрлері (мысалы, астық, тары, т.б) дәнді дақылдардың зиянкестері. Барылдауық қоңыздардың 8 түрі қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.  
Қазақ Энциклопедиясы

Таралуы
Олардың таралу кеңістігі - арктикалық тундрадан тропикалық ормандарға дейін, бірақ кей түрлерінің сиреп кеткені соншалық, қамқорлыққа мұқтаждық танытып отыр. Мәселен, Авинов барылдақ қоңыздары, венгер, Геблер және кавказдық қоңыздар Ресейдің Қызыл кітабына ендірілген. Олардың мөлшері қоңыздардың тіршілік ететін мекенін жоюдың кесірінен күрт азайып кетті. Бұған ауыл және орман шаруашылығына инсектицидтерді де қолдану үстеме соққы болып отыр. Сирек түрлерге жататындардың бірі - сұлуденелі аңқыма-алтын-көк-жасыл топшылы ірі барылдақ қоңыз. Қоңыздардың көпшілігі жерде несібесін теріп жүргенде, аңқыма өз олжасын ағаштардан іздейді. Бір жазда бір қоңыз жұпсыз жібекқұртының 200 жұлдызқұртының түбіне жетеді. Ал олар - қылқанжапырақты орманның нағыз зиянкес жаулары. Дегенмен осы барылдақ қоңыздар ауа-райын, қоршаған ортаға тез үйреніп, бірден бейімделеді. Және де олар қазіргі кезде барлық жерде өмір сүреді де айтуға болады. 

Қажетті абиотикалық факторлар
Барылдақ қоңыздарға ең маңызды абиотикалық факторлардың бірі ол ылғалды жер немесе топырақ. Қоңыздың көптеген түрлері ылғалды және температурасы жоғары емес биотоптарды қажет етеді. Көбінесе бұндай факторлар жыртқыш-полифагтар үшін қажет. Ал фитофагтар болса өз ылғалдылығын қалпына келтіре алатындықтан оларға бұл факторлар аса қажет емес. Сондай-ақ, паразитоидтар араларында ылғалсыздыққа және жоғары температураға шыдамды түрлері табылады.

Тәуліктік өмір сүру салты
Осы қоңыздардың барлық күн және түн тіршілік түрлері белгілі. Көктемде жер ылғалдылығына, төмен температураға байланысты түнде тіршілік ететін қоңыздар күндіз де тіршілік ете бастайды. Осылай көктемде жазық жерде бұл қоңыздарды еркін көруімізге болады. Ал жаз басында альпі көгалдарында түнде тіршілік ететін, дегенмен күндіз аса белсенді болатын Carabus, Pterostichus, Calathus және Nebria секілді қоңыздар кездестіре аласыз. Бір қызықтығы бұндай құбылыс әсіресе Карпат және Кавказдың ылғалдың облыстарына тән. Ал Орталық Азия мен Шығыс Кавказда бұл аз. Топырақ ылғалдығының азаюы мен температура көтеріле бастауына байланысты көпшіліг түнгі өмір салтына көшеді. 
Көп түрде белсенділік тәулік ішінде күншығыс кезіне қарағанда күнбатыс кезінде болады. Бұның себебі ылғалдылық дефициті. Яғни күншығыс кезінде температура көтеріледі, ал ылғалдылық соған байланысты күрт түседі. Ал күнбатыс кезінде керісінше температура төмен түсіп, ылғалдылық көтеріледі. Сонымен қатар күншығыстағы белсенділік аз болу себебі күн инсоляциясы болуы мүмкін.

Классификациясы
Бұл барылдақ қоңыз түрлері мен тұқымдастары әлі күнге дейін анықталуда және олардың саны өте көп.  
 Anthia
 Brachininae
 Brachinus
 Carabinae, Latreille, 1802
 Calosoma Weber, 1801
 Carabus Linnaeus, 1758
 Cychrus Fabricius, 1794
 Leistus Frölich, 1799
 Nebria Latreille, 1802
 Notiophilus Dumeril, 1806
 Pelophila Dejean, 1821
 Cicindelinae Latreille, 1802
 Cicindela Linnaeus, 1758
 Cylindera Westwood, 1831
 Elaphrinae Latreille, 1802
 Blethisa Bonelli, 1810
 Diacheila Motschulsky, 1845
 Elaphrus Fabricius, 1775
 Harpalinae Bonelli, 1810
 Abax Bonelli, 1810
 Acupalpus Dejean, 1829
 Agonum Bonelli, 1810
 Amara Bonelli, 1810
 Anchomenus Bonelli, 1810
 Anisodactylus Dejean, 1829
 Anthracus Motschulsky, 1850
 Badister Clairville, 1806
 Bradycellus Erichson, 1837
 Calathus Bonelli, 1810
 Callistus Bonelli, 1809
 Calodromius Reitter, 1905
 Chlaenius Bonelli, 1810
 Cymindis Latreille, 1806
 Demetrias Bonelli, 1810
 Diachromus Erichson, 1837
 Dicheirotrichus Jacqelin du Val, 1857
 Dolichus Bonelli, 1810
 Dromius Bonelli, 1810
 Harpalus Latreille, 1802
 Laemostenus Bonelli, 1810
 Lebia Latreille, 1802
 Licinus Latreille, 1802
 Lionychus Wissman, 1846
 Masoreus Dejean, 1821
 Microderes Faldermann, 1835
 Microlestes Schmidt-Goebel, 1846
 Odacantha Paykull, 1798
 Olisthopus Dejean, 1828
 Oodes Bonelli, 1810
 Ophonus Stephens, 1828
 Oxyselaphus Chaudoir, 1843
 Panagaeus Latreille, 1802
 Paradromius Fowler, 1887
 Paranchus Lindroth, 1974
 Pedius Motschulsky, 1850
 Perigona Laporte de Castelnau, 1835
 Philorhizus Hope, 1838
 Platyderus Stephens, 1828
 Platynus Bonelli, 1810
 Plochionus Wiedemann, 1823
 Poecilus Bonelli, 1810
 Pterostichus Bonelli, 1810
 Sericoda Kirby, 1837
 Sphodrus Clairville, 1806
 Stenolophus Dejean, 1821
 Stomis Clairville, 1806
 Syntomus Hope, 1838
 Synuchus Gyllenhal, 1810
 Zabrus Clairville, 1806
 Loricerinae Bonelli, 1810
 Loricera Latreille, 1802
 Omophroninae Bonelli, 1810
 Omophron Latreille, 1802
 Paussinae
 Arthropterus Macleay, 1838
 Megalopaussus Lea, 1906
 Mystropomus Chaudoir, 1848
 Scaritinae Bonelli, 1810
 Dyschirius Bonelli, 1810
 Trechinae Bonelli, 1810
 Aepus Samouelle, 1819
 Asaphidion Des Gozis, 1886
 Bembidion Latreille, 1802
 Bhutanotrechus Ueno, 1977c
 Blemus Dejean, 1821
 Broscus Panzer, 1813
 Cillenus Leach, 1819
 Miscodera Eschscholtz, 1830
 Ocys Stephens, 1828
 Patrobus Dejean, 1821
 Perileptus Schaum, 1860
 Pogonus Dejean, 1821
 Porotachys Netolitzky, 1914
 Rhysodes Dejean, 1821
 Tachyra Motschulsky, 1862
 Tachys Dejean, 1821
 Tachyta Kirby, 1837
 Trechoblemus Ganglbauer, 1891
 Trechus Clairville, 1806

 incertae sedis
 Acinopus Latreille
 Agatus Motschulsky
 Amblystomus Erichson
 Apotomus Ill.
 Apristus Chaudoir
 Aptinus Bonelli
 Callisthenes F.-W.
 Cardioderus Dejean
 Carterus Dejean
 Clivina Latreille
 Corsyra Dejean
 †Cretorabus
 Cyhrus Fabricius
 Daptus F.-W.
 Deltomerus 
 Diachila [
 Dichirotrichus Duv.
 Ditomus Bonelli
 Drypta Latreille
 Duvaliopsis Jeann.
 Duvalius Delar.
 Eriotonus Pioch.
 Gynandromorphus Dejean
 Harpalobrachys Tschit.
 Hemiaulax Bat.
 Lasiotrechus Cglb.
 Limnastis Motschulsky
 Lorocera Latreille
 Mastax F.-W.
 Metabletus Schmidt-Goebel
 Molops Bonelli
 Odontonyx Stephens
 Omophoron Latreille
 Parophonus Cglb.
 Penthus Chaudoir
 Polystichus Bonelli
 Pseudaphaenops Winkl.
 Scarites Fabricius
 Taphoxenus Motschulsky
 Thalassophilus Woll.
 Trachypachys Motschulsky
 Trichocellus Cglb.
 Trichotichnus A. Mor.
 Zuphium Latreille

 Дереккөздер

Сілтеме
 Барылдауық қоңыздар 
 http://www.zin.ru/Animalia/Coleoptera/rus/incoca2.htm
 http://tolweb.org/accessory/Carabid_Biologists?acc_id=2 
 http://www.zin.ru/ANIMALIA/COLEOPTERA/rus/tru_cara.htm


Санат:Қатты қанаттылар