Әйтеке би ауданы

Әйтеке би ауданы — Ақтөбе облысының солтүстік-шығыс бөлігіндегі әкімшілік бөлініс. Аудан орталығы – Темірбек Жүргенов ауылы.

 Географиялық орны 
Аудан Ақтөбе облысынан 320 шақырым жерде, облыстың солтүстік-шығысында, Ресеймен шекаралас Ырғыз өзенінің бойында орналасқан. Батысында облыстың Хромтау, Мұғалжар, оңтүстігінде Шалқар, Ырғыз, шығысында Қостанай облысының Қамысты, Жангелдин аудандарымен, солтүстігінде Ресей Федерациясымен шектеседі.

 Тарихы 
1966 жылдың 31 қаңтарында Қазақ ССР-і Жоғарғы Советі Президиумның Жарлығымен Комсомол ауданы болып құрылған. Аудан орталығы Бөгеткөл селосы болып белгіленді. Оның құрамына Қарабұтақ ауданының 8 селолық Кеңесі енді: Жамбыл, Жаңадәуір, Қызылжар, Құмқұдық, Псков, Талдысай, Тереңсай, Ұшқатты. Сол кездегі берілген мәліметтерге сүйенсек, аумағы 870 мың га, ауыл шаруашылығына  жарамды жерлері 819 мың га болды. Егінді аудан ретінде қалыптасқан шаруашылыққа «Восточный», «Псков», «Северный», «Урожайный», «Щербаковский», «Ярославский» және ХХІІ Партсъезд атындағы тың совхоздары біріктірілген. 1993 жылы Комсомол ауданының атауы Бөгеткөл ауданы болып өзгертілді. 1997 жылдың 16 маусымдағы Қазақстан Республикасының президенті Н. Назарбаевтың Жарлығымен Бөгеткөл ауданы көршілес Әйтеке би (бұрынғы Қарабұтақ) ауданымен біріктіріліп, Әйтеке би есімін иеленді де, Комсомол селосы аудан орталығы болып белгілендіАудан тарихы.

 Халқы 
 1970  1979  1989Ресей империясы, КСРО халық санақтары  1999  2009ҚР халық санақтары   2021 13784  22948  24482  34628  25723  24185
Тұрғыны 24895 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар (93,68%), орыстар (4,05%), басқалары (2,27%).

 Әкімшілік бөлінісі 
Аудандағы 27 елді мекен 15 ауылдық округке біріктірілген:
 Әкімшілік бірлік Орталығы Елді мекендері Халқы (2021)  Ақкөл ауылдық округі Ақкөл ауылы 1 469  Ақтасты ауылдық округі Ақтасты ауылы 2 545  Аралтоғай ауылдық округі Аралтоғай ауылы 4 1513  Әйке ауылдық округі Әйке ауылы 2  1573  Жабасақ ауылдық округі Жабасақ ауылы 3 1011  Жамбыл ауылдық округі Жамбыл ауылы 1 529  Қайрақты ауылдық округі Талдық ауылы 1 224  Қарабұтақ ауылдық округі Қарабұтақ ауылы 4 3060  Құмқұдық ауылдық округі Құмқұдық ауылы 1 988  Қызылжұлдыз ауылдық округі Аралтөбе ауылы 1 694  Сарат ауылдық округі Сарат ауылы 1 433  Сұлукөл ауылдық округі Сұлукөл ауылы 1 407  Темірбек Жүргенов ауылдық округі Темірбек Жүргенов ауылы 2 8506  Тұмабұлақ ауылдық округі Тұмабұлақ ауылы 2 718  Үшқатты ауылдық округі Үшқатты ауылы 1 214 

 Ірі елді мекендері 
 Атауы  Халқы (2021) Т. Жүргенов (Комсомол)  7167 Қарабұтақ  2251 Талдысай  1339 Құмқұдық  988 Әйке  937 Аралтоғай  886 Аралтөбе  694 Жабасақ  665 Тереңсай  636 Тұмабұлақ  572 Жамбыл  529

 Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі 
Аудан жері негізінен үстіртті жазық (биіктігі 100 – 400 м) келеді. Солтүстік-шығысын Мұғалжар тауы алып жатыр. Климаты тым континенттік, қысы суық, жазы ыстық. Қаңтардың орташа температурасы –17°С, шілдеде 22°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 200 – 250 мм. Аудан жерінен солтүстіктен оңтүстікке қарай Ырғыз өзені мен оның Қарабұтақ, Қайрақты, Шолаққайрақты, Ұлыталдық, Балаталдық, т.б. салалары ағып өтеді. Аудан аумағында Белқопа, Әйке, Тегіссор көлдері бар. Аудан жері негізінен қоңыр, қызғылт қоңыр топырақты келеді. Өсімдіктерден боз, бетеге, жусан, қамыс, киікоты, жоңышқа, изен, тобылғы, көкпек, қараған, алабота өседі. Жануарлардан түлкі, қарсақ, қоян, қасқыр, күзен, борсық, ақ бөкен, киік; құстардан қаз, үйрек, тырна, дуадақ, жылқышы, тауқұдірет, балықшы, қызғыш, қарақұс, жапалақ, бозторғай, бүркіт, т.б. мекендейді. Ауыл шаруашылығына жарамды жер аумағы 188,9 мың га. Оның ішінде жыртылатын жері 69,3 мың га, шабындығы 4,3 мың га, жайылымы 835,8 мың га.

 Жол жүйесі 
Әйтеке би ауданы арқылы Астана-Ақтөбе теміржол сапар желісі өтеді. Негізгі автокөлік жолы Қарабұтақ — Комсомол — Северный — Жайылма елді мекендер үстінен өтеді.

 Дереккөздер 

Санат:Әйтеке би ауданы