Наурыз хан

Наурыз хан,  Наурыз ибн Мұхаммед, Навруз, Наурус, Ноуруз (туған жылы белгісіз – 1360) – Алтын Орданың ханы (1360 жылы, қаңтар – маусым).

 Биографиясы 
Наурыз бек 1360 жылғы ақпанда өзінің алдындағы Құлпа хан мен оның екі ұлының өлтірілуінен кейін таққа отырды. Наурыз бектің шыққан тегі анық емес. Қазіргі заманғы көптеген авторлар оны Жәнібек ханның ұлы деп атаған өз мәлімдемесін қайталай береді, алайда беделді ортағасырлық тарихшы Хвандәмир Наурыз бекті Жәнібектің жалған ұлы ретінде анық атап көрсетеді. Бір замандас венециялық нотариустың актісінде де Наурыз бектің Өзбек ханның ұлы болдым дегені еш негізсіз деп көрсетілген: "quam dici fuisse filium Usbech sine aliqua meritone." Сол сияқты, Шыңғыс ұрпақтарының ең дәл шежірелер жинақтарында (мысалы, Муʿизз әл-ансаб) Наурыз бек Жәнібек ханның балаларының ішінде де, басқа жерде де аталмайды. Жәнібек ханның ұлы Бердібек өзінің 12-ден кем емес ең жақын туысын, соның ішінде 8 айлық інісін өлтіргені айтылады, бұл Наурыз бектің Жәнібек ханның тағы бір ұлы болуы мүмкіндігін жоққа шығарады. Кейбір зерттеушілердің айтуынша, тарихи дереккөздерде Наурыз бек пен Базаршы (Bazarčī) атты тұлғаға бірдей рөлдердің телінуі (екеуі де Тайдула хатунның күйеуі болған, екеуін де Хизр хан жойған) бұл екі адамның бір адам екенін көрсетеді. Наурыз бектің Темір (Тимур) атты ұлы болған; сол сияқты, Базаршының ұлы Темір Мәлік деп аталады; бұлардың ешқайсысының әйгілі Әмір Темірге қатысы жоқ.

1359 жылғы қарашада Мәскеулік Иван II қайтыс болғаннан кейін, бірнеше орыс князі Ұлы Владимир князінің лауазымын бекіту (жарлық алу) үшін ханның ордасына барды. Наурыз бек бекіту грамотасын (ярлық) Нижний Новгородтың князі Андрей Константиновичке берді, ал ол оны Суздальдік інісі Дмитрийге тапсырып берді.

Кейін, 1360 жылы, бәлкім маусымда, Наурыз бек оның ұлы Темірмен және Тайдула хатунмен бірге Жошының ұлы Шибанның ұрпағы Хизр хан тарапынан тақтан тайдырылып, өлтірілді.

Наурыз бектің билігі Алтын Ордада 20 жыл ішінде бірінің артынан бірі жылдам алмасқан 25-тен астам ханның таққа отырған, көпшілігі қатар билік жүргізген, әрі нақты билікке ие болмаған анархия кезеңінің басына жатады. Кейбір хандар тек де-юре ғана билік етіп, ал шынайы билік әскери көсемдердің қолында болды; олардың ішінде ең қабілеттісі әрі ең әйгілісі — Мамай еді.

Қазақ энциклопедиясы, 7 том

Сілтемелер
 Алтын Орда  
 Ақ Орда  
 Шайбани әулеті

 Дереккөздер 

 Тағы қараңыз 

Санат:Алтын Орда хандары
Санат:Тұлғалар