Араб жазуы

Араб жазуы  (; әбджәдиййә ‘арабиййә) — ежелгі Вавилониядағы (б.з.б. 2000-шы ж.) аккад, шумер тайпаларының жазба әріптері негізінде пайда болған көне жазулардың бірі. Оңнан солға қарай жазылады. Бас әріптері болмайды. Әріптер бір-біріне қосылып жазылады.

Араб жазуында 28 әріп бар. Олардың үшеуі (а, и, у) созылыңқы дауысты дыбыстарды, қалғандары дауыссыз дыбыстарды бейнелейді. Дауыссыз дыбыстардың асты-үстіне харакаттар (көмекші белгілер) қойылады. Бұл белгілер Құранда, сөздікте, оқу құралдарында міндетті түрде қойылып, ал қалған кездерде қойылмауы мүмкін.

Құснихат үлгілерінде Араб жазуының  сулс, куфа, сулх, парсы, диуани, насталих, т.б. түрлері пайдаланылады.

Араб жазуы қазіргі кезде барлық араб елдерінде, ислам дінін ұстанатын бірқатар мемлекеттерде (Индонезия, Үндістан, Иран, Ауғанстан, Кавказ елдері және Орта Азия, т. б.) қолданылады.Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3

 Араб жазуының тарихы 
Араб тілінің жазылу тарихына келер болсақ, жаһилиет дәуірінде арабтарда жазу дамыған жоқ. Арабтар өз араларында тек келісімшарттар жасаған уақытта ғана жазатын еді. Сонымен бірге басшылар арасындағы хаттар. Бәдәуи арабтар хат жазуды намыс санап тек жаттап алатын.

Келісімшарттар мен хаттардан басқа жәһилиет дәуірінің шайырлары өз шығармаларын қағазға түсіретін.

Йемен халқы б.з.д. 1000 жыл бұрын жазу қолданған. Діни қағидалар мен заңдарын тастарға қашап жазған. Бірақ жазуды күнделікті өмірде қолданғаны туралы нақты мәлімет жоқТарих әл-Әдәб әл-Араби. Араб әдебиетінің тарихы. 1-том. Карл Брокельман. Араб тіліне аударған: Абдулхалим әл-Нажжар. Дар әл-Мағариф баспасы. Каир. 63 бет..

Қазақстанда Араб жазуы ислам діні арқылы 7-9 ғ-лар аралығында таралған. Әл–Фараби, Қожа Ахмет Ясауи, С. Бақырғани т. б.  ғұламалар Араб жазуын өздері туып-өскен  орталарында үйренгені, сол дәуірлерде арабша оқытатын медреселер болғанын көрсетеді. Араб жазуы алғашқыда “қадым”, кейін “төте” жазу үлгілері түрінде Қазақстанда 1928 ж-ға дейін пайдаланылып келді.Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8

Әріптер кестесі

Алты әріп () сөз басында жеке-дара жазылуы қажет.

+ Араб әдебиетінде қолданылатын әріптерАтауыРоманизацияланғанХалықаралық фонетика әліппесіндегі транскрипциясыКонтеккстік формасыЖеке жазылуыСөздің  СоңындаОртасындаСөз басында /     (, g) () () /  ()  () ()() () () /  / , , ,, ,  /  / , , , , , және  

Қосымша белгілер
 сөз аяғында сөз ортасында сөз басында бөлек жазылуы атауы транслитерациясы транскрипциясы ﺀ  هَمْزَة Һамза ’    ﺄ   ﺃ   ﺈ    ﺇ  ﺆ  ﺅ  ﺊ || ﺌ || ﺋ || ﺉ  ﺔ  —  ﺓ  تَاء مَرْبُوطَة  та̄’ марбӯт̣а  —   ﻰ  —  ﻯ  أَلِف مَقْصُورَة ’алиф мак̣с̣ӯра  а̄  

 Һамза 
 Та марбута («сөз соңындағы та») 
 Алиф максура («қысқартылған алиф»)

Лигатуралар

Араб жазбасында лигатураларды кең таралған.  +  лигатурасы жазылуы бір түрде жазылуы міндетті лигатураға жатады, оның екі түрі бар. Басқа лигатуралар  ( + , etc.) ерікті түрде жазылады.

 Контеккстік формалары Атауы Аяғы Ортасында Басы Жеке    ләм + ’әлиф

 Абджәд - Дауыссыз әріптерді белгілеу жүйесі 
28 әріптің, әліф-тен басқасы дауыссыз болып табылады. Әріптердің оқылуы әріптің сөздің ішінде орналасуына байланысты өзгеріп тұрады.

Алиф — араб алфавитіндегі жалғыз дауысты дыбысты әріп.

Юникодтағы белгіленуі
  0123456789ABCDEF0600 ؀؁؂؃      ؋،؍؎؏0610 ؐؑؒؓؔؕ    ؛  ؞؟0620  ءآأؤإئابةتثجحخد0630 ذرزسشصضطظعغ    0640 ـفقكلمنهوىيًٌٍَُ0650 ِّْٕٖٜٓٔٗ٘ٙٚٛٝٞ0660 ٠١٢٣٤٥٦٧٨٩٪٫٬٭ٮٯ0670 ٰٱٲٳٴٵٶٷٸٹٺٻټٽپٿ0680 ڀځڂڃڄڅچڇڈډڊڋڌڍڎڏ0690 ڐڑڒړڔڕږڗژڙښڛڜڝڞڟ06A0 ڠڡڢڣڤڥڦڧڨکڪګڬڭڮگ06B0 ڰڱڲڳڴڵڶڷڸڹںڻڼڽھڿ06C0 ۀہۂۃۄۅۆۇۈۉۊۋیۍێۏ06D0 ېۑےۓ۔ەۖۗۘۙۚۛۜ۝۞۟06E0 ۣ۠ۡۢۤۥۦۧۨ۩۪ۭ۫۬ۮۯ06F0 ۰۱۲۳۴۵۶۷۸۹ۺۻۼ۽۾ۿ

 Транслитерациясы 
Кестеде араб жазуының кириллица мен латиницаның стандартты жүйелерімен сәйкестік және интернетте кең таралған латиницаға транслитерациясы көрсетілген.

 дауыссыздар дауыстылар ء ب ت ث ج ح خ د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ك ل م ن ه و ي ة ا و ي ى араб әріптері                                  кириллизациясы                                  станд. латинизациясы ' th j/g 7 kh dh sh 9 6 dh ` gh 8/9 ah oo ee a интернеттегі 2 5 ch 4 9 6'/8 3 3' g eh aa ou/uu ii y

Араб жазуының латиницаға транслитерация жүйесі ISO 233 халықаралық стандартта белгіленген. .

 Клавиатура 
1987 жылдан бастап компьютер клавиатурасында араб әріптердің стандартты орналасуы ASMO-663 қабылданған. Бірақ осы күнге дейін әртүрлі компьютер жүйелерінде әріптердің стандарталмаған орналасуы қолданылады. Қазіргі таңда ең кең таралған орналасуы - IBM OS/2 және Microsoft Windowsтағы стандарттар. Бұларға MSX компьютерлердегі және MS-DOSтың араб нұсқасындағы, Linuxта негізделген компьютерлердің клавиатурасы сәйкес келмейді.

Дереккөздер

Санат:Араб әліппесі
Санат:Араб жазуы
Санат:Араб тілі