Қыпшақ тілдері

Қыпшақ тілдері — түркі тілдері  арасында тіл саны бойынша ең ірі топтардың бірі.  Қыпшақ тілі тармағын ғалымдар Батыс-түркі тілдері  (кейде солтүстік-батыс тілдері )  деп атайды. Қыпшақ тілдері орта ғасырда көне түркі тілдері негізінде қалыптасқан.

 Бөлікшелері 
Географиясына және тілдің құрамына қарай қыпшақ тілдері келесі тармақтарға бөлінеді Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Kipchak". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.:
 Батыс қыпшақ тілдері - құман, яғни қарайым тілі, қарашай-балқар тілі, құмық тілі, қырымтатар тілі, армян-қыпшақ тілі, ұрым тілі; 
 Қыпшақ-бұлғар тілдері - башқұрт тілі, татар тілі; 
 Қыпшақ-ноғай тілдері - добруджа татар тілі, қазақ тілі, қарақалпақ тілі, ноғай тілі.
 Қырғыз-қыпшақ тілдері - алтай тілі, қырғыз тілі.

 Ерекшеліктер 
Қыпшақ тілдері тобына басқа түркі тілдерінен айырмашылығы: 

 дауыстылар саны 8 — 9 болады, ы, і, у, ү ерекше дыбыстары қолданылады; 
 ерін үндестігі сирек кездеседі (құлұн — құлын); 
 созылыңқы дауыстылары жоқ; в) ғ, г дыбыстары мүлдем айтылмайды не у, й дыбыстарымен алмасады. (тағ>тау); 
 сөз басында ұяң б, қатаң т, к, қ дыбыстары болады (болат, тіл — полат, діл); 
 б дыбысының орнына м қолданылады (бен — мен); 
 сөз басында й ~ ж ~ ж (дж) дыбыстары тұрақсыз келеді (йол — жол (джол);
 кейбір қатаң дыбыстар ұяң айтылады: п>б, қ>ғ, к>г дауыстылар арасында спирант дыбыстарға айналады: п>у; б>у; қ>ғ; к>г.

 Көне қыпшақ ескерткіштерінің тілі  (Қыпшақ жазба ескерткіштері) 
Көне қыпшақ тілі Қимақтар мемлекеті тұсында туындап (9 — 11 ғасырлар), қазіргі тілдердің негізі болған.  Моңғолдар үстемдігі тұсында ол тілде сөйлейтін ру-тайпалар ыдырады, Алтын Орда кезінде (13 — 15 ғасырлар) әдеби, ресми тіл ретінде қолданылып, кейін тұтастығынан тағы да айрылды. Сөйтіп, қазіргі Қыпшақ Тілі Тармағы  пайда болды. Қыпшақ тілі Осман түріктері тілінің диалектілеріне айналған. 

 Дереккөздер 

Санат:Түркі тілдері
Санат:Қыпшақ тілдері