Доместикация

Доместикация ( – үйге үйренген, қолға үйрету) – жануарларды қолға үйретіп, олардың шаруашылық маңызы бар белгілері бойынша жаңа тұқымын алу; жабайы өсімдіктерді қолдан өсіру.

Адамның ең алғашқы қолына үйреткен жануары қасқыр болған. Ғалымдардың зерттеулерінің нәтижесі бойынша тас дәуірінде (10-15 ғасыр бұрын) Оңтүстік Азияда қасқырлар доместикацияланғаны белгілі болды. Сонымен қатар қазіргі қойлар сол кездегі оңтүстік Еуропа мен алдыңғы Азияда тауда жүрген муфлоннан шыққан. Ал қазіргі сиырлардың арғы атасы болып қазір жойылған тур жануары болып табылады. Жабайы турлар соңғы кезге дейін Еуропа, Сротүстік Африка, Кіші Азия мен Кавказда болатын. Турдың соңғы дарасы 1627 жылы Польша ормандарынада жойылған.

 Доместикация хронологиясы 
 Түр Кезең  Аймақ Ит (Canis lupus familiaris) б.з.б. 33000 жылға дейінDruzhkova AS, Thalmann O, Trifonov VA, Leonard JA, Vorobieva NV, et al. (2013) Ancient DNA Analysis Affirms the Canid from Altai as a Primitive Dog. PLoS ONE 8(3): e57754. doi:10.1371/journal.pone.0057754Dienekes' Anthropology Blog : Dog domestication in the Aurignacian (c. 32kyBP)MSNBC : World’s first dog lived 31,700 years ago, ate bigЕуразия Қой (Ovis orientalis aries) б.з.б. 11000 - 9000 жылдар аралығындаОңтүстік-Батыс Азия Шошқа (Sus scrofa domestica) б.з.б. 9000 жж.Таяу Шығыс, Қытай, Германия Ешкі (Capra aegagrus hircus) б.з.б. 8000 жж.Melinda A. Zeder, Goat busters track domestication  (Physiologic changes and evolution of goats into a domesticated animal), сәуір 2000,  (summarizing research done in Ganj Dareh).Иран Сиыр (Bos primigenius taurus) б.з.б. 8000 жж.Late Neolithic megalithic structures at Nabta Playa (Sahara), southwestern Egypt. Source : Laboratoire de Préhistoire et
Protohistoire de l’Ouest de la France  , .Үндістан, Таяу Шығыс, Солтүстік Африка Мысық (Felis catus) б.з.б. 7500 жж., domestication of the cat on Cyprus, National Geographic.Кипр және Таяу Шығыс Тауық (Gallus gallus domesticus) б.з.б. 6000 жж.Үндістан және Оңтүстік-Шығыс АзияЕсек (Equus africanus asinus) б.з.б. 5000 жж.Roger Blench,  .МысырҮйрек (Anas platyrhynchos domesticus) б.з.б. 4000 жж.ҚытайЖылқы (Equus ferus caballus) б.з.б. 4000 жж.The Domestication of the Horse; см также Одомашнивание лошади ЕуропаБір өркешті түйе (Camelus dromedarius)б.з.б. 4000 жж.АрабияЛама (Lama glama) б.з.б. 3500 жж.ПеруЖібеккөбелек (Bombyx mori) б.з.б. 3000 жж.ҚытайСолтүстік бұғысы (Rangifer tarandus) б.з.б. 3000 жж. Domestication of Reindeer  РесейКөк кептер (Columba livia)3000 до н. э.Жерорта теңізі аймағыҚаз (Anser anser domesticus) б.з.б. 3000 жж.Geese: the underestimated speciesМысырАйыр өркешті түйе (Camelus bactrianus) б.з.б. 2500 жж.Орталық АзияҚодас (Bos grunniens) б.з.б. 2500 жж.ТибетБантенг (Bos javanicus) б.з.б. 4000 жж.Оңтүстік-Шығыс АзияГаур (Bos gaurus frontalis)белгісізОңтүстік-Шығыс АзияАльпака (Vicugna pacos) б.з.б. 1500 жж.ПеруКүркетауық (Meleagris gallopavo)500 до н. э.МексикаАлтын балық (Carassius auratus auratus) б.з.б. 200 жж.ҚытайІнқоян (Oryctolagus cuniculus) VI ғ.Еуропа

 Дереккөздер 

Санат:Мал шаруашылығы