Көл

Көл — тікелей теңізбен қосылмаған құрлықтар өңіріндегі суға толы дербес ойыстар. Ауқымды кеңістікті қамтитын, суы ащы көл түрлері теңіз деп аталып жүр (Каспий, Арал теңіздері).Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы - геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Қуандықов, 2000 жыл. — 328 бет. Жер шарындағы көлдердің жалпы ауданы 2,1 млн. км2 (құрлық ауданының шамамен 1,4%-ы). Ондағы жинақталған судың көлемі 176 мың км3, оның 52%-ы тұщы су, 48%-ы ащы су. Көлде эндемик түрлер, кейде реликт түрлер тіршілік етеді. Жер шарының ең ірі көлі – Каспий теңізі, ең терең көлі – Байкал. Қазақстанда Каспий мен Аралды қоспағанда, 48262 көл бар, олардың жалпы ауданы 45032 км2.«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том

 Көлдердің түрлері 
|thumb| Арал теңізі.

 Қалыптасуына қарай 
Көл ойыстарының қалыптасуына қарай: бөгелген, ойысты және аралас болып жіктеледі. 
 Бөгелген көл өзен аңғарын тау көшкіндері, сырғымалары, мұздықтар және т.б. басып қалған жағдайда пайда болады. Бөгелген көлге бөгендер мен әуіттер де жатады. 
 Ойысты көлдің мореналық, тектоникалық, жанартаулық, эолдық және карстық деп аталатын түрлері бар. Көлдер ағынды көл (ағатын өзендері бар) және тұйық көл болып ажыратылады.

 Режіміне қарай 
 Ағынды – өзен ағып шығатын көлдер
 Ағынсыз – өзендер келіп құйғанымен, ағып шықпайды
Өзендермен салыстырғанда көлдердің суы едәуір ащы болады. Ағынды көлдердің суы, негізінен тұщы болады, ал ағынсыз тұйық көлдер көбінесе ащы келеді. Тіпті бір көлдің өзінің жеке бөліктерінің суы тұздылығы жөнінен айырмашылық жасауы мүмкін. Мысалы, Балқаш көлінің батыс бөлігіне қарағанда 5 есе көп, сондықтан батысы түщы болады.

 Тұздылығы 

Өзендерде тұздылық көбінесе 3-5 г/л-ден аспайды, ал көлдерде бұл көрсеткіш 14-тен 300 г/л дейін жетеді. Тұздылығы өте жоғары көлдер қатарына АҚШ жеріндегі Үлкен Тұзды көл, Оңтүстік-Батыс Азиядағы Өлі теңіз жатады.

Тұзды көлдерде ас тұзының, калий тұздарының, сода, йод, бром және т.б. минералды шикізаттың мол қоры шоғырланған. Каспийдің қайраңында мұнайдың мол қоры шоғырланған. Көлдерде балық шаруашылығы дамыған, ал ірі көлдер көлік қатынасына пайдаланылады.

Тұщы көлдер елді мекендер мен кәсіпорындарды сумен қамтамасыз етеді, тұзды көлдерді емдік мақсатта пайдаланады. Көлдер айналасының климатына да қолайлы әсер етеді; климаттың континенттілігін азайтады, ауаның ылғалдылығын арттырады. Адамның шаруашылық әрекетінен көлдерде су өсімдіктерінің шамадан тыс көбеюі, судағы газ құрамының өзгеруі әсерінен судың сапасы нашарлайды, судағы оттектің мөлшері азаяды."Балалар энциклопедиясы" , 5 том

 Дүние жүзі көлдері 

 Дүние жүзіндегі аса ірі көлдер 

 Атауы Ауданы, мың км² Теңіз деңгейінен биік жатқан жері м Ең терең жері, м Орналасқан жеріКаспий теңізі  376  −28  1025  ЕуразияЖоғарғы көл  82  183  393  Солтүстік АмерикаВиктория  68  1134  80  АфрикаГурон  60  177  208  Солтүстік АмерикаМичиган  58  177  281  Солтүстік Америка (АҚШ)Танганьика  34  773  1470  АфрикаБайкал  32  456  1637  Азия (Ресей)Малави  31  472  706  АфрикаҮлкен Аюлы көл  30  157  137  Солтүстік Америка (Канада)Үлкен Еріксіздер көлі  29  156  150  Солтүстік Америка (Канада)Эри  26  174  64  Солтүстік АмерикаЧад  26  281  11  АфрикаВиннипег  24  217  28  Солтүстік Америка (Канада)Балқаш  22  342  26  Азия (Қазақстан)Онтарио  20  75  236  Солтүстік АмерикаАрал теңізі  18,24  3,5  54,5  АзияЛадож көлі  18  5  230  Еуропа (Ресей)Маракайбо  16  0  250  Оңтүстік АмерикаБангвеулу  15  067  5  АфрикаДунтин  12  11  8  АзияОнеж көлі  10  33  127  Еуропа (Ресей)Тонлесап  10  12  14  АзияТуркана  8,5  375  73  АфрикаНикарагуа  8.4  32  70  Солтүстік АмерикаТитикака  8,3  3812  304  Оңтүстік АмерикаАтабаска  7,9  213  60  Солтүстік Америка (Канада)

 Дереккөздер</span> 

Санат:Сутоғандар
Санат:Көлдер