Беловеж келісімі

Беловеж келісімі () — 1991 жылы 8 желтоқсанында Ресей, Украина, Беларусь республикаларының басшылары арасында жасалынған КСРО ыдырауы мен ТМД құрылуы жайлы келісім  шарт. Бұл келісім КСРО-ның таралуына себеп болды.

 Тарихы 
1991 жылғы тамыз бүлігінен кейін КСРО-ның ыдырау процесі бұрынғыдан да үдей түсті. Бүлікті ұйымдастырушылар тұтқынға алынып, коммунистік партия таратылды. Өз тәуелсіздіктерін жариялаған бұрынғы одақтас республикалардың кейбіреулері (Литва, Латвия, Эстония, Грузия) өздерінің КСРО құрамынан шығатындықтарын мәлімдеді. Орталықтың билігі күннен күнге әлсіреп, елде саяси толқулар күшейді. Осындай жағдайда үш республика басшылары (Ресейден - Борис Ельцин, Украинадан - Леонід Кравчук, Беларусьтан - Станислав Шушкевич) Минскінің маңайындағы Беловеж орманында келіссөз өткізді. 

Келіссөзде Кеңес Одағын сақтап қалудың бұдан былай мүмкін еместігіне байланысты олар өз республикаларының одақтан шығатынын және өзара одақтастық (саяси, экономикалық, әскери) жөнінде жаңа шартқа қол қоятындықтарын мәлімдеді. Сөйтіп, КСРО тынысы тоқтады. Бұған жауап ретінде 1991 жылы он екінші желтоқсанда Ашхабад қаласында Орталық Азия республикалары президенттері (Қазақстаннан - Нұрсұлтан Назарбаев, Қырғызстаннан - Асқар Ақаев, Өзбекстаннан - Ислам Кәрімов, Тәжікстаннан - Қаһһор Маһкамов,Түрікменстаннан - Сапармұрат Ниязов) кездесу өткізді. Кездесуде олар өзара одақтастық жөніндегі шартқа қол қойды және өздерінің Беловеж келісімімен толық келісетіндіктерін мәлімдеді. Бұған қоса олар Беловеж келісіміне қатысушы елдерге және басқа да бұрынғы одақтас республикаларға жаңа одақтық шарт жасасу жөнінде үндеу жолдады. Көп ұзамай 

21 желтоқсанда Алматы қаласында бұрынғы КСРО құрамында болған 11 республика (Армения, Әзірбайжан,  Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Молдова, 
Өзбекстан, Ресей, Тәжікстан, Түрікменстан,  Украина) басшылары жаңа келісімшартқа қол қойды. Сөйтіп бұрынғы КСРО аумағында жаңа одақ - Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) құрылды.Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
 ISBN 9965-32-491-3

 Маңызы 
Беловеж келісімі КСРО тарихындағы маңызды оқиға болды және оның салдары әлемнің геосаяси картасын өзгертті. Ол туралы әлі күнге дейін әр түрлі пікірлер айтылып келеді: көптеген адамдар оны заңсыз деп санаса, басқалары бұл КСРО-ның таралуына әкелген логикалық нәтиже деп санайды. Келісімнің заңдылығы мен оның КСРО-ның таралуына апарған әсері әлі күнге дейін талқыланып келеді.

Дереккөздер

Санат:1991 жыл
Санат:КСРО тарихы
Санат:Халықаралық конвенциялар

 Сілтемелер 

 https://web.archive.org/web/20070929230308/http://www.polysphere.org/news/?id=36