Достастық кубогы

Футболдан Достастық кубогы — Бұрынғы КСРО құрамында болған мемлекеттердегі ұлттық біріншіліктерде чемпион атанған клубтар бас қосқан қыстық турнир. 1993-2011 жылдары ұйымдастырылды. 2011-16 жылдары жастар құрамасы шақыртылды.

 Тарихы 
Кеңес Үкiметi ыдырағаннан кейiн олардың арасындағы байланысты ұстап қалудың неше түрлi жолдары қарастырыла бастағаны белгiлi. Футболдан Достастық елдерiнiң арасында бiр турнир болуы керек екенiн ескерген ТМД футбол федерациясы 1992 жылдың шiлдесiнде жыл сайын Достастық елдер чемпиондарының кубогы өткiзiлiп тұрады деп шештi. Ал, негiзi Достастық кубогының «туған күнi» деп 1993 жылдың 25 қаңтарын айтуға болады. Себебi, дәл сол күнi әзiрбайжандық «Нефтчи» мен латвиялық «Сконто» матчы арқылы бүгiнге дейiн жеткен турнирдiң тұсауы кесiлген болатын. Мiне, сол кезден бастап Достастық кубогы ылғи қыста ұйымдастырылып келедi. Өйткенi, жылдың басқа мезгiлiнде осы елдер арасында турнир ұйымдастыру мүмкiн еместiгi белгiлi. Сондай-ақ, алғашында турнир басқа елдерде де өтiледi делiнгенiмен, осы уақытқа дейiн Ресейдiң шекарасынан ары аса алмады. Осыған дейiн 24 рет өткен турнирдiң он бесiн Мәскеу қабылдаған болса, тоғызы Санкт-Петербург қаласында өттi.

Алғашында ТМД чемпиондарының кубогы футболдан халықаралық байланысты ұстап тұрған турнир саналса, кейiн келе «дарынды футболшылар көрмесi» деген бейресми атауға ие бола бастады. Себебi, он бес мемлекеттiң ең үздiк ойыншылары өзара күш сынасып, жақсы өнер көрсеткендерi өз клубынан беделдi командаларға шақырту ала бастады. Мәселен, 1993 жылы «Пахтакордың» сапында жасындай жарқылдаған Валерий Кечинов мәскеудiң «Спартагына» ауысып кеткен болса, 2003 жылы тираспольдiк «Шерифтiң» намысын қорғаған Чиди Одиаға «ЦСКА-ның» көзi түстi. Дегенмен, осы мәртебелi турнир туралы сөз қозғағанда Андрей Шевченко, Каха Каладзе, Дмитрий Аленичев сынды футболшылардың есiмдерiн атамай кетуге болмайды. Бұл үшеуi де Чемпиондар лигасын жеңiп алған футболшылар. Яғни, алғашқы екеуi итальяндық «Милан», соңғысы португалдық «Порту» сапында Еуропа чемпионы атанған. Сондай-ақ, Сергей Ребров, Дмитрий Сычев, Шота Арвеладзе секiлдi сайыпқыран футболшылар да спорттық баспалдағын Достастық кубогынан бастаған екен.

2003 жылдан бастап Достастық кубогына ақырындап қызығушылық азая бердi. Оның бiрден бiр себебi ретiнде мамандар сол жылғы Украина чемпионы донецкiлiк «Шахтердiң» турнирге қосалқы құрамын жiберуiмен байланыстырады. Одан кейiн алаңға қосалқы құраммен шығу Ресей мен Украина клубтары арасында сәнге айналып, турнирдiң мәртебесiн тiптен төмендетiп жiбердi. Осыны ойлаған Ресей футбол одағының президентi Виталий Мутко 2007 жылдан бастап он алтыншы команда ретiнде шығыс Еуропа елiнiң чемпионын шақырта бастады.

2016 жылдан соң турнир өткізілген жоқ.

 Финалдар 
ЖылЖеңімпазФиналистЕсепСтадион1993 Спартак (Мәскеу) Динамо-938:0Мәскеу, ЛФК ЦСКА, 5000 1994 Спартак М Нефтчи (Ферғана)7:0Мәскеу, Олимпиада спорт комплексі, 18000 1995 Спартак (Мәскеу) Динамо (Тбилиси)5:1Мәскеу, ЛФК ЦСКА, 45001996 Динамо (Киев) Спартак-Алания (Владикавказ)1:0Мәскеу, ЛФК ЦСКА, 45001997 Динамо (Киев) Спартак (Мәскеу)3:2Мәскеу, ЛФК ЦСКА, 5000 1998 Динамо (Киев) Спартак (Мәскеу)1:0Мәскеу, ЛФК ЦСКА, 4500 1999 Спартак (Мәскеу) Динамо (Киев)2:1Мәскеу, Олимпиада спорт комплексі 140001999 Спартак (Мәскеу) Зимбру3:0Мәскеу, Олимпиада спорт комплексі, 160002001 Спартак (Мәскеу) Сконто2:1 Мәскеу, Олимпиада спорт комплексі, 25000 2002 Динамо (Киев) Спартак (Мәскеу)4:3Мәскеу, Олимпиада спорт комплексі, 243862003 Шериф (Тирасполь)  Сконто2:1Мәскеу, Олимпиада спорт комплексі, 2000 2004 Динамо (Тбилиси) Сконто3:1Мәскеу, Олимпиада спорт комплексі, 4000 2005 Локомотив (Мәскеу) Нефтчи (Баку)2:1Мәскеу, Манеж Динамо. 20002006 Нефтчи (Баку) Каунас4:2Мәскеу, Олимпиада спорт комплексі, 6200 2007 Пахтакор Вентспилс0:0, (9:8, пен.)Мәскеу, Олимпиада спорт комплексі, 10000 2008 Хазар-Ленкорань Пахтакор4:3Санкт-Петербург, Петербург спорт-концерт комплексі, 6000 2009 Шериф (Тирасполь) Ақтөбе1:1, (5:4, пен.)Мәскеу, Олимпиада спорт комплексі, 37002010 Рубин (Казань) Ақтөбе5:2Мәскеу, Олимпиада спорт комплексі, 4000 2011 Интер (Баку) Шахтёр (Солигорск)0:0,(6:5, пен.)Санкт-Петербург, 2000

Жастар командалары.

ЖылЖеңімпазФиналистЕсепСтадион2012 Ресей-21 Беларусь-212:0Санкт-Петербург, 30002013 Ресей-21 Украина-214:2Санкт-Петербург, 70002014 Украина-21 Ресей-214:0Санкт-Петербург, 30002015 ОАР-21  Финляндия-212:1Санкт-Петербург2016 Ресей-21 Молдова-214:2Санкт-Петербург, 3000

 Қазақстан үлесі 
Қазақстандық клубтар барлық турнирге қатысты. Тек 2005 жылы ғана "Қайрат" алғашқы болып, топтық турнирден келесі сатыға өте алды. Қазақстанның атынан шыққан "Ақтөбе" 2 рет қатарынан финалға дейін жетіп чемпион атана алмады.

 Елдер бойынша жеңістер мен финалдар 
 О Ел Жеңістер Финалдар Жеңімпаздар Финалисттер 1  8 4Спартак (Мәскеу) (6), Локомотив (Мәскеу) (1), Рубин (Казан) (1)Спартак (Мәскеу) (3), Алания (Владикавказ) (1) 2  4 1 Динамо (Киев) (4) Динамо (Киев) (1) 3-4  2 1Интер (Бақы) (1), Хазар-Ленкорань (1) Нефтчи (Бақы) (1)  Молдова 2 1 Шериф (Тирасполь) (2)Зимбру (1) 5  1 2Пахтакор (Ташкент) (1)Пахтакор (Ташкент) (1), Нефтчи (Ферғана) (1) 6  1 1 Динамо (Тбилиси) (1) Динамо (Тбилиси) (1) 7  0 4  Сконто (Рига) (3), Вентспилс (1) 8  0 2 Ақтөбе ФК (2) 9-10  0 1  Динамо-93 (1) Шахтер (1)  Литва 0 1  Каунас (1)

 Сұрмергендер 
ОрынФутболшыСоққан доп саны1  Владимир Бесчастных (Спартак (Мәскеу)202  Егор Титов (Спартак (Мәскеу)183  Валерий Кечинов (Пахтакор (Ташкент) , Спартак (Мәскеу)17  Михаил Михолап (Сконто (Рига)175  Михаил Кавелашвили (Динамо (Тбилиси), Алания (Владикавказ)14*  Луис Робсон (Спартак (Мәскеу)147  Андрей Тихонов (Спартак (Мәскеу)138  Валентин Белькевич (Динамо Минск, Динамо (Киев)12  Андрей Шевченко (Динамо (Киев)1210  Гела Иналишвили (Динамо (Тбилиси)11  Анатолий Канищев (Алания (Владикавказ), Спартак (Мәскеу)11  Михаил Землинский (Сконто (Рига)11

 Рекордтар 

 Турнирдегі ең ірі есепті "Спартак (Мәскеу)" жасады. 1998 жылы Тәжікстанның "Вахш" командасын 19-0 есебін жеңді.
 Мәскеудің "Спартагы" мен "Киевтің Динамосы" турнирді 3 рет жеңіп алды. "Спартак" ол жетісікті тағы қайталады. "Спартак" — 1993-1995, 1999-201, ал Динамо - 1966-1998 жылдар аралығында жеңімпаз атанды.
 Турнирде ең көп доп соққан футболшы - Владимир Бесчастных. Оның еншісінде — 20 доп.
 Турнирге ең көп қатысқан — "Сконто (Рига)". Олар 13 рет қатысып, 3 рет финалға дейін шығып, бірақ бірде-бір рет жеңімпаз атанған жоқ.
 "Сконто" клубының қорғаушысы Михаил Землинский турнирде ең көп ойын өткізді — 46 ойын.
 Төрешілердің арасында Валентин Иванов ең көп ойынға қазылық еткен. оның еншісінде — 20 ойын.

 Сілтемелер 
 RSSSF
 http://www.engis.ru/ciscup/ 

Санат:Футбол кубоктары
Санат:Футболдан халықаралық клубтық жарыстар
Санат:Ресейдегі футбол
Санат:Достастық кубогы