Тіл білімі саласының терминдері

Қазақстан Республикасы Өкіметінің жанындағы Мемлекеттік терминологиялық комиссияның мәжілісінде бекітілген терминдер. 2003 жылғы 2 шiлдедегi және комиссияның 2003 жылғы 24 желтоқсандағы мәжiлiсiнде бекiтiлген терминдер

 Терминдер 

 Қазақша Русскийараб әлiпбиiарабский алфавитаралассмешанныйаралас дауыстысмешанный гласныйаралас дауысты дыбыссмешанный гласный звукаралас дыбыссмешанный звукаралас тiлсмешанный языкаралас тәсiлсмешанный способауыз жолдыротовыйауыз жолды дауыссызротовый согласныйауыз жолды дауыссыз дыбысротовый согласный звукауыз жолды дыбысротовый звукауыспалы мағынапеременное значениеашықоткрытыйашық буыноткрытый слогашық дауыстыоткрытый гласныйашық дауысты дыбысоткрытый гласный звукашық дыбысоткрытый звукашық жалаң дауыстыоткрытый монофтонгәлiпбиалфавитәлiпби жазуалфавитное письмоәлеуметтiксоциальныйәлеуметтiк диалектсоциальный диалектәлеуметтiк диалектологиясоциальная диалектологияәлсiз фонемаслабая фонемаәмбебапуниверсальныйәмбебап грамматикауниверсальная грамматикаәмбебап заң(дылық)универсальная закон(омерность)әмбебап әдiстемеуниверсальная методикаәуенмелодикаәуен екпiнмелодическое (музыкальное) ударениебiрегей дауыссызуникальный согласныйбiрегей дауыссыз дыбысуникальный согласный звукбiрегей дауыстыуникальный гласныйбiрегей дауысты дыбысуникальный гласный звукбiрегей дыбысуникальный звукбiрлiкединицабiтеу буынзакрытый слогбайырғы (төл) сөзисконное словобала тiлiдетская речьбас әрiпзаглавная буквабаспа әрiппечатная буквабедер әрiпрельефная буквабейтарап белгiнейтральный признакбейтарап дауыстынейтральный гласныйбейтарап екпiннейтральное ударениебейтарап лексиканейтральная лексикабейтарап мағынанейтральное значениебейтарап стильнейтральный стильбуын жiгiслогоразделбуын тiлдерслоговые языкибуын шыңывершина слогабәсеңнисходящийбәсең дифтонгнисходящий дифтонгбәсең екпiннисходящее ударениебәсең интонациянисходящяя интонациябәсең әуеннисходящяя мелодикағылыми мақаланаучная статьяғылыми-көпшiлiк мақаланаучно-популярная статьядiрiлдрожащийдiрiл дауыссыздрожащий согласныйдiрiл дауыссыз дыбысдрожащий согласный звукдiрiл дыбысдрожащий звукдауыс қатысыучастие голосадауыссызсогласныйдауыссыз дыбыссогласный звукдауыссыздар жүйесiсистема согласныхдауыссыздар кестесiтаблица согласныхдауыссыздың қатаңдауыоглушение согласногодауыссыздың ұяңдауыдауыссыздың ұяңдауыдауыстыгласныйдауысты аралықинтервокальныйдауысты аралық дауыссызинтервокальный дауыссыздауысты аралық шелинтервокальная позициядауысты дыбысгласный звукдауыстылар жүйесiсистема гласныхдауыстылар кестесiтаблица гласныхдауыстылар үндесiмiгармония гласныхдерекданныедыбысзвукдыбыс жүйесiситема звуковдыбыс күшiсила звукадыбыстаңбатранскрипциядыбыстаңбалаутранскрибироватьдәстүрлiтрадиционныйдәстүрлi грамматикатрадиционная грамматикадәстүрлi лингвистикатрадиционная лингвистикаезу дауыссызнегубной согласныйезу дауыссыз дыбыснегубной согласный звукезу дауыстынегубной гласныйезу дауысты дыбыснегубной гласный звукезу дыбыснегубной звукезулiкнеогубленныйезулiк дауыссызнеогубленный согласныйезулiк дауыссыз дыбыснеогубленный согласный звукезулiк дауыстынеогубленный гласныйезулiк дыбыснеогубленный звукекпiндiУдарный, ударенныйекпiндi буынударный слогекпiндi дауыстыударный гласныйекпiндi сөзударное словоекпiндi тiлдеракцентные языкиекпiнсiзбезударныйекпiнсiз буынбезударный слогекпiнсiз дауыстыбезударный гласныйекпiнсiз сөзбезударное словоекпiнсiз тiлдербезударные языкиерiнгубнойерiн дауыссызгубной согласныйерiн дауыссыз дыбысгубной согласный звукерiн дауыстыгубной согласныйерiн дауысты дыбысгубной гласный звукерiн дыбысгубной звукерiн үндестiгiгубной сингорманизмерiн-тiсгубно-зубнойерiн-тiс дауыссызгубно-зубной согласныйерiн-тiс дауыссыз дыбысгубно-зубной согласный звукерiн-тiс дыбысгубно-зубной звукерiндiкогубленныйерiндiк дауыссызогубленный согласныйерiндiк дауыссыз дыбысогубленный согласный звукерiндiк дауыстыогубленный гласныйерiндiк дыбысогубленный звукеркiн (жылжымалы) екпiнсвободное (подвижное) ударениежiңiшкемягкийжiңiшке дауыссызмягкий согласныйжiңiшке дауыссыз дыбысмягкий согласный звукжiңiшке дауыстымягкий гласныйжiңiшке дауысты дыбысмягкий гласный звукжiңiшке дыбысмягкий звукжазба әрiпот руки написанная букважай жақшапростые скобкижалаң (дауысты)монофтонгжалғамалыагглютинативный языкжалғамалы тiлагглютинативный языкжартылай дауыссызполусогласныйжартылай дауыстыполугласныйжасанды буынискусственный слогжасанды дауыссызискусственный согласныйжасанды дауыстыискусственный гласныйжасанды дауысты дыбысискусственный согласный звукжасанды дауысты дыбысискуственный гласный звукжасанды дыбысискуственный звукжасанды тiлискусственный языкжасырынба әрiпоткрытая букважоғары әуенвысокая мелодикажуантвердыйжуан дауыссызтвердый согласныйжуан дауыссыз дыбыствердый согласный звукжуан дауыстытвердый гласныйжуан дауысты дыбыствердый гласный звукжуан дыбыствердый звукжуысыңқы дауыссызщелевой согласныйжүйесистемажұппара, парныйжұптасбинарныйкiшi әрiпстрочная буквакәсiби лексикапрофессиональная лексикакөз машықзрительный навыккөлбеу жақшакурсивные скобкикөлбеу әрiпкурсив-буквакөлеңке әрiпбуква с теньюкөмей дауыссызглоточный согласныйкөмескi дауыстыглухой согласныйкөмескi әуенглухая методикакөп нүктемноготочиекөрнекiнаглядныйкөрнекi кестенаглядная таблицакөрнекi суретнаглядный рисуноккөрнекi сызбанаглядная графикакөрнекi құралнаглядное пособиекөрнекi үлгiнаглядная модельқатаңглухойқатаң дауыссызглухой согласныйқатаң дауыссыз дыбысглухой согласный звукқатаң дыбысглухой звукқатаңдауоглушениеқатаңдағаноглушенныйқол машықтактильный навыкқос нүктедвоеточиеқосалқы екпiнвторостепенное ударениеқысаң дауыстыузкий гласныйқысаң жалаң дауыстызакрытый монофтонглатын әлiпбиiлатинский алфавитлексикалексикалексика-семантикалық сөзжасам тәсiлiлексико-семантический способ словообразованиялексика-синтаксистiк сөзжасам тәсiлiлексико-синтаксический способ слообразованиелексикаланулексикализациялексикаланғанлексикализованныйлексикалық бiрлiклексическая единицалексикалық дерекқорбаза лексических данныхлексикалық кiрмелексическое заимствованиелексикалық мағыналексическое значениелексикалық метафоралексическая метафоралексикалық нормалексическая нормалексикалық нормаланулексическая нормализациялексикалық синонимдерлексические синонимылексикалық синонимиялексическая синонимиялексикалық сәйкестiклексическое соответствиелексикалық тұлғалексическая формалексикалық ұялексическое гнездолексикографиялексикографиялексикологиялексикологиялеп белгiсiвосклицательный знаклеп, лептiВосклицание, восклицательныйлептi демеулiктервосклицательные частицылептi интонациявосклицательная интонациялептi сөйлемвосклицательное предложениелогикалық бастауышлогическое подлежащеелогикалық баяндауышлогическое сказуемоелогикалық грамматикалогическая грамматикалогикалық екпiнлогическое ударениелогикалық екпiнлогическое ударениелогикалық мағыналогическое значениелогикалық мағыналогическое значениелогикалық субъектлогический субъектматасувзаимоподчинениематематикалық лингвистикаматематическая лингвистикаматематикалық статистикаматематическая статистикамашинажазбамашинописьмашиналық аудармамашинный переводмашиналық қормашинный фондмашықнавык (автоматизм)мағыназначение, смыслмағына ауыстыруперенос значениямағына тарылуысужение значениямағыналықсмысловой, семантическиймағыналық бiрлiксмысловая единицамағыналық байланыссмысловая связьмағыналық жүйесемантическая системамағыналық талдаусемантический анализмағыналық топсмысловая группамағыналық өрiссемантическое полемақаластатьямақсат пысықтауышобстоятельство целимақсат үстеунаречие целимақсат-бағыныңқылы сөйлемпридатояное предложение целимақсатты басылымцелевое изданиемақсатты келер шақбудущее время целимақұлдау демеулiгiутвердительные частицымақұлдау сөйлемутвердительное предложениемезгiл пысықтауышобстоятельство временимезгiл үстеунаречие временимекен бағыныңқы сөйлемпридаточное предложение местамекен пысықтауышобстоятельство местамекен үстеунаречие местаметалингвистикаметалингвистикаметонимия (алмастыру)метонимияметатiлметаязыкметатезаметатезаметафораметафораметафоралық эпитетметафорический эпитетметафразаметафразамеңгерууправлениемодаль етiстiкмодальный глаголмодаль сөздермодальные словамодальды мағынамодальные значениямодальдылықмодальностьмонологтық сөйлеумонологическая речьмоносиллабизммоносиллабизммонофтонгтенумонофтонгизацияморфморфморфемаморфемаморфемалық талдауморфемный анализморфематикаморфематикаморфологияморфологияморфологиялық бiрлiкморфологическая единицаморфологиялық белгiморфологический признакморфологиялық дерекқорбаза морфологических данныхморфологиялық ерекшелiктерморфологические особенностиморфологиялық сөзжасамморфологическое слообразованиеморфологиялық сөзжасам тәсiлiморфологический способ слообразованиеморфологиялық талдауморфологический анализ, разборморфологиялық қағидатморфологический принципморфологиялық құрылымморфологическое строениеморфологиялық-синтаксистiк сөзжасам тәсiлiморфолого-синтаксический способ словообразованиеморфонемаморфонемаморфонологияморфонологиямоңғолтанумонголоведениемүкiс тiлтравмированная речьмұрын жолдыносовоймұрын жолды дауыссызносовый согласныймұрын жолды дауыссызносовой согласныймұрын жолды дауыссыз дыбысносовой согласный звукмұрын жолды дыбысносовой звукмәлiметсведениямәнерлеп оқувыразительное чтениемәнмәтiнконтекстмәнмәтiндiк синонимдерконтекстуальные синонимымәтiнтекстмәтiн бiрлiктерiединицы текстамәтiн лингвистикасылингвистика текстамәтiн теориясытеория текстамәтiндi автоматты өңдеуавтоматическая обработка текстамәтiндi айрықшалаувыделение текстамәтiндiктекстовоймәтiндертекстологмәтiннен тыс сiлтемезатекстовая ссылкамәтiнтанымтекстологиямөлшер үстеунаречие меры и колличествонақ осы шақсобственно-настоящее времянақтылаушы демеулiкуточнительные частицынақтылы зат есiмдерконкретные существительныенақтылы мағынаконкретное значениенегiзоснованегiз тiлязык-основанегiзгi екпiнглавное ударениенегiзгi екпiносновное ударениенегiзгi етiстiкосновной глаголнегiзгi мағынаосновное значениенегiзгi сөздiк қоросновной словарный фонднейролингвистиканейролингвистиканеолингвистиканеолингвистиканоминация теориясытеория номинациинормадан ауытқуотклонение от нормынормативтi грамматиканормативная грамматиканормативтi сөз мағынасынормативное значение слованормативтi сөздiкнормативный словарьнормаға түскен тiлнормализованный языкнострат тiлдерностратические языкинысанобъектнысан тiлязык-объектнысана тiлязык-цельнүктеточканүктелi үтiрточка с запятойнұсқавариантнұсқалылықвариантностьнөлдiк тұлғанулевая форманөлдiк элементнулевой элементнөлдiк қопарманулевая флексиянөмiрномеродағаймеждометиеодағай теориясымеждометная теорияойконимойконимойық әрiпутопленная букваомографомографомоморфемаомоморфемаомонимияомонимияомотұлғаларомоформыомофономофононимонимономастикаономастикаономастиконономастиконономатологияономатологияономосиологияономосиологияоптикалық дыбыс жазбаоптическая звукозаписьорамоборотортақ етiсвзаимный залогорфоэпиялық (айтылым) нормаорфрэпическая нормаОрхон-Енисей жазбаларыОрхон-Енисейские надписиосы шақнастоящее времяоғыз тiлдерiогузские языкиоғыз-қыпшақ жазба ескерткiштерiогузско-кыпчакские письменные памятникиоңашаланған айқындауышобособленное предложениеоңашаланған сөздеробособленные словаоңашаланған сөйлем мүшелерiобособленные члены предложенияөзiндiк белгiспецифический признакөзiндiк дыбысспецифический звукөзара бағыныстывзаимное подчинениеөзгелiк етiспонудительный залогөзгелiк төл сөзнесобстивенно-прямая речьөзгермейтiн сөз таптарынеизменяемые части речиөзгермейтiн сөздернеизменяемые словаөздiк есiмдiквозвратное местоимениеөздiк етiсвозвратный залогөздiк етiстiквозвратный глаголөзектi белгiактуальный признакөзектi зерттеуактуальное исследованиеөзектi мүшеленуактуальное членениеөзектi синтаксисактуальный синтаксисөзектi тақырыпактуальная темаөзектi таңбаактуальный знакөлi жұрнақмертвый суффиксөлi тiлдермертвые языкиөлмелi тiлдерумирающие языкиөнiмдi қосымшаларпродуктивные аффиксыөнiмсiз қосымшаларнепродуктивные аффиксыөрме жазувязьөрнек жақшафигурные скобкиөсiңкiвосходящийөсiңкi әуенвосходящая мелодикаөткен шақпрошедшее времяөткен шақ есiмшепричастие прошедшего времениөшiкоглушенный (глухой)өшiк дауыссызоглушенный согласныйөшiк дауыссыз дыбысоглушенный согласный звукөшiк дауыстыоглушенный (глухой) гласныйөшiк дауысты дыбысоглушенный (глухой) гласный звукөшiк дыбысоглушенный (глухой) звукөшiңкiполуоглушенныйөшiңкi дауыссызполуоглушенный согласныйөшiңкi дауыссыз дыбысполуоглушенный согласныйөшiңкi дауыстыполуоглушенный гласныйөшiңкi дауысты дауысты дыбысполуоглушенный гласный звукөшiңкi дыбысполуоглушенный звукөшiңкi әуенполуоглашенная мелодикапаронимпаронимпиктограммапиктограммапиктографияпиктографияпиктографиялық жазупиктографическая записьсандық (созылыңқы) екпiнколичественное (долготное) ударениесараптамалық дерекқорбаза эксперных данныхсинонимсинонимсиноним жұпсинонимическая парасиноним сөзсинонимичные словасинтаксистiк дерекқорбаза синтаксических данныхсинтакстiк бiрлiксинтаксическая единицаславян (кирилл) әлiпбиiславянский алфавитстатистикалық дерекқорбаза статистических данныхсыбыр дауыстышепотный гласныйсына әрiпруническая буквасөз мәнерлiлiгiвыразительное словосөздiк екпiнсловесное ударениетiк жақшапрямые скобкитiл алды дауыссызпереднеязычный согласныйтiл алды дауыстыпереднеязычный гласныйтiл арты дауыссыззаднеязычный согласныйтiл арты дауыстызаднеязычный гласныйтiл ортасы дауыссызсреднеязычный согласныйтiл ортасы дауыстысреднеязычный гласныйтiл ұшы дауыссызальвеолярный согласныйтiлдiк бiрлiкязыковая единицатарихи лексикаисторическая лексикатоғысыңқы дауыссызсмычный согласныйтура мағынапрямое значениетұйық буынполуоткрытый слогтұрақты екпiнПостоянное (фиксированное) ударениеүндi дауыссызсонорный согласныйүндес буынсингармонический слогұяң дауыссыззвонкий согласныйфонетикалық бiрлiкфонетическая единицафонетикалық дерекқорбаза фонетических данныхфонетикалық дыбыстаңбафонетическая транскрипцияфонологиялық дыбыстаңбафонологическая транскрипцияфразалық екпiнФразовое ударениефразеологиялық бiрлiкФразеологическая единицаiлгерiндi дауыссызпродвинутый согласный

 Сыртқы сілтемелер 
Тіл білімі саласының терминдері 

Санат:Қазақ терминологиясы