Жаңаөзен

Жаңаөзен — Маңғыстау облысындағы қала, қалалық әкімшілік орталығы. Облыс орталығы — Ақтау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 150 км жерде, Маңғыстау үстіртінің оңтүстік-батыс етегіндегі жазық шөлді белдеуде орналасқан. Тұрғыны 74,4 мың адам (2023).

 Тарихы 

Алпысыншы жылдардың басында Өзен кенорнына барлаушы-геологтар түпкілікті қоныстанып, өздерінің зерттеу-барлау жұмыстарын жоспарлы жүргізді. Қызылсайда алғашқы мекен-жайлар пайда болып, жан-жақтан халық жинала бастады. Алғашында жертөлелер мен вагондар орналастырылып, соңынан сол маңдағы жерқабақтардағы жұмыс тастарды тұрғын үй тұрғызуға пайдаланады. Сөйтіп барлаушы-геологтар мекені Өзен поселкесі пайда болды.
Түбекті игерушілердің жанқиярлық еңбегі босқа кетпеді. Алпысыншы жылдары Өзен кенорнынан газ бен мұнайдың көзі ашылды. 1964 жылы қазіргі мұнайшылар қаласының қазығы қағылып, қала типтес жұмысшы поселкесі пайда болды. Онда Маңғыстау жарты аралында тұңғыш рет мұнай кәсіпшілігі басқармасы құрылды, бұл өлкеде екпінді құрылысшы бригадалары жасақталып, тұрғын үйлер мен мәдени нысандарды салу жұмыстары жүргізілді.

1968 жылы 21 қазанда Қазақ КСР Жоғары Кеңес Президиумының қаулысымен Гурьев (қазіргі Атырау) облысы құрамында Өзен ауданы құрылып Жаңаөзен поселкесі қала статусын алды.
Жаңаөзен оқиғалары

1989 жылы жергілікті халық сырттан келген жұмысшылардың қазақтарға қатысты кемсітушілігіне наразылық танытып бас көтерді. Кавказ ұлтының өкілдерін арнайы ұшақтармен көшірді. Халықтың бас көтеруі "Витязь" арнайы әскер жасағының күшімен тоқтатылды.

16 желтоқсан күні Жаңаөзен қаласының орталық алаңына еңбек дауына байланысты жеті айдан бері ереуілге шыққан Өзенмұнайгаз мекемесінің бұрынғы қызметкерлері мен жергілікті құқық қорғау органдары арасында болған қақтығыс. Құқық қорғау органдарының қызметкерлері тарапынан қару қолданылып, оқ атылды. Қаладағы тәртіпсіздіктер коммерциялық нысандар мен мемлекеттік органдардың ғимараттарына ауысты. Полиция оқ қару қолдануы салдарынан ереуілшілер тарапынан көп адам опат болып, көбі жараланды.

Халық саны
Жаңаөзен қаласының және оған іргелес елді мекендердің (Теңге және Қызылсай селоларында, Рахат кентінде) туу көрсеткішінің есебінен жыл басынан бері 4500 адамға өсіп, халқының саны 130 000 адамды немесе облыс бойынша халық санының 22,2 пайызын құрайды. 
Жаңаөзен қаласының әкімшілік - аумақтық құрамына 2 селолық округ - Теңге (18700 адам) және Қызылсай (3500 адам), сондай ақ 2012 жылы жаңадан құрылған Рахат кенті (30800 адам) кіреді.
 Этнос Саны, адамҚалалық әкімдік бойынша Пайыздық үлесі, %  Қазақтар  149 092 98,67 Орыстар  1 008  0,66 басқа этностар  998  0,67

 Санақ жылы Саны, адам   Ер адам саны Әйел адам саны 1989- 1989 жылғы Бүкіл кеңестік халық санағының қорытындылары. Мичиган университеті 2009. 1 том  48 339 23 765  24 574 1999- 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том   48 871  24 029 24 842 2009  91 332  45 079  46 253 2015Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі. Қазақстан Республикасы тұрғындарының облыстар, қалалар мен аудандар, жынысы мен жас ерекшелігі топтары, этностық бөлігі бойынша 2015 жылдың басындағы саны   87 181Халық саны ауылдық елді мекендердегі тұрғындарды санамай берілген  -  - 2019  81 581Халық саны ауылдық елді мекендердегі тұрғындарды санамай берілген   44 259  37 322

Экономикасы

Есепті кезеңде өнеркәсіптік кәсіпорындар қолданыстағы бағада 141,9 млрд.  теңгенің өнімін өндірді. Өнеркәсіп өнімінің нақты көлем индексі 112,4 пайызды құрады.
Жаңаөзен қаласының мұнай және газ өндіретін ірі кәсіпорындардың бiрі-"Өзенмұнайгаз" АҚ, "ҚазГӨЗ" ЖШС.
2012 жылдың сәйкес кезеңінен мұнай өндіру көлемі 457,4 мың тоннаны құрады немесе 2,9 пайызға көбейді.

 Билік органдары 
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес қала дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы - әкім деп аталады. Әкімді Президент тағайындайды.

 #  Жылдар   Аты-жөні   Қосымша  1. 1995 жыл - желтоқсан 1999 жыл   Абылхан Машани   2.  желтоқсан 1999 жыл - желтоқсан 2009 жыл   Жалғас Бисалыұлы Бабаханов   3.  желтоқсан 2009 жыл - ақпан 2012 жыл  Орақ Қуанғалиұлы Сарбөпеев   4.  ақпан 2012 жыл - 10 шілде 2015 жыл  Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов   5.  10 шілде 2015 жыл - 21 желтоқсан 2017 жыл  Елубай Жақайұлы Әбілов   6.  21 желтоқсан 2017 жыл - 4 қыркүйек 2019 жыл  Әділбек Құлынтайұлы Дауылбаев   7.  4 қыркүйек 2019 жыл -   Мақсат Оңғарбайұлы Ибағаров  

Транспорты
Қаладан Солтүстік-Оңтүстік темір жол линиясы басталады (Жаңаөзен - Гызылгая - Берекет - Этрек - Горган бағыты).

Қала тұрғындары облыс орталығымен, басқа елді мекендермен автомобиль және темір жолдарымен қатынасады. Жаңаөзеннен Өзен — Атырау — Самара мұнай құбыры, Өзен — Сайөтеш — Бейнеу газ құбыры басталады. Қала Қиғаш — Атырау — Құлсары — Бейнеу — Сайөтеш — Өзен магистралдық су құбыры арқылы ауыз сумен қамтамасыз етіледі.
"Қазақ Энциклопедиясы"

Оқу орындары
Қалада 6 колледж бен 1 лицей орналасқан. 
Колледждер:

 Маңғыстау облыстық медицина колледжі
 Жаңаөзен мұнай мен газ колледжі
 "Лингва" тіл мен аударма колледжі
 Жаңаөзен политехникалық колледжі
 "Каспий" педагогика мен өнеркәсіптік технологиялар колледжі
 Жаңаөзен қызмет көрсету және жаңа технологиялар колледжі

Лицейлер:
 Жаңаөзен кәсіпқой лицейі

Мәдениет

Қалада қалалық мұражай, "Мұнайшы" мәдениет үйі, "Жалын" кинотеатры, "Өнер" МКҚК, кітапханалар бар. Қалаға іргелес Қызылсай мен Теңге селоларында "Шаңырақ" және "Атамұра" мәдениет үйлері бар.

Қалада қарауға тұрарлық жерлер

 Бала мен дельфин скульптурасымен әшекейленген фонтан
 Тәуелсіздік алаңы
 Қашаған ескерткіші


 "Дулыға" алаңы


 Мұнайшылар аллеясы
 1989 жылға арналған ескерткіш
 Мұнайшыларға арналған ескерткіш

Дін

Қалада және іргелес селоларда қалалық сүнниттік мешіті, Қызылсай мен Теңге селоларының сүнниттік мешіттері жұмыс істеуде. 2016 жылы қаладаға ең ірі "Әбіш-Қожа" мешіті ашылды.

Спорт
Спорттық клубтар:
"Мұнайшы" футзал клубы футзалдан ҚР әуесқойлар чемпионатында өнер көрсетуде.

Спорт үйлері:
 Әмин Тұяқов атындағы стадион.


 Рахмет Өтесінов атындағы Дене - Шынықтыру Сауықтыру Комплексі.
 "Энергетик" Балалар мен Жасөспірімдер Спорт Мектебі.

Бауырлас қалалар
 Қала Жыл Елі Ақтау 2012 

Белгілі адамдар
Жаңаөзенде тұрған әлде туған:

 Рахмет Өтесінов - Қазақ КСР еңбек сіңірген мұнайшысы
 Дәуіт Шайхисламов - қазақстандық шоумен,КВН қатысушысы
 Алтынай Сапарғалиева - қазақстандық әнші, Супер Старс KZ қатысушысы
 Luina - қазақстандық әнші
 Ақмарал Кемелханова - қазақстандық әнші
 Динара Бақтыбаева- қазақстандық кино актрисасы
 Аманкелді Жақау Өтешов - қазақстандық рэп өнерінің ірге тасын қалаушы, әнші, қала белсендісі

 Галерея 

 Дереккөздер 

Санат:Маңғыстау облысы қалалары
Санат:Жаңаөзен қалалық әкімдігі елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері