Кариб дағдарысы

14 қазан 1962 жыл

Кариб дағдарысы«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том – 1962 жылдың күзінде Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы саяси және әскери кризис.   

КСРО-ның Кубаға жасырын әскери ошақтарын, соның ішінде ядролық қаруды орналастыруынан туындаған төтенше саяси, дипломаттық және әскери қарсыластықты сипаттатын тарихи термин.  

Кубалықтар Кариб дағдарысын «Қазан дағдарысы»  деп атаса, американдықтар оны «Кубалық зымыран дағдарысы»  деп атайды.

 Тарихы 
Кубада дағдарыстың орын алуына 1961 жылы АҚШ-тың Мәскеуді және негізгі өндіріс орталықтарын қоса алғанда, КСРО-ның батыс бөлігіне жете алатын «Юпитер»  атты орта қашықтықты зымыранын Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымының мүшесі Түркияға орналастыру себеп болды. Бұған жауап ретінде КСРО АҚШ маңында орналасқан Кубаға қарапайым және атом қаруымен жабдықталған кадрлық әскери бөлімдерді орнықтырады.  

 Оқиға хронологиясы 
1959 жылы қаңтарда Кубадағы төңкеріс нәтижесінде үкімет басына коммунистер келіп, құлатылған үкімет жақтаушылары АҚШ-тан көмек сұрады. АҚШ кубалық эмигранттардан қарулы жасақ ұйымдастырып, олар 1961 жылдың сәуірінде Кастро үкіметіне шабуыл ұйымдастырды. Шабуыл сәтсіз аяқталғанымен, АҚШ Кубадағы коммунистік үкіметтен құтылу пиғылынан бас тартқан жоқ. 

КСРО үкіметі Кастро режимін сақтап қалуға тырысты. Осы мақсатта КСРО басшылары Кубаға Кеңес Одағының зымырандарын орналастыру жөнінде құпия шешім қабылдады. 

1962 жылы тамызда АҚШ-тың барлау мекемесінің басшысы президентке Кубада ракеталық кешенге ұқсас күдікті құрылыс салынып жатқанын мәлімдеді. Мұқият барлау нәтижесінде Кубаға КСРО-дан 42 ракета, 40 мың әскер орналастырылғаны мәлім болды. АҚШ үкіметі КСРО Сыртқы істер мин-нен Кубаға орналастырылып жатқан қару жөнінде нақтылы жауап ала алмағаннан кейін, 

22 қазан күні Кубаны теңізден де, әуеден де қоршауға алып, оқшаулады. 

27 қазан күні кеңестік зенитшілер Куба әуе кеңістігін барлап жүрген АҚШ ұшағын атып түсірді. АҚШ әскерилері президенттен Кубаны дереу атқылауға рұқсат беруін талап етті. 

Президент Кеннеди 28 қазан күні шешім қабылдауға тиіс болды. Сол күні таңертең Кеңес үкіметі өз әскерлері мен ракеталарын кері әкететінін мәлімдеді. 

АҚШ өз тарапынан Кубаның қауіпсіздігіне кепілдік беретін және бұрын басып алған Гуантанамо әскери-теңіз базасын кері қайтаратын болды. Сөйтіп, әлем ядролық соғыс қаупінен құтылды. 

 Тағыда қараңыз 
 Қырғи қабақ соғысы

 Дереккөздер 

 Сыртқы сілтемелер 

Санат:Қырғи қабақ соғысы
Санат:АҚШ сыртқы саясаты
Санат:КСРО сыртқы саясаты
Санат:Халықаралық даулар