Түркі тілдері

Түркі тілдері — Шығыс Еуропадан, Сібір мен Батыс Қытайға дейінгі кең аумақта тұратын 180 млн. адамның ана тілі, 210 млн. адамның екінші тілі боп табылатын, көбі бір біріне өте жақын болған 40 тілден тұратын тілдер тобы. Түркі тілдер жанұясы Алтай тілдері әулетіне жатады. Қазақ тілі соның бірі боп табылады. Түркияда әдетте түркі тілдерінің орнына түрік диалектілері термині қабылданады. Түркия, Әзірбайжан, Өзбек және де барлық түркі тілдерінің барлығы да түрік тілінің диалектілері есептеледі. Түрік тілі айтылған кезде Түркия түрікшесі емес, барлық диалектілерді қамтитын тіл ретінде түсініледі. Түркиядағы Университеттерде «Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları» («Заманауи Түрік Диалектілері мен Әдебиеттері») кафедраларында түркі тілдері мен олардың әдебиеті оқытылады.

Көрнекті түркітанушы Н.А. Баскаков Түркі тілдері-нің фонетикалық, грамматикалық ерекшеліктерін сол тілде сөйлейтін халықтардың тарихи даму, географиялық орналасу жағдайымен ұштастыра отырып, бұл тілдердің тарихын төмендегідей кезеңдерге бөледі:
 алтай дәуірі;
 ғұн дәуірі;
 көне түркі дәуірі (5 – 6 ғ-лар);
 орта түркі дәуірі немесе негізгі түркі тайпаларының қалыптасу кезеңі;
 жаңа түркі дәуірі немесе түркі халықтарының қалыптасуы мен даму дәуірі (16 – 19 ғ-лар);
 ең жаңа дәуір (20 ғ.) немесе түркі тілдерінің Қазан төңкерісіне дейінгі және одан кейінгі даму дәуірі.
Алайда оның екі дәуірі болғанын тұспалдап айтуға болады: 
 Орал-Алтай тілдерінің ортақ дәуірі, бұл – көптеген ру мен тайпа тілдерінің бөлінбеген кезеңі;
 Орал және алтай тілдерінің бір-бірінен бөліну кезеңі, бұдан соң түркі, моңғол, тұңғыс-маньчжур және корей-жапон тілдерінің тармақтарға бөліну дәуірі.

Түркі тілдері, оның ішінде қазақ тілі буын үндестігіне негізделеді, яғни қазақтың төл сөздері не бірыңғай жуан не бірыңғай жіңішке болып келеді.
Сөзге жұрнақ пен жалғаулар бірінің артынан бірі қосылу арқылы сөз формасы өзгертіледі. Сөйлем бастауыш-толықтауыш-баяндауыш ретінде құрылады.

Жүз жылдар бойы түркі халықтары көшпелі өмір салтын өткізгендіктерінен, өзара және де басқа тілдес халықтармен араласып, өз тілдеріне және көршілес халықтардың тілдеріне зор әсер еткен. Әсіресе моңғол, славян және парсы тілдерімен ықпалдасу өте терең болған.

Бұл ықпалдасу әр бір тіл тобы мен топ ішіндегі тілдердің тарихи дамуын біраз өзгерткен салдарынан, түркі тілдерінің классификациясының бірнеше жүйесі бар. Бүгінгі күндері ең кең қабылданған классификация жүйесі А.Н. Самойловичтің классификациясы боп танылғанмен кейбір жағдайлар әлі де пікірталас тудыруда.«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том

 Түркі тілдер тобы 
Барлығы 40-тан аса тілден тұратын, 180 млн. адамның ана тілі боп табылатын түркі тілдері Алтай тілдері әулетіндегі ең үлкен тіл тобы болып табылады.

Түркі тілдерінің көбінің фонологиясы, морфологиясы және синтаксисі бірдей. Тек чуваш, саха, Солтүстік Сібір тілдері бұл жағынан өзгеше сипатқа ие. Түркі тілдері 6 топқа бөліне отырып, әр топқа кірген тілдер сол тілді білетін адамдар бір-бірін түсіне алатындай жақын болады. Бұған қоса көршілес өлкелердің шекараларында өте тығыз қатынас салдарынан туынған түркі диалектілері табылады.

 Түркі тілдерінің жақындығы 
Түркі тілдерінің өз-ара жақындығын көрсету үшін келесі (халық саны бойынша) маңызды бірнеше тілден мысал сөздер келтіріліп тұр.

Көне ТүркішеТүрікшеТүрікменшеТатаршаҚазақшаҚырғызшаӨзбекшеҰйғыршаТываша ana  ana/anne  ene  ana  ана /ana/ ene  ona  ana ава  burun  burun  burun  borın  мұрын /murın/ murun  burun  burun думчук qol  kol  qol  qul  қол /qol/ qol  qoʻl  kol хол yol  yol  ýol  yul  жол /jol/ jol yoʻl  yol орук (чол) semiz  semiz  semiz  simez  семіз /semiz/ semiz  semiz  semiz семис topraq  toprak  topraq  tufraq  топырақ /topıraq/ topuraq  tuproq  tupraq довурак qan  kan  gan  qan  қан /qan/ qan  qon  qan хан kül  kül  kül  köl  күл /kül/ kül  kul  kül хүл sub  su  suw  su  су /suw/ suu  suv  su суг aq  ak  ak  aq  ақ /aq/ aq  oq aq ак qara  kara  gara  qara  қара /qara/ qara  qora  qara кара qızıl  kιzιl  qyzyl  qızıl  қызыл /qızıl/ qyzyl  qizil  qizil кызыл kök  gök  gök  kük  көк /kök/ kök (gök)  koʻk  kök көк-дээр

 Көне ТүркішеТүрікшеТүрікменшеТатаршаҚазақшаӨзбекшеҰйғыршаСахашаЧувашша ata	ata ataata	ota 	   ana	anne/ana	ene	ana	ana	ona	ana	 an'n 	o'gul	oğul	oğul	ul, uğılul	o'gil	oghul	uol	yvul 	er(kek)erkekerkek ir	erkekerkak	är	er	ar kyz	kız	gyz	qız	qız	qiz	qiz	ky:s	χe'r kiši	kişi	kişi	keşe	kisi	  kihi	  kelin	gelin	geli:n kilen	kelin	kelin	kelin	kylyn	kilen Көне ТүркішеТүрікшеТүрікменшеТатаршаҚазақшаӨзбекшеҰйғыршаСахашаЧувашша 	jürek	yürek	ýürek yöräk	jürekyurak	yüräk	süreq	  	qan	kan	ga:n	qan	qan	qon	qan	qa:n	jon 	baš	baş	baş	baş	bas	 baş	bas	puš 	qyl	kıl	qyl	qıl	qıl	kyl	kyl	kyl	χe'le'r 	köz	göz	göz	küz	köz	ko'z	köz	kos	kör kirpikkirpikkirpikkerfekkirpikkiprikkirpikkirbi:χurbuk 	qulqaqkulak	gulak	qolaq	qulaq	quloq	qulaq	gulka:kχo'lga 	burun	burun	burun	borın	murın	burun	burun	murun	  	qol	kol	gol	qul	qol	qo'l	 qol	χol 	el(ig)el	el	   ili:	ala' barmakparmakbarmakbarmaqbarmaqbarmoqbarmaq   tyrnaqtırnakdyrnaqtırnaqtırnaqtirnoqtirnaqtynyraq  	tiz	diz	dy:z	tez	tize	tizza	tiz	tüsäχ	  	baltyrbaldırbaldyrbaltırbaldırboldyrbaldirballyr  	adaq	ayak	aýaq	ayaq	ayaq	oyoq	 ataq    qaryn	karın	garyn	qarın	qarın	qorin	qor(saq)qarynχyra'm Көне ТүркішеТүрікшеТүрікменшеТатаршаҚазақшаӨзбекшеҰйғыршаСахашаЧувашша at	at	at	at	at	ot	at	at	ut 	siyir	sığır	sygyr	síır (sıyır)	sıyır	sigir	    	yt	it	it	et	iyt	it	it	yt	jyda balyq	balık	balyk balıq	balıq	baliq	beliq	balyk	pola' 	bit	bit	bit	bet	biyt	bit	pit	byt	pyjda Көне ТүркішеТүрікшеТүрікменшеТатаршаҚазақшаӨзбекшеҰйғыршаСахашаЧувашша 	ev	ev	öý	öy	üy	uy	öy	 av 	otag	otağotaq	  otaq	otoq	 otu:	  yol	yol	yo:l	yul	jol	yo'l	yol	suol	sol köprüqköprüköpri	küpar	köpir	ko'prikkövrükkürpe  oq	ok	ok	uk	oqo'q	oq	oχ	ugu ot 	ot	ut	ot	o't	ot	uot	vot kül	kül	kül	köl	kül	kul	kül	kül	kö'l suv	su	suw	syw	suw	suv	su	ui	syv kemi	gemi	gämi	kimä	keme	kema	  kim 	köl	göl	köl	kül	köl	ko'l	köl	küöl	  atov	ada	ada	atan	aral	orol	aral	  ută künešgüneşgünqoyaşkün kün	kün	χĕvel bulut	bulut	bulut	bolıt	bulıt	bulut	bulut	bylyt	pĕlĕt yulduzyıldızýyldyzyoldızjuldızyulduzyultuzsulusşăltăr 	topraqtopraktopraktufraqtopıraqtuproqtupraqtoburaχtăpra  töpü	tepe	depe	tübä	töbe	tepa	 töbö	tüpe 	yağac	ağaç	agaç	ağaç	ağaş    jyvăş  tenri tanrı	taňry täñretäñir tängritanaratură Көне ТүркішеТүрікшеТүрікменшеТатаршаҚазақшаӨзбекшеҰйғыршаСахашаЧувашша 	uzun	uzun	uzyn	ozın	uzın	uzun	uzun	uhun	vărăm 	yany	yeni	yany	yaña	jañayangi	yengi	sana	şĕnĕ 	semiz	semiz	semiz	simez	semiz	semiz	semiz	emis	samăr 	tolu	dolu	do:ly	tulı	tolı	to'la	toluq	tolorutulli 	aq	ak	ak	aq	aq	oq	aq	   qarakara  gara	qara	qara	qora	qara	χara	χura 	qyzyl	kızıl	gyzyl	qızıl	qızıl	qizil	qizil	kyhyl	χĕrlĕ kökgök	gök	kük	kök	ko'k	kök	küöq	kăvakСандарКөне ТүркішеТүрікшеТүрікменшеТатаршаҚазақшаӨзбекшеҰйғыршаСахашаЧувашша1	bir	bir	bir	ber	bir	bir	bir	bi:r	pĕrre2	eki	iki	iki	ike	eki	ikki	ikki	ikki	ikkĕ4	tört	dört	dö:rt	dürt	tört	to'rt	töt	tüört	tăvattă7	yeti	yedi	yedi	cide	jeti	yetti	yättä	sette	şiççĕ10	on	on	o:n	un	on	o'n	on	uon	vunnă100	yüz	yüz	yü:z	yöz	jüz	yuz	yüz	sü:s	şĕr
Тұлға ЕсімдіктерТүрікӘзірбайжанТүрікменӨзбекҰйғырБашқұртТатарҚазақҚырғызСахаЧувашbenmənmenmenmenminminmenmenminepĕ / epbanamənəmaňamengamangamiñämiñamağanmagamiexe / miexeğemanabenimənimenimeniménimineminemenimenimiiginmanabendeməndəmendemendamende / méningdemindämindämendemende -manrabendenməndənmendenmendanmendin / méningdinmindänminnänmenenmendenmiigittenmanranbenimmənimmeniňmeningméningmineñminemmeniñmeninmieneman / manănbenimlemənimləmen bilen / meniň bilenmen bilan / mening bilanmen bilen / méning bilenmineñ menänminem belänmenimenmen menenmiiginenmanpaТүрікӘзірбайжанТүрікменӨзбекҰйғырБашқұртТатарҚазақҚырғызСахаЧувашsensənsensensenhinsinsensenenesĕ / essanasənəsaňasengasangahiñäsiñasağansagaeyiexe / eyiexeğesanasenisənisenisenisénihinesinesenisenieyiginsanasendesəndəsendesendasende / séningdehindäsindäsendesende -sanrasendensəndənsendensendansendin / séningdinhindänsinnänsenensendeneyigittensanranseninsəninseniňseningséninghineñsineñseniñsenineyienesan / sanănseninlesəninləsen bilen / seniň bilensen bilan / sening bilansen bilen / séning bilenhineñ menänsineñ belänsenimensen meneneyiginensanpaТүрікӘзірбайжанТүрікменӨзбекҰйғырБашқұртТатарҚазақҚырғызСахаЧувашsizsizsizsizsiz / siliheźsezsizsizenesir / esĕrsizesizəsizesizgasizge / siligeheźgäsezgäsizgesizgeeyiexe / eyiexeğesiresizisizisizisiznisizni / siliniheźźeseznesizdisizdieyiginsiresizdesizdəsizdesizdasizde / silideheźźäsezdäsizdesizde -sirĕntesizdensizdənsizdensizdansizdin / silidinheźźänsezdänsizdensizdeneyigittensirĕntensizinsizinsiziňsizningsizning / siliningheźźeñsezneñsizdiñsizdineyienesirĕnsizinlesizinləsiz bilen / siziň bilensiz bilan / sizning bilansiz bilen / sizning bilen / sili bilen heźźeñ menänsezneñ belänsizbensiz meneneyiginensirĕnpeТүрікӘзірбайжанТүрікменӨзбекҰйғырБашқұртТатарҚазақҚырғызСахаЧувашoooluuululolalkinivăl / ulonaonaoňaungauninghauğaañaoğanagakiniexeănaonuonuonuuniuniunıanıonıanıkininiănaondaondaondaundaunda / uningda / andaundaandaondaanda -unra / untaondanondanondanundanundin / uningdin / andinundanannanonanandankinittenunran / untanonunonunonuňuninguningunıñanıñonıñanınkieneun / unănonunlaonunlao bilen / onuň bilenu bilan / uning bilanu bilen / uning bilenunıñ menänanıñ belänonımenal menenkininenunpaТүрікӘзірбайжанТүрікменӨзбекҰйғырБашқұртТатарҚазақҚырғызСахаЧувашbizbizbizbizbizbeźbezbizbizbihigiepir / epĕrbizebizəbizebizgabizgebeźgäbezgäbizgebizgebihiexe / bihiexeğepirebizibizibizibiznibiznibeźźebeznebizdibizdibihiginipirebizdebizdəbizdebizdabizdebeźźäbezdäbizdebizde -pirĕnte / pirtebizdenbizdənbizdenbizdanbizdinbeźźänbezdänbizdenbizdenbihigittenpirĕnten / pirtenbizimbizimbiziňbizningbizningbeźźeñbezneñbizdiñbizdinbihienepirĕnbizimlebizimləbiz bilen / biziň bilenbiz bilan / bizning bilanbiz bilen / bizning bilenbeźźeñ menänbezneñ belänbizbenbiz menenbihiginenpirĕnpeТүрікӘзірбайжанТүрікменӨзбекҰйғырБашқұртТатарҚазақҚырғызСахаЧувашsizsizsizsenlarsiler / sénlerheźsezsendersilerehigiesir / esĕrsizesizəsizesenlargasilerge / sénlergeheźgäsezgäsendergesilergeehiexe / ehiexeğesiresizisizisizisenlarnisilerni / sénlerniheźźeseznesenderdisilerdiehiginisiresizdesizdəsizdesenlardasilerde / sénlerdeheźźäsezdäsenderdesilerde -sirĕntesizdensizdənsizdensenlardansilerdin / sénlerdinheźźänsezdänsenderdensilerdenehigittensirĕntensizinsizinsiziňsenlarningsilerning / sénlerningheźźeñsezneñsenderdiñsilerdinehienesirĕnsizinlesizinləsiz bilen / siziň bilensenlar bilan siler bilen / sénler bilenheźźeñ menänsezneñ belänsendermensiler menenehiginensirĕnpeТүрікӘзірбайжанТүрікменӨзбекҰйғырБашқұртТатарҚазақҚырғызСахаЧувашonlaronlarolarularularularalar / ularolaralarkinilervĕsem / vălsemonlaraonlaraolaraulargaularghaularğaalarğaolarğaalargakinilergevĕseneonlarıonlarıolaryularniularniularźıalarnıolardıalardıkinilerivĕseneonlardaonlardaolardaulardaulardaularźaalardaolardaalarda -vĕsencheonlardanonlardanolardanulardanulardinularźanalardanolardanalardankinilertenvĕsenchenonlarınonlarınolaryňularningularningularźınalarnıñolardıñalardınkiennerevĕsen / vĕsenĕnonlarlaonlarlaolar bilenular bilanular bilenular menänalar belänolarmenalar menenkinilerinenvĕsempe

 Мемлекеттік түркі тілдер 
Қазақ, әзірбайжан, қырғыз, өзбек, түрік және түрікмен тілдері — мемлекеттік тіл дәрежесіне ие.

Бұған қоса келесі тілдер жергілікті ресми тіл ретінде қолданылады:
Чуваш, құмық, қарашай-балқар, татар, башқұрт, якут, хақас, тыва, алтай және Қытайда ұйғыр тілі.

 Қолданылатын өлкелері бойынша 
Түркі тілдері Еуропа мен Азияның отызға жуық өлкелерінде қолданылады.
Кесте алты топқа бөлінген және сандар тек ана тілі ретіндегі қолданушылар үшін көрсетіледі.

 Топ және тілдері Қолданушылар саны Қолданатын өлкелерОғыр тобыЧуваш тілі1,8 млн.Ресей (Чувашия) 1,8 млн., Қазақстан 22.000Қыпшақ тобыҚарайым тіліжоғалуға жақын † Литва 20, Украина <10, Польша <10Құмық тілі280.000Ресей (Дагестан)Қарашай-балқар тілі250.000Ресей (Қарашай-Черкес, Кабардино-Балкария)Қырымтатар тілі500.000Украина 200.000, Өзбекстан 190.000, Қырғызстан 40.000Татар тілі6,5 млн.Ресей 5.500.000 Өзбекстан 470.000, Қазақстан 330.000, Қырғызстан 70.000, Тәжікстан 80.000, Түрікменстан 50.000, Украина 90.000, Әзірбайжан 30.000этникалық татарлар: 6,6 млн.Башқұрт тілі2,2 млн.Ресей 2,0 млн., Өзбекстан 35.000, Қазақстан 20.000Ноғай тілі70.000Ресей (Солт. Кавказ)Қарақалпақ тілі400.000ӨзбекстанҚазақ тілі12 млн.Қазақстан 10 млн., Қытай 1 млн., Өзбекстан 800.000, Ресей 650.000, Моңғолия 100.000Қырғыз тілі4,5 млн.Қырғызстан 3,7 млн., Өзбекстан 200.000, Қытай 200.000Оғыз тобыТүрік тілі80 млн.Түркия 75 млн., Балқан 2,5 млн., Кипр 180.000, Ресей 300.000, Германия 2,5 млн., батыс және орта Еуропа 700.000Ғағауыз тілі330.000Молдова 170.000, Балқан 130.000, Украина 20.000, Болгария 10.000Әзербайжан тілі30 млн.Иран 20 млн., Әзірбайжан 8 млн., Түркия 500.000, Ирак 500.000, Ресей 350.000, Грузия 300.000, Армения 200.000Түрікмен тілі6,8 млн.Түрікменстан 3,8 млн., Иран 2 млн., Ауғанстан 500.000, Ирак 250.000, Өзбекстан 250.000Хорасан тілі400.000Иран (Хорасан останы)Қашқай тілі1,5 млн.Иран (Парс, Кузистан остандары)Aynallu7.000	Иран (Орталық, Ардебил және Занжан остандары)Афшар тілі300.000Ауғанстан (Кабул, Херат), Солт.-Шығыс ИранСалар тілі55.000Қытай (Чіңхей және Гәнсу аумақтары)Қарлұқ тобыӨзбек тілі28 млн.Өзбекстан 24 млн., Ауғанстан 1,5 млн., Тәжікстан 1 млн., Қырғызстан 750.000, Қазақстан 400.000, Түрікменстан 300.000Ұйғыр тілі9 млн.Қытай (Шыңжән немесе Шығыс Түркістан) 8,2 млн., Қырғызстан 500.000, Қазақстан 300.000Жұғыр(Сары ұйғыр) тілі5.000Қытай (Қансу өлкесі)Айну (түркі тілі)Жапон Айну халқымен қатынасы жоқ7.000Қытай (Синьцзян)Сібір тобыСаха тілі363.000Ресей (Саха-Якутия)Долған тілі5.000Ресей (Таймыр)Тыва тілі200.000Ресей (Тыва) 170.000, Моңғолия 30.000Тофа тіліжоғалуға жақын †Ресей (Тыва)Хақас тілі65.000Ресей (Хакасия)Алтай тілі75.000Ресей, Алтай)Шор тілі10.000Ресей, АлтайШұлым тілі2.500Ресей, Солт. Алтай өлкесі)Арғы тобыХаладж тілі42.000Иран (Орталық остан, Ком және Арак арасында)

 Осы заманғы классификация 
Ең соңғы деректерге сай (B. Johanson-Csató, The Turkic Languages 1998), Түрік тілдерінің топталуы келесі түрде жасалынады (қолданушылар саны 2006 ж. бойынша берілген):

Түркі тілі
 Оғырша (немесе Бұлғарша)
 Бұлғарша (жоғалған), Чуваш тілі (2,2 млн.)
 Қыпшақ тобы (Солт.-Батыс тобы)
 Батыс: Қырымлы тілі (500.000), Құмық тілі (280.000), Қарашай-балқар тілі (250.000), Қарайым тілі (жоғалуға жақын)
 Солт.: Татар тілі (8,0 млн.), Башқұрт тілі (2,2 млн.), Құман тілі (жоғалған)
 Оңт.: Қазақ тілі (12 млн.), Қырғыз тілі (4,5 млн.), Қарақалпақ тілі (400.000), Ноғай тілі (70.000)
 Оғыз тобы (Оңт.-Батыс тобы)
 Батыс: Түрік тілі (70 млн., екінші тіл ретінде 80 млн.), Әзербайжан тілі (30 млн., екінші тіл ретінде 35 млн.), Ғағауыз тілі (330.000)
 Шығыс: Түрікмен тілі (6,8 млн.), Хорасан тілі (400.000 ?)
 Оңт.: Қашқай тілі (1,5 млн.), Афшар тілі (300.000), Айналды тілі (7.000), Соңғор тілі (?)
 Салар: Салар тілі (60.000)
 Ұйғыр тобы (Оңт.-Шығыс тобы)
 Шағатай Шағатай тілі (жоғалған)
 Батыс: Өзбек тілі (24 млн.)
 Шығыс:
 Көне түркі тілі (Орхон-Көк, Енисей-Көк, Көне Ұйғырша, Қарахан тілі) (жоғалған)
 Ұйғыр тілі (9 млн.)
 Жұғыр(Сары ұйғыр) тілі (Батыс-Жұғыр) (5.000)
 Айну тілі (Айну) (7.000)
 Іле түркі диалекті (100)
 Сібір тобы (Солт.-Шығыс тобы)
 Солт.:
 Саха тілі (363.000), Долған тілі (5000)
 Оңт.:
 Енисей Хақас тілі (65.000), Шор тілі (10.000)
 Саян Тува тілі (200.000), Тофа тілі (Қарағас тілі) (жоғалған)
 Алтай Алтай тілі (75.000) (диалекттері: Ойрот тілі; Тыва тілі, Құманда тілі, Қу тілі; Телеуiт тілі, Төлеңгiт тілі)
 Шұлым Шұлым тілі (500)
 Арғы
 Халадж тілі (42.000)
Тілдері  Аудармалары Түрікше  Çocuklar okulda dilimizi latin alfabesi ile yazıyor. Ғағаузша  Uşaklar şkolada / okulda dilimizi latin alfavitindä yazêr. Әзірбайжанша  Uşaqlar məktəbdə dilimizi latin əlifbası ilə yazır. Түрікменше  Çagalar mekdepde dilimizi latyn elipbiýi bile(n) ýazýar. Өзбекше  Bolalar maktabda tilimizni latin alifbosi bilan / ila yozadi. Ұйғырша  Balilar mektepte tilimizni latin elipbesi bilen yazidu. Қазақша  Balalar mektepte tilimizdi latın älippesimen jazadı. Ноғайша  Ballar mektepte tılımızdı latın alfabemen yazadılar. Қырғызша  Baldar mektepte tilibizdi latın alfaviti menen jazat. Татарша  Balalar mäktäpdä telebezne latin älifbası bilän / ilä yaza.

Тілдері  Аудармалары Түрікше  Yeni Yılınız Kutlu Olsun. Ғағаузша  Yeni yılınızı kutlerim. Karaimce  Sizni yanhı yıl bıla kutleymın. Әзірбайжанша (Әзірбайжан)  Yeni iliniz mübarek olsun. Әзірбайжанша (Иран)  Teze iliniz mübarek. Ирак Түрікшесі (Ирак)  Y'engi iliwiz mübarak olsun. Түрікменше  Taze ýylynyz gutly bolsun.  Өзбекше  Yangi yilingiz kutli bo'lsin. Ұйғырша  Yengi yılıngızğa mübarek bolsun. Қазақша  Jaña jılıñız quttı bolsın. Қарашайша  Cangngı cılığıznı alğışlayma. Балқарша  Cangngı cılığıznı alğışlayma. Ноғайша  Yana yılınız men. Қарақалпақша  Canga cılıngız kuttı bolsın. Қырғызша  Cangı cılıngız kuttu bolsun. Татарша  Sezne yanga yıl belen tebrik item. Қырым Татаршасы  Yanı ılınız kaırlı (mubarek) olsun.Молдовия-Румыния Татаршасы  Ceni cılınız kutlu bolsun. Башқұртша  Hezze yangı yıl menen kotlayım. Құмықша  Yangı yılıgız kutlu bolsun. Хақасша  Naa çılnang alğıstapçam (-alkış) şirerni. Тываша  Caa çıl-bile bayır çedirip or men. Алтайша  Slerdi cangı cılla utkup turum. Шорша  Naa çıl çakşı polzun. Сахаша  Ehigini şanga cılınan eğerdeliibin. Чувашша  Sene sul yaçepe salamlatap.

 Дереккөздер 

 Сыртқы сілтемелер 
Түркі тілдерінің порталы 
Turkic Languages Verb Comparison
Түрік бітік. Қазақ тілінің тарихи-мәдени қоры.
Дала мен Қала апталығынан "Алтайлар" мақаласы 

Санат:Түркі тілдері
Санат:Түркі этникалық топтары