Жүгері

Жүгері () — астық тұқымдасына жататын бір жылдық дақылдардың бірі.

Еуропалықтар Оңтүстік Американы ашқан кезде «маис» деп аталатын, осы күнгі жүгері дақылдарын кездестірген. Оның алғашқы өкілін Еуропаға Христофор Колумб әкелген. Бұл данасын Х.Колумб испан короліне сыйға тартады. Ал біздің жүгерінің алғаш орныққан жері Молдавия болған. Дала ауылына кең таралуына оның мол өнім, көк балаусаны аса көп беруі де себепші болды. Бір жылдық астық тұқымдас жылылықты сүйетін өсімдік. Дара жынысты, бір үйлі өсімдік. Жүгері 12-140 С-та қаулап өседі. Аталық гүлшоғыры – собық. Тамыр жүйесі – шашақ, қосалқы тамырлары болады. В,Е дәрімендері, техникалық май, линолеум, желім, жасанды жібек алынады.  Азот, фосфор тыңайтқыштары қажет.
Қазақ тілі терминдер сөздігі I том

 Әлемдегі өндіріс 
Әлем бойынша жүгері өнімі (мың тонна)
   1965  226 544
   1970 265 831
   1975  341 661
   1980  396 623
   1985  485 527
   1990  483 343
   1995  517 329
   2000  592 039
   2005  714 191
   2010  851 680
   2015  1 052 097
   2016  1 100 226
   2017  1 134 747
   2018  1 147 689


Ең көп жүгері өндіретін елдер (мың тонна) Ел  2014  2016  2018  АҚШ  361091  384778  392451  Қытай  215646  231674  257174  Бразилия  79882  64143  82288  Аргентина  33087  39793  43462  Украина  28497  28075  35801  Индонезия  19008  20370  30254  Үндістан  24170  26260  27820  Мексика  23273  28251  27170  Румыния  11989  10746  18664  Канада  11487  12349  13885
Басқа да астық тұқымдастар секілді піскен жүгері дәні өте қоректі келеді, оның құрамында: көмірсу, ақуыз, май, калий, фосфор, магний, кальций т. б. минералдық тұздар, витаминдер бар. Азықтық жүгері дәнінен ұн, әртүрлі жарма, ал жүгері жармасынан — жүгері үлпілдегі, үлпек дән және қытырлауық «таяқша» алынады. Жүгері үлпілдегі , үлпек дәні және қытырлауық «таяқша » — қосымша баптаулы қажет етпейтін дәмді тағам.
Организмге жақсы сіңеді. Оны үш мезгілгі аста: шай, суп, қуырылған нан қосылған сорпа, компот, шырын, кисель, простокваша, айранмен т.б. жеуге болады. Ол әсіресе балаларға пайдалы (ыстық сүтке қосып береді). Қант себілген жүгері үлпілдегі мен тәтті қытырлауық «таяқшаны» ет-женді және тез толатын адамдарға, сондай-ақ қант диабетімен ауыратындарға жеуге болмайды. Жүгері үлпілдегін, «таяқшаны» үлпек дәнді құрғақ жерде сақтаған жөн. Егер үлпілдек жұмсаңқырап кетсе оны духовкаға салып келтіреді. Дымқыл тартқан үлпілдек тез көгеріп, жеуге жарамайды.

 Дереккөздер 

Санат:Астық тұқымдасы
Санат:Дәнді дақылдар
Санат:Азық-түлік