Ақжайық ауданы

Ақжайық ауданы — Батыс Қазақстан облысының орталық бөлігіндегі әкімшілік бірлік. 1997 жылға дейін "Чапаев ауданы" деп аталып, Тайпақ ауданымен біріккен кезде қазіргі атауы берілді.Қазақ Энциклопедиясы Жерінің аумағы 25,7 мың км2. Орталығы — Чапаев ауылы.

 Географиялық орны, климаты 
Аудан батысында облыстың Жаңақала, Казталов, солтүстігінде Тасқала, Бәйтерек, Теректі, шығысында Сырым, Қаратөбе және Атырау облысының Қызылқоға аудандарымен, оңтүстігінде Атырау облысының Индер ауданымен шектеседі.

Аудан Каспий маңы ойпатының солтүстік бөлігін алып жатыр. Климаты аса құбылмалы. Орташа ауа температурасы қаңтарда — 13-14°С, шілдеде 23-24°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 200-250 мм. Ақжайық ауданының жерін Жайық өзені жарып ағады.

 Тарихы 
Ақжайық ауданы 1928 жылы Ілбішін ауданы болып құрылды. 1939 жылы Чапаев ауданы болып өзгертілді. 1997 жылы 7 мамырда таратылған Тайпақ ауданының аумағы қосылып, Ақжайық ауданы болып қайта аталды.

 Ақжайық ауданы (1977-1997) 
Ақжайық ауданы 1977 жылы 15 ақпанда Чапаев, Тайпақ аудандарының бір бөлігінен құрылды. Орталығы Ақжайық ауылы болды. Халқы — 21868 адам (1979). 1986 жылғы мәлімет бойынша ауданның 9 ауылдық кеңесі болды (Ақжайық, Аңқаты, Восход, Еңбек, Есенсай, Қурайлысай, Октябрь, Фурманов, Шағатай).Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі 1988 жылы Ақжайық ауданы таратылып, ауылдық кеңестері Чапаев және Тайпақ аудандарына қосылды. 1992 жылы 6 шілдеде Чапаев ауданының шығыс бөлігінен қайтадан құрылды. 1997 жылы 7 мамырда қайта таратылып, аумағы түгелдей Теректі ауданына қосылды.Батыс Қазақстан облысының Ақжайық және Тайпақ аудандарын тарату, Чапаев ауданын қайта атау туралы

 Өсімдігі мен жануарлар дүниесі 
Ақжайық ауданының жері шөлейтті белдемге жатады. Топырағы негізінен қызғылт қоңыр, сортаң болып келеді. Өсімдіктерден: селеу, бетеге, еркек шөп, көкпек, жусан т.б. өседі. Жануарлардан: негізінен қасқыр, шиебөрі, түлкі, суыр, бөкен, елік, жабайы шошқа, құстан: қаршыға, құр, үкі, қаз, үйрек, тырна т.б. мекендейді.

 Шаруашылығы 
Ауданда май және нан зауыттары, тұрмыс қажетін өтеу комбинаты, жол жөндеу учаскесі, астық қабылдау пункті, тамақ комбинаты, орман шаруашылық кәсіпорны жұмыс істейді. Ауыл шаруашылық жерінің ауданы 12,8 мың га (1997), оның ішінде егістік — 14%, шабындық — 11%, жайылым — 72%. Суармалы дәнді дақылдар, картоп, көкөніс және бақша дақылдарын өсіру дамыған. Аудан тұрғындары мүйізді ірі қара, қой, ешкі, шошқа, жылқы, түйе өсірумен айналысады. Аудан жері арқылы Орал — Атырау, Чапаев — Жаңақала, Чапаев — Фурманов автомобиль жолы өтеді. Музыка, спорт мектебі, кәсіптік-техника учильище, кітапханалар, мәдениет үйлері, кинотеатрлар, аурухана т.б. бар. 1931 жылдан қазақ, орыс тілдерінде аудандық “Еңбек”, “Труд” газеттері шығады.

Халқы
 1939  1959  1970  1979  1989Ресей империясы, КСРО халық санақтары  1999  2009ҚР халық санақтары   2021 33445  29464  39424  26079  43731  49364  41777  36199
Тұрғыны 40574 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар (95,76%), орыстар (3,42%), басқалары (0,82%). Тұрғындарының орташа тығыздығы 1 км2-ге 1,8 адамнан келеді.Батыс Қазақстан облысының Статистика департаменті. 01.07.2019 

2023 жылдың қаңтарында тұрғындар саны 36073 адамды (18390 ер адам және 17647 әйел адам) құрады.Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға) 

 Әкімшілік бөлінісі 
Аудандағы 45 елді мекен 18 ауылдық округке біріктірілген:
 Әкімшілік бірлік  Орталығы  Елді мекендері  Халқы (2021) Ақжол ауылдық округі  Ілбішін ауылы  4  2139 Ақсуат ауылдық округі   Ақсуат ауылы  2  763 Алғабас ауылдық округі  Алғабас ауылы  5  1756 Алмалы ауылдық округі  Алмалы ауылы  2  1847 Базартөбе ауылдық округі  Базартөбе ауылы  3  1303 Базаршолан ауылдық округі   Базаршолан ауылы  3  1354 Бударин ауылдық округі  Бударин ауылы  3  1545 Есенсай ауылдық округі  Есенсай ауылы  3  1563 Жамбыл ауылдық округі   Жамбыл ауылы  3  744 Жаңабұлақ ауылдық округі  Жаңабұлақ ауылы  1  1075 Көнеккеткен ауылдық округі  Көнеккеткен ауылы  2  953 Қабыршақты ауылдық округі   Қабыршақты ауылы  1  918 Қарауылтөбе ауылдық округі   Қарауылтөбе ауылы  1  1376 Қурайлысай ауылдық округі   Жұбан Молдағалиев ауылы  2  1366 Мерген ауылдық округі  Мерген ауылы  3  1224 Сарытоғай ауылдық округі  Жанама ауылы  2  941 Тайпақ ауылдық округі  Тайпақ ауылы  3  5131 Чапаев ауылдық округі  Чапаев ауылы  2  10201

 Ірі елді мекендері 
 Атауы  Статусы  Халқы (2021) Чапаев  ауыл   9642 Тайпақ (Калмыково)  ауыл   4243 Қарауылтөбе  ауыл   1376 Ілбішін  ауыл   1356 Алмалы (Котельниково)  ауыл   1272 Бударин  ауыл   1240 Базаршолан  ауыл   1197 Жаңабұлақ (Кожехарово)  ауыл   1075 Есенсай  ауыл   1048 Алғабас (Верховологино)  ауыл   1030 Қабыршақты (Первомай)  ауыл   918 Мерген  ауыл   913 Базартөбе  ауыл   885 Ж. Молдағалиев (Қурайлысай)  ауыл   857 Жанама  ауыл   760 Көнеккеткен  ауыл   758 Ақсуат (Батурино)  ауыл   639 Шабдаржап (Харькино)  ауыл   623 Атамекен (Антоново)  ауыл   575 Жайық (Феофаново)  ауыл   559 Сайқұдық  ауыл   509

 Дереккөздер 

Санат:Ақжайық ауданы