Uuge

uuge (ũhũthĩri-inĩ wa o mũthenya) nĩ kiugo kana mũhari mũruru uthegetee mũigĩ-inĩ. na Gĩthweri ĩtagwo 'usemi'

Ngerekano ĩmwe ya uuge nĩ ta: Kwĩrũma kĩni ĩrĩa ĩhũthagĩrĩagwo kworota kũregana na ũndũ mũna

uuge wa ũgo (na kĩngeretha: 'statement') nĩ irekia rĩrĩa rĩnyitaga itemi ũrungũria-inĩ wa kĩũgita.

uthuthuria wa Mbũgĩ nĩ ũthathũraga ũrĩa njugĩrĩrio wa mauuge maya ũhutagia mũingĩ mihango-inĩ yao ĩrĩa minini ya ikeno ona ginya ĩrĩa mĩnene ya Ũteti

 Gatarũ ka Irathĩro 
Ngeithi ciatũngana na icicio, hatirĩ mũgeni mũthagane

Wangaala ayi Ssabasajja kabaka -- Uuge wa Kĩganda (Mũthamaki Kabaka arotũra)

Rũrĩrĩ rwa Mitho

Ka ngai che ~ ĩrĩa ĩtaũrĩkaga ta: nĩ ndĩ kũĩrirĩire, na rũthiomi rwa Gĩkũyũ.

 Bũrũri wa gĩkũyũ 
bũrũri wa Gĩkũyũnĩ ũkoretwo na njũgĩrĩrio nyingĩ. imwe nĩ ta:

Thiĩ ũkĩũmaga
wanyota matahwo
Gũtirĩ ũgathikwo nacio
Wakua nĩ woora
Yũmbũkaga na karĩa ĩmeretie
Ngatata ĩmwe ndĩkinyaga cerengeeti
ndathiĩ njũĩ atĩa 
tũrore nakũ

 Kenya 
Wanjikũ/Wagio
Kaba Kabogo
Pambana na hali yako
Bora uhai
Wamlambez
no raila no peace
Nobody can stop reggea
Matatu ya Kenya haijai (matatũ cia Kenya itihũraga) - kuuma ibuku rĩa Ken Walibora "Siku Njema" (Thikũ Njega)
Abĩrika
Harĩ njugĩrĩro cianacaca gĩtarũ-inĩ kĩa Abĩrika nĩ tũrĩ:
Bũrũri wa Misiri: 
 "thawra, thawra hatta al-nasr" (Ituĩka, Ituĩka nginya ũhotani)

 Bũrũri wa Nicaragua 

• "Le acompaño en su dolor" (tũcerete hamwe ona mathĩna-inĩ)

 Bũrũri wa United States 
njugĩrĩrio iria icacĩte bũrũri-inĩ wa United States nĩ:
Yes we can!
David Woodard
Black Lives Matter
Make America Great Again
Thug Life

 Bũrũri wa Ngeretha 
Brexit
To be or not to be ("Kuva kana Kusava" na rũthiomi rwa Cũna)