Boueta Mbongo

Boueta Mbongo (kubutuka kia 1860, zina ya kubuta Malonga Mi‑Mpanzu, kufwa 11 novembala 1898) kele mfumu ya ntoto ya Kongo-Lari mpi mosi ya bantu ya kimvuka ya luvunu na mpila ya Falansa. Yandi kele ntangu yai bantu ke tala ve yandi kaka bonso mbuta ya ntoto, kansi bonso **nkento ya ntotila** ya Kongo-Brazzaville.

 Bikalulu bya luzingu 

 Kimvila mpi lutwadisi ya ntoto 
Boueta Mbongo kele muntu ya Kongo-Lari, wutelaka na mboka Brazzaville. Mfumu ya kanda (mfumu kanda) mpi mfumu ya ntoto (mfumu tsi), yandi vandaka muntu ya luzolo. Na Kimpandzou, yandi twadaka bantu na makabu ya banzila ya kanda mpi bilumbu ya kimpeve.Boueta Mbongo, héros des premières heures, Paari Éditeur, 2020. 

 Luvunu na balanda ya mpila ya Falansa 
Na suka ya 19e sieli, Boueta Mbongo monisaka ngeya na bisalu ya madilu, ba nsalu ya ngolo mpi mpasi ya balanda ya mpila ya Falansa. Yandi futanaka ntwala na Kapiteni Marchand mpi ba solda ya kati ya Kongo. Luvunu na yandi yitukaka lukaya ya Mabiala Ma Nganga, mfumu yina kufwaka na 1896. Boueta Mbongo baka kisalu ya mfumu ya luvunu na ntoto Kongo-Lari.

Na 1898, ba solda ya Falansa katula yandi na luzingu. Yandi fwaka na 11 novembala 1898, na kubuluka nsinga, mpi luvi ya yandi kotaka na mvula Lufulakari.« 126ᵉ anniversaire de la mort de Boueta Mbongo », L’Horizon africain, 14 novembre 2024. 

 Kimvuka mpi mbote ya ntangu yai 
Kimvuka ya yandi ke monana lelu na kisalu ya Association des Amis de Boueta Mbongo (A.A.B.M), yina fundama na nkwa Isidore Louengo. A.A.B.M. ke yindula kuyamba mvutu ya bantu ya luvunu ya Afrika na bilumbu ya lelo.

Beto ke monaka bisalu ya mambu, na zulu na kibina, na Madibou, 8ᵉ arrondissement ya Brazzaville.Céleste Exaucé Sindoussoulou, « A.A.B.M. : Hommage aux trois illustres personnalités assassinées en mars 1977 », L’Horizon africain, 19 mars 2025. 

Yandi me yindula mbote na bantu ya nkaka ya ntotila ya Kongo bonso Marien Ngouabi, Alphonse Massamba-Débat mpi Émile Biayenda.

Na Brazzaville, kele nzila mosi yina ke sambulaka zina ya Boueta Mbongo.

 Malongi 
Nkanda ya Isidore Louengo ke tuba nde Boueta Mbongo vandaka « muntu ya luvunu, ya ntembe, ya luzitu [...] yandi vandaka mbuta ya makasi na kisalu ya kuyikisa ba-Falansa na Kongo ».Kesnov Medurin Ngouolali, « Congo/Livre : Boueta Mbongo, héros des premières heures, premier livre de Isidore Leroy Louengo », DB News, 22 avril 2021. 

 Tala mingi 
 Mabiala Ma Nganga
 Marien Ngouabi
 Alphonse Massamba-Débat
 Émile Biayenda

 Notes et références 

 Kalawu 
Category:Republic of the Congo politicians
Category:People from Brazzaville