Bakôngo

Bakôngo kele bântu mosi ya babantu ya Afelika ya Kati. Bawu ke zingaka na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, Repubilika ya Kongo, Ngabu na Ngola. Bawu ke tubaka bandînga mîngi ya baluvila, kasi bântu mîngi zaba kutuba mpe kituba Kôngo.

 Bântu 


Bakôngo ke minga zingaka na Ngola ya Londe (na bizunga ya Kabinda, Nzadi, Wizi, Benguela, Kwanza ya Node, Malanje na Lunda ya Node), Kongo-Kinsasa (na bizunga ya Kongo ya Kati, Kinsasa, Kwango na Kwilu) na Kongo-Braza (na bizunga ya Kuilu, Niari, Lekumu, Buenza, Pool ná Brazzaville). Yinsi ya bakôngo ke luta km² 250 000, yina kele nene mpila mosi na luyalumunu ya Ngabu.

 Ntalu ya bântu 

 Repubilika ya Kôngo: 1 600 000 to 52% ya bântu
 Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi: 7 400 000 to 12% ya bântu
 Kabinda: 300 000 to 99% ya bântu
 Ngola: 2 000 000 to 13% ya bântu
 Liberia: 70 000 to 2,5% ya bântu
 bakongo ya Karibe (Brezil, Ayiti, Kuba, ...)
 Na kimvuka: ~ 11 000 000

Bambanza ya nene ya bakôngo kele: Brazzaville, Ndindi, Lubomo, Matadi, Mboma, Muanda, Mbanza Ngungu, Mbanza Kongo, Soyo, Nzeto na Wizi.

 Baluvila ya bakongo 

Bakongo ke kabukaka na baluvila mingi.

Baluvila ya Ngabu kele balumbu, bapunu, basira na bavili.

Baluvila ya Repubilika ya Kongo kele babembe, badondo, bakamba, bakunyi, balari, balumbu, basundi = bakongo ya Boko, bavili to baluangu na bayombe.

Baluvila ya Kabinda kele bakakongo, bavili, bawoyo na bayombe.

Baluvila ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi kele basundi = bamanianga, bamboma, bandibu, bantandu = bampangu, basolongo, bawoyo na bayombe.

Baluvila ya Ngola kele bambata, bankanu, bapombo, basansala, basolongo, basoso, basuku, bayaka na bazombo.

Bantu zaba ve baluvila ya bakongo ya Liberia, samu na bau kele bana ya bampika, yina vutukaka tuka Amerika.

 Kinkulu 

Bakongo kuendaka na nsi ya bubu na bau na bamvula nkama ya 12 tuka nsi ya londe-lunene. Na bamvula nkama ya 13 bau salaka nsi ya ntotila ya nene ya ntete, yina vuandaka Kongo ya Ntotila. Nimi ya Lukeni vuandaka ntotila ya ntete ya Kongo. Yandi nungaka nsi na ngele ya nzadi Kongo. Kuna yandi tungaka Mbanza Kongo, mbanza ya kimfumu ya ntete.

 Ngindu ya bambuta 

Mposo ya bakongo kele na bilumbu iya. Bazina ya bilumbu kele mosi ve na kati ya baluvila.

  ya ntete  ya zole  ya tatu  ya iya Bakamba bukonzo  kudunga  mpika  nkoi Bantandu konso  nkenge  nsona  nkandu Bandibu konzo  nkenge  nsona  nkandu Bavili nsilu  nduka  sona  ntoonu

Kilumbu ya tatu kele ya santu. Kuna bau ke sala ve.

Category:Babantu