Repubilika ya Kôngo

Repubilika ya Kôngo to Kôngo-Balazavile kele yinsi na Afrika ya Kati. Bayinsi na pene-pene na yawu kele: Ngabu, Repubilika ya Afelika ya Kati, Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi mpe Kabinda (kizûnga ya Ngola).

 Kinkulu 
Bântu ya ntete na ndâmbu ya Repubilika ya Kôngo ya bubu yayi vwandaka babôngô. Na manima babantu kwizaka katuka node ná bawu bakaka bayinsi ya babôngô. Na bamvula nkama ya 14 bântu ya yinsi yayi tungaka bayinsi ya nene: Kôngo ya Ntotila, Luangu mpe yinsi ya ntotila ya bateke.

Contact ya ntete na kati ya bântu ya Lwangu na bântu ya Mputu vwandaka na nsuka ya bamvula nkama ya 15, kuna bamputulukesi kwizaka na maswa na yinwa ya Nzadi Kôngo. Bamputu bandaka kusûmba bântu ya ndombi samu na bumpika na bakoloni ya bawu na Amerika. Ntângu mosi bantinu ya babwala ya simu kuzwaka mbôngo mîngi. Kasi kusûmba ya bampika manaka mpe bayinsi ya ntinu salamaka ya ngolo ve.

Na 1875 Pierre Savorgnan de Brazza salaka kiwisa na ntinu ya Lwangu ná mukoko ya Teke, yina pesilaka Falanse luyalu ya yinsi ya bawu.

 Politiki 
Repubilika ya Kongo vuandaka na kupona ya badepute ya kimvuka ya leta na 24.7.2007.

 Bantwadisi ya yinsi 
 Fulbert Yulu (1960-1963)
 Alphonse Masamba-Deba (1963-1968)
 Marien Nguabi (1968-1977)
 Joachim Yhombi-Opango (1977-1979)
 Deni Sasu-Ngeso (1979-1991)
 N'Dele Milongo (1991-1992)
 Pascal Lisuba (1992-1997)
 Deni Sasu-Ngeso (1997-)

 Bântu 
 bakôngo 51,5%
 bateke 17,3%
 bambosi 11,5%
 babôngô 1,4%
 bântu ya nkaka 19,7%

70% ya bântu ke vwanda na ndâmbu ya sudi ya yinsi: simu ya mubu, simu ya Nzâdi Kôngo, na pene-pene ya nzila ya lukalu (CFCO).

 Bandînga 
Tala bandînga ya Repubilika ya Kôngo.

 Lukwikilu 
 kiyesu 50%
 kinkisi mpe lukwikilu ya bambuta ya nkaka 48%
 kisilamu 2%

 Malongi ya yinsi 
 Bambanza 
 Balazavile
 Ndindi (Pointe-Noire)
 Lubomo (Dolisie)
 Nkayi (Jacob)

 Bizûnga 

Repubilika ya Kôngo kele na bizûnga kûmi na zôle.

KizûngaMbânza-kimfumuBalazavileBalazavileBwenzaMadinguKuveteOwandoKuvete ya WeseteEwoKwiluLuanguLekumuSibitiLikwalaImpfondoNiariLubomoPlateauxDjambalaPwente-NwaleNdindiPoolKinkalaSangaWeso

 Culture 
 Muziki 
Suku (kifalanse: soukous) kele mutîndu ya muziki yina Kôngo me pesila yinza.

Bimvuka ná bântu ya muziki ya lukumu ya Kôngo kele Bantous de la Capital ná Jahwise.

 Lien externe 
 Congo-Site Portail

Kalasi:Bansi ya Afelika
*
Kalasi:Afelika ya Kati