Nswa ya kisika ya mbote na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi

Nswa ya kisika ya mbote kele nswa ya mfunu yina me ndimama na Nsiku ya Insi ya Kongo (RDC). Yau ke pesa nzila na konso muntu ya insi na kuzinga na kisika yina ke sadisa yandi na kutunga nitu, mabanza, mpe luzingu na yandi, na ntangu mosi yandi ke tula na luyalu kisalu ya kutanina mpe kusadila bima ya mvingu ya bantu mpe mbote ya kisika.

 Ntu-dyambu ya Nsiku ya Insi 
Kitini ya 53 ya Nsiku ya Insi ya mvu 2006 ke tuba pwelele nswa yai:

"Konso muntu ke na luve ya kuzinga kisika ya mbote yina ke sadisa yandi na kukula mbote-mbote. Leta kele na kiyekua ya kutanina kisika mpe mavimpi ya bantu""Constitution of the Democratic Republic of Congo, Democratic Republic of the Congo, WIPO Lex ",  www.wipo.int, consulté le 2025-12-27.

Mukanda ke monisa diaka ti konso muntu kele na kiyekua ya kutanina nzingulu, na kubenda dikebi na kiyekua ya kimvuka ya kutanina yau.

 Disolo na Ntu-Diambu 

 Nsikudukusu ya ku yidika: Na zulu ya kitini 53, RDC me ndima ba nsiku mingi ya ba secteur na yina me tala nzingulu, mingi mingi Nsiku n° 11/009 ya kilumbu ya 9 ngonda ya nsambwadi ya mvula 2011, yina me tala minsiku ya mfunu ya kutanina nzingulu na ntwala ya mvingu ya bantu, yina ke lomba bantu yina ke bebisaka ntoto sambu na kutula ndilu mpi kusansa bima yina bo ke basisaka"ETUDE D’IMPACT ENVIRONNEMENTAL ET SOCIAL  
POUR LA CONSTRUCTION DU LABORATOIRE PROVINCIAL DE SANTE 
PUBLIQUE A BANDUNDU VILLE DU REDISSE IV (R.D. CONGO)", Banque mondiale, en Novembre 2023, consulté le 27 décembre 2025.
 Mobilisation institutionnelle: Luyalu ya Congo me vutukila mbala na mbala nswa yayi na ntangu ya ba lukutakanu ya ba mfumu ya luyalu mpe na nzila ya ba nsikudukusu samu na kutendula ba nsiku ya nzingulu, mingi mingi na yina me tala mupepe, masa mpe ntoto"RDC : Félix Tshisekedi souligne la nécessité de définir les normes environnementales afin de garantir la qualité de l'air, de l'eau et du sol", [https://deskeco.com/index.php/2025/05/12/rdc-felix-tshisekedi-souligne-la-necessite-de-definir-les-normes-environnementales-afin-de-garantir, Deskeco - Premier site d'information 100% économie de la RDC, 2025-05-12, consulté en 2025-12-27.

 Kusadila 

 Kisalu ya Leta 

 Kutanina nzingulu: Leta kele na kiyekua ya kusala ba nzila mpe minsiku samu na kufiongunina mvindu mpe kutanina ba mfinda, ba nzila ya masa, mpe bima ya mutindu na mutindu.
 Kukengila bisalu yina ke bebisaka mupepe: Ba inzo ya bisalu, ba mine mpe bisalu yankaka ya mbongo fuana zitisa minsiku ya nzingulu kana ve ba lenda baka ndola .

 Kisalu ya Société Civile 

 Bimvuka mutindu Centre Congolais pour la Loi du Développement Durable (CODED) ke tala mutindu ya kusadila nswa ya kisika ya mbote, ke pesa mabanza na bantu, mpe ke kota na bisalu ya kutunga ba nzila ya luyalu"RDC : CODED plaide pour le droit à un environnement sain conformément à l’article 53 de la constitution", environews-rdc.net, en 2022-09-30, consulté en 2025-12-27.
 Société civile ke sala mpe kisalu ya kupesa maboko na kusadila mvindu, kunwanisa mvindu ya ba plastique, mpe kutanina bisika ya ntoto"Assainissement : dépôt des déchets ménagers dans des décharges « sauvages » à Kinshasa", ACP, en 2023-03-28, consulté en 2025-12-27.

 Bampasi 

 Kukonda bisadilu ya kufwana: Kukonda bisadilu ya kuvukisa mvindu mpi ya kuyobisa yo, kukonda bisadilu ya kuyobisa masa mpi mupepe ya kufwana"DR Congo: Kinshasa residents sound alarm over mounting rubbish crisis - Video", |site=Global South World, en 2024-07-31, consulté en 2025-12-27.
 Kusadila na mutindu ya fioti ya nsiku: Ba ngolo ya ba inzo ya bisalu, ya mbongo mpe ya tekiniki me lunga ve samu na kusadila mbotembote ba nsiku ya nzingulu .
 Kukuma ya bantu mingi mpi kukuma bambanza nswalu: Bambanza bonso Kinshasa mpi Lubumbashi ke basisaka mvindu mingi kibeni, yo yina yo ke vandaka mpasi na kutanina mbote-mbote mupepe.
 Kubebisama ya ba inzo ya bisalu mpe ya matadi ya ntalu: Kukonda kiyeka ya bisalu ya matadi ya ntalu mpe ya ba inzo ya bisalu ke sadisaka na kubebisa mupepe, masa mpe ntoto .

 Ba nzila na ba nzila ya kumanisa mambu 
 Kundima bansiku ya ke tadila mambu ya ke tadila nziunga: Ntendula ya bandilu ya mvindu sambu na mupepe, masa mpi ntoto.
 Ba manaka ya kuzabisa bantu: Ba kampagne ya kulonga bantu sambu na kusiamisa bantu na kutanina nziunga"Kinshasa, une ville noyée sous les déchets", VOIX DES OUBLIES, en 2023-02-2, consulté en 2025-12-27.
 Kusala kintuadi na kati ya leta na ba mfumu ya leta: Kusiamisa mbongo na bisalu ya kusadila mbote mvindu mpe kubongisa masa ya mvindu.
 Kuzitisa bansiku ya ke tadila mambu ya ke tadila nziunga: Kukumisa ngolo bansiku ya ke tadila kutala mpi kupesa ndola na bisalu yina ke bebisaka mupepes.

 Banoti na Bansosa 

Category: Nzyunga na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi