A̱yang-a̱gwam Moore

A̱yang-a̱gwam "Audley" Moore (A̱tuk nswak feang ma̱ng a̱natat ma̱ng zwat a̱na̱tat, a̱lyia̱ 1898 – A̱tuk a̱feang ma̱ng zwat tswuon, 1997) yet a̱tuk nang America nshyia̱ tyok ba̱ si̱ byia̱ a̱gwam a̱mgba̱m ma̱ng swanta a̱dwondwon a̱tyu a̱ yet a̱kpa̱ndang ma̱ng á̱gwam ba̱ byia̱ cet a̱pyia̱ á̱gwam ma̱nang a̱niet Marcot Garvey, Nelson Mandela, Winnie Mandela, Rosa Parks, ma̱ng Jesse Jackson. A̱yet a̱tyu nang á̱ fa̱k da̱ a̱ gu ma̱ng a̱cyiet a̱ka̱wat a̱keang-tung a̱cucuk Amerika mbeang a̱tyu ghwut ma̱ng A̱keang-tung a̱si Afi̱rika a̱fai. Delois Blakely Nggu wa yet byiak gu ji tat a̱lyia̱ swak nfeang. A̱dwundwung a̱yin wa ba̱ si̱ ntyia̱ ma Gana a̱ si̱ yet ba Nana (A̱gwam-a̱byii̱k).

 Tat a̱pyia̱ 
A̱yang-a̱gwam Moore a̱byin nggu ma Audley Moore ma̱ng Iberi̱ya a̱fai, Louisiana, ma̱ng Ella mbeang St. Cyr Moore a̱tuk swak nfeang ma̱ng a̱natat ma̱ zwat a̱natat, 1898. A̱tyia̱ nggu wu wa yet, St. Cyr Moore, a̱ si̱ yet byiak si̱  sheriff ma̱ng Iberiya Parit. Á̱ na nyia̱ nyeang á̱ bai á̱ ka tak á̱ byia̱ mman ba̱ na bai mman a̱ni̱nai a̱ni. Lilyim nyeang nggu hu ma̱ng Ella Moore, a̱yang A̱gwam Moore wu wa yet a̱na̱khwop a̱byii̱k wu mami a̱nyiuk a̱tat a̱bya, Lorita ma̱ng Eloise. Ba̱ yet mman, Moore ma̱ng a̱na̱nyiuk nggu ba si nat fa̱ng hu ma̱ng Saint Catherine's Catholic school.

A̱yang Moore's khwu nang gu shyia̱ ma̱ a̱lyia̱ a̱taa, nggu ma̱ng á̱na̱nyiuk gu ba a̱ si̱ nat ma̱ng mba ma̱ vwuo a̱yang a̱khwop mba wu. A̱yang a̱khwop nggu wu, Nora Henry, á̱ byin gu ma̱ng nkhwo, a̱wot ma̱ng njen nang a̱yang Moore's  Ella ku ngyet nggwon a̱ni a̱tyia̱ a̱khwop nggu wu ku swan bah, a̱si gwon Ella ma̱ng á̱na̱nyiuk nggu ba da̱ vwuo a̱yang ba wu. Moore á̱na̱yiuk gu ba si̱ bwook a nkat ma̱ng tyan a̱tyia̱ mba wu ma̱ng  Orleant a̱fai, a̱wot a̱na nkat ka̱nang gu nshyia̱ ma̱ng ce a̱ka̱naii a̱wot a̱na ghwut ma̱ a̱banjen ma̱ da̱da̱i.

Gado hu nang á̱ wot Moore ma̱ng á̱na̱nyiuk nggu ba ndyo a̱ni a̱na̱nyiuk nggu wu a̱yet a̱sam a̱ vwuon a̱yang nggu wu a̱ni si̱ san gado hu a̱si ti̱n mba a̱mali ka. Gu ka mbeang a̱pyia̱ nggu ma̱ nyin gu ma̱ng á̱na̱nyiuk ngu ba bah, Moore si̱ kyiak kurum nang a̱tyia̱ nggu wu byia̱ a̱ni a̱si nta̱bat a̱li. A̱ si bu bwoi a̱ka̱laa di̱ mmam byin nggu na da̱nian gu ka yet a̱tyu bat pyia̱, ta̱m ku na mak nyia̱ ku ku na beang mba di̱ ba ca̱caat Jen a̱ni.  

Nshyia̱ ba hu ma̱ng ta̱m ba hu si̱ nwuo neet nang ba̱ ni yet a̱bancywuang, ma̱ng Moore ma̱ng á̱na̱nyiuk nggu ba a̱nab ba nban a̱niet ba ba̱ yet kpankpaan ma̱ng an mba di̱n Jen zwang nggu ja na bai ma̱ng nkhang nang gu na bang gu mmeam mba a̱ni ma nang a̱shong a̱team a̱si kwan gu li nang gu bai ma̱ng nkyang na na̱ beang a̱shong ba ba̱ yet a̱khwot akwop hu a̱ni. A̱na̱nyiuk nggu wu a̱nab Eloise si̱ khwuk a̱vwuo nang à̱ ngyei a̱niet ntsa ba bai ba si̱ nok a̱sorung a̱vwuo a̱si Anniston, Alabama; á̱ si̱ shyia̱ can ma̱ng nok nang á̱ kin nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱ nji a̱ni ba̱ vwuo nang a̱dwundwun a̱khwot a̱kwop ni nat ba̱ nfung a̱ni, a̱ vwuo nang a̱nyia̱ nka ka̱ yet a̱si nang ma shong bya ba̱ yet a̱khwot a̱kwop a̱ni bi̱bya si̱ ma̱ng byia a̱ni.

Ma̱ a̱lyia̱ 1919, Moore si̱ meam di̱ Marcus Garvey a̱si nat gu ka fa̱k a̱lyiat nggu na mi̱ Orleant a̱fai ma̱ a̱lyia̱ 1920. Ma̱ng njen nggu ji, Moore wa kan nyia̱ nyeang ngu ma̱ng a̱na̱nyiuk nggu ba a̱tat ba̱ si̱ shyia̱ "lyen fai" a̱si gado si̱ Afi̱rica lilyim a̱lyiat si Garvey's.

Yafang