Awa Kéita

Awa Kéita (12 Zwat A̱natat 1912 mi̱ Bamako, Sudan Fi̱ransa – 7 Zwat Tswuon 1980 mi̱ Bamako, Mali) ku yet a̱tyoguguut cat a̱ka̱wat shyia̱ sa̱t a̱byin Mali, a̱tyukwainfwuo-á̱niet, ma̱ng a̱tyulyuut.

Kéita mi̱ a̱lyia̱ 1959 si̱ yet a̱byii̱k ntsa nang á̱ ku khai da̱nian shyia̱ cuk tyok kwai nfwuo a̱niet mi̱ tyok cit a̱byin Afi̱rika. A̱ si̱ shyia̱ ya a̱son da̱ nvak tyok cat-a̱pyia̱ mbwak tyok cit a̱wot mi̱ 1960 a̱ si̱ kyiak tyok kwai nfwuo a̱niet mi̱ Mali di̱n jen nang Modibo Keïta ku nkhwuk a̱di̱dam tsuntswa a̱ni.

 Tat a̱pyia̱ 
Á̱ ku byin mi̱ Bamako a̱ ku yet Fa̱ransa Sudan a̱ni. A̱tyia̱ nggu wu, Karamogo Kéita, neet Guinea ja, a̱ nyia̱ zwang mi̱ Zwang swanta ntsa a̱wot a̱ si̱ bu yet memba wa a̱si̱ a̱niet cok a̱cak ngwun si̱ tyok cit. A̱yang nggu wu, Miriam Coulibaly, neet Ivory Coast.

Mi̱ a̱lyia̱ 1923, a̱tyia̱ nggu wu si̱ Aoua á̱nap ntsa a̱vwuo tyet ba mi̱ Bamako, tazwa fip a̱yang nggu wu. Mi̱ 1928, a̱ si̱ tyak fang hu ma̱ng Bamako's foyer des métisses, a̱vwuo-fang khwat kya nang á̱ ma̱ng nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱ nka da̱niam 'a̱nab ba̱ byia̱ vwuon li nkwa nvam ma̱ di̱di̱t-a̱di̱t a̱ni, tyan nang á̱ nwuak 'a̱niet Afi̱rika ma̱da̱da̱i da̱nian ba̱ nnyia̱ ra̱jista. Tat a̱lyia̱ a̱tat a̱zanson, a̱ si̱ tyak fang tat a̱pyia̱ nggu hu ma̱ng École de Médecine de Dakar a̱wot a̱ si̱ yet a̱byii̱k cok ma̱ng nyan a̱nyiuk a̱ka̱fa a̱ka̱kan. A̱ ku nat ta̱ hu ma̱ng jen tyok cit a̱gwomnati, á̱ ku nat ma̱ng a̱ngu di̱ tyiet ma̱ Gao gu nyia̱ ndyia̱ swak ma̱ng a̱feang (12) a̱ja.

 A̱cyiet kwai nfwuo a̱niet 
Mi̱ 1935, a̱ si̱ nyeang a̱bok, Daouda Diawara, a̱nyan wa ku tyia̱ nggu cat a̱cyiet kwai nfwuo a̱niet. Ba̱ si̱ mun bwak ma̱ng a̱surung kwai nfwuo a̱niet ka Rassemblement Démocratique Africain (RDA) ku mi̱n shyia̱ nhu wu mi̱ a̱lyia̱ 1946. Ma̱ a̱lyia̱ a̱kya, a̱ si̱ beang ma̱ng byin Alpha Oumar Konaré, a̱kwak a̱son a̱byin Mali a̱ka̱feang a̱ghang mi̱ ce cobai, ma̱ Kayet. Kéita ma̱ng Diawara si̱ ka̱u nyeang mi̱ 1949 mat fa̱k a̱bung mbwak a̱yang Diawara't, ma̱nang ku nghwut kpa̱sai nyia̱ Kéita si̱ mi̱n ntyei mma̱n bah. Á̱ ku tyia̱ gu swuo a̱bung hu da̱nian a̱byibyia̱-tyok cit di̱ vak a̱ka̱jang a̱ gwyun a̱niet ma̱ gwyun shansham ma̱ng shansham si̱ nat a̱ka̱vwuo, mbeang Gao mi̱ 1950 ma̱ng Nara mi̱ a̱ka̱wa̱tyia̱-1950s. Mi̱ 1951, a̱ si̱ bu hyia̱ byin-a̱byin Firansa nggu hu a̱wot a̱ si̱ cat kyangswat ma̱ RDA mi̱ kyiai a̱lyia̱ 1951 a̱byin Firansa hu, a̱sorung ka yaan cucuk tsat si̱ a̱cyiet a̱niet diká. Ma̱nang RDA nshyia̱ cet a̱ni, a̱ si̱ shyia̱ ya a̱son da̱nian mba kya. Mi̱ zwat a̱kubunyiung a̱lyia̱ 1958, á̱ si̱ khai gu ma̱ a̱gba̱ndang vam RDA't, Bureau Politique bibyin swanta. Mi̱ 1959, á̱ si̱ khai gu ma̱ a̱niet kwai nfwuo a̱niet, gu shyia̱ a̱kwonu Sikasso. Á̱ si̱ bu khai nggu ma̱ sot byia̱ cet ma̱ng ghwut ma̱ lap a̱nu a̱si a̱byin tung Sudanese (a̱lyoot á̱ ku lyen Mali dyo a̱ni). Á̱ si̱ yet a̱byii̱k ntsa mi̱ Francophone Jenshyung Afi̱rika a̱bibyin nang á̱ na khai da̱nian a̱niet doka mi̱ a̱byin ba.

A̱ya̱fang

Sa:Feminizi̱m ma̱ng tashikum 2026