Caama

Caama ɛjaɖɛ wɛ tuuɖe kedeŋa ŋga payaɣ se Eerɔpʋ yɔ kɛ-hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Caama ɛjaɖɛ kɛ kɩkpɛndɩɣ ajɛya. Caama ɛjaɖɛ wɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-hɛkʊ taa: hayʊ kiŋ lɛ, Hayʊ teŋu, Taanemarɩkɩ nɛ Palitiki Teŋgu, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Pɔlɔɔñɩ ɛjaɖɛ nɛ Cɛɛkɩ ɛjaɖɛ, hadɛ kɩŋ lɛ, Otirisi nɛ Suwiisi ajɛya, pɩkazɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊiyɛ taa lɛ Fransɩɩ, Lugizamburi, Pɛlɩsiki nɛ Peyiiba ajɛya. Caama tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ, Pɛrɩlɛɛ, ɖɔɖɔ lɛ, Hamburg, Munich nɛ Polɔɔñɩ. Komina loniye sɔsɔyɛ wɛ Pɛɛrlɛnɩ tɛtʊ taa nɛ Pɔɔnɩ. Tɛtʊ ndu payaɣ se Frankfort-sur-Main yɔ, ndʊ lɛ tɔsʊʊ huu tɛ tɛtʊ. 

Ɖooo pɩnzɩ mɩnɩʊ waa 15 taa kɛ caama mba mba pawɛ Caama nɛ hayʊ kɩŋ yɔ, pɛkpɛnda nɛ pɛwɛɛ mbʊ payaɣ se prootɛsɩtaŋ Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba yɔ pɩ-taa. Pɩnaɣ 1933 kɛ Naazii waa kpaɣ kehiyaɣ kpelaɣ nɛ pɩla mbʊ hɛɛɛ hɛɛɛ nɛ kedeŋa kpeekpe you naalɛ ñɩŋgʊ paaza. Kedeŋa kpeekpe you naalɛ ñɩŋgʊ tɛma nɛ pahaba Naazii sɔɔjana lɛ, Caama lesi kɩ-tɛtʊ kpeekpe nɛ kɩtɛyɩ nabʊlɛ taa: wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, RFA nɛ RDA ñɛwɛɛ Sooviyetiki ajɛya kɩkpɛndɩɣ nesi tɛɛ. 

Pɩɩtɛyɩ mbʊ lɛ, koloŋa sɔsɔɔ nakɛyɩ kaakaɣna ajɛya anɛ anaalɛ ahɛkʊ taa nɛ payaɣ-kɛ se Pɛɛrlɛnɩ koloŋa. Pinaɣ 1989 tɛ kamɩŋ fenaɣ taa kɛ koloŋa ŋga kɔyɔka nɛ  pɩkɔma aloma fenaɣ 1990 lɛ, hɔɔlɩŋ naalɛ ɛnʊ ɛkpɛndɩ. Caama mba kʊnʊŋ kɛ Caama nɛ euro kɛ pɔtɔkɩ se liidiya.

Caama taa samaɣ kɛ milionaa 81 nɛ peeɖe eyaa kɩlɩna ɖɔʊ kɛ europia ajɛya kɩkpɛndɩɣ aŋgba wena payaɣ se Union européenne yɔ a-taa. peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ, Ɖoɖoo Angela Merkel, kɛna ɛzɩ Union Eerɔpɩyɛɛ taa sɔdʊʊ sɔsɔʊ kpem yɔ nɛ paa anɩ ɛhaɣ-ɩ ñamtʊ sɩŋŋŋ ɖɔɖɔ.

Eerɔpʋ kpeekpe tɔsʊʊ hʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, Caama kɛna ɛjaɖɛ kacalaɣ ñɩnɖɛ nɛ kedeŋa kpeekpe taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ naanza ñɩnɖɛ. pɩnaɣ 2011 taa lɛ, Caama kɛna ɛjaɖɛ naalɛ ñɩnɖɛ kɛ wena akpakɩɣ atɔsʊʊ nɛ añɩm nɛ apɛdɩɣ nɛ agbaa yɔ. Ajɛya 28 wena awɛ Union Eerɔpɩyɛɛ yɔ a-taa lɛ, Caama taa koŋ kɛ tʊma ñɩnɩya tɔɖɔɔ, pʊtɔbʊʊ se kɩyɛna fenaɣ pɩnaɣ 2015 kanɛ ka-taa  mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, ɛyaa ceeke naanza nɛ hɔɔlʊ ɖeke ñɩniʊ na tʊmɩyɛ se pala. Caama tɛtʊ taa ɛyaa hɛza nɛ paalakɩ kʊñɔmɩŋ caaa.


Caama nɛ Eerɔpʋ ajɛya lɛɛna panɩna nɛ ɖama nɛ pɔñɔzɩ kɩgaʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ sɔnɔ se Eerɔpʋ ajɛya kɩkpɛndɩɣ taa yɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɖɔɖɔ G7 taa, G20 taa, nɛ pɩtasɩna OTAN kɩgaʊ taa. Caama ɛjaɖɛ taa ɖɔɖɔ kɛ Eerɔpʋ hɛkʊ nɛ hɛkʊ liidiya ɖɩkpɛndɩyɛ tɛ koozaɣ sɔsɔɣa wɛɛ, pɩtasɩ ɖɔɖɔ ajɛya kpeekpe t;ɔm ɖɩhʊyɛ nɛ teŋgʊ yɔɔ waɖɛ tɛ kpelaɣ sɔsɔ wɛɛ.

Category:Ajɛya
Category:Eerɔpʋ
Category:Caama