Азиэ

Азиэ — дунейм инэхъ ин лъэныкъуэ, Еуропэм дэкӀыгъуэ Еуразиэ материку зэхохьахэ. Иинагъыр - милыуан км² 43, 4 хуэдиз. Джылу исыр - милыуан 3, 981 (2007 гъэмкӀэ).

 ШӀыпӀэмрэ гъунапкъэхэмрэ 
НэхъыбэкӀэ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм хэт (Чукот хы тӀыгу ныкъуэм щымыхъукӀэ), Экуаторым ишъхъэрэмкӀэ пэщылъу. ЕуропэмкӀэ игъунапкъэр Урал къушъхьахэмкӀэ къыщыкӀадзэри Мугоджарым, Эмба псыхъуэмкӀэ, Хы КаспиимкӀэ, Аракс псыхъуэмкӀэ, Хы ФӀыцӀэмрэ МраморномкӀэ яужкӀэ Ӏузэв Босфорымрэ Дарданеллэхэмрэ ирагъакӀуэ. Африкэм Азиэр Суэц ӀашъхьамкӀэ пышъауэ щыт, Ищъхъэрэ Америкэм хэзгъэкӀыр Беринг Ӏузэвым.

Гъунапкъищ щыӀам пэмыкӀху алтернэтиву щытхэ, хэкумэтх гъунапкъэм темыху:
 Гъунапкъэ А къыхэгъэкӀар - Урал къушъхьахэмкӀэ Урал псыхъуэмрэкӀэ ирокӀуэ
 Гъунапкъэ В къыхэгъэкӀар - Гум-Маныч губгъуэмкӀэ ирокӀуэ, Хы МыутӀэмкӀэ хыхьу яужкӀэ.
 Гъунапкъэ С къыхэгъэкӀар - Къаукъаз ӀуашъхьахэмкӀэ ирокӀуэ.

 Хэкумэтх 
ИӀуфэхэр Ишъхъэрэ Океаным, Индиэ Океаным, Шъэху Океаным Ӏулъхэ, абыхэм пэмыкӀыу шӀыпӀэ курыт хыхэр Атлантик Океаным еуэ (Хы МыутӀэ, Хы ФӀыцӀэ, Хы Мрамор, Хы Эгей, Хы Курыт). Псыхъуреуэ хэтхэр Хы Каспий, Хы Арал, Балхаш пэмыкӀхэр джоуэ. Псыхъурей Байкалым дуней псом ипсыхъуреуэ хъуам псынэпс ярытым нэхъри нэхъыбэ иӀыгъ; Байкалым 20% дуней псом ипсынэпсыр ит. Хы ЛӀар дуней псом ишӀыпӀэ нэхъ кууэ щыт (м. - 405 дуней хым нэхъри нэхъ лъахъчу щыт.) Азиэм иӀуфэр нэхъыбэм занкӀыу ирокӀуэ, хы тӀыгуныкъуэ нэхъ ину къыхэкӀхэр - Азиэ ЦӀыкӀу, Аравий, Индостан, КӀэрей, Камчаткэр, Чукоткэр, Таймыр... Азыэ Ӏуфэм нэхъ гъунэгъу бгъэдэль хы тӀгу нэхъ инхэр (Зондышхуэхэр, Новосибирхэр, Сахалин, Ишъхъэрэ ШӀыгу, Тайуан, Филиппинхэр, Хайнан, Шри-Лáнка, Японхэр). Зэхэту зэрыхъур шӀыуэ милыуан 2 км².

 ХэкумэтхымкӀэ зэргуэчыр 

 КъуэхьапӀэ Азиэ (Япэрыт Азиэ) 
Хиубыдэхэр: Ипшъэ Къаукъаз, Иран, Ермэлы, АзиэцӀыкӀу къушъхьахэр, Аравий ха тӀыгуныкъуэмрэ Левантымрэ, политикамкӀэ лъэныкъуищ хеубыдэ — КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъур (Африкэм ер хэмыту), КъуэкӀыпӀэ Курытыр, Къаукъаз КӀыбыр (Ипшъэ Къаукъаз)

Къэрал хэтхэр:
 25px|border Азэрбиджан (КъуэкӀыпӀэ Еуропэми хэт)
 25px|border Апхъаз (КъуэкӀыпӀэ Еуропэми хэт)
 25px|border Афганистэн
 25px|border Бахрейн
 25px|border Исраэл
 25px|border Ермэлы
 25px|border Йордан
 25px|border Ирак 25px|border Къажэр (Иран)
 25px|border Ипшъэ Осетиэ (КъуэкӀыпӀэ Еуропэми хэт)
 25px|border Йемен
 25px|border Катар
 25px|border Кипыр
 25px|border Кувейт
 25px|border Курджы (КъуэкӀыпӀэ Еуропэми хэт)
 25px|border Ливан 25px|border Мысыр (Синай хы тӀыгуныкъуэра)
 25px|border Оман
 25px|border Сауд Хьэрыпей
 25px|border Тырку (КъуэкӀыпӀэ Еуропэми хэт)
 25px|border Хьарып Ӏэмирэт Зэгуэт (ХьАЗ)
 25px|border Шам

 Ипшъэ Азиэ 
Хиубыдэхэр: Индостан хы тӀыгуныкъуэмрэ Гималай къушъхьахэмрэ, Шри-Лáнка хы тӀыгумрэ пэмыкӀ нэхъ цӀыкӀу хэмрэ джоуэ

Къэрал хэтхэр:
 25px|border Бангладеш
 25px|border Индиэ 25px|border Малдивхэр
 25px|border Непал 25px|border Пакистэн
 25px|border Шри-Лáнка

 Ипшъэ-КъуэкӀыпӀэ Азиэ 
ИндоХъутэй хы тӀыгу ныкъуэр хеубыдэ, Малай хы тӀыгухэр дэкӀыгъу

Къэрал хэтхэр:
 25px|border Бруней
 25px|border Виетнам
 25px|border Индонезиэ
 25px|border Камбоджэ
 25px|border КъуэкӀыпӀэ Тимор
 25px|border Лаос 25px|border Мэлайзиэ
 25px|border Миянмэ
 25px|border Сингэпур
 25px|border Тайлэнд
 25px|border Филипинхэр

 КъуэкӀыпӀэ Азиэ 
Хиубыдэхэр: Урысейм — КъуэкӀыпӀэ Джыжьэр, Хъутейр, Тайуан хы тӀыгур, Япон хы тӀыгухэр, КӀэрей хы тӀыгу ныкъуэр, Монголыр джоуэ. Ӏуфу хъуар Шъэху океанум Ӏулхэ, ишӀыпэхэр къшъхьа-губгъурэ зэхэт, субтропикрэ, тропикхэмрэ хиубыду.

Къэрал хэтхэр:
 25px|border Урысей
 25px|border Хъутей
 25px|border Тайуан
 25px|border Япон 25px|border КӀэрей Джылэр Демократ Республикэ
 25px|border КӀэрей Республикэ
 25px|border Монгол

 Курыт Азиэ 

ИшӀыпӀэм инэхъыбэр губгъуэгъуа иэ пшахъуалъу щыт. Къушъхьа Памирыр, Тан-Шаныр джоуэ хеубыдэ, Туран губгъуэри хэту.

Къэрал хэтхэр:
 25px|border Къыргъызстэн
 25px|border Таджикстэн
 25px|border Къазахъстэн 25px|border Туркменстэн
 25px|border Узбэчыстэн

 Ишъхъэрэ Азиэ 
Урысейм Сыбыр лъэныкъуэр псоуэ еубыдыр

 25px|border Урысей 

 Лъэпкъхэр 

 Тхыдэр 

Категориэ:Азиэ