Псыхуабэ

Псыхуабэ () — Ставропол къэралым хэт къалэ. 2010 гъэм 19 щӀышылэм къыщыщӀэдзауэ Ищхъэрэ-Къаукъаз федерал куейм и къалэ Ӏэтащхьэщ.

Км. 196 Щэт-Къалэ пэщылъщ. Урыс-къалэ щыхъуар 1780 гъэм.

 Тхыдэ 
1334 гъэм япэреуэ Бешто тепсэлъыхьыр тхыдэм Ибн Батуна, хьэрып-зекӀуэ "Биш-даг" (Ӏуащхьитху) псыхуабэ къакӀэжу етхыр. Сигизмунд фон Герберштейным зэритхымкӀэ (джэрмэн пэштыхьым зекӀу Урысеймрэ пэмыщӀ щӀыпӀэхэмрэ игъэкӀуам 1517 1526 гъэхэм) Къаукъаз къущхьэхэр ипщэмкӀэ Псыжь иде здыӀухьам бешто-адыгэхэр е "чики" мэпсохэ ("чики" - жыхуиӀам кӀаххэр къыригъэкӀыу хъунщ, гъуащу а цӀэмкӀэ къэбэрдейхэм еджу).
 1561 гъэм Иуан Бзаджэр Урысейм ипщыр Гуэщэней Идархэ япхъур иэчэ. Абы щыгъуэми адыгэ пщыхэр Мэзкуу дохьэхэ, урыс уэркъ лъэпкъ Черкасскэхэр абыхэм къахокӀыр.
 1773 гъэм урыс-Ӏазэгъуэ Гюлденштедтым итхыгъэ иригъэкӀуэкӀхэмкӀэ Ӏуащхьэ пштырым игугъ ещыр, ибгъуэнкӀагъ псыхуабэ къыздыкӀэжми.
 1780 гъэм урысхэм Константиногорск быдапӀэр ящӀын щӀадзэ иджырей Псыхуабэм идеж - Азов-Мэздэгу дзэм я быдапӀэхэм ящыщу. А гъэм къалэр и япэреуэ къалъытэ.
 1803 гъэм Псыхуабэр зыгъэпсэхупӀэ къалэу мэхъур.

 Лъэпкъ дэсхэр 
(2002 гъэмкӀэ урысей псом джылэ бжыгъэ ирагъэкӀуэкӀамкӀэ)
 Урыс - 153, 251
 Ермэлы - 27, 362
 Укрэин - 4, 405
 Алыдж - 4, 029
 Азэрбиджан - 2, 532
 Джурт - 1, 333
 Адыгэ - 1, 138
 Вьетнам - 1, 045
 Осетин - 986

 Сурэтылъэ