Убыхыбзэ

Убыхыбзэ (уб-бз. tʷaχəbza — туахэбза)  — дунем темытыжь бзэ, абазэ-адыгэбзэ унагъуэм я щыщ. Убых лъэпкъым яуэ, 1990 гъэм нэгъунэ ирапсалъу.

Убыхыбзэр здызэфӀэувауэ драпсалъэтэр Хы ФӀыцӀэм и Ӏуфэм, Ишъхъэрэ Къаукъазым, иджыпсту урысыбзэ здызэрахьэ лъэныкъу щыт ПсышӀуап (Лазаревскэ), Курыт, Хъуэпсэ къедзыгъуэхэр Щачэ-къалэм. 1860 гъэхэм Къаукъаз зауэр щыухым идежь Убых лъэпкъыр Тыркум ирагъэкӀа. Мы куэду, къэнэжьа тӀэкӀур адыгэ иэ абазэ къуаджэхэм хагъэтӀысхьурэ яхэгъуэщыхьахэ. Апхуэдурэ убыхыбзэм и шӀыналъэр фӀэкӀуэда.

Убыхыбзэр зышъэжьу икӀэм изакъу къэнэжьа Тефик Есенчыр 1992 гъэм дунем ехыжьа Тыркум щыпсэуауэ.

Убыхыбзэр зэрагъэшъагъуэр и фонетикэмкӀэ - 84 согласнэ макъу иӀа (абыхэм плӀыр мы убыху, псалъэ хамэхэм шъхьакӀэ, бзэм къыихьахэр), гласну тӀу къуэдей ( «а» кӀыхьу «а» кӀэкӀыу ). Убыхыбзэм нэхъыбу согласнэ зиӀа бзэуэ яшъэр "койсаныбзэхэм" Ипшъэ Африкэм щыпсоу лъэпкъхэм ябзэхэра.

 Тхыпкъылъэхэр 
Латин тхыпкъэхэмкӀэ зэхэгъувар — 
 А а Ә ә B b Bƹ bƹ C c Ç ç Ç' ç' Č č Čw čw Č' č' Čw' čw' Ċ ċ Ċ' ċ' D d Dw dw Ḑ ḑ Ḋ ḋ Ď ď E e F f G g Gw gw Gy gy Ğ ğ Ġ ġ H h Ḣ ḣ I ı İ i J j Jw jw K k Kw kw Ky ky K' k' Kw' kw' Ky' ky' L l Ł ł Ł' ł' M m Mƹ mƹ N n O o Ö ö P p Pƹ pƹ P' p' Pƹ' pƹ' Q q Qw qw Qy qy Qƹ qƹ Qƹw qƹw Q' q' Qw' qw' Qy' qy' Qƹ' qƹ' Qƹw' qƹw' R r Ř ř Řw řw Řy řy Řƹ řƹ Řƹw řƹw S s Ş ş Şw şw Š š Šw šw Ṡ ṡ T t T' t' Tw' tw' Ţ ţ Ţ' ţ' U u Ü ü V v Vƹ vƹ W w Wƹ wƹ X x Xw xw Xy xy Xƹ xƹ Xƹw xƹw Y y Z z Ž ž Žƹ žƹ ƹ '

 Убых псалъалъэ 
 абгъьа - абгъуэ
 абына - мэз
 аба - сымаджэ, лъэрмыхь Саба - сысымаджэ
 аба цуыйа - сымаджэщ
 абаплъа - Ӏазэ
 абащ - уз
 агъанцӀуыхъ - япэрей
 агъатӀкъуыхъ - етӀуанэ
 уа - хьэ
 адыга - адыгэ
 агьа - бзаджэ, къытехьа. Сыгьа агьа - скъытехьа.
 агьары - пщылӀ
 бач - баш
 бзы - псы
---
ЛъытакӀэ
 за - зы
 ткъӀуа - тӀу
 шъа - щы
 плӀы - плӀы
 щхы - тху
 фы - хы
 блы - блы
 гъуа - и
 бгъьы - бгъу
 жъуы - пшӀы

 ТехьэпӀэхэр 
Hans Vogt, Dictionnaire de la Langue Oubykh, Oslo - 1963

Category:Абазэ-Адыгэбзэхэр