Дзэлыкъуэ къуажэ

Дзэлыкъуэ къуажэ () — хьэблэ къалэ хуэдэ (1975 гъэ лъандэрэ). Дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и хьэблэ нэхъыщхьэ. 

 Хэкумэтхыр  
Дзэлыкъуэ къуажэ Дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и ишхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ гъэзащ. Хьблэр щытщ гъуэгу куэдым я зэхэкӀыпӀэм деж. Абыхэм псом нэхъ нэхъ пщӀэ зиӀэр федералнэ гъуэгушхуэ «Кавказ». 
Къуажэм щыщӀэдзауэ Налшык къалэ нэс 62 км дэлъщ, Псыхуабэ нэс 14 км дэлъщ. 

И инагъыр — 47 км² мэхъу. 

Нэхъ пэгъунэгъу къуажэхэр — Псынэдахэ, Псынэху, ЯтӀэкъуэ. 

Хьэблэм и ику лъэгагъыр 612 метрэкӀэ хы Ӏуфэм къыщхьэщокӀ. ЩӀыр нэхъыбэу захуэщ, дыгъэкъухьэпӀэмкӀэ Ӏуащхьэхэр ирокӀуэ. Къуэхэр егъэзыха ӀыхьэхэмкӀэ щыкуэдхэщ. 

Хьэблэр Дзэлыкъуэшхуэ псыхъуэм и лъэныкъуитӀымкӀэ кӀэрысщ. ЩӀыпӀэм псынэ куэд иӀэщ. 

 Тхыдэ  
Къуажэр къэзыухуар уэркъ Абыкъуэ Муса и къуэ Хьэтэжыкъуэщ. Япэу къуажэр Шэджэм Ӏуфэм Ӏусащ, 1842 гъэм Бэхъсэн Ӏуфэм Ӏэпхъуащ. 

1846 гъэм къуажэр Нартсанэ къалэ и пэмыжыжэу Ӏэпхъуащ. 

1904 гъэм къуажэр Ӏэпхъуащ Дзэлыкъуэ псыхъуэм деж, Дзэлыкъуэ хъупӀэхэм нэхъ я ишхъэрэу. А гъэр къуажэр къыщаухуа гъэуэ ябж. 

1920 гъэм советхэм Къэбэрдейр зэщӀащта иуж, Абыкъуэ къуажэ и цӀэр яхъуэжащ уэркъым и унэцӀэ зэрызэрихьэм щхьа. ЦӀэщӀэу къуажэм фӀащащ — Дзэлыкъуэ къуажэ. 

1948 гъэм Дзэлыкъуэ къуажэ Дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и хьэблэ нэхъыщхьэ ящӀащ. 

1975 гъэм КъБССР-ым и унафэкӀэ къуажэм хьэблэ къэрал хуэдэ статаус хуагъэфэщащ. Ауэ 2012 гъэм упщӀэу яуващ, Дзэлыкъуэ къуажэ, къуажэ статус ептыж хъунрэ мыхъунрэ. 

 Джылэ  
 ЦӀыху бжыгъэр 1959  1970  1979  1989  2002 2010Урысей псо джылэ ис къэбжын 2010-гъэм ирагъэкӀуэкӀам къыхэкӀыу 2012Урысейм и муниципалнэ къэгъэхъуахэм 2012-гъэм ЩӀышылэм и 1-м ирихьэлӀэу джылэ дэсахэр 2013Урысейм и муниципалнэ къэгъэхъуахэм 2013-гъэм ЩӀышылэм и 1-м ирихьэлӀэу джылэ дэсахэр  1 207   3 636   4 364   6 110  9 276   9 859  9 886  9 920 
Джэлэ исым и Ӏувагъыр — 211 цӀыху/км²

 Лъэпкъ дэсхэр (2010 гъэ)Ещанэ том. ЕплӀанэ таблицэ. Къэбэрдей-Бэлъкъэрым джылэ исыр лъапкъыгъуэкӀэ зэрыугуэшар, Урысей псо джылэ ис къэбжын 2010-гъэм ирагъэкӀуэкӀам къыхэкӀыу
ЛъэпкъЦӀыху бжыгъэрӀыхьэр  % адыгэхэр 9 386 95,2 % урысхэр 282 2,9 % адрейхэр 191 1,9 % псори 9 859 100 %

 Ныбжь зэхэтыкӀэр (2010 гъэ)Том 1. Таблица 2.2 Къэбэрдей-Балъкъэрым и джылэр ныбжькӀэ зэрызэхэтыр 
 Ныбжьыр ЦӀыху бжыгъэр Ӏыхьэр  % 0 - 14 2 393 24,3 % 15 - 59 6 544 66,4 % 60-м аткӀэ 922 9,3 % псори 9 859 100 % 

ЦӀыхухъухэр — 4 718 цӀыхуу мэхъу (47,9 %), цӀыхубзхэр — 5 141 мэхъу (52,1 %) 

 ЕджапӀэхэр  
 Курыт еджапӀэ № 1
 Курыт еджапӀэ № 2
 Гимназиэ щӀэдзапӀэ № 1

 Сымаджэш  
Къедыгъуэм и сымаджэщ нэхъыщхьэр дэтщ. 

 Дин  
МэжджытитӀ дэтщ. 

 ЦӀэрыӀуэ къыщыхъуахэр  
 Къущхьэ Псэбыдэ и къуэ Шэгир — Япэ Дунейпсо зауэм и зауэлӀ. 
 Бэрзэдж ПӀатэ ипхъу СэӀимэт — тхакӀуэ.

 ТехьэпӀэхэр  
 Дзэлыкъуэ къуажэм теухуауэ тхыдэ

 Гулъытэгъуэ  


Category:Къэбэрдей-Балъкъэрым и къедзыгъуэхэм я хьэблащхьэхэр  
Category:Дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и къуажэхэр