Сауд Хьэрыпей

Пэштыхьей Сауд Хьэрыпей () — Азиэм хэт къэрал, КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум. Къалэнэхъышъхьэр — Эр Рияд.

 Хэкумэтхыр 
Сауд Хьэрыпейр ипшъэ-къуэкӀыпӀэ Азиэм хэт, КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум, Хьэрып хы тӀыгуныкъуэм.

И гъунапкъэхэр здыӀухьэр: ишъхъэрэ лъэныкъуэм — Мысырым, Йорданым, Иракум, Кувейтым джоуэ, къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм — Катарым, ХьӀЗ-м, Оманым джоуэ, ипшъэ лъэныкъуэм — Йеменым. Ипшъэ лъэныкъуэм гъунапкъэр пшахъуалъэм зэрикӀым шъхьэкӀэ Сауд Хьэрыпеймрэ Йеменымрэ я гъунапкъэм хэкӀуэдэгъуэ иӀыу ирокӀуэ.

Сауд Хьэрыпейм и шӀыпӀэр хы Плъыжым и Ӏуфэм Ӏохьэ (къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм), Къажэр хыжэм и Ӏуфэм къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ.

Къэрал шӀыпӀэм и нэхъыбэр пшахъуалъэхэм яубыд. КъуэхьэпӀэ лъэныкъуэм Ӏуашъхьэ Хиджазхэр хэлъ.

Климэтыр ишъхъэрэ лъэныкъуэм субтропику щыт, ипшъэм тропику. Гъэмахуэр хуабэ Ӏэуэ щыт, шӀымахуэр хуабэ. ЩӀышылэм и курыт температурэр +8 щыкӀэдзауэ +21°С нос, бадзэуэгъуэм +26 щыкӀэдзауэ +42°С нос. Къехыгъэхэм мащӀэ Ӏэуэ щыӀэ (70-100 мм гъэм), псы ежэху иӀэкъым.

 Тхыдэр 

Пэсырем Хьэрып хы тӀыгуныкъуэм джуртрэ хьэрып лъэпкъхэмрэ исхэт. Абдежыры дунем и зы дин нэхъ иныр къызхэкӀар мыслъымэныгъэр.

632 гъэм Хьэрып халифэтыр халъхьэ, и къалэ нэхъышъхьу хъур Мекка. И шӀыпӀэхэр бжыгъу хохъуэ Хьэрып хы тӀыгуныкъуэм щымыхъукӀэ КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъур зэрщыту хохьэ, Еуропэмрэ Африкэмрэ я лъэныкъуэ гуэрэхэри.

Хьэрып халифэтыр зэхэхуа щыхъум Хьэрып хы тӀыгуныкъуэм уэсмэн ӀэнатӀэр къохьэри XVI лъэхъэнэм идежь зэр шӀыпӀу еубыд.

XVIII лъэхъэнэм и курытым , зыкъэӀэтыгъуэ быгъэ екуэкӀа яуж, япэрей Сауд къэрал къыхокӀ, илъэс 73 щыӀэуэ, яужым уэсмэныдзэм пэщымтыфу хокӀуадэ. И пэштыхь хъур Мухьэмэд ибн Сауд.

1824 гъэм етӀуанэ Сауд къэрал мэхъур, лъэпкъ Рашидихэм я дзэм пэмыщытыфу хокӀуадэ. Саудхэ я лъэпкъыр Кувейтым йокӀхэ.

1902 гъэм Абдэл Азиз ибн Саудым Эр Риядыр еубыд, 1912-м — Нэдждыр, Хьэрыпым икум хэт хэкужъ. 1926 гъэм Абдэл Азиз ибн Саудыр Хиджазым, хьэрып къэралым и пэштыхь мэхъур, Япэрей дунейпсо зауэр щекӀуэкӀым хуитыныгъэ къишта. 1932 фокӀадэм и 23 Хиджазымрэ Нэдждымрэ зэгохьэхэ Сауд Хьэрыпей зыуэ.

1930 гъэхэм и кӀэм Хьэрып хы тӀыгуныкъуэм фатэгын бэуэ хэлъу къагъуэтыр. Я елэжьыныр щыкӀадзар ЕтӀуанэ дунейпсо зауэр щиухам яуж, 1946 гъэм.

Фатэгын лэжьыгъэм къэралым къыхихамкӀэ социал реформэ бжыгъэхэр ирагъэкӀуэкӀа, инвраструктурэ кӀэуэ яшъа.

 Къэрал зэхэтыкӀэр 

Сауд Хьэрыпейр пэштыхьей къэралу щыт. Къэралым и тхьэмаду тетыр пэштыхь Саудит лъэпкъым щыщу. Къэралым и конституциу щытыр Къурӏан, хабзэдэгъэкӀымрэ мэхьчэмэмрэ зытетхэр — Шэриатыра, абыми пэштыхьэм и ӀэнатӀэмрэ и пӀалъэхэмрэ еубыд.

ХабзэгъэзанкӀэ лъэжьыгъэм пылъыр Министырхэм я хасэра, хабзэдэгъэкӀым - Мэджлыс аш Шура. Къэралым сыт хуэдэ партии къадэкъым.

Къэралыгъуэ дину щытыр мыслъымэныгъэ.

 Джылэр 

2009 гъэмкӀэ къэралым джылу дэсу къыкӀэкӀар 28 686 633, абыхэм 5,5 млн. - пэмыкӀ къэралхэм щыщ джылу. 88% джылэм щыщу къалэхэм дэсхэ, куэч псэукӀэ езгъэкӀуэкӀхэр 5% мэхъур.

Лъэпкъ зэхэтыкӀэр къэралым — 90% — хьэрыпхэ, адрейхэр — пэмыкӀ хьэрып къэралхэм къикӀахэр, Индиэм, Ипшъэ-КъуэкӀыпӀэ Азиэм.

Диным пылъым я нэхъыбэӀуэр мыслъымэнхэ.

 Экономика 

Къэралым и экономикэр зтетыр фатэгын къыкӀэхынымрэ и елэжьынымрэ, абым пэмыкӀыу хамэ къэралхэм Меккэмрэ Мединэмрэ хьэджышъ къакӀуэхэм ятымрэ.

Фатэгын къыкӀэхыгъэм къэралым и буджетым 75% хелъхьэ, ВКӀуП-ым 45%. Фэтэгыну и шӀыпӀэм кӀэлъым шъхьэкӀэ Сауд Хьэрыпейр нэхъышъхьу хэт Фэтэгын экспортым пылъ къэралхэм я зэгуэтыгъуэм.

ЭкономикэмкӀэ къыпылъ къэралхэр — АШЗ, Джэрмэн, Китай, Япон пэмыкӀхэр.

 АдминистрациэмкӀэ и гуэшыгъуэр 

Сауд Хьэрыпейр унитар къэралу щыт, администрациэкӀэ 13 куейуэ мэгуэч.
№КуейрКъалэ нэхъышъхьэр 250px|1Эл БахаЭл Баха2Эл Худуд эш ШамалийяАрар3Эл ДжауфЭл Джауф4Эл МадинаМедина5Эл КасимБурайда6Эр РиядЭр Рияд7Эш ШаркийяДаммам8АсирАбха9ХаилХаиль10ДжизанДжизан11МеккаМекка12НаджранНаджран13ТабукТабук

 Дзэр 

Дзэм цӀыху хэтыр мин 225 фӀокӀыр. 2006 гъэм дзэм и мылъкур 31, 255 миллиард $ хъут — ВКӀуП-ым и 10%.

Дзэр зэргуэшыр — щӀызекӀуэдзэ, Пэштыхьым и уэгу-зауэдзэ, хыдзэ, ракетэдзэ, уэгупэщытыгъуэдзэ.

Ӏэшым и нэхъыбэр НАТО-м къыкӀагъэкӀа.

 Гъэшъэгъуэну 
Сауд Хьэрыпейр къэралищым я зы, Лихтенштейнымрэ Хьэшымыт Пэштыхьей Йорданымрэ зи цӀэр къызхэкӀыр пэштыхь тетым и унэцӀэм.

 ТехьэпӀэхэр 

 ӀэнатӀэпӀашъхьэм и хъыбар къэӀохугъуэ ӀухьэпӀэ, инджылыбзэ
 Сауд Хьэрыпейм и тхыдэм, хэкумэтхым теухуа тхыгъэхэр, официал хъыбархэр зыхэт къэралымрэ пэштыхьхэмрэ теухуауэ, урысыбзэ 
 Сауд Хьэрыпейм и информациэ

Категориэ:Сауд Хьэрыпей