Шапсыгъэбзэ

Шапсыгъэбзэр () — адыгэхэм и зы бзэ. Шапсыгъэбзэр Шапсыгъ Адыгэхэр Адыгэбзэу зэрэгущаӀэхэрэр. 

 Шапсыгъэбзэхэр 
 Шапсыгъабзэ
Шапсыгъэ шху (Шапсыгъэмэ ячӀыгужъ ыпшӀэ)
КӀэмгуе-шапсыгъ (Шапсыгъэмэ ячӀыгужърэ КӀэмгуемэ ячӀыгужърэ языфагу)
Шапсыгъэ-цӀыкӀу (Шапсыгъэмэ ячӀыгужъ ычӀэгъ, Хы ШӀуцӀэм идэжь)
Кфар Камэм ишапсыгъэбзэ
ХьакӀуцубзэ

 Хьарыфмэ ямакъэхэр 

ШапсыгъэбзэкӀэ шыӀ хьарыф "сӀ" [sʼ] ыкӀи хьарыф "чъу" [t͡ʃʷ] адрэ АдыгэбзэхэмкӀэ ахэр цӀ [t͡sʼ] ыкӀи цу [t͡sʷ]. ШапсыгъэбзэмкӀи шыӀ хьарыф "цӀ" [t͡sʼ] мыфэдэ гущыӀэхэмкӀэ : цӀыфы, цӀапӀэ ыкӀи цӀашъутэ.

 Шапсыгъэ сӀ [sʼ] ↔ цӀ [t͡sʼ] Адрэ Адыгэбзэхэр :

 Инджылыбзэ Шапсыгъэбзэ КӀэмыгуебзэ КъэбэрдеибзэКириллицаIPAКириллицаIPAКириллицаIPA name сӀэ sʼa цӀэ t͡sʼa цӀэ t͡sʼa lie псӀы psʼə  пцӀы pt͡sʼə  пцӀы pt͡sʼə  black шӀусӀэ ʃʷʼəsʼa шӀуцӀэ ʃʷʼət͡sʼa фӀыцӀэ fʼət͡sʼa to yell сӀэсӀэн sʼasʼan цӀэцӀэн t͡sʼat͡sʼan цӀэцӀэн t͡sʼat͡sʼan naked псӀанэ psʼaːna  пцӀанэ pt͡sʼaːna  пцӀанэ pt͡sʼaːna  wet сӀынэ sʼəna  цӀынэ t͡sʼəna  цӀынэ t͡sʼəna  sharp папсӀэ paːpsʼa  папцӀэ paːpt͡sʼa  папцӀэ paːpt͡sʼa  to lay eggs кӀьэсӀын kʲʼəsʼən кӀэцӀын t͡ʃʼət͡sʼən кӀэцӀын t͡ʃʼət͡sʼən

ШапсыгъэбзэкӀэ шыӀэх хьарыф "гь" [ɡʲ], "кь" [kʲ] ыкӀи "кӀь" [kʲʼ] адрэ АдыгэбзэхэмкӀэ ахэр хъугъэх "дж" [d͡ʒ], "ч" [t͡ʃ] ыкӀи "кӀ" [t͡ʃʼ].  Шапсыгъэбзэм иӀэх хьарыф "дж" , "ч" ыкӀи "кӀ" мыфэдэ гущыӀэхэмкӀэ : чэмы, джэмышх ыкӀи кӀалэ.

 Шапсыгъ гь [ɡʲ] хъугъэ дж [d͡ʒ] Адрэ АдыгэбзэхэмкӀэ :

 Инджылыбзэ Шапсыгъэбзэ КӀэмыгуебзэ КъэбэрдеибзэКириллицаIPAКириллицаIPAКириллицаIPA shirt гьанэ ɡʲaːna джанэ dʒaːna  джанэ dʒaːna  now гьы ɡʲə джы dʒə джы dʒə fur coat гьэдыгу  ɡʲadəɡʷ джэдыгу  dʒadəɡʷ джэдыгу  dʒadəɡʷ to study, to read егьэн jaɡʲan еджэн jadʒan еджэн jadʒan game гьэгу ɡʲagʷ джэгу d͡ʒagʷ джэгу d͡ʒagʷ bitter дыгьы dəɡʲə дыджы dəd͡ʒə дыдж dəd͡ʒ sick сымагьэ səmaːɡʲa сымаджэ səmaːd͡ʒa сымаджэ səmaːd͡ʒa bold шъхьэгьашъо ʂħaɡʲaːʃʷa шъхьэджашъо ʂħad͡ʒaːʃʷa   evil бзагьэ bzaːɡʲa бзаджэ bzaːd͡ʒa бзаджэ bzaːd͡ʒa valley къолагьэ qʷalaːɡʲa къоладжэ qʷalaːd͡ʒa къуэладжэ qʷalaːd͡ʒa that's it гьары ɡʲaːrə джары d͡ʒaːrə джары d͡ʒaːrə noon щэгьагъо ɕaɡʲaːʁʷa щэджагъо ɕad͡ʒaːʁʷa шэджагъуэ ʃad͡ʒaːʁʷa infidel гьаур ɡʲaːwər джаур d͡ʒaːwər джаур d͡ʒaːwər to stand up тэгьын taɡʲən тэджын tad͡ʒən тэджын tad͡ʒən dance угь wəɡʲ удж wəd͡ʒ удж wəd͡ʒ

 Шапсыгъ кь [kʲ] хъугъэ ч [t͡ʃ] Адрэ АдыгэбзэхэмкӀэ :

 Инджылыбзэ Шапсыгъэбзэ КӀэмыгуебзэ КъэбэрдеибзэКириллицаIPAКириллицаIPAКириллицаIPA sword кьатэ kʲaːta чатэ t͡ʃaːta   throat кьый kʲəj чый t͡ʃəj чий t͡ʃəj chicken кьэт  kʲat чэты t͡ʃatə джэд d͡ʒad chick кьэтжъые kʲatʐəja чэтыжъые t͡ʃatəʐəja джэджьей d͡ʒadʑej cat кьэтыу kʲatəw чэтыу t͡ʃatəw джэдыу d͡ʒadəw glass апкь ʔaːpkʲ апч ʔaːpt͡ʃ абдж ʔaːbd͡ʒ brushwood кьы  kʲə чы  t͡ʃə чы  t͡ʃə shop тукьан  təkʲaːn тучан  tət͡ʃaːn тучан  tət͡ʃaːn goatling кьэцӀы kʲat͡sʼə чэцӀы t͡ʃat͡sʼə   gate кьэупчъ kʲawəpt͡ɕ чэупчъ t͡ʃawəpt͡ʂ чоубжэ t͡ʃawbdʒa cheerful кьэфы  kʲafə чэфы t͡ʃafə джэху d͡ʒaxʷ hovel кьыл kʲəl чыл t͡ʃəɮ чыл t͡ʃəɮ humming top кьынэ kʲəna чынэ t͡ʃəna чын t͡ʃən spleen кьэ kʲa чэ t͡ʃa чэ t͡ʃa to spin гъэкьэрэзын ʁakʲarazən гъэчэрэзын ʁat͡ʃrazən гъэджэрэзын ʁad͡ʒarazən

 Шапсыгъ кӀь [kʲʼ] хъугъэ кӀ [t͡ʃʼ] Адрэ АдыгэбзэхэмкӀэ :

 Инджылыбзэ Шапсыгъэбзэ КӀэмыгуебзэ КъэбэрдеибзэКириллицаIPAКириллицаIPAКириллицаIPA tail кӀьэ kʲʼa кӀэ t͡ʃʼa кӀэ t͡ʃʼa egg кӀьакӀьэ kʲʼaːkʲʼa кӀэнкӀэ t͡ʃʼant͡ʃʼa кӀэнкӀэ t͡ʃʼant͡ʃʼa skirt кӀьэпхын kʲʼapxən кӀэпхын t͡ʃʼapxən кӀэпхын t͡ʃʼapxən Temirgoy кӀьэмгуе kʲʼamɡʷəja кӀэмгуе t͡ʃʼamɡʷəja кӀэмгуе t͡ʃʼamɡʷəja smithy кӀьыщ kʲʼəɕ кӀыщ t͡ʃʼəɕ кӀыщ t͡ʃʼəɕ rope кӀьапсэ kʲʼaːpsa кӀапсэ t͡ʃʼaːpsa кӀапсэ t͡ʃʼaːpsa gun кӀьэрахъо kʲʼaraːχʷa кӀэрахъо t͡ʃʼaraːχʷa кӀэрахъуэ t͡ʃʼaraːχʷa long кӀьэхьы kʲʼaħə кӀыхьэ  t͡ʃʼəħa кӀыхь t͡ʃʼəħ short кӀьако kʲʼaːkʷa кӀако t͡ʃʼaːkʷa to kill укӀьын  wkʲʼən укӀын  wt͡ʃʼən укӀын  wt͡ʃʼən to move away ӀукӀьын ʔʷəkʲʼən ӀукӀын ʔʷət͡ʃʼən ӀукӀын ʔʷət͡ʃʼən key ӀукӀьыбзэ ʔʷəkʲʼəbza ӀункӀыбзэ ʔʷənt͡ʃʼəbza ӀункӀыбз ʔʷənt͡ʃʼəbz day after tomorrow нэущымыщкӀь nawɕəməʃkʲʼ неущымыкӀ najwɕəmət͡ʃʼ   to wink енэкӀьэон janakʲʼawan енэкӀэон janat͡ʃʼawan енэкӀэуэн janat͡ʃʼawan beard жакӀьэ ʒaːkʲʼa жакӀэ ʒaːt͡ʃʼa жьакӀэ ʑaːt͡ʃʼa poor тхьэмыщкӀь tħaməɕkʲʼ тхьамыкӀ tħaːmət͡ʃʼ тхьэмыщкӀэ tħaməɕt͡ʃʼa to be ashamed укӀьытэн wəkʲʼətan укӀытэн wət͡ʃʼətan укӀытэн wət͡ʃʼətan

Хьэрыф чъ ыкӀи чӀ хъугъэх ч ыкӀи кӀ ШапсыгъэбзэмкӀэ.

 КӀэмыгуй чъ [ʈʂ] хъугъэ ч [t͡ʃ] ШапсыгъэбзэмкӀэ :

 Инджылыбзэ Шапсыгъэбзэ КӀэмыгуебзэ КъэбэрдеибзэКириллицаIPAКириллицаIPAКириллицаIPA tree чыг t͡ʃəɣ чъыгы ʈʂəɣə жыг ʒəɣ to sleep чыен t͡ʃəjan чъыен ʈʂəjan жыен ʒəjan cold чыӀэ t͡ʃəʔa чъыӀэ ʈʂəʔa щӀыӀэ ɕʼəʔa to run чэн t͡ʃan чъэн ʈʂan жэн ʒan to run down ечэхын jat͡ʃaxən ечъэхын jaʈʂaxən ежэхын jaʒaxən goat ачэ aːt͡ʃa ачъэ aːʈʂa ажэ aːʒa number пчагъэ pt͡ʃaːʁa пчъагъэ pʈʂaːʁa бжагъэ bʒaːʁa door пчэ pt͡ʃa пчъэ pʈʂa бжэ bʒa door handle пчэпсы pt͡ʃapsə пчъэпсы pʈʂapsə бжэпсы bʒapsə

 КӀэмыгуй чӀ [ʈʂʼ] хъугъэ кӀ [t͡ʃʼ] ШапсыгъэмбзэмкӀэ  :

 Инджылыбзэ Шапсыгъэбзэ КӀэмыгуебзэ КъэбэрдеибзэКириллицаIPAКириллицаIPAКириллицаIPA stands under кӀэт t͡ʃʼat чӀэт ʈʂʼat щӀэт ɕʼat sits under кӀэс t͡ʃʼas чӀэс ʈʂʼas щӀэс ɕʼas lies under кӀэлъ t͡ʃʼaɬ чӀэлъ ʈʂʼaɬ щӀэлъ ɕʼaɬ area кӀыпӀэ t͡ʃʼəpʼa чӀыпӀэ ʈʂʼəpʼa щӀыпӀэ ɕʼəpʼa debt кӀыфэ t͡ʃʼəfa чӀыфэ ʈʂʼəfa щӀыхуэ ɕʼəxʷa earth кӀыгу t͡ʃʼəɡʷ чӀыгу ʈʂʼəɡʷ щӀыгу ɕʼəɡʷ bottom кӀэ  t͡ʃʼa чӀэ  ʈʂʼa щӀэ  ɕʼa strong, force кӀуакӀэ  kʷʼaːt͡ʃʼa кӀуачӀэ  kʷʼaːʈʂʼa кӀуащӀэ  kʷʼaːɕʼa iron гъукӀы  ʁʷət͡ʃʼə гъучӀы  ʁʷəʈʂʼə гъущӀы  ʁʷəɕʼə daw къуанкӀэ  qʷaːnt͡ʃʼa къуанчӀэ  qʷaːnʈʂʼa къуанщӀэ  qʷaːnɕʼa bumblebee кӀыбжь  t͡ʃʼəbʑ чӀыбжь  ʈʂʼəbʑ щӀыбжь  ɕʼəbʑ badger кӀыкъу  t͡ʃʼəqʷ чӀыкъу  ʈʂʼəqʷ щӀыкъу  ɕʼəqʷ dark кӀапцӀэ  t͡ʃʼaːpt͡sʼa чӀапцӀэ  ʈʂʼaːpt͡sʼa щӀапцӀэ  ɕʼaːpt͡sʼa to ask упкӀэн wəpt͡ʃʼan упчӀэн wəpʈʂʼan упщӀэн wəpɕʼan gem, jewel мыкӀы  mət͡ʃʼə мычӀы  məʈʂʼə мыщӀы  məɕʼə clew хъукӀанэ  χʷət͡ʃʼaːna хъучӀанэ  χʷəʈʂʼaːna хъущӀанэ  χʷəɕʼaːna to bury кӀэтӀэн t͡ʃʼatʼan чӀэтӀэн ʈʂʼatʼan щӀэтӀэн ɕʼatʼan

ШапсыгъэбзэмкӀэ зыгорэ гушыӀахэмкӀэ мыкӀодых н [n], м [m] ыкӀи р [r] хьарыфхэр.

 Хьарыф м [m] мэкӀоды ипэу итымэ б [b], п [p], пӀ [pʼ] :

 Инджылыбзэ Шапсыгъэбзэ КӀэмыгуебзэ КъэбэрдеибзэКириллицаIPAКириллицаIPAКириллицаIPA calm сабыр saːbər самбыр saːmbər самбыр saːmbər Saturday шэбэт ʃabat шэмбэт  ʃambat щэбэт ɕabat finger Ӏэпхъабэ ʔapχaːba Ӏэхъуамбэ ʔaχʷaːmba Ӏэпхъуамбэ ʔapχʷaːmba toe лъэпхъабэ ɬapχaːba лъэхъуамбэ ɬaχʷaːmba лъэпхъуамбэ ɬapχʷaːmba wide шъуабгъо ʃʷaːbʁʷa шъуамбгъо ʃʷaːmbʁʷa фабгъуэ faːbʁʷa peel шъуапӀэ ʃʷaːpʼa шъуампӀэ ʃʷaːmpʼa фампӀэ faːmpʼa board пхъэбгъу  pχabʁʷ пхъэмбгъу  pχambʁʷ пхъэбгъу  pχabʁʷ worm хьэблыу ħabləw хьамлыу ħaːmɮəw хьэмбылыу ħambəɮəw

 Хьарыф н [n] мэкӀоды ипэу итымэ дж [d͡ʒ], ч [t͡ʃ], кӀ [t͡ʃʼ] ыкӀи д [d], т [t], тӀ [tʼ] :

 Инджылыбзэ Шапсыгъэбзэ КӀэмыгуебзэ КъэбэрдеибзэКириллицаIPAКириллицаIPAКириллицаIPA egg кӀьакӀьэ kʲʼaːkʲʼa кӀэнкӀэ t͡ʃant͡ʃa кӀэнкӀэ t͡ʃant͡ʃa sweat пкӀатӀэ pt͡ʃʼaːtʼa пкӀантӀэ pt͡ʃʼaːntʼa пщӀантӀэ pɕʼaːntʼa flue pipe оджэкъ wad͡ʒaq онджэкъ wand͡ʒaq   rice пыдж pəd͡ʒ пынжь pənd͡ʒ   pillow шъхьатэ ʂħaːta шъхьантэ ʂħaːnta щхьэнтэ ɕħanta thin пӀакӀэ pʼaːt͡ʃʼa пӀуанкӀэ pʷʼaːnt͡ʃʼa пӀащӀэ pʼaːɕʼa pants гъошэгь ʁʷaʃaɡʲ гъончэдж ʁʷant͡ʃad͡ʒ гъуэншэдж ʁʷanʃad͡ʒ fast псыкӀэ psət͡ʃʼa псынкӀэ psənt͡ʃʼa псынщӀэ psənɕʼa shovel хьацэ ħaːt͡sa хьанцэ ħaːnt͡sa хьэнцэ ħant͡sa blue шхъуатӀэ ʃχʷaːtʼa шхъуантӀэ ʃχʷaːntʼa шхъуантӀэ ʃχʷaːntʼa key ӀукӀьыбзэ ʔʷəkʲʼəbza ӀункӀыбзэ ʔʷənt͡ʃəbza ӀункӀыбзэ ʔʷənt͡ʃəbza vein лъытфэ ɬətfa лъынтфэ ɬəntfa лъынтхуэ ɬəntxʷa heavy отэгъу wataʁʷ онтэгъу wantaʁʷ уэндэгъу wandaʁʷ knee лъэгуаджэ ɬaɡʷaːd͡ʒa лъэгуанджэ ɬaɡʷaːnd͡ʒa лъэгуажьэ ɬaɡʷaːʑa butterfly хьэтӀрэпӀый ħatˈrapˈəj хьэнтӀэрэпӀый ħantˈarapˈəj хьэндырабгъуэ ħandəraːbʁʷa noise жъот ʒʷat жъонт ʒʷant   peanuts чӀыдэ t͡ʃʼəda чӀындэ t͡ʃʼənda щӀыдэ ɕʼəda chair пхъэтӀэкӀу pχatʼakʷʼ пхъэнтӀэкӀу pχantʼakʷʼ  

 Хьарыф  р [r]  мэкӀоды ипэу итымэ т [t] :

 Инджылыбзэ Шапсыгъэбзэ КӀэмыгуебзэ КъэбэрдеибзэКириллицаIPAКириллицаIPAКириллицаIPA corn натыф naːtəf натрыф naːtrəf нартыху naːrtəxʷ Nart нат naːt нарт naːrt naːt нарт

 Бзэхабзэ зэнымкӀырхэр 

Шапсыгъ -мгьэ (-mɡʲa) я -гьэ (-gʲa) ↔ Адрэ АдыгэбзэхэмкӀэ -мкӀэ (-mt͡ʃa) я -кӀэ (-t͡ʃa).

 Шапсыгъ : КӀалэр Адыгэбзэгьэ мэгущаӀэ ↔ КӀэмгуебзэ : КӀалэр АдыгэбзэкӀэ мэгущаӀэ
 Шапсыгъ : Къэлэмымгьэ сэтхэ ↔ КӀэмгуебзэ : КъэлэмымкӀэ сэтхэ

 Текст 
Саусырыкъо гъэжъо чылапхъэр натымэ къызэрафихыжьыгъагъэр:

Натыхэр гъэжъо шӀэным пылъыгъэх. Гъэжъо шӀэным пылъымэ анахьыжъэу щытыгъэр

Тхьагъэлыгь арыгъэ…

— ЫсӀэ къышъуиӀуагъэба? — ыӀуи Сэтэнае натымэ къяупкӀыгъ…

—Емынэжъ иунэ тэ щыӀ? — аӀуи натхэр кӀэупкӀагъэх.

 Гулъытыгъуэ 

Категориэ:Адыгэбзэр