Тхьэрыкъуэхэр

Тхьэрыкъуэхэр () — къуалэбзу лъэпкъыгъуэ, тхьэрыкъуэ лъэпкъым щыщщ.

ФӀэщыгъэм къызэщӀеубыдэ лӀэужьыгъуэ зыбжанэ. Мэзхэм, губгъуэхэм, хьэблэхэм бжыгъэу уащыпэщӀохуэ. ПщӀантӀэ гъэдахэ хьисэпкӀэ унэм щыӀыгъщ.

Цы Ӏув ятетщ; пэ, пщэ, лъакъуэ кӀэщӀхэщ, ауэ дамэ кӀыхь-папцӀэхэщ. ПсынщӀэу мэлъатэ, задэу заӀэтыф. Ӏусыр къанэ щымыӀэу къэкӀыгъэщ — нэхъыбэу жылэ, пхъэщхьэмыщхэ, мэракӀуэхэкӀ. Я хулъэр лъэщщ, зызужьащ, «шэ» ещӀыр, шырхэр ирагъашхэу. Абгъуэ щащӀ жыг къудамэхэм, къырхэм, нэпкъхэм, зэзэмызи — гъуэхэм, жыг гъуанэхэм. Бжьыхьэ-щӀымахуэ зэманым гупышхуэхэурэ зэрыӀыгщ. Я пэр псым къыхамыхыу, дырамгъэзейуэ йофэхэр. 

 ЩӀэнхабзэм и къэлъытыгъуэр 
Адыгэхэм, Азиэм щыпсэу лъэпкъхэм, иужькӀэ слауанхэм я дежкӀэ тхьэрыкъуэр — щӀалэмрэ пщащэмрэ яку дэлъ лъэгъуныгъэ къабзэм,щэбагъэм я дэмыгъэщ (адыгэ уэрэдыжь «Тхьэрыкъуэпщэху», «Губгъуэм ит тхьэрыкъуэ»). Фызышэ уэрэдым деж нысэу къашэ дахэрАдыгэ ӀуэрыӀуатэхэр. I-й том. Нап. 181. Налшыч. 1963 гъэ.: 

Къуалэбзум и адыгэ фӀэщыгъэр «Тхьэм и лӀыкӀуэ (къуэ)» жэуэ къыбгурыӀуэ хъунщ. Апхуэдэ лъытыгъуэ тхьэрыкъуэм иратыр чристэн динми. 

Нарт ӀуэрыӀуатэхэми я деж хышхуэ щӀагъым щыпсэу зэшыпхъуищыр «Тхьэрыкъуафэхэр ятелъу» псэгъу ящӀыным и лъыхъуакӀуэ Нарт Хэкужьым лъэтэрейхэт я дыщэ жыгым махуэм къыпыкӀэ мыӀэрысэ телъыджэ закъуэр ядыгъуу, абыкӀэри нарт щауэхэм гу зылъырагъэтэн ягугъэуНартхэр. Адыгэ ӀуэрыӀуатэ. Нап. 360. Налшыч. 1951 гъэ. 

 ЛӀэужьыгъуэхэр 
Лъэпкъыгъуэм лӀэужьыгъуэ 50-рэ зэщӀеубыдэр, ахэр:

 Губгъуэтхьэрыкъуэ Columba livia
 Тхьэрыкъуащхъуэ Columba oenas 
 Тхьэрыкъуэпщэху Columba palumbus
 Къыртхьэрыкъуэ Columba rupestris 
 Columba albinucha
 Columba albitorques 
 Columba araucana
 Columba argentina
 Columba arquatrix
 Columba bollii
 Columba caribaea
 Columba cayennensis
 Columba corensis
 Columba delegorguei
 Columba elphinstonii
 Columba eversmanni
 Columba fasciata
 Columba flavirostris 
 Columba goodsoni 
 Columba guinea 
 Columba hodgsonii
 Columba inornata 
 Columba iriditorques
 Columba janthina
 Columba junoniae
 Columba larvata
 Columba leucomela 
 Columba leuconota
 Columba maculosa  
 Columba malherbii
 Columba nigrirostris
 Columba oenops 
 Columba oliviae
 Columba pallidiceps
 Columba palumboides 
 Columba picazuro 
 Columba plumbea
 Columba polleni
 Columba pulchricollis
 Columba punicea
 Columba simplex
 Columba sjostedti
 Columba speciosa
 Columba squamosa  
 Columba subvinacea
 Columba thomensis 
 Columba torringtoni
 Columba trocaz 
 Columba unicincta
 Columba vitiensis

 Гулъытыгъуэ 

 Тхылъхэр 
 Брат Хьэсин. Адыгэхэм я къуалэбзу щӀэныгъэр. Черкеск къ. 2007 гъ.

Category:Тхьэрыкъуэхэр